1 Phiu^macopcei Pariljenles
!)jL’\>0 V\olVi^9 1 Cl ri
Ci
p-iWclAnUq^iConful;
A\\\5WV\’sefeel\ -
I
/
\
K
f ' ■■^'■ '11287 //Vi
PR^CIPVOS SE~
LECTORVM AVCTORVM
TRACTATVS DE CHEMIA ET LA-
' PIDIS P HII OSOPHICI ANTIQJ^ITATE,
veritate, iurcjprxftantia ^ opera¬
tionibus, continens :
IN GRATIAM VERAE CHEMIAE, ET MEDT,
ci)i£ Chemiu ftudioforum ( vt qui vberrimam mdc optimorum rf
mediorum meffem facere poteru}ii)congej}um,& m tres par¬
tes feu volumina digcjlum i
^INGVLIS VOLVMINIBVS, S VO A V'
CTORVM ET LIBRORVM CATALOGO P R
mis pagellis ; rerum vero &: verborum Ju¬
dice poftremis annexo. '
ix Officim COrneiij ^utorij ■, fimitihiiS
' Lafari Zetz,neri Bibliop. Argenti
M. DC II.
.■...’' r ^ : . •.' >,. .1 k- j
elenchvs avctorvm
ettractatvvmse-
CVNUiEPARTlS.
GA s T o N I s Clanei. ApologU ChryfopocU ^
Argyropoeu adHerfiu Thomam Eraflum : tn
^ua dispHtatur (S docetur. Au, Qmd c5 quomodo ftt
Chryfjpoeta^ ^rgyropma.
^gidii de Vadis. Dtalogus tuter naturam ^ filtum
Phtlofopiota.
Tahula,diuerforum Metallorum vocabula^ quibuA
vlifunt veteres ad artem celaudam,expltcam,
Gcorgii Riplei. Duodecim portarum Epitome, duo-
bu^ modis concinnata.
Alberci Magni Breue compendium de minerali-
Ifaaci Hollandi. fragmentum de opere Phtlofopho-
rum.
Bernardi G. Peiioti. Qu^iones tres de corporali
Mercurio , An arte ex Corporibus perfeBu extr allue,
fuo corpori commixtus faciat ad generationem lapidU
PhyftchjicHt eHquarundawfrma opinio,
tAd varias que.ftionesreJpon/io.
Quinquaginta feptem Canones de opere Phy ficoi
quibm ars dilucidior Jit.
Vera Mercurii ex auro extraliio cumjuahijlo-
ria.
Chryforrhoas,/iue de arte Chemica Dialogus , qui
praclanjjimas huius artis aBiones , raticnt ^
naturalibus principiis conjent aneas ejedemon^
Jirat: tmpojlorum vero /ycophantarumjb-
wnia nugas detegit,
(.•,j 2 lofephi
elenchvi. ^
lofcphi CWrcerani Armeniaci, Licohi Ati:>
berti Fendoms de ortH ^ canfismetadorum Epiflo.^
lam conuiciatoriam refponjio.
loannisDeeLondinenfis. ' tyiEonas Hieroglyphica.
Laiircn rii V enrurx. Liber de conficiendi Upidts Fhi^
' lofophiciratione.
lo.Franc. Pici MiranduIiE. T>e Auro,
Rogerii B jclionis. Speculum Alchemk.
Ricliardi Anglici, CorreElorium.
%gfirim Minor , de rerum metallicarum co/rni-^
tione.
Albercus Magnus. 7)e Alchemia.
Io. Auguftini Panthei. ^rs(S Theoria, ,ramn,ua
tattonumetalUc£,cumroarchadumia, numeris
c onihus rei accommodis illujlrata.
T
ad lectorem
B ERNARDI G. P E N O-
Tl A PORTV S. MARI^ AQVI-
TAN. Profati Oj IN omnem
totius artis potentiam &: efficaciam
111 duobus coniiftereveibis
ortendic.
07^ eft(amkeLeUor)cjuo(lrefriceni
diti agitntas illas ejuafitones , cjutbptt
(jHAritur: An Ars transmutationum
fit vera: tum amo proxime prateritOi
idgrauif imorum virorum tefltmoniisj
^ au^orttatibm ^ fatis (uper^ probaucrim^epuum hu^
im argumenti pluresjint libri aditi. Lepores itaque ad
eam remittopr&fationem^quam non ita pridem,ei Dia¬
logo, qui efl inter Natura & filium T^htlofophia prafixi*
Ridiculis verofor&t ^fiitiprafentia repetitionibus vte~
rer: fiquidem AuHor libri huius C l a v e V s aduerfus
Thomam Erafiumdiffutans^ciissque argumenta o-
mn\a jblide refutans t firmijfimis tum rationibus tum
demonfirationibus , ( adde ^ certis experimentis') Ar-‘
tem verant , certam & fitctlem ejfe ofiendit , ^ confir^
mat. Quapropter qui auBoritatibits (fi exemplis veri^
tatem Artis tibiprobari vis [Lector) huius C L a V e i
librum percurre. Sed antequam operari incipias,rerum.
naturalium caufas prudenti confilio perpende , aut noli
rem aggredi. Incauti prima fronte hunc librum intuen-
teSy ibspheabuntur. Tu (amice Leiior ) magno cum iu^-
dicio i leget relege i ora labora i & Deusmjfieriorum
A A aubior
t P R ^ F A T I O;
auBortuimiferchitur. Hoc vnum te Utere nolo ^ omne
potentiam ^ totius artie efficaciam, in duobus conjiflere
verbis,nimtrum^Soi.Y'S. ^Coagvla.
Solut/o Solutio duplex ejl. Prior foluit corpora in Alercuriuy
s o?ut£ perMercuriu. Et inuenta efl ad pari icularia^
per aqua e^uaifiius libri AuSlorfe(puitur. Altera vero in acnuam
Icm^a^ o ad opus vniuerfale pertinet. EPlcp^
pus vni- transmutatio ejuada corporum metallicorum in ipforu
uerfale pAma materiam. Q^m doSlus huiusce operis AuSior
^ " negat fierf poffie, ^ jpiritus mineralium fixari cum per-
fe6lis corporibus Rajmundoep^ Lullio refragraturffilud
mpoffibile. Cuius opinionem non affiequor. Imo contra¬
rium auSlontat ibus plurimorum huiusce Artis virorit
o iifio di GeberJi.in tertia parte ^febliMagifierij c.^a.dc
gn^iota- auro inquit: Aurum quoq^eft Metallorum pretiojiffimu^
efl tmSlura rubedinis, quia tingit , ^ transmutat o-
mne corpus, calcinatur Joluitur cum vtilitate ^ fine
vtilitate,^ efl medicina Utificans ^ tn iuuetute corpus
conferuans.- Frangitur facile cu Mercurio:^ odore Sa¬
turni teritur. luptter^ Luna illi in JubJiatia coueniuntm
noSndu . Jn podere&putredine,SATYKitYS,vltimo veroMars,
Eteflvnu de maximis fecretis natura, cu ipfo fimiUter
cdmifcentur Jpiritus , figuntur per ipfum maximo in¬
gemo, q, non per uenit ad artifice dura ceruicis peSio-^
ris. Hac G e b e r . S c A l a philofoph- Spirit us conge¬
lantur beneficio dijfolutionis naturafixa, corporis, ^
mixtionis illius, cum argento viuo: Et altus. Fige ergo
terra, ^ aqud,vt der pojht figi in aquatquomafi aquam
bene occidtfli,omnia elementa occidifli, ^ mortuafunt.-
Libellus EJaSienus. De his plura lege in libro, qui Septem claues
qui fepte Artis infignitur, que altquado in publicu adam: vna ou
tis dicimr ttaSkitu aquarii mercurialiu , quibus quauis metalla in
inquiren- currentem Mercurium reducuntur. fi&ternmXi^'^^
Opt.nosfufflites voluerit. His interim{humaiieLeilor)
fruere ^ Halet & nofiris lucubrationibus fuuc.
APOLOGIA AR-
GYROPOEI^ ET
Chrysopoeiae.
OvvM hoc dicendi rubiedum tanquatn Exordia.
^ profeflione noRra alienum plcrique fta-
tim audito Apologix ieu defenfionis hu-
titulo damnabunt. Scd&plurcs mc
temeritatis coarguent,- quod cum poren^
tiilimo aduerfario Thoma EraRo Ger¬
mano Medico, atque cxccllentiffimo Philofopho ,in reto¬
nes prxiudicata congredi audeam: Tum vero quod in xc
tamabftrufajmultisquemultorumfcculorum viris amplifli-
mis habentis incognita , certi aliquid & veri pronuAciarc
contendam. Multi , vtvariafunt hominum ingenia , de hac
noftraApologiafeudcfenfioneArgyropceitc&Chryropoeia;
vane afftimabnnt. Quibus omnibus rcfponrum elle velim,
mc nullis eorum ajftimatlonibus ab hoc inftituto meo auo-
cari poilc, dum Reipubh cui omnes fortunarum noftrarum
maiorem partem debemus, prodclTe puto. Sane coq vt variat
lunt a Natura hominum inclinationes j cum aliquando per
otium heuit, veterum, qui de hacretraftarunt, volumina
diligenter perlegi, nauiram Metallorum proprijs examini¬
bus cxploraui, hos, qui huiusce artis fecreta callere prx ctete-*
ris putabantur, audiui,confului: multa multis ab hinc annii
tentam: & quam fummi viri operam in cuoluendislibiis,a
profeiuone propria alienis, fuccihuis horis collocarunt, iu
artis ftudium iisdem horis eandem operam aliquando im¬
pendi. Neque alius fuit fcopus, quam veritatis agnofeendjc
Itudium , quam vnumquemque virum probum totis vitibus
amplcaioporter. Vcrerumfcripravcreomniaa-nigmaticai - .
&vclut.Apollin,50t,cula,nullaarretraditadeprehcB<li,,t,t'"^.'i
.ncercus n.agua ab eorum leflioncab, crina, quam cum pri. rbS”
muraadeamacceffiircm. Soius GebciArabsal.qooordine
atque mcihodo hauc artem tradid.fli ridetur, fed, ,t ipfe
aterur capite vhimo fux fumrnac perfcdfionis , vbi magis
aperte locutus eft.ibi magis artem fuam occultauit: plura et¬
iam lophiftica & inutilia veris & vtiUbus mifeuit, Sjquam
A A X pleri-
. Aaftoris
propfio-
tum.
Excplum
4 APOLOGIA
pleriquc cx illius libris metaniorphofin «pedabant in (cfc
rplis experti lunr: ita vtcxdiuitibus pauperes cuaferint, &cx
honeftis viris turpes habiti lint. Quod &ijsdcm accidifle vi¬
deo, qui aliorum feripta nullis rationibus fulta, fcd per ma¬
nus tradita, experiendo miferi & mendicicofpiciuntur.Quae
cum omnia apud me perpenderem, aliquem Reip. frudum
allaturum me eife putaui, fi quam vere hxc Arspoflet fub-
fiftcrc > aperte &ccrta methodo , explofis omnibus ambagi¬
bus, quantum animi vires ferunt, in lucem proferrem. It»
enim fiet vt qui in re tam abftrufa, magis veritatis agnofccn-
dx ftudio, quam, acquirendarum opum defiderio tenebun¬
tur, eos forfitan minime hacclegiflc poenitear. Hivcro,qiu
oleum & operam hadenus perdiderut, Audorum fuotum &
proprios errores aliquando emendent &fapcrcincipiant. Hi
vero, qui nondum aliquid in his deguftatint , fi forte incum¬
bere ftudium fit, via rcdamingrcflinusquapoftea aberrare
poffint. Omnes autem qui hxc perlegerint & intellexerint,
ab impoftorura & fophiftarum dolis & fraudibus tuti fint.
Qu-idquaEfovtilius aut humanum magis, quam aliquo per¬
gentibus viam. qua ignorant, redam demonftrare,& in ean¬
dem, fi forte abetraucrint,ceuocare? Nec quisquam , nifi in-
iuria, pofTit inftitutum hoc meum damnarc,quafi ab ea arte,
quainprofitcor,alicnum. Incidunt enim fiepe in forenfibus
iudicijs quaEftioncs,quoea lurcconfultorum rcfponfis alie¬
nae videntur , vt de arte medica , de quamplurimis alijs
artibus,quas tamen cos ignoralTe pudeat, qui caulasagunt,
atque hac ratione pedtos artis prius confulerc , quamclicn-
,tcs defendere cogantur. Memini paucis ab hinc annis in
'foro noftro Niuernenfi, dum caufas adhuc agerero,quaEftio-
ncmhanctradatamclTe.Ciuisquidahuiuscevrbis, aquoda,
quem tunc impoftorem ignorabat, torquem, quem aureum
alfeucrabatjemturus, eundem fiibro aurario lapidis lydij exa¬
mini probandum mandauerat. Ea probatione cora emtoie
ftatim perada, renunciauit faber a:rarius, torquem efic au¬
reum , & ex auro puro conftare. Hac fretus fiducia ciuis tot-
quem, tanqaa cx auro puro conft3rer,emii. Paulo poft tem¬
pore vna cx eodem torque fibula ici-fla, intus efle argentea
tantu, exterius vero &in fuperficie aurea efle, dcpreheniacft.
£m tor ftatim fraude cognita de damnis ScintercfiTc aduerfus
fabrum aurarium contendit, quod illius afleucrationc falfus
eme-
ARGYR. E T CHRYSOP. 5
emcvit.quafi ignoratione propnarartisdeculpa teneretur.
Contra faber aurarius fc rogatum folum lapidis lydij proba¬
tionem , quam vere rctuliflct, non autem fcalpri, tentafle,
ciuscjue rei nomine nullam accepifle mercedem. Confultiis
aprudcntifliitioatqiampliirimo viro.cuiusnuncfum colle¬
ga, quid iudicandu putarem, rcfpondi , fi torquis tantum de¬
auratus effer, aduerfus fabrum aurariu fententiam dici opor¬
tere, quod foladeauratio lapidis lydij probatione iterata f^-
pius deprehendi poiuiflct: Sin vero auium fupcrficici torquis
adglutinatu corpus per fcfubftitiffet, exceptione tutu fabru
aurarium, cumq; abfoluendum, quod minime lapide lydio,
fed fcalpro tantum judicati potuiflct. Statim hac interlocu¬
tione lata, aqua acri probatione vnius ex fibris fada,fubfii-
Tit corpus aureum in imo vafis vitrei , argentum veroeffu-
fum &folutum in aqua acri confpexi mus. Q^od fi foladcau-
ratio fuiliet, m pulucrem impalpabilem & tenuiflimum c-
iusdem vafis vitrcifundofubfidiflct- Hoc vbiabemtore cog¬
nitum , alitedifccfIic,praEiudicialcm cnimfententia prxui-
derat. Veium ita iudican non potuilfct , nifi confultis hac dc
refabris auranjs, atque emendicatis eorum confilijs.
Qu-odautem Erafto,quiprobris&conuitijsmultishanc Eraftus
Philofbphi2epartem,cuius Ignarus fuit, laceHiuit,refpondcrc||“j‘^*^^^’^^
fubfincm Apologix conabor, ludiciofaniorumhominu re- eandem
linquam , rcfponfio noftra futura fi t nec ne potior probris & probris la-
couuitijs. Equidem Eiallusvirfuitfiimmx audoritatis.fcd ccfliuit.
fuit homo , multasq; artes & faciles quidem ignorauit, quas
imbccillioiis ingcnij homines non ignorarunt. Multas qui- auaorita-
dem vniuerfalcs propofitionesin mediu adduxit , at eas, quae tij.
arti huic funt propriae & peculiares, ignorauit. Q^d ad ce¬
teros attinet, infti tutum hoc meum, vt volent, xftiment. Iis
tantum feribo, qui non indida caufa, fcd omnibus hincinde
examinatis ScperpenTis redbc iudicant, & arcana Dei fiifpi-
ciunt& venerantur. Nec vero mihiquisimputct,vcl vitio vcl
crimini, fi quae hadlrnus celata funt, in lucem proferam. Imo
coarguendi veteres, nec non &caeteri, qui rem per fe fatis ob- Veteres
fcuramfuis muolucris obfcuriorcm reddiderunt. Quod ficoarguen-
agendi methodum cclarcillis licuit; faltem rationes & cau-
fas, ex quibus, aquibus.per quas & propter quas atsconfi-
fterc pollit.aperuifre debuiffent: quod a nullo eorum piac* perucni-
ftitum video. N cc tamc verendum fuerat, ad hanc arfcm per- tur.
A 5 ucniii
6
«ftatur.
J*roppfi-
rio.
A P O L O G I A
ueniri poflc,quantumuis pcrfpicuc & vere fcriptis mandetur-
nifi a peritiffimo ,& in principijs artis maxime experto ma-
Summa tracfletur. Speculatio tamen fola pcriucunda eft,& gra-
huius tia- uioribusftudijsprxgrauatosanimosrcficit. lam igitur quot¬
quot eftis arcanorum perferutatores acerrimi & ventans
amantilTimi huc aderte, vobis enim admiratione digna, 6c
nusquam ab aliquo fcriptis mandata perfpicue & vere pate¬
faciam, & definitionibus, diuifionibus&deroonftrationibus
Actas au- phyficis, quantum fieri poterit, illuftrabo. Vno etiam mo-
mento comprehendetis quicquidiamrencx& fexaginta an¬
nos natus multis meditationibus & experimentis triginta
quinque fere abhinc annis , cum per ocium licuit, compre*
^encU h*ic potui , vt , an vere hxc ars fiibfifteret , inueftigarero.
non tra- Agendi tamen methodum filebo, nec nifi quantum quxftio-
msprobandx, an fit ars, necelficas incumbet, generaliter at¬
tingam.
Eraftus Germanus natione in fchola Heidclbcrgenfi Pro¬
feror libru edidit, cui titulum fecit,Dc medicina noua Para-
cclfi,Pars prima. Is liber excufus Bafilex pet PetrumPernam
anno Domini 1/71. Librum hunc cum fuccefiiiiis horis per-
legifT^m.vidi fub finem tra^^aram quxrtione hanc ab Erafto.*
Vtrum exargetoviuo aut ignobilioribus metallis transmu-
tatisverum, legitimum, naturale & fincerura aurum argen-
tumve arce confici poffic:multis tandem &validiflimis argu¬
mentis, &ex eorum audloritate,qui iudicio &cruditionc pr^-
ftant.conftanter negat id fieri polfe.Ego vero cfiftanter affir¬
mo ex argento, plumbo, ftanno, ?re, ferro, nec non ex argeto
viuo,aurura,&cx his quinq; poftcriorfbus argentum vcru,lc-
gitimu, naturale, & fincerum a caufis naturalibus arte mini-
ftrante, confici polfe: Hxfuntfententixex diametro pu¬
gnantes. Pofterioris fentenciafdefenfioncm fufcipioiatqjid
ipfumeft,quod hac Apologia praedare conabor. Equidenx
fi quis vnquam validiflirais aegumetis artem hanc oppugna-
uit,vnus omnium eft Eraftus fummusPhilofophus &con-
fummatx eruditionis. Sed tanto magis infignis erit vidftoria,
fi in hac philofophix parte vicero, quod efficere me pofTc
confido. Etfi autem ad probationem propofitae quaeftionis,
fcilicet Argyropoeiam Sc Chryfopoeiam artem cfle veram, fo¬
la fufficerec experientia , qux vicem demonftrationis haber,
tamen yt res clarior fit & ruanifefta magis, altius defodienda
'•yiftimaui. Argy-
ARGYR. ET CHRYSOP. 7
Argyropccia &; Chryfopocia eft ars, quae materiam auro & Definitio
rr^ento proximam eamque naturalem, a caufis naturalibus
efficientibus in formam argenteam aut auream promouerc
cocet. Et vt definitio explicetur, dixieffeartem , qua: mo- pocii.
uet naturales caufasj vt difcerneretur a natura, qux etiam
fola fua fpotc nullius alterius ope accita argentum & aurum,
a filis principijs & caufis gignit. Dixi etiam materiam a
:aufis naturalibus moueri,vt quatenus materia fr-caufae ef¬
ficientes fpedantur, argenti & auri conficiendi ratio a na¬
tura pendeat. quatenus autem naturx fuam propriam ma¬
teriam fubijcit , vt ipfa agat, fitlitccadminiffratio arti pro-
Jtia. Sic & plurimx artes definiuntor, vt Agricultura, Mc-
iicina, quarum elfeftusfunt naturales, fcd quia prxeepeio-
.les certas & arti proprias & peculiares tradunt, efficere di-
tutitur. Sic qui oua gallinx fubminiftratjVt ijs incubet, dum A fimili.
ixcludantur, aut calorem gallinx imitando ea fbuet,vt cc-
iam pulli generentur, pullos efficere dicitur , tametfi hic or¬
tus a vi naturali ouis infita dependeat. Sic & Argyroptrix &
Chrjfopoeix artifices argentum & aurum cfficcrc dicuntur,
Jum veluci miniftri proximam materiam fiibijciunt , 8c
prxccptioncsrradunt, quibus eadem a-caula naturali effici-
:ntc fiunt. Sic &Ariftotcles artem nimirum id cffcftatuit, a ^
quo demum omnis motus proficifeitur. Adicci in definitio¬
ne, matetiam proximam argento & auro fubijci oportere,
quod non ex omni materiapromifeue omne fiat, fed quod pioxuna
cx ea tantum.qux formam certam nullo intermedio, a caufa
efficiente apprehenfurafit,id autem in progrcflitmanifcftu
magis erit.Tandem & poftremo loco additum crt, materiam
hanc proximam in argenteam & auream formam promo- Partitio
uendamefle, vtintclligatur ,idcm argentum, & idem au-
rum Arte miniftra, a natura fieri: quale a fola natura. Ex hac chryfo-
definittone partienda mihi videtur in tres partes hxc Argy poeia:.
ropxxix ScChryCopccixars. Harum prior erit cognitio na- i- Pars.
turxmetallorum,vti eadem natura ipfa in lucem edidit fua Cognitio
fponte ex fe fola. Cum etenim idem argentum & aurum nietailo-
atque natura producit , ars illi m.inftrans producere con- mm.
tendat, hocprxftarc ncutiquam poflee ignorata metallo- 11. Pars.
rum natura, prxferrim argenti & auri, vt eadem omnino Cognitio
.0.. . . maceria:
cfhciac. Secunda pars erit cognitio matcrixproximxargeto
& auro &caufx efficientis ficmoucntiseam ad forma argenti & caul»
A A 4 & auri efficietis.
1 1. Pars.
Metho-
(dus ajcn-
di.
Ordo di¬
cendo¬
rum.
Natura o-
jnnium
rerum ' ex
caufis dig
nofeitur.
CaufjE re¬
rum qua-
f uor fmit.
Diuilio
materiae.
" Remota
materia.
Corpo¬
rum gene
ra qua-
^uor.
Matciia
inedia.
? APOLOGIA
& auri arte fcilicct miniftjrante naturae. Etfi enim diucrfafi:
matecia proxima, ex qua arg^entum Scaupum a fola naturi
fit , ab ca , ex qua arte miniftra eadem ortum fubcunt , ta¬
men vtjriusquc 5: naturae & arcis fcopus ad vnum cundemque
finem contendit. Tcilicet ad formam argenteam & auream
capeflTendam. Pofterior pars ent methodus, aut modi^
agendi, &'hic fblius cft artis, nec naturam promifeue omni-
poaeraulatur,nifi quatenus ad eundem finem & feopum ,3/:;
quem natura , dcducir. T res igitur has partes Argyropeeia
& Chryfopoeiae ordine tradabimus , ex quibus fcntcniiati'
poftram tueb.ifnur: hinc experimentis quibusdam confir-
mabimus: tandem argumentis Erafti refpondebimu* : fi<
Apologiae fiuis imponetur. Sed priusquam naturam me*
tallorum disquiramus, eandem in omnibus concretis cor¬
poribus explorare opportunum clfc cxiftimamus , & fum-
matim quidem & generaliter » cum alioqui vberius aPhy-
ficjs haec haurienda fir. Sic fit, vt cognita ingencre rerum o-
mniuna nacura , facilior jfic aditus ad penetrandam metal-
lorumnatuc^m. Omnium igitur concretorum corporum
naturaexeorundcmcaufisdignofciiur. Scirecnim aliquid,
vt ait Ariftotelcs primo Phyficqrum , eft per caufas cog-
nofccre. Caufac autem funr, materia , forma , efficiens &
finis. Materia cft, ex qua aliquid fit: In natura enim nihi,
nifi cxpraeiacentc maceria aut fubiedo fir.Forma cft, quae da:
efi(:rci,& perquam res nomen habet. Efficiens eftcaufa,quaE
mouet matcriarti ad aliquem finem. Finis cft, propter quem
autcuius gratia efficiens mouct materiam,
pft autem diuifio Materiae, vt alia fit remota, alia media,
alia proxima. Matciia remota dicitur, quae multas mutatio¬
nes & formas fubitura eft, priusquam formam alicuius cx
quatuor corpprum naturalium generibus induat. Sunc au¬
tem quapuor hxc corporum gciicia, rolftura^vescpabile, fen-
file& rationale aut intclligens. fit haec materia longo diftac
interuallp ab ynpquoque horum. Ea eft materia prinaa.qua:
fola imaginatione &intellcdu, nonfenfibus comprehendi¬
tur: item quatuor rerum primordia, terra, aqua, aer & ignis.
Ante criim illa nulla alia fingi poteft materia.
Materia media eft inter remotam & proximam, quae qui¬
dem proximior cft forinis horu quatuor generum corporu,
quam
ARGYR. ET CHRYSOP. j>
quam materia remota, fcd magis ab ijsdc formis diflat,quam
materia proxima. Vt alimenta propiora fune corpori ani¬
malis, quam Elementa, remotiora autem quam fanguis, qui
ex illis gignitur.
Materia proxima cll , qux proxime ad formam accedit, &
veluti quiddam impcrfcAum eft, relatum ad alterius corpo¬
ris formam pcrfediorciu. Materia haec proxima eft, vt vnum
quodq; generis femen m vniuocis generationibus, aut quod
loco eft feminis in acquiuocis. Sed de hac materia proxima
plura nobis mox dicenda funt.
Formatum autem genera naturalia funteaquatuor, qu*
diifa funt :fcilicet forma miftorum (impliciter, vegetabiii.s;,
(cnfilis, &rationalisac intelligens. Haec format magis quam
materiae rationem obtinent , quippe a quibus fit omnis cfFc-
<Sio , materia autem potentia Iit tantum , quae non agit , fed
patitur proprii.
Caufa autemefHciens varicdiuidi poteft, verum fola haec
nunc (uiHciat,quod alia (it vniuerfalis,alia particularis.
Vniucrfalis cauiacflDeus fummus,' optimus, maximus,
qui in principio qviivlcm folus ex fe folo,fua infinita potcftate
line alijs quibuscunqueeaufis, ex nihilo eunda creauic. At
cum po(t mundum ab ip(b creatum voluit naturaliter &cx-
tra miraculum cx iam creatis rurfus eadem progigni , coelis
& aftris,vt caulTis vniucrfalibus, has vices commifitrfic tamen
V t idem ipleQcus cum his &caufis particularibus feropetc5-
currat. }rlx igitur caufae vniuerfalcs omniahxc,quacinhac
mundi vniuct(itatcccrnuturdiucr(i generis, aut diiierfaefpe-
cci, producunt. iEquiuocae autem dicuntur, quod aequaliter
omnibus impertiantur, & diuerforum efFcduum (int caufae.
Particularis autem caufa efficiens eft, quae in materia pro¬
ximam, fcu in dispoiitum fibi (ubicdum tantum agit,vnius-
que fpcciei aut qualitatis efFedum producit, &vniuoca ap¬
pellatur , qualis cftyis & facultas in vnoquoque (emine,. quae
r ipfum mpuetjdum ad finem pcrucnerit.
Finis autem aut caufa finalis in ijsdem corporibus cx Ele¬
mentorum permiftionc concrctis eft, vt forma fiat. In Phyfi
cisenim finis idem eff, quod forma.
His generaliter fic defini cis, disquirenda eft metallorum,
dequibus eft difputacio, natura , quae fpla vi natursc in vifccri-
bus terrae orta fune. Quae natura non minu^ ex eorundem
A 5 mctal-
Matcria
pioxima.
Formaiii
genera
quatuot.
Caufa: ef¬
ficientis
diuifio.
Vniucrfa.?
lis efficir I
ens caufa.
Aquiuoi.
ca.
Particula*
ris caufa
efficiens.
Vniuoca.
Finalis
caufa.
Metallo¬
rum ma-
tciia tc-
XQOU.
Materia
mctal-
lotu me¬
dia.
Materia
proxima
mctailo-
xuin.
Aiiftote-
lis opinio
de mate¬
ria proxi¬
ma «Je-
talloium.
Alchemi-
ftarum o-
.pinio.
IO APOLOGIA
metallorum caufis , fcilicct raatepa, forma, & efficiente dig-
nofcitur,quam reliqua mundimifta corpora.
Metallorum igitur ficut & exterorum corporum omni¬
um materia remota , fun t , vt didlum cft, terra, aqua, aer & i-
gnis, ex quibus originem craxifle, omnium plnlofophorura
vnanimis eftfententta. Gignendis enim corporibus miftisv-
nius elementi materia fatis cfl'e non potuiliec, fed necefle fuit
quatuorilla petmiftione cofufa rebus idoneum Iclubiedfum
cxhibuiire,rubftrataqucfui(re. Etfi autem prima illa rerum
primordia fint materia metallorum remota , proximiora ta¬
men ijsdem runt,quam vegetabilibus aut fenfibilibus. Quip¬
pe quod elementa haec quatuorfenfibus coufpiclanturjquafi
prima efle metallorum, nec non omnium inanimatorum fo-
bolcs naturalis. Materia metallorum media in vifccribus ter-
rxeacft, quae vi caulae efficientisex elementorum prima mi-
ftione in aliquod medium transit, quod nondum tamen eft
materia proximaiQuod medium cftveluti quid informe nec
certam in natura habet fpcciemiquod quid fit, ab auctoribus
non eft traditum. At materia metallis proxima ea.eft,qux
nullarum aliarum mutationum interuentu a caufa efficiente
perficitur , & proxime formam metallicam induit , nondum
tamen eft metallum, fed aliam habet a metallo formam &
vnica lola illius mutatione forma exfurgit. Qux autem fit il-
lamate^iaproximajinmincristerra:, variae fuerunt eorum,
qui hac de re faipferunt , opiniones. Ariftoteles enim tam
fublimiura , qux fuperterram , quam inferiorum , qux in vi-
fceribus terrae gignuntur , duplicem exhalationem ait efle
horum materiam-Exhalationcm quidem a terra, qux fit fic-
ca & cahda:& ab aqua vaporem , qui fit frigidus & humidus :
non fic tamen, vt exhalatio ficca humore deftituatur, nec
vapor humidus ficcitatc.fed in illa ficcitatem, in hachumidi-
tatem fuperate. Exhalationem igitur ficcam dicit cfiefuffili-
um. vt funt lapidum genera non liquabilia , fandaraeba , fuj-
phur,achra,rubrica, & alia eiufdcm generis. Metalla autem
ad vaporofam exhalationem pertinere ait. At vaporem illum
prius quam in aquam vertatur, exhalatione coagulari & me¬
tallum fieri , idcirco metalla omnia exhalationem ficcam
continere, &:inflamraari&exuri,foIo auro excepto.
Alchcmiftx vero proximam metallis materiam dicunt cfi-
fe argentum viuum &fulphur , tum quod argentum vmum,
fufa
ARGYR. ET CHRYSOP. n
fufa videantur, & ex illis arte proliciatur argentum viuum »
tum quod odorem fulphureuin fpircnr. Et eorundem opini¬
onem multi graues viri fecuti 1'unc. Gilgil autem Maurus ei
nerem quendam terra: rounitifli aqua inFufum materiam elle
metallis proximam profeflusert, non fccusatqj omnem ci¬
nerem materiam elfc vitro proximam. Albertus vcrohuini-
dum vifeofum & tenax. Georgius Agricola has omnes de
materia metallis proxima in mineris terrq opiniones rcFellir,
&fuccum in ijsdem minens ortum , materiam metallis elle
proximam, multis rationibus contendit. Scaliger metalla vo •
eat terram aqueain, argentum autem viuum aquam terream.
Quacautem harum opinionum fu verior, immorandum mi¬
hi non clfe puto , cum aliam argento & auro proximam ma¬
teriam natura nobis exhibeat, vt ex fequentibus cluccfcct. Si
tamen quid fentio dicendum fit, Ariftotelis opinioni & au¬
ctoritati magis innitendum & Hdendum cxihimauerim.
Poft metallorum materiae cognitionem forma etiam eo-
rundena inquirenda cft, qux nobilior eft pars fubftantiaeil-
lorum,vt & in omnibus corporibus naturalibus. Forma enim
rerum omnium magis naturae nomine quam materia infi-
gnita cft , & ab ea fbla nomen vnicuiqiic corpori naturali eft
inditum. Eam enim vocat plcrunquc Ariftoteles rationem
edentia:. Eo autem fpeCtat formarum metallorum cogni¬
tio , quod arte miniftra idem argentum & aurum , atque na-
turaleefFormandumfit, quod praedari non poterit, nifi eo¬
rum forma, & natura, & quae&qualisfit, intclligatur,&in
quibus a reliquorum metallorum formis diferepent. Me¬
tallorum tamen forma: non ita facile dignofeuntur, vt reli¬
quorum alterius generis corporum, fcilicct vegetabilium,
fcnhlium & hominum. Formarum enim cognitio ab adio-
nibus earum dependet, quippe quod forma fitaClus, materia
vero potentia. Adiones autem ab operibus dignofeuntur.
Quaecunque igitur fenfus plus agere ex eorum effedibus de¬
prehendit, ea magis confpicuis formis compofica dijudica
bit,quae minus, obfcurioribus & minus manifeftis. Hinc fen-
fibus magis nota cd plancarum forma, quod vegetent, ali¬
mentum fuscipiant, &. fibi (imilia producant. Scnhlium vero
brutorum, quod praeter haec & moneantur & fentiant, no¬
tior cd natura. Hominis vero forma omnium maxime mani
feda ed,quod etiam praeter hxc omnia intelligcndi facultate
deho-
Cilgilis
opimo.
Alhcrti
opinio.
Georgij
Agricolae,
Sculigcri
opinio.
Form*
me tali qh
rum.
Forms
metallo¬
rum quae
fintnoii
facile iui
dicatur.
Cognitio
formaru.
ab aftio 7
ilibus : a-
ftionu aU
operibus
dependet.
Hominis
forma ma
xime ma-,
nifcda.
Metalla
fau cor¬
pora tan¬
tum mi-
lorm*
metallo-
luin plus
experpef-
iionc ma-
tcrix qua
ab a£tio-
ne digno-
fcuntur.
Metalla
iimplici-
tcr mifta
funt.
Acciden¬
tia metal¬
lis omni¬
bus com-
jtnunia.
Metalli
definitio.
Auri defi-
■«ttio.
It APOLOGIA
Iu homo praeditus. His omnibus facultatibus cum ir.ctallt
priuata & orbata rint:(^Nam nec vegetant, nec aluntur, nec
inoucncurjnccrentiunt^ eorum formae minus ab actionibus
dignofruntui. Formas tamc habent omnia raeralla per quas
couftant,& nomen ab ijsdcm habent, & cx ijs fibi inuicem &
ab ahjs corporibus difeernuntur. ConftanEuutem & concre¬
ta runtcxrolaclcmencoruinpermiftioncjideoque nullum a-
liud nominis genus habent quam quod mifta appellantuc
corpora. Nec facultates alias habent praeter eas, qux ipU co-
ftare efficiunt, & miftotum elementorum formam habere v-
nicam vndequaque fibi fimilcm. Sunt autem hae facultates
qualitates elementorum calor &c frigus , vt agentes caufae , &
humidum & ficcum vc patientes ; Et quod plus patibiliuha-
rum qualitatum metalla habeat , cx perpcllionc materiae eo¬
rundem, magis quam ab aCfioneformie eorum dijudicatur.
Fotmasenim proprium cftagccc,matcrixpaci. Quod fi quid
agunt , vi qualitatum , cx quibus concrcucre, agunt tantum,
veluti calefaciendo, f.igtfacicndo,hume<ftando&exficcan-
do. Cxcera corporum genera fcilicet vegetatiua, animalia
bruta & homines, mifta quidem funt corpora, fed quod prae¬
ter & fuper miftionem aliquid aliud prxftaiitius habent , mi¬
fta proprie non appellantut , fed ex his facultatibus, per quas
agunt, nomen habcnt,& formam propriam. Metalla autem
quod nihil prxeer miftionem polfideaut, fimplicitcr & ab-
folurc mifta tantumappellantur,quod primxillac qualitates
nihil aliud iu elementis eifcceriat,quam miftionem. Formas
quidem omnium mtftorum inanimorum fcquunturfua ac¬
cidentia tam communia quam propria: Et quod magis ea
niatcrix quam fonnae conueniant,cx ijsdem miftotum for-
mx quales fine quadautenus intelliguncur. Accidentia igi¬
tur omnibus metallis communia funt,dudile,ac fufilc. Idco-
quemctalluro aGebero definitur ; Metallum cft corpus mi¬
nerale , fufibilc , fub malleo cx omni din^enfione cxtcnfibilc.
Corpus enim minerale genus eft , fufilc & dudilc ex omni di-
mcnfione,difFerencia cft fpecifica>qusc metalla a exteris cor¬
poribus mineralibus discernit. Argento enim & auro fu., in-
funt Accidentia propria, quibus a cqteris metallis discernun¬
tur, fcilicet , quod perfede fine mifta, &ignc non cxuiantnr,
prxfertim aurum. Aurum igitur a, Gebcroreiftefic definitur.
Aurum eft corpus metallicum cittinum ,omniu metallorum
ARGYR. ET CHRYSOP. ij
grauiflimum , mutum , fulgidum » afqualitcrin vcOtrc terra:
digeftum, aqua minerali diutiflimclauatum examinationem
cinericij & cementi tolerans. Hxc cementi perpedio cft dif¬
ferentia fpecifica.quod in hoc examine cattera omnia metal¬
la exurantur, &in cinerem vertantur, ipfurn autem aurumfo-
lum incolume in eodem pcrfiftat.
Argentum quoq;abeodem Gcbero fic definitur. Argentu
efteorpus metallicum album albedine pura , mundum , du¬
rum, fonans, perdurans in cineritio. Poftremura hcc eft acci¬
dens illi proprium , quippe quod ftannum , plumbum, a's &
ferrum in examine cineritij pereant & corrumpantur, argen¬
tum autem in eodem perfiftar. Habent & cactera metalla fua
accidentiapropria,perqu<j ab argento & auro & a fc inuicem
differunt , de qu bus tradare parum ad propofitx cjuaeftionis
difiblutionesattinct, cum de hiscorumqjdcfinitionibus fa¬
tis ab eodem Gebero , Alberto Magno , Georgio Agricola,
cteterisquetradatumfir. Sola nobis inquirenda cft natura &
forma argenti & auri .qute ex fuperioribus accidentibus pro-
prijs, eorumq; definitione dignofeitur, vt ad eadem acciden¬
tia , materiam illis proximam a caufa efficiente arte dcduca •
mus. Etfi enim argenti & auri formae non ita nobis perfpicui
innotefeant, vt exterorum corporum vegetabilium & ani¬
malium formx qux ab adionibus & effedibus deprehen¬
duntur, tamen quodeunqueeorpus metallicum examina ar¬
gento & auro propria perpeti & in ijsdem perfiftereconfpc-
xcrimus, argentum & aurum effie rede dixerimus. Reru enim
cognitio prima eft a fenfi bus. Et vt vegetabilia & animalia ab
adione:ita argentum Scaurum a perpeffionematerix diju¬
dicamus. Horum accidentium propriorum argento Scauro
caufxfunthx.Qj^od enim fufiliafint metalla omnia, humor
cft io caufa. Sicut etiam funt dudilia proprcrhumoris,cx
quo conftant, lentorem. Qux enim lenta funt longiffime
continuitatem feruantilcntor cnimhuiuscehumidicuficc s
partibus firraani habet temperationem, Vtrumque igitur Sc
JentorScficcitas cura certo temperamento, efficit, ne mal¬
leis percuffa comminuantur , fed dudilia fint. Et quo magis
aut minus metallis ineft, magis aut minus alia alijs ducun¬
tur. Vnde aurum quod lentorisplurimum habeat a ficcitate
temperati, omnium metallorum cft maxime dudile; huic
fucccditargcntum,indc ^s,fcrtura:indcplumbu Sc ftannum.
Obeas-
Arg'rti
dcfi.iitiu.
Corpm
metalli¬
cum fufti-
nens exa¬
mina auri
propria,
cftauiu.
CauGe ac-
cidetium
proprio¬
rum auro
& argeto.
Cur au¬
rum raa,-,
ximefit ,
duitiic. '
© retinet
in igne Im
miditate.
De caufa
cdicicnte
metalla.
Deus &
coclu me¬
tallorum
caufa re¬
mota 6c
vniucr-
falis.
Arifto te¬
lis opinio
de caufa
efficiente
metalla.
CKcmi-
ftarum o-
pinio.
T4 APOLOGIA
Ob easdem fere caufas proprias in igne humiditatts ttiU
nent: lentor enim, nc humidum exhalet, impedit. Sedhu-
midum aqueum , nc metalla exutantur , prohibet. Aquea c-
nim cum igni qualitates ex diametro contrarias habeanr, ab
igne non vincuntur: Hic calidus, ficcus & tenuiscft,aqua
frigida,h umida 8c denfa. Qu,o plus igitur naturae aquete par¬
ticipant metalla, minus in illa ignis habetimperium. Hinc
aurum nullius ignis ardore exuritur, minus poft hoc argen¬
tum ob easdem caufas.Caetcra metalla huraiditatem habent
aeream, fulphuteamj&inflammabilcm, quaecaufa eft vt igne
tandem diftabefcant. De his accidentibus proprijs plura pau¬
lo poftdicendafunt.
Nunc de caufa efficiente metalla etiam dicendum. Caufa
efficiens eftvndcprincipium motus. Mouetcnim materiam
vc metalla ortum habeant. Cum autem omnis materia fit aut
remota', aut media, aut proxima : certum cft,caufam cfficien*-
tem agentcminrcmotam &mediam, vtfiatmctallum,vni-
uetfalcm & atquiiiocam elTe, non^particularcm aut infitam.
Nullum enim metalla ortus fui parentem agnofeunt, quam
Deum & coelum , quod nona femine aliquo prodierint, vt a-
nimata corpora, in quorum feminibus visdelitefcit a parTrr-
tibusinfufa, quaefempcrfimiliagignit his, aquibus femina
dimanarint. Non fic in materia remorta & media metallo¬
rum, de qua, qui eorundem hiftoriam tradidere, non memi¬
nerunt, fed folius caufa: efficientis &: agentis in materiam o-
mnibus metallis proximam ,id eft, in materiam , quae ex re¬
mota & media, a caufisvniucrfalibtts in proximam metallis
materiam tranfijt. Haec caufa efficiens in materia mctalliis
proxima eft particularis & infita , quippe quae ci fbli conuc-
niat , non fecusac caufa particularis in vnoquoqucmctallO'-
rum gcncre-De hac caufa efficiente proxima vari^ etiam funt
opiniones. Ariftotcles enim caufam hanc efficientem ait efle
frigiditatem & ficcitatcm,quae in lapidibus vaporem , quem
materiam metallis proximam iudicauit, in illisfublatum Se
inclufiim comprimunt &dcnfant. Quod non ita accipien¬
dum eft, vt in eorum ortu caloris efficientiam neget : 111« c-
riim exhalationes caloris opera inter feadmifccntur,& ad a-
liquamfpiffitudinem adducuntur & concoquuntur, fed ad¬
mixtio illa frigore poftea denfatur & in metallum euadit.
Alchemiftx vero fulDhur,quod partem materi* mctallo-rum
putant
ARGYR. ET CRRYSOP. 15
putant, efficientis caufae vim obtinete profitentur, exem¬
plo cinaberis fadicix, qute cxargcnco viuo & fulphurcmi-
ftis concrcfcit. Gilgil Maurus calorem vehementiffimum Gilgilis
caufam efficientem effie opinatur , vt in vitro , quod ex cinc
ribus conflatur. Albertus anjccm Magnus caufam hanc effi- Alberti
cientem efle ait maiorem orbis , qui formas naturales ex-
plicat per motum coeli & qualitates elementorum , ceu ar¬
tifex explicat formas artis fccuri aut malleo. Verum htecAl-
berti opinio de caufa efficiente, potius de vniuerfaliquam
particulari exiftimanda &intelligcndaeft. Vniucrfalis enim
haec caufa agit primum in elementa, quxpoft multas muta¬
tiones tandem in materiam proximam mutat.
Georgius autem Agricola de caufa efficiente particulari Georgi)
proxima Ariftoteli fuL>fcribit,quac mihi verior fententia vi-
detur : Ab effedibus enim cauGc proximx dignofeuntur.
Atqui metalla funt corpora naturalia tantum mixta fimpli-
citer , nec quicquam vitra raiftioncm habent , & effectus mi-
ftionis fimplicis a folis Elementorum primis facultatibus
proficilcitur : Mouentur enim elementa & mifeentur per Q^omo-
proprias luas qualitates. Calor igitur primum milcet ea, & doekme-
ad proximam metallis materiam dcducit>quampolleafri-
gusconftiingit. mifccan-
Praeterea hxc fententia ex induftione probatur. Si enim
in nubibus ,vt aiunt , ex duplici illa exhalatione frigore den- d^ccnd».
fata fertum gigni, & in terram decidere, verum eft, quanto
magis fubtus terram ex eadem exhalatione frigore denfaia
metalla gigni vctilimilc eft ?
Haec fune qux ad cognitionem naturae mctaIlorrm,qua:
fola vi naturae concreuerunt, pertinere dicenda cxiftimaui :
Nec pluribus agendum eft, fcu quod aplerisqueprdbatiffi-
mis Auctoribus explicata fint, fcu quod alia fit arti materia
proxima, aliae caufae efficientes, naturales tamen, & quae ad
eundem tendunt fcopum arte miniltra.
Cognitio huius m.'’teriae proximae & efficientis caufa: a- pars ft*
pud artem fecunda eft in ordine partitionis Argyropccix& eunda Ar-
Chryfopoeiae. Sunt autem adeo neceffarix, ve ijs ignoratis,
arsnecfcirincc dici poffit. Harum cognitio viam & iter de-
monftrac , quibus ad finem optatum pcrucnitur. Ex ijsdcm
APOLOGIA
petfpedis & intelledis omnia, quae ad hanc artem pertinent#
ratiocinari quisquis poterit, omniaquc,quaeaducrfusartcm
adferuncurargumenta,dinolucrc: fine his vani & irriti fune
co aatus om nes, & caecutire necefle eft. Totis Igitur viribus c-
nnendum cft, vt exade, quantum fieri potent, harc cxcelleii-
tifiima huiusce artis pars occulta huc vrquc& nufquum a ve¬
teribus tradita, explicetur & detegatur.
De mate- Sed prius demateriaargento &auro apud artem proxima
ria auro Jefiniendum cft, qu£c ftatim acaufaefficicnteinargcntuaut
m ^ rox?" 3urum perficitur , nulla alia mutationeinterueniente. Et cft
wx apud indiuiduum fpccici argenteae & aureae proxime futurar, quod
artem. tamen nondum eft argentum aut aurumadu, fed potentia
tantum proxima , quae huius autillirts formam a caufaeffici-
ludiuidu- ente & mouentc ftatim induet. Eftenim indiuiduum quod
um qmd proprietateshabet.quaefimulomnesnufquamattribuentur
multis. Proprietates quidem , quae differentiam fpccificami
non conftituant, fcd habilitatem & difpofitionem tanium
habent ad formam proximam capcfrendam. Exemplo fit (e-
men caninum, quod proprietatem habec, vt proxime ex eo
gignatur canis, quae proprietas in femine equino nufquam
inerit , nifi poft multas corruptiones & mutationes in femen
caninum, fi hoc fieri pofTet. Sic materia argento & auro pro¬
xima hanc habet proprietatem .apud artem, vt pauco admi¬
niculo in ipfa mutafi pofllt, quae proprietas m aha materia
nufqua inierit. Hiecenim eft lex naturae inuiolabilis , sf. nul¬
lum vfquamvnius fpecici indiuiduum , in aliud alcetiiis fpe-
cieiindiuiduum transcar,nifiilludpriusproprietatem & po¬
tentiam habeat ad hoc pofterius proximam , id eft , nifi pr.us
indiuiduum fit potentia proxima indiuiduum fpeciei proxi-
raa^eria- ^oi^tiumfabiturae. Hanc inateviam inueftigare,
lis in mi' qualis eft in mineris naturalibus, & eandem fubijcerccaufas
neris non efficienti ,vt in ipfain agat, & opus fiium peragat cft: impofti-
eft proxi- btlc. Q^ippc nihil ad intclligendi vim pertinere potcft,quo<l
ma apud fenfu non fuerit. At materia proxim a, quae eft fubtus
! terram , ex qua producitur a fi Ia natura argentum & aurumy
proxima feufihus noftris eft incognita. Non enim conftat inter gra-
apud na- ues AuiTorcS , qui hac de re aliquid tradiderunt , quaenam fic
tatam eft illa materia proxima apud naturam, imo difl'entiunt,& fuam
incogni- vnusqutsq; opinionem rationibus probabilibus, non tamen
demonftraiionibas tuetur. Quod etfi concedatur materiam
proxi-.
ARGYR. ET CHRYSOP. jf
proximam fcniibus & dcmonftrationc comprehendi poflc-,
nihilominus polfet ars extra minerarum locum materia- po¬
tentiam adadum fcu formam perducere. Aliunde i(»itur dis-
cjuircnda cfl: in Argyropoeia & Chryfopoeia materia proxima
& cau('a ejfEciens, vt viribus huius illa erumpat ia adum , &
ex illius potentia forma argenti &auti fuboriatur &: emergar.
Disquirenda cft, inquam , in re, in qua oculorum & fenfuum Vbi mate>
indicio htee proprietaseftinfita , qu* eft habilitas & dispofi- ri^proxi-
tio quatdam naturalis ad fuscipiendam formam arsenccam
& auream. Hums autjm matcrixinucfti^aciocxdupI:cide inquiren-
monftrarione dependet ; Prior dl ex fimilitudinc toiius fub- da,
ftanciat argenti & auri cum hac materia proxiitia quam quor- Duplici
rimus. Ha2C autem fimilitudo deprehendetur {enfibus ex fa-
cili eorundem miftione & amplexu. Ha: enim lubftantis fefe materhm
referunt, nullo negotio & nulla arte, fcd fponte fua coeunt, proxima
Quae autem fit Tubfonti-i , qutc facile coeat cum argento & inueftiga-
auio,pofthacdicemus Poftefiordemonftraciocxproprieta- debe¬
te & habilitate & dispofitione materis erit, qnx veriusque
fciliccr argenti Scauri formam apprchcnfurafic. Hxcai tcm demon-
habilitas fcu difpo (irio maniferta erit Icniibus ex (imilstudi- ftratio.
ne accidentium eiusdem maceris, quam qusrimus, cum ijs,
qus algento & auro infita, intuemur a perpefiione matens
eorundem, & a csteris metallis potifiimum dilfare.
Suritautem accidentia hsc quatuor numero t’rim.u,quod
argentum & aurum non exuruiuur nec inflammantur. Se tia*'auro*
eundum, quod partes, ex quibus confl;anr,hiiraido feiheet & & argen-
ficcojigncj qui cundla difloluit, minimediflipentur aut dis to cu pro¬
trahantur. Tertium quod tenuillims finrcircntis. Poflre- ximaroa-
mum, quod dcnfa &grauiflima firtt. Proprie tamen, ne quis
calumnietur, hsc auro infunt, argento minus pro[’rie Qui
tradancartificcsargcncum & aurum ita dd his accidentibus
proprijs iudiccntSc vt moX apertius demoilflrabn. Ha c ac-
cidentiaex Ariftotelisaudlorit^teluntcorporisafFcdus, qui ,
fenfibus indicantur. Materia ig!tur,qnam facile cum atgen Materia
to & auro coire, &. ijsdert accidentibus proprijs prsdicam flniauro
clTe oculis confpexcrimus, ipfii erii materia argento &auro
proxima apUd artetii, neque alia, qus ab efficiente caufa in ^
argentum & aurum permouebi tur. Hanc fuo proprio nomi -
iicdefcribeitius, fi prius argento & auro quaruorhaccacc'-
deiuiaincflcdcmonftraucrimus .Sccaufas corunde, & quod
B H Cscctis
,1 apologia
«:aismctalIisn5infinr,&qaare.Q^ccligiturargeiunm&
. 3Uta non exurantur, nec iaflameniur.cxcoappai-ct, quod h-
«e'Z/cxquata'.gacnullumvaporcnulpHureum aut iuirauiabilem fpi-
uruntur, ren ircaula eft, quod omni fubftiin ia fulphurea & inflamabih
£: vuduofa expertia fint.Omne.n.fctc corpus natujale dupli¬
ci con-ftat humore , altero vntluofo' .olcofo & infiarnabili,.vc
eftralphur,oku, adepscaltero aqueo, quo tanqua vi(co terre¬
ni coi poru partes vnctaecohxrcnt, quique rerum omniuex
Elementoru permiftione concretarum comunis cft. Qnod-
cunq; igiturcorpus inflammationi fubiedu cft , humiditatc
habet oTeofinicimam,huiusq, rolius genera coflagf at. Quip¬
pe qua: ab aere orta aeris qualitate calidam retineat. Aqueus
aut humor, quiierrcnuu partium eftglute n,ab igne vinci no
pot.llle.n. frigidus, humidus,hic ignis calidus & hccus. Et cu
cocrarijs inter fe.vt et iara didum clf, pugnent qualitatibus, ‘
neucru cedit alteri. Solus ijjityr aqueus humor argentu&au-.
rum tuetur, ne abigne exurantur. Nullius. n. humoris olcoli
aut (alphureifuiu participia, qui igni ferat ope, vt victoriam
aduerfus humore aqueu.quiijfdeincfl, referar. Reliqua vero
metalla , quod fulphurci cuiusda humoris, qui etia odore de-
. - preheditur,participiafunt,cxuruntur,& nigredinem ah igne
^rg^partes contrahunt. Quod aut argeti & auri partes clfentialeSjfcilicec
effeiitia- humidu & ficcu, ex quibus coftanr,ignc non di(p)Iuantu.u nec i
les non fccernatur, colliquatio corunde fepius igne reiterata fide fa-
diffoluun-^.j^ Nihil, n.exeoru ponderedccidit. Equidememinime fu-
pcriorib.annis vnciam autipuriflimi tcftaceo vafcalo inclufi, i
& alteram vnciaargenti puri ec altero vafe fcparaiim inclufi»
co loco, quo vitrum vi ir.irioru fornace liquatu eft perpetuo,
collotaflTejibiqiambo fiifa & liquata duob. continuis rnenfi-
bus permanfifle, ijsqjtrasadis & a vafculis & fornace vtraq;
exemta (lateris libralfe,& auri quidenec mininml de pondere
. decidi(fecQfpexi,arge£um vero duodecima tatu parte. Quod
fane admiratione dignu e(l, vciiffimu tamen efle ipfacxpcri-
' entia didici.Huiusce aut rei caufa ed, perfeda ficci & humidi
mixtio &vnio,quje tam ardiflimo foedere funtiun£la,vt etia
ignibus violentiflimis indiffolubilia fi nt. Htimiduin.n. tem¬
peratur a ficco.&ficcu ab huiaiido,&. fit in vtroq; argento fei-
licet & auro fubflantia vna a:qnalis, &in fuis partibus fimila-
ribus homeomera &vniformis. Hinc cum nititur ignis ipfa
raiefacere,&diirolucre,&:humidu aquciun in vapore cfFcrrc,
tuetur
tur igne.
Experi¬
mentum.
Caufa &
ratio.
AUGYR. et CHRYSOE. 7^
tuetur & rctinccnra ferreo nccui'let. Conrra cum ie; ■'i'; (^cm
terreum cih lliiniidofccerncre contentlir,&'n cinc em verre¬
re, cohibetur ab hiimido,ira vt vtnirrque tutum.incoluiTie &
ii) nidum in ignis pugna pcififtat. Hxc aurem indillolubilis solid.i ii>i»
miftio & vriio propriedeauroeftintcIiig^-nHa , cuius memi ftio <.
hit {aciarcriptura:Probauit,inc]uit, nos Deus tanquam au- ficot.
tum in fornace. Et Augurcllius in fua Chryfopaeia iic cecinit;
i - r/?i quontanf nthtl depent auro
I^Ke,\e!ui jolum ronlunnt nu!Lt \'eti4(lasy
u^cneejue ru^/oo aut arago conflat xila,
Cunfla adeo rntipftUtc compagtbut l^arcrt.
Huic (olidx miftionipcojiima cii argeti puri miftio ,cuiui
StineminitRcgiusPfalmifta: Eloquia j inquir, Domini, elo¬
quia cafta,argcntu igncexaminatUjtcirq probarum, purgatu
feptuplu. Attamen igneparu lUi deperit ifc e'jcu;itur. QUod.n. Areenr^
fuperius igni duobus menfibuscolliquatu duodecima parte pariidc-
prirtinipodcrisdeperijfl'cdixi,in fuperficie vitro cttrimftjmo
opertu vidi, quod malleo (ub incude p( ixuflum frparatu fuit
ab argento, quodintus purum perftirit. H.xcouodccimapars
argeh ti deperdita &exufta in vicru illud citrihiiiim « transijr.
At rchqiia mecalla oinniapauco tepore igne continuo agete
exhalat, & metallica m.ateria & forma euaneliretc & percuti¬
te, quodfupercft, in virru transmutatur. OmnC n.vt rede fen- Vitrifica-i
fitGcber, propria priuatu humidiratefuliooentilla dat prae-
tecvitrificatoria.Caiusdillolutionit&coL-rupnoniscaufaeft
gteotrariaei, quam inargeeo Scauro diximuS; fciliccc quod
immidu quoddam rulphureu& inftammal ilc htimido eoru
aqueo permiftum fic, tu qiiod illoru miftio ftnmperfeda ad
niiftionc argenti Scauri collara. Tenuitas aut argenti Scauri Quod aa-^
cft miru in modum dilatabilis ,fed auri incredibilis ex
prehenditar,quodvitica illius vncra fuperficie corporis alicu- fenuLifi^
ius inaurabit, qua argenti dece vncix vixirratget3rcnt,id no- ma finr,83
runtitiauratorcs Sc inargetatores. Gaercra ve^o metalla nihil quare,
ad auri tenuitate accedunt. Caula aut tanttf tcnnitaiis eft pu- Puritas
ritashumidid<ffrcariinargeco, Srproprfcin .auro. Caufd ve liumidi
rocraftitieicft impuritas terteft: is. Tandelri Sc pofti emu ^c-
edens proprium auro Sc irgenro pr.Tfertitn aiUo-pr^e exteris
omnib eft defitas & grauitas Et vt certo rct.amr, quara grani- tas auri S6
tate aliud ab alio difter, quod rrr Cx perrils rn'Tn,proftna.Vnu. argenti,
quodqj mctalloru in filu trahi SCypduciaiiriOhroniAndaui,
BB- i - ■ q\;ia
19
Jroportio
grauitatis
metallo¬
rum.
Caufa gra
ultatis m
auro.
Caufi co-
traria*.
'lateria
proxima
qua.
tcrnelius
Arg. viuii
cft mate¬
ria proxi¬
ma auro
Sc argen¬
to apud
artem.
A P O L O G I A
quin etiam & chalybem; Filum auri forcipibus feiiTum cft»
dum ftatcrispenacrctrexagima duodecim grana, deinde vni-
uscuiusque metalli fila eodem foramine ftaifia & produfla
eadem longitudine (cparatinifcifrafunt. Sic vnumquodque
filum F.ateie appcnliim fuit. Auri fiiuin vt dixi, drachmam,
qux fcxaginia duodecim funt grana pendere vidi: filum ar¬
tienti eiusdem longitudinis eodemq; foramine tra£fum tri¬
ginta fex, plumbi itidem triginta fex;filum aeris triginta, filum
chalybis vigintifeptem , filum ferri vigintifex ,\filuin denique
idanm viginti quinque. C iufu tanex grauitatis auri cfl xqua-
liras & vmformiras partium eiusdem, & perfeda mi lii o, tum
vero puritas & tenuitas, & eorundem humi<li & licci perfecta
dccodlio & incrallatio, tandem etiam fubftantixfulpluircx
■& aurea’ priuacio. Caufx autem contrarixfunr, netam gta-
uia fine metalla reliqua, fcilicct diflimilitudo partium hete-
rogcncarum in metallis, i m pcifcdia luiltio, impuritas, cralfi-
ties , & in quibusdam impcifetffa decodf lo, in alijs cxuiiio, &C
in omnibus fulphurcx fubftantix aurex & Icuis miftio.
igitur materia magis tota fubflantia argento & auro erit fi-
milis, magtsq; ad propria i jsdem accideiniaaccedet, eapro-
fedio iudicandaerit proxima tnatetia,in quam incumbctc, Sc
tonatus omnes impendere Argyropmx & ChryToporix arti
fices neceflario oportet, fi naturam velint imitari, Sz vi cHici-
entis caufx , de qua mox dicam, formam argenti aut auriei-
dem inducere. Proximx enim vnicuique matcrix,quam con-
fuminatam potentiam dicimus, ftatim vi caufx clficientis ex-
triufecus accedit forma , naturali quadam & quali dicas iuc-
uitabili neccilicate , vt retle tradidit Ambianenfis ille medi-
■ cus Fernelius fummus Philofophuslib. priore de abditis re¬
rum caufis.Nonncvidespulueteni illum pyrium ftatim mul¬
ta mortalium internecione , flammam attritu concipere?
Quippe quod nulla alia materia igni fit proximior obficci-
tatem & tenuitatem pulucris , quxqualitacibus ignis conue-
niant: per motum autem fit calor. Sic qualitatibus omnibus
arge.iti Scauri concurrentibus in materia proxima, ex ea fic
argentum Scaurum. At ne quenquam diutius remoret auc
fufpenfum teneam Sc ratione ex ijs quxdidla funt. Se experi¬
entia, qux inferius narrabitur, probare poflum argentum vi-
uum cfle illam argento Sc auro materiam proximam poten-
tia.C uius fidem faciet demonftratio ex ijsdero, qux diximus.
ARGYR. et CHRYSOP. 21
fcilicct fimilitudine totius fubftanti? arr,cnti viui cum argcn- Similitu-
to .& auro, & conlcnfionc eorundem accukn cmm proprio- dmcjy
riim cum vtriusque. Primum norunrinauratores cum nu
alio metallo argentum viuum libentius coire , quam cum
auioputo.liinccum argento, « quibus malagma confic- argC-.u.n.
unt,prxn:ltim et auro St argaito viuo, cum volunt inaurate
vaCaA quo purius vtrunque, eo celerius mifcctur alterum a -
tcri.Quod nulla aha rationciit,quam propter hmihtudmcm
totius lubldantix. Cxtera vero metalla non italibcntcram-
plcdluiuur argentum viuum, aut fi coit cum ijs , vt cum itan-
no (Scplumboioon propter (imilitutiinem fubftatiac, e pro^
pter indctiniium cotum humidum , aut quod ilhs inctt arge-
tum viuum. (iuo^ autem atgtnto viuo eadem quim argen- Q^od a-
toStpropiicautodiiimus.acadcntia,ui(int. etiamucmon
ftrattone probatur. Omnis enim humidi olcofi , vn uo comunia
fuluhurci expers cft. Hinc non exuri, minusinflamrnan po- ^„,0
tcd. Hinc in illud ignis impenum non habet, nec fulphur, & argeto
qnod on.ma exurn metalla, auro excepto : idemmmanife-habc • .
ftumeftlenllbus Excoquitur enim Cinnaberisfaait.aex t^
gentoviuodc fulpburc, & trita &mifta oleo tartari, 8. gne
vahdo in vale vitreo luto obftru<3o, in vaporem iurlum e a >
redit ia argentum viuum, nec quicqunm ilh depetit. Idem in jgne non
argento v!iiorubiimatoeucnit,itaipfumappellant.Ha:cno exuritur.
ihnt artifices. Quod Ii cum argento viuo a natura mifta fuil-
fec porcio'“qLi.'Eaam fiilphurex exhalationis, minime du 1-
tandum elice ,ip(um inflammari &cxuri dh-
ris metalhs, auro excepto, euenircfolct. Quod vero a p foiuitm
aam partmm illius, fcilicct ficci Sthumidi. vnionem 6. mi-
ftioncmatrinct, igne non minus: quam aurum
teft Fertur quidem in vaporem Tuum, fcd non proptere p
tes ilhus.ex^qmbus conflat, igne diiroluuntur. Nam fi ille va
porigneoc.i!orcagentc,invasrecipicns,dclabatar,inpno
rem argenti viui Ipecicm coibit & redibit, nulla detraaa par
te pnftini ponderis. Nec quidquam CuhAantix ilhusin va
fe,^exquo vapor illcemigrauctir , fubfidebit. Eftenimvii^
Fornis omnino Ihbftantix & fimilarium partium, non tamen
crt xquahter miftum.quantum ad temperamentutn attinet,
Vincit enim humidum = fit
agenrcrcaquoquedecaufanoneftduailc. ^odau
tcauillunum.cx eo apparer, quod cono inuolutum & expm
B B }
Granitas
A P O L O G r A
rum vehem cjuer, transmeat corio ilLrfojquod oleum ,quam-
uis fit tenuifiiinum cflentix.rransmcatciion pollet. Tandem
...-s.*. argentum vinum eandem fere grauitatem habet cum auro,
fextacnim taiicura parteauro minus graue efie etiam experi¬
entia didici. Quimuis Gebcr ipfum profiteatur auro cllc gra-
uiiis.fedfoiTuan deargento viuo purgato Jc paululum ablm-
midicatc nimia art* vindic.ato inccllexit. Horum omniu ac¬
cidentium cum auro communium exdem fune caufa: quas
Artetura iu -Turo diximus. At veto argentum hoc viuunijquoddicimus
naateriam argento & auro proximam, non Colum eltil-
■f’ lud vulgate argentum viuum , quod palam a mercatoribus
V(jmt, & ex Hifpania aut Germania aduehitur; verum etiam
illud, quod excorporibus impcrfcdcmiftis, plumbo, ftanno,
a re^& terro fubtili arte proficitur. Inter quae omnia & vulga¬
re hocnofirumnulla , nifi in folis accidentibus quibusdam,
efi dirferenua.Fluida enim fere lunt aeque &• eiusdem propor-
eo™ ^‘‘^'“'-'''^grauicatis. Verum argentum viuum corporum ma-
porumef coelum vulgati, qum etiam inter Ce aliud alio mag:s
n.Gis eo- ^^'^i^iii^sdigcftum cft.Omuia tamen viignis in saporem fi-
runtur rutfulm.aha celerius, quae minus coda, alia tatdius,ve-
^'^ ‘■nentiorisque ignis vnqutE magis decolla fune. Atque hac
indednl^ argentum viuum vulgu-c, quodin definitam valdc^
tam lut- "‘‘heathumiditatem , omnium celerrime in fngam vi ignis. ,
inidirate. ^^hic-Quod autem in corporibus metallicis iulu argentum vi-
Argetuiu uuni,txco quodammodo ludjcatur, quod fida & igne liqua-
pmi^us*^* onuiia argentum viuum fluidum conlpiciuntur , quamuis
metallicis ^'■.‘S°^‘^P'^°P^'0^bii;'^cdepdfita rurfusconftcnt.Equidem vi-
incll. '
di de nnui ex omnibus metallis ferro excepto , argentum vi¬
uum flu'dum excernere, beneficio argenti viui vuloaris. Ab-
iUextr^a^ luendo enim & macerando perfcclc , quicquid^mpurum cll,
liiturcd- argenti vitii alienum , abit in fiteem , quod fuper-
mune. elf vaporario calore foluitur. Quod fi vitra progredi licear,
Argetmu 2ufim aitifinarc , argentum viuum nihil aliud cllc, quam ar-
^>^uuqaid geutum iScaurum crudum Se indtfinitum,quodacaufaciH-
ciente defiuiium ftatim in illa tranfit, quod magis apertum
-j, pofthacfiet. Nolim tamen cxhoc inferre metalla ex argento
viuo, ceu materia proxima fiuxiflc.vtAlchcmin:^ fcntiutjimo
porniscu n Ariftocele & Erallo fentio , materiam proximam
' vaporem exhalatione concretum. Et vcfiid alimenta ii>
ammulium corporibus vertuntur in fanguinem, cum antea
fanguis
ARGYR. ET CHRYSOP. ij
fa«gais non fuidcnt : fic & matei-ia,c]iinccnnq; illa fiucx qua
metalla ortum habent, non fuitcarlem poft eorum ortu, (cd
argeutu u viuum definitum, quod metallum appellatur , (pc-
cie tamen aliud ab al/o ob diucrfim miftroncm , diftinflum.
Conftans ergo fit & ramm, nullam aliam materiam argento Cocludit
&auro proximiorem efle apud artem, quam argentum viiiu, Auftot
tam vulgare, quam quod metnlMs imperfeite miftis ineft In
iJJud.vt materiam ,, omnes conatus impendant, quicunq; Ar
gyropoeix Sc ChryTopocix fiuiflus cxlpcilant : profiigetut o- proxiini-
imais aha materia fulpliu./a,vndhio(a,inflammans, adurens oicifl ctlc
inila nabiln &:adartibilis.Sola fubfinntia argenti viui aquea, arg.viuo.
fi. btili(Iima,vifco(a,tiidi(r(jlubilisn ullius iguis ardori cedes,
fic pc.) maceria argeto & .uro proxima. IpCum enim cft quod
ignem vincit, ncc nb igne vinritiir.De materia argento &: au Dcc.mfa
ro proxima facis. His igitur de ea fic conftitutis adeognirio cHicicntc.
nem caufA-clucicntis piogrcdicmium cfttqux tanto nobilior
praLftantioreft, quanto artifex fiibopcre. IpTa enim cd , vt Caufacf-
dixijvnde eft principium motus, qra: omnia corpora natura deiens
lia mouccyttalia finr , qualia ipfa efiV intuemur. Dixi etiam ‘ *
ipfam efleviiiucrfalein aucparticularcm. Et vtraq; in genere
definita eft. Eftcc vtraq; naturalis, fcd qu.T aliqu.indo luor^^
impetu mductur, nec aliunde,quam a natura fola impellitur,
vt agat. Qualis eft in generatione 'mctalloru in vilceribus tcr-
rjr,qux fola vi nacurx prodiere. Qualis et eft in argento viuo /
vulgari, &eo quod corporibus merallicisobuolucum cft.qu^
£bla natura in luce edidit. Quxaut & quaksfinccaufx natu- ^
rales, certo feire &aftcqui non pocmem humana, ncc fii cis
condat incejr peritiores, qui de ijsdcm tratftaucrunt. Sufficiat i,;,
nobis natura: libcralitas,quq a fuis caufis efficientibus occul- cognita-
tis argentum viuu vulg.irc,& quod corporibus-mctallicis po¬
tentia proxima eft infitu, vitro nobis obtulit, quod nobis roa-
tetiam proxima efle diximus. Ea mucdiganda nobis cantum
caufaefficiens particularis, qux mouethanc materiam, vt ex
ea concrcfcat argcncu vel auru. Huius autem efficientis cau-
Ix natura ex eiusdem defiuteione, ficut & in exteris rebus o- ficulam*^
rnnibus intelligetur.Hanc autem definire, tum ex viribus,per hac ar-
quas agit, tum ex materia argentifica autauiifica, cui vires tc.
fix inhxrenc.ncceflariutn efle cxiftimauimus. Non enim,
ficutm reliquis feminum generibus visfu.-» prolifica cuiquam auiifi*
iucft : Sic in niaicna npftra prpxima vjs argentifica aut canonin-
'684 auri- ‘ -
APOLOGIA
fftmatc- aurificaioeft. In oao enim vis ruae/ficieiis incfl:, quxcalorc
^‘^'uuancccxternopullamedjt. Sic &inplantis&rcliquisa-
niinalium feminibus vis fu a prolifica iueft, nec aliunde ex¬
quirenda. Ar materix noftrx proximx vis fua argentifica aut
aurifica noneft infita, qnx tandem in argentum aut aurum
promonere ponic, (ed cft in alia materia, eiusdem tamen gc-
_ c . . Icd formx nobilioris , cuius difFerentix ratio in peo-
caur"cf° explicabitur. Caufa igitur efficiens cft vis & facultas
iicieuris argentifica , qux per qualitates fuas igneas, calore etiam ex-
apuJar- terno inuante materiam proximam feuargetum viuu , quod
tcin. Ibnno, plumbo, (^ri & ferro potentia ineffididucit & refoluit,
Sc idem, nec non argentum viuum vulgare concoquit, & mi-
ftionem eiusdem nondum pcrfcclam perficit, & radicitus fin-
Ai<rvroffo ’ perfeda Scconfummatamiflione, noua
nia quid ^tgenti vel auri forma influat. Argyrogonia autem cft femen
fit? argcntificum, exargento vel auro prius foliuo perfctftecoco-
Chryfogo <ftum , flu timftura argentifica candidi coloris. Sicut Chryfo-
niaqmd gonia eft femen aurificum ex auro prius folutopcifeaiffimc
concoflum.lcutimfturaaurifica rubri coloris, admirabili te¬
nuitate fubftancix prxdita, quibus a natura vis ilUargcntifi-
Cauf f Q^lltatcs autem illx ignex, per quas a-
flcien^es 8^"^^ ^oncoAameijsdcm fune acquifux. Ex quibus
duplices ‘^^finitionibus facis iiuclligituc vires agentes bifariam diui-
funt. di.Alix funt vt prxeipue agcntcs,alix vt adiuuantes.Prxcipuc
agentes fune vis argentifica &aarifica , & qualitates ignex Ic-
Caufcad- miniargeiuifico&aunficoinfitx. Adiuuances autem , ii^nis
»uuantes. ^ caloi externus. Q^n etiam & femen illud bifariam diuidi-
tur, vc aliud fu argentificum, aliud aurificum. Hxc autem o-
mnia explicaiionc luculentiori egent, vtveritas quxftionis
propofux : Au fit Ars,claiius eluccfcar.
Definitio- In definitione igitur vis cfficienscftgenus. In omnibus c-
nis exph- nim corporibus naturalibus, qux ortum fubicre, fcu cx femi-
ne , feu ex quopiam loco feminis, vel in ijs , qux in interitum
abiere, vis primum & facultas quxdam adfuit , qux in hxc a*
Omnes ^c^^ccjcaquc mouerct,qux alioqui fine motu eadem pciftitif^
vires bc fent. Hxc vis efficiens a triplici foncc promanauir. Quippe
faculta- cum in omni corpore naturali tria hxc infint. Materia, for-
iincs^r* ^ temperamentum , ab ijs , nec a pluribus, vires omnes
tribus pro. Pt^t)ficifci,ccrtu cft,qux adeo luter fefc connexx fuiu, vt mu-
flcifciiuir, indigeant,nul4qi poflit Icorfim cofifterc. Sed haru
omnium
ARGYR. ET CHRYSOR >/
omnium praeflanciffiina & cfticaciffima cac(^,quxaforma
proficifcHur. Q^odcaim nobiliorlit &matcria Hc tempera¬
mento , prxftanciorcs cfte<!ituscam cdcrc oporcct. Hxc VIS, p
c^ux a forma ortum habet, proprietas appellatur quxfua in- renima”
e(t cuiq;formx natiua , nec arte aliqua comparari poteft, Icd ibrrna
a fo la natura. Itaque in definitione dicitur primum, vis &fa- otitur.
cultas argcntifica &aurifica Argytogoniar& Ciirylogonix a
natura iniit a. Vt enim in lemine canino vis in lita cH, qux (e-
mlnis materiam mouet, vt generetur canis, qux vis ik facul¬
tas m nullo alio inert femine , lic & in femine argcntifico aut
aurifico, vtfiat argentum aut aurum, vis fua incft. Atquonia
harcvisS: proprietas cll accidens , quod per fe fubfifttic non
poteft, fed femper fubftantix inhor tet, idcirco addita cft defi¬
nitio Argyrogonia;&Chryfogonixceufcmcn,&exqu.i ma- Semen At
tcria ortum haberent, fcilicet quod ab argento femen argen- genti ab
li, & ab auro femen auri trahae originem: nam ctfi mania arjento,
funt hoEC corpora, neque fibi fimiliam mineris rerrx pro
creenr, tamen arce impcllcntepcr translationem libi hmilia
producere dicuntur, cum in Icmcn, vel iivid, quod locum le hit.
minis obtinet, tranlilierint. Et vcluci dicimus , canem cllc
caufam efticientem canis, fic etiam argentum argenti, &au-
tum auri. Hinc pulcre Augurcllius, Aurum cft
H or dea cutcordt demum fertthorde^i,T}eti4 cau a effi-
' ciens auru
Nunc aliunde pares aurt prtmordta^tn aurt
Semina funt aurt, ijuamuis ahjirufa recedant
Longtui , ^ noht4 multe ipuarenda labore.
Quamuis autem a forma ciusque vitibus elFeiffus omnes, Forma fi-
quoscunqueeernimus , primum maximcqueproficifcuntur, ncqualiu
attamen fine qualitatibus primis Elemen torum, qux hinc in pih
mifto corpore, eflet inefficax, non Iccus atque artifex fiue in*
ftrumentis: non quod inftrumcnca agant, fed quod per ea inefficax,
melius agatur. Idcoque in definitione dixi , facultates argen-
tificas aut autificas agere per qualitates igneas. T antas enim Q^ali atii
qualitatibus primis vires tribuerunt vetares philofophi primarum
Medici, prxfertim Galenus, vt pereas omnia, quaccu-nque
hac mundi vniuerfitate confpici mus , ab ij s orta exiftimaue-
riiit. Qualitates autem igneas dixi, quod maxime prae catte- ^ ^ ^
lis agant, imo nifi a exteris, quibus pecfufxfunt, vis earum
obtunderetur, omnia peflundarent. Has qualitates agentes,
calorem nempe &fiigus,rolas eflecaufas efficientes coiporu
B B 5 ^nai-
A P O L O G I A
fimilariam jftatuit Anftotelcs, dum Colam eorum materiam
confiderat. At cum ad formam pciuenit , vt quare hoc ar-
adi fir, hoc aurum, aliam caufam conftamiorem elTe
aitjfcliicec kmmatriccm. Hafc enim facultas formatrix diri-
gCIil ijua • j r
litates pri git qualitates prim as vt aga,nt, & moueanc mstenam ad tor-
mas. mam, qualis eft in mouentcadlu feu virtute. Sic.&vis argen-
tifica aut aunfica per qualitates igneas mouebit materiam
^ noftrara proxima, ad formam argenti aut auri capefleudam.
^^ndari etiam adiumento qualitates fecunds, quae a materia
vires. ortum habent, vt tenuitas &fubnlitasfubllanti3e: non quod
agatiled quomodo forma per qualitates priores & principes,
ita &ha: per pofteriores validius aut hebetiusagut. Quapro¬
pter defiiiuioni additum cfl, femen hoc admirabili tenuitate
praeditum efle, quod omnes materiae noflrae proximae partes
Qualita- celerrime fubcat& penetret. Vtraeque autem qualitates, tam
priores, quam pofteriores, cum fint accidentia , arte intendi
poffunt. poflediximus. Et ob hanc (olam intentionem forma acutius
agit,tamet(iipfa,v£ dicant Phy fici, no recipiat magis aut mi¬
nus. Intendi etiam cx Aiiftotchsteftimonio conftat , quod
Forma 'omaia concuda, calida cft':; afHrmet, cum prius effent fa-
^iTcauir Idi’ igitur fu nt cau-
effici^nL prrecipuae elncicntcs. In omni enim rerum naturalium
elfedione fpecics piini li eft & praicipuu efficiens . Quocirca
Argyrogoiiia aigeutum ,& Chrylogonia aurum generat in
Tempera- materia noftra proxima. Temperamentum vero igneum &
meturn ad materire tenuitas tanquam inftrumcntalacultati formatrici
■»ara fabhdio veniunt. Dc vtroque autem (emine diflcrcndi ratio,
quod (oluendum «St concoquendum fic , & quomodo , ad
aliam quxftioncm referenda eft, interdum de folutione&
' concodioue obitci in detinitione didum no incelligatur ex
argento iolam tinduram candidam argentiheam depromi
poffe.Ex auro vero eandem & rubram aurificam-ForGtan de
Vis effici- vtroque (emine inferius plura dicenda funt. Vis autem adiu-
ens adiu- in definitione proponiiur, quod non agat pnmu
nec praecipue, fcd vt exceriaa iuuet iftam ad agedum; Ea caufa
adiuuans eft calor externus. Hic io omnium corporu natu¬
ralium ortu adeo eft neccftarius ,vt huius ope cautae illae effi¬
cientes prqcipUiE deftmita* & orbatae tanqua (opit* iacerent,
Bc.c vllut-n pro cfus cifedum producerent. Nam plantae fine
,aeii,s crrcumauibicnus. calore nusqua coalefcerent.Ouafuvc
calore
ARGYR. ET CHRYSOP.
calore gallinae, aut alterius auis ea fouencc , nufquam pullos
excluderent. Et animalium foecus absquccalorc macris in v-
rcro exfjngueientui# Necminoris atftimanda eft' caloris ex¬
terni vis, in toto opere hoc conficiendo. Imo Ariftoteles cau-
f..mpcipuam efficiecem in mineris metallorum tribuit qua-
licatibusexternis, calori /cibeet concoquendis frigori con-
firingendn Calor igitur hic cxterpus,quicquidin metallis im
perfeCre miftis ab argenti viui natura efl alienum, fecernit, di
dacit, S exurit. Idem qualitates igneas veriq; femini infitas,
dum concoquitur & producitur, inteudit, & in iramenfum
auget. Idem easdem, dum femen in metalla proijcitur, aut in
argentum viuum vulga e, adiuuat,vt geminatis & multipli¬
catis viribus, ipfa raifce nt, decoquat, & priorem nnrtionem
imperfedtam interuertendoauc perficiendo, ijsdem argen¬
team aut auream accerfant.
Poftremo definitioni additu eft, caufara efficientem mo-
ucre,difrolucre,miftioncm pcrficere,vt quie illius efient ma
nibus opera, demonfirarem.
Primu enim omnis caufa efficiens mouetfubiedlum ,auc
matenam ad finem aliquem: Motus autem cftvia& fluxus
inter materiam & finem illum. Finis autem eft vel forma, vel
quantitas, vcl qualitas, v. l locus.Caufa igitur efficiens mouet
ad varios fines. Et cum finis Argyropccia; aut Chryfopceia: fit,
vt producatur argentu vel aurum. Ergo motus ille aci nouam
formam contendit. Forma enim plumbi, ftanni,aeris, ferri, &
argenti viui no eft forma argenti vel auri, fedillafunt horum
fubiedtum& materia: &pereuntibus formis cu materia fine
foima fubfiftere non poteft, hanc aut illam ifcilicec argenti
aut auri, induci oportet. Videndam eft igitur, qua motus fpe-
cieabeuntibusformis a ftannO)plumbo,cErc,fcrro& argento
viuo (quibus perpetuo inbcerere non poffijnt,fimoueantutJ
a iia eisdem fcilicet argentea aut aurea fuccedat. Exiftimatur
vulgo, motum omnem ad formam efte per ortum &in:eritu,
feii generationem &corruptionem,quoru altcr alteri fimper
faccedat.Ecorcum quidem efTe motura, aut potius mutaiio-
nem a no ciTc ad efle, interitum vero ab efte ad uo eife- Qmod
veru effe concedimusin ftirpiu &atiimabu ortu &inteiicu.Ac
in folis corporibus firapliciter miftis, nonper geueraiione &
corruptione, fed pcidifiolutione & rniftionem Ifraplicefor-
n>axnduafiibkdtj desaonftrabiavus.Sabiedam aure hoc,q?
corrum-
Caloris
rel&eff®.
Aftiones
&opera
cauk effi,
cientis.
Motus
quid?
Finis g,d)
Pcrcunte
forma vna
inducitur
altera.
Motus ad
forma no
feraper eft
corruptio¬
nem.
In Corpo¬
ribus fim-
pliciter
miftis for¬
ma per
miftione
in ducit
AP OLO GI A
Motus 1
Ar^yro-
pa-ia L<
Chryfo-
poeia cft
niiftio Hc
dilTolutio
fiinplex.
Miftio
cjuid fit A-
tiftoteli.
Definitio
Miftionis
alia.
Corpora
inanima
per folam
miftione
Miftio 8c
«jiftblutio
oppofita
luiit.
Miftionis
diuifio
prima.
f : rr 'mpitiir aut generatur in vcgetalibus 8c animalibus»
aut did.oluirur & inifcctur in miflisfimplicibus tantum re-
iiii-um aut propinquum. Nam quod eft manuum , id cft,
Ic j. r, . nec corrumpitur , nec difloluitur , fed illius ortus
;'-i' folam perfeilioncm. Q^: omnia dilucidius expli-
a- -i.ftuui, ne paradoxum proferre videar , tum quod
: ■ 'I. E qu3cftionipiopofita:i tum omnibus fere atgu-
Meiuo Lraili iiacexplicationc pofthac faiisfier. Omnis mo¬
tus iu Argyropoeia&Chryfopociacftin miftione & diflolu-
tione ftiiiplici. Quid autem miftio &dill'olutio ftt , quomo¬
do diuidatur, &in quibus ab ortu & interitu differat, & quid
vtiisqucccmmune fit, dicam, quoniam quatftioncs hx ma¬
gni a J ai odum fun t m omenti .
Varia: de miftione funt opiniones. Ariftoteles fub finem
tradtatus de irdftionefic catn definit. Miftio cft mifcibilium
alttracorum vuio. H.rnc definitionem reprehendit Scaliger
libro Excicir.ationum fuarum, earnque indignam Philolo-
pho reputat, &:fic definit. Miftio cft motus minimorum cor¬
porum admuruurnconcacluin. Hxc definitionis varietas,
&quac deca plenquc fenferunt, propter miftionis vocabu¬
lum requiuocum difficult.atem pcpcrcruc.Cum enim omnia,
qiKj diximus naturalium corporum genera, fcilicet inanima,
vt lapides & meralla,& animata, vt ftupe ■:& animalia, ex ele¬
mentorum permiftionc concrcuerunt, mifta omnia appella¬
ri poflunt. Sed primi generis corporibus miftionis nomen
propneconucnit , Scperfolum miftionis motum ortum ha¬
buere; at aliorum corporum genera etiam prarrer miftioncra
aliquid aliud habent, nec illorum pcrfeiflio a folo miftionis
motuprodijc Hinc Aiiftocelcsante miftionis definitionem
difcrimenipfiusa exueris monentibus mutationibus pnfuit
obfcurc fatis fiebreuioribus verbis, quam neccflarium fliilTet:
& miftionis diuifionem filentio prxeeriit, nec verbum vilum
de diflolutione fimplici, qux miftioni aduerfatur, addidit.
Cum autem, vt dixi, miftionis &difl'oluiioni.s vocabulum fic
a:quiuocum &inxquiuocis parriendum prius, quam defi¬
niendum jVtriusqucdiuifiones aliqux afferendx fuiir, iclli-
cet tam cius, quae generaliter & confufe,qiiam eius»qux pro¬
prie miftio dicitur. Miftionis vocabulum indicat,ca,qux mi-
fcentur, plura efll- numero. Miftioalia eft pr;or, alia pofte-
rior: prior cft , q ix ex primorum quatuor eiemcntoruni
con-
ARGYR. E T CHRYSOP.
concurfu proxime 6c immediate fluxit, qualis efl in lapidi¬
bus & metallis , & inanimis & fubtcrrancis corporibus , quae
primam efle eorundem Elementorum fobolcm diximus.
Poflerior vero eft, quae ex iam mixtiselcmentis prodijt,qua-
liscft in ftirpibus &animalibus , eorumque partibus. Aliter Diuifio
poteft diuidi , vt aha iit a natura lola, qualis eft in omnibus lecunda.
corporibus naturalibus , quae folius naturae vi concreuc-
runt. Alia ab arte, qualis eft in corporibus iam a natura or¬
tis , quae rutfus arte mifccntur , vt in diucrfx fpeciei corpori¬
bus, fcufintfufilia, aut liquida ,aut licca,aut minutilTima
corpufculattita. Sed & eiusdem miftionis alia eft diuifio, vt
altera fit ad formam vnicam eorum, qux milcentur , confti-
tucndam:qualiscft in omnibus corporibus naturalibus, quae
fuam quaeque camque vnicam formam confecutafunt: Al¬
tera eft, qux advnionem minimorum corporum & conta-
dum , manentibus eorum formis natiuis, qualis eft in li¬
quidis corporibus , vt aqua & vino mixtis, aut fufiblibns auc
metallis, aut ficccis,qus in tenuiflTimas partes redadafimul
mifeentur. In hac enim miftionc,diuetfahxc corpora fuas
quxqucformasrctineut.Aliaetiamcfteiusdcmmiftionisdi-
uifio , vt alia fit perfeda fimpliciter , alia comparate. Miftio ^
perfeda fimpliciter cll eorum ,qux cumdiuerfarum cflent
piius fpecierum , poftquam coierint, vnicam formam fub-
ftantialcm adepta fuiit, vt funt omnia corpora naturalia.
Miftio perfedacomparatccft,quxetfi fimpliciterin .cfe in-
trofpcdaperfcdadicatur.adalias tamen collata magis auc
minus pcifedacft,tam in his,qu^ diucrforum funt generum,
quam quae diucrfarum funt (pecicrumfubvno genere proxi¬
me comprehenfarum. Quin etiam & h?c miftionisperfe-
dio comparata varie cftimatur,autexadianibuscorporu,
qux mifta funt, pr^ftantioribus aut ignobilioribus: aut ex aftimatue
connexione partium miftorum corporum folida vel imbe- varie,
cilia: auc tam ex viribus Scadionibus corporum miftorum,
quam eorundem compagine. Miftaenim cantum corpora ve
lapides & metalla, fi eorum vires & adioncsconfidercntur, propter
ignobiliora exteris corporum generibus indicabuntur, quod vim agen-
ex folaelcmentorum miftioneconftent. Acplantx motum di
quendam habent , animalia magis manifeftum: homines
vero prijter motum ratiobis &intelligentix funt participes ^iojafunt
&prqftantiflimaeduntopera.ltaqueagcndifaculta:cmagis quam mi-
APOLOGIA
r definiuntur. Ht hac rationcpcrfcdioradicuntormifta inan?J
Mma fim- . . . ^
pliciter nec non exteris aliorum corporum generibus. At fi ijs-
pcrfcciio- dem plantis & animalibus connexionem & foliditatem op-
raifunt pofuerirauSjhorumfanemiftioericpcrfedior. Non tnim ira
ui
propt^ facile in parces diftrahcncur autdiflbluentur, quippe quud
nem*^ ' magis perpetiendi quam agendi munere defuiiginturiSed Se
inter fc lapides & metalla, Sclixc inter fe collata ctia perfede
magis aUt minus nuda dicentur. Q^rum enim metallorum
parces, ex quibus condant, humido Icilicet &ficco,adco tena¬
citer hxrentjvt igni dilfolui aut diftralii haud quaquam pof-
Arg. viuu (iut, pcrfecdiusmifta dicentur, vt argentum Scaurum. Atque
bac de caufactiam argentum viuum- Qux enim prxter hanc
arctam ScindinTolubilem miftion^madeo xquali funt tem-
Perfeitio- pcrjm"Qto,vc ferri furfum igne nequeant, perfidiora etiam
ramirta i- miftaappcllantur, vteadem argentum Scaurum , fecundum
gne fur- vnluscuiusquc perfectionis gradum. Quorum omnium acci-
ferumur caufain fuperioribus cftdida. Quod fi in his cor¬
poribus inanimis aliquod corpus reperiatur, quod vires &
(] ualitates nimium exuperantes obtineat, fine a materia , hue
a forma, feu :cmpcramcnto , flue ab omnibus ptofedas, Sc
prxter has fuerit indiflrolubileScfixiflimum , Scin ignis vib-
Perfeirif. lentia perfiftat, id vndequaque perfediflime ent midnm.
^ - Non enim folum perpetiendi potentia, fedagcndifacultacc
erit definitum. Sane in metallis nullum tale corpus repetitur.
Aurum enim quod in metallis perfedtius eit miltum , nullis
facultatibus agentibus , fcd perpetiendi tantum potentia cft
prxditum. Quocirca exterorum metallorum miltioncm im-*
Semen au perfedam haud quaquam perficere potcft.Vtrumqiicailteni
rificumeft fcilicct agendi facultatem Sc perpetiendi potditiam Argyro-
perfcidif- gonia Sc Chryfogonia , id cft , femen argenteum Sc aureurn
ftum obtinent, excellentius vero femen aureum, (^ocirca vn¬
dequaque perfede miftum cum fit , exterorum corporum
Qu^mlfta Sc argenti viui vulgaris ilnpcrfedam miftionem perficit, vc
iterum moxdicam. Cur autem femen argcntificum aut atirificUin
& midioUe Sc facultatibus fir prxdkum , quam
tur, pr.T- argentum Sc aurum , caufa eft , quod elementa corporum
ftantiores miftorum, quxrurfus mifeeutur , alios Sc nobiliores effed is
vires ha- ^ patiunt, quam qiix primo mifcentur. Vires enim Elemen-i
fime
ftu qiiid.
’ torum nondum miftorum folam miftionem elftciunt,curi> x
primo mi- nulla alia particulari Sc infita yi, fed ex fefe moueantur , qii.i-
Ai. -irtcv-
ARGYR. et CHRYSOf.
litatibus externis iuuant:bus. At qualitates in elementis
iam miftis alterius imperio fubijciuntur, & tantum funt in-
ftrumentaformxmiai.qrac multo prxftantior & nobilior
cft, quam torma fimpltcis Elementi. Calor enim ignis,
vt ab anima mouetur,in animalibuseft pnnc»pium nutruio-
nis,qui fine anima non aleret. Sic argentum & auiun' ex ele¬
mentis & eorum viribus & qualitatibus proxime fluxerunr,
ex Ariftotclis & ea tcrorum opinione. Hinc limplex cit & in¬
fimo gradu eorum miftio. Semen veto argcntificum&auri-
ficum ex ar<»ento & auro & fuo argento viuo iam miflis , rur-
fus coftionc iterata, armula naturae arte miniftra prodierunt,
hinc admirabiles producunt effectus. Sicut aut miflinnis vo-
cabulumdiximus indiCarcca.quacmirccntur.pluraeHe prius
numero , deinde fieri vnum, (ic eidiucrfo dillolutionis vora milvcntur
bulum indicat id, quod difloluitur,vnum prius quiddam fu- fiunt vnu.
ifle,quodin pUuapoficad-ducitur.Vnum quiddam intelligo,
^ vel continuun.eft&vmus formae, vt vnumquodque cor
pus naturale fua forma conftans: aut cuius partes funt tantu tur,inplu
concioux ,&cxcorpoiibusdiucrf£cfpeciei coagmentatx,vt ra diduci-
vnum^orpuscffe videantur, vt aqua mifta vino, aut argentu rur.
auro. HuiuscecorporiSgcncra, (idifIoluantur,in pru rum
formarum fuarum corpora rcdibunr,cum tantum efienteo-
tigua, nifi corrumperentur* Illa vero , qux fcilicet vniformis
funt eflentix, &in quibus materia &fbrma continuantur,
bifariam difloluidipuntur.' Aut enim ficrcrolutioomnium
accidentium eorum vfquc ad primam materiam , necquid-
quara fenfile prioris corporis diflqlui apparet, vt in omni¬
bus cxuftis corporibus : &hxcdillolutiodiciturinreritus fl¬
ue corruptio; aut pereunt accidentia quxdam, & quxdam
fcnfilia fuperrunt,& communia tam priori materia;, prius¬
quam diflblueretur, quam iam dilfolutx, vt mox dicemus
in metallis, qux in argentum viuum diUoluuntur. Nobi.sde AUftio &
miftione &dillblutioncfimplici cil fcimo , qux ex his , quae
diaafunt, ab orcu & interitu, fcu generatione & cottupuo-
ne differre manifcfinm eft. In his enim fit interitus prions teritudif-
fubftantix , & ortus alterius, & omniumaccidcntium pno- ferunt
mm mmatio,nil,ilqu««ca,c,uoapriuslinr.k«a,>pci;<:«. 1»»™ ^
Ideoqj illas non per motUm , fed per mutationem fieri dixit
Ariftotelcs. Vtcuni ligna exuruntur, par» infumum, pars iq aceidentu
cineres vertitur, & peracta corruptione nrhil fenfile prioris umrcfiiluk
*■ mate- uo.
ji APOLOGIA
^ . materiae ligni , ncc accidcnrium eiusdem cernitur. Hrnd
in primi corcuptionem appellant relolutioncm in primam materia,
inateriam. At in his milHone , fcilicet & didoluiione (implici , c^ua mi-
in iniiHo- fcentui diuerfa corpora, aut qua niida difFoluuntur ^ ivn o-
ne & diflb nmino quaefcnfilia accidentia piius fuerant, dispcreur.t , f:J
fnnplici a^^uid cxcorum materia priori feiifile perit, aliquid manet,
non fit rc- Cum enim ad lapidis aut metalli ortum elementa mifccn-
folutio o- cur, qux vera eftmiftio , qu.x in liis prius f.icrancfcn lilia , ec-
mnium ac niidi*onem conljpiciuntur. Lapides enim fenlilein
ciJecium. qualitatem referunt, metalla aquar. Sed &cum ijdem
lapides in calcem dilloluuncur , tetram referunt. Metalla cu
in argentum viuumfoluuntur, aquam. In caeterismiftionis
aut refolutionisfpeciebus, in quibus diucrfarum formarum
corpora fecernuntur, nulla eft dubitatio. Metalla enim, qua:
fulionc liquantur, &mifta putantur & rurfus arredilloluun-
In miftio- tur , fuas proprias formas (Sclua accidentia propria feruanr,
nefiinplici Gcutdiucifdrum corporum grana. Hoc etiam inter has , gc-
qualiratcs ^-rationem &cotrapiionem & dilfolutionem & miftionein
viribus fuTiplicein intcreft, quod in veramiftione,contrarijE quali-
cocurcunt. taces eorum , qua: mifccncur, viribus quodammodo paribus
Ingenera- concurrunt, & ad mediocritatem moderacionemque refe-
tionevircs ^ motus ad fimplicem tendit miidionem. Atia
contrario- . . .
rum lunt g-ncratione Contrariorum vires prqccrmotum lunt impares,
impares, ideoque quod minus eft & imbecillius ab ampliore victum
perimitur. Idcirco neque lignum igni, neque ahmentum cor¬
pori permifeeri dicimus, fed illa corrumpi , noua oriri. Hrc
enim motio ad interitum vnius &:ortum alterius tendit. Sunt
tenmi.mi ^utem vtrisque ortui & int/:ricui, & miftioni Scdiflolucioni
ftioniSc verx &fimplici hxc communia, quod corporis mpti prioc
forma perit, noua oritur &facccdic. Sed eisdem hoc coni-.
munceft, quod ceu oruai contrarius eftinteritus, fic miftio-
nidiftblucio. Verx miftioni &peife6t.c, deqiiacft quxftio,
hxc funt propria, vtfiteorum , qux mifceinur, communis
materia: vt tcnuiflimalintj & facilc fecari poflint,quaIia.fjnc
liquida aut fufilia: vt contrarijs pugnent qualitatibus: &vc
paribus quodam modo viribus certet. His igi tur legibus ob-
Dcfinitio^ feruatis erit miftio, quatfic definiri poterit. Miftio vera per-
verje^perL fimpicx, eft diuerforum minimorum corporum in
ftie&fim- communi materia motus per qualitates pugnantes xquis
plicis, vitibus, vt fiat vnio macerix & foimx futurx, & vnica er
omni-
difTolu-
tioni.
Tropria
miftionis
verae.
ARGYR. ET CHRYSO P.
omnibus nnftis forma noua cxurgat, manentibus quibuf Di/Tolutl-
dam fcnfilibus accidcniibus prioris matcrixSc fubiedti. Sic onisvei^,
cxaducrlb dilfolutio /era fimplex <5: pctftdfa ,cfl:mirticor- ^uiplicis
poris partium eflcntialiam, quarvnicam formam conflituc-
bant,lccretio in alias partes, mancntibusin illis quibufdam
fcnfilibus accidentibus prioris materia: aut fubicdi. Q^od DifFcrc’n-
autem in fuperioribus dictum cft , aliquo corrupto aliud gi tia raura.
gni,& aliquo genito aliud corrumpi , de aliquo miflo diilo ^
luto limphciccr aliud mifluai oriri, dcaliquo mifto aliud dif-
folui, Selibiinuiccin fucccdcre.di (tinctione ex fubicdfinatu- tnra hib-
raindiget Mutationes enim ha; fibi inuiccm fucccdeiuesin icdtieft.
toateria remota & media aut propinqua tantum locum ha-
bcnt.non autem in proxima. Vtpucajgigncnduseft canis, e-
leraentafuut materia remota, panis, caro alimenta, me- piopin-'^
dia, quae femen immediatcpra:ibit,propinqua dicetur. Sic in qua corrii
Metallis materia remota ab argento Scauro fune Elementa, piturde
quaerublcquitur ante metallorum ortum, media clt, metalla
propiiiqua. In hac varia & multiplici materia ptiufquam ad
proximam ventum fic,pIuresmutationespcrortum & nife*^-
itum in vege: ibilibus de animalibus, & per diflolurioncmSc Materia
miHioneni in miflilibus (impliciterfwcccdcre nccclTeelt. At pi'oxima
vbiadmateriam proximam, id eft, femen, autquod IqcocA corm-
fcmi(iis,pcrucntum cA, non interit fubicclum , vt fuboria- p||citur
tur aliud , fed idem tantum fubicdlum perficitur. Qu,o4
mjhivnus omnium petfpicacius auimaducrtiAe& fubtihin-
medixiAe videtur Scaliger exercitatione fexta , diAiniAiouc:-^‘^“^^6^*'-
fecunda. Ouuin enim quod cA materia pullo proxima, intc-
rim cumfo*ucntc gallina mutatur, duin ad pulli formam
perucrtcric, non corrumpitur, fed perficitur. Et perfici hinc
apparet, quod iuouo fraiAo putajiiin^ nihil corruptum in¬
tus inucnicur. Et quoniam, inquit , ouum & femen poA or¬
tum animalis definit cfle ouum, defemen corrumpi vulgo di- in perfe-*
citur: verum apud fapientes, quoniam iiihilcxlubieiAope- diionc
rit, non corrumpuntur, fed perficiuntur^ In pcifc-Aiionc e- materia
nini nihil ex maceria deperit, led tota pcrliltic, pnore tan-
tum forma deperdita, alia fuccedente. Sic argentum Wuum pereunti^
fiuc vulgare, fiuc ex reliquis metallis prolicitum, miAum Ar- aha fuc-
gytogoniar aut Chryfogoniaenon corrumpitur, fed tantum cedit.
perficitur-Hisfundamcutis fic Aabilitis, quarncccAaria vide¬
bantur ad ca,quat fequuncur coAruenda, redeamus ad definl-
C e tionis
APOLOGIA
tionis caufac efficientis explicationem. Dixicauram cfficicn-
Mctalk cxpucacioncm. uixtcauiam cfficicn-
non funt te™ diducere argentum viuum a ftanno, plumbo, a:re&fct-
matciu ro.Ipfacnim non funt proxima materia argerttoaut aure»
gctiro.
Arget. vl-
uum eli
materia
proxima
auro 6c
arg
marcua -r*" nidtetia argento aut aure»
proxima fcd propinqua tantum, idcoqjdifrolutionc firoplici fecernen-
Ted pro- dacfimatcriaproximaabcorum matcria,qux cft argentum
Nec rcfcrr,facrit nec ne fluidum illud argentum vi-
uum, dummodo ab omni foLdc& fubftantia ab argenti viui
natura ahcna.purgarumfucritrimo quo pcifcaiusconcoau
cnr, proximius erit fubicaura. Si enim a materia definienda
fit nobis argentum & aurum, prof.aoniliilaliuu erit vtrum-
que quam argentum viuum purum, ab omni fubfiantia alic-
nade£ecatum,&dcfinuum&coa:um, fecundum cuiufquc
Definitio gradum. Aurum enim purius iongeq, magis dccodum vfquc
Tmi fm? f ^ mctal, iere, argentum minus. Hifc ita fc
tcria- ex mutuo amplexu argcniiviui& aut! S: a rgc.nti, tura
vero sx fimilitudine in ijfdcm accidentium quorundam pro¬
priorum infupcrioiibus manifeftura cft, tum quod arte fere
Ignis fol- aurum in argentum viuum fluidum fbluitur. Ignis, quem
lutargcn- caufam dixi efficientem adiuuantem , hanc diflblucioncm
i!n'cuUrs. Po^i<^'mumpraflat. Separatenim Hctcrcgcnca. & congre¬
gat Homogcncaridq; folus efficit, vclideutidem & faepius,
atque alternis vicibus purgando hate corpora, vel in momen¬
to adraiftionc feminis argentilici vel aurifici , quod argenta
viuum eorundem quatuor corpotum retinet , iiucriin dum
Effeaus Ignis externus hctcrogcncum & impurum diiroluit & cx-
[enirin ^ ^ quatuor illis corporibus alienam ab
materiam viui natura lubftaiuiam, quod relinquitur ignibus
proxima ^^^upugnabile eft, fcilicet argentum viuum purum, cuius
agentis, tamen miftio nondum cftpctfcbfa ad argenti &auri miftio-
Sa in "‘^™‘^°^^^'^-Q^o‘^.‘tcaipram,necnon argenti viui vulgaris
corpore “P^^^tcrcfubiunxi.Miftionc Elcmenioru in vnoquoqj
naturali t^ptporc naturali perfebfam appclIo,cum aequales eorundem
in defini- vires m vnum coierint, vt calidi, frigidi, humidi, ficciqjparcs
Idcoq; iu-
entis. j pl““!^^P5‘^‘^’*”r=rallafolumaurucfttcmpcratu,&2qua-
Definitio ^^P^^^mcncum coru,quxinmiftisfunt,priDCipu
Tempera- ponio Hancautcxquabilitatenon ma-
menti. praAn^niolisjutpondcrcmcutilictt.quippcg.iDnmal.
IS, aut algento viuovbcrior fit tcrrx& aqux copia, quam ia
^cJi^ms omnibus corporibus naturalibus. fcd poccitatis vi &
effici-
ARGYR. ET CHRYSO P. sr
kflftctcntia, cui omaia plane acccpu referuntur. Quod igitur Curaurfi
clcmcntoru.ex quibus auru concrcuit, vires & qualitates lint non ccuat
aquales, in partes diftrahi, aut in funiu (e attolli no patitur: igui-
fieeu.n.rctinct humidum,nc euolct; de huraidum coglutuiat
iiccaro,nein cinerem abeat: fiigdu calidi ferociam cocicct,
&calidum fiigidi torporem excuat.lnfumma in auroomnia
aqualibus vitibus agentia & patientia fcfcad moderatione derata.
tedn^ant.Sed argentum viuum vulgare propter higidi &hu- funt.
juidTciuberantum, violentia iguu externi farfum in “[J*
f..r-ur. Non tamen Iceernuntur partes fiecx ab huraidis pro- jg,^g
ptermiftiODCm vttiulq; atclilTimam, propter quamhumidu nondis-
lapit fecum terreum. C^od perinde cft, ac fi dicatur, lubftan- foluitur.
tias clemciuotum in argento viuo adeo vnitas quidem, vt di-
Uelli ab muicem nullatenus poHint: vites autem aut qualita-
teseorundem impares & inxquales efle. autem in ele¬
mentis aigeutiviui reliquorum metallorum vites aut quali-
tatesinfunt, non vfquc adeo funt inaequales, «^^gisque ad
temperamentum accedunt: attamen in omnibus iadenni xioeftin-
tum cft humidum , quod definite neceflc cft, vtad tempera definitu.
mentum argenti autauti accedat. Tum pcife<5ta appellatur
miftio. Hac perfedio concodlionc fit. Concodfio enim
aiit Ariflotclcs,cft pefcdlioquacdan .Q^cunque enim con¬
cocta funt, pcrftCta etiam funt & genita. ConcoCtioncm
autem clfc peifcCtionem , induCtionc probatur- Q^cun-
que enim communiter concoqui conceduntur , priulquam
concoquantur , impeifecta cfle conipiciuntur, eadcniqi p^c
conccdlionem perfeCta fieri. Dixi autem concoCtioncm &
pcifeClioncm fieri a caufa efficiente qua dtfiniui.Qjmd quo- ^
modo&curitaaccidat,plcniusctiam explicandum cft. caula effi.
Matcria.cxqnaartc mimftra femen argenti autauiipro ciens co-
dijt, fuit argentum viuum, fcd coCtum , Icilicct argentum &
SUTU. Semen hoc calidum cft & ficcu: concodionc enim has
vires Scqualiiatcs acqmfiuil, quippe q? omnia concoCta & ea pioximi.
lida fint. At marctia noftra proxima, id cft, argentu viuu vul¬
gate & quod csctcris metallis ineft potentia proxima, frigidu
«ft & humidui aliud alio plus minusve- Cum igitur femen Se
•rgentu viuum admtfcentur facile coeunt, ob cande vtriusqj
orginc proximam & fufione calor igneus ea magis mifcct.
Qua lira tesaute feminis calidae &ficca: agut in qualitates fti-
£'das Si huiuidas aigenii viui, & illae agendo tcpatiuniur,
® CC »
jg APOLOGIA
&hae patiendo rcagiint. Q^d fi ambarrrncotran* fuerant
vires a:cjualcs , vtpura , femen fit calidum .& ficcum odo gra¬
dibus, argentum viuum fygiduin &humidum totiderngra-
dibus,traducerur argentum viuum ad temperamentum. Ec
fere idem fiet.quodin aqua calida fieferuen re mifta aquae fri~
gidac, quae ob contrarias qualitates pugnantes fit tepida, &
temperata. Verum calor in aqua cft aduentitius & externus.
Atin femine argenti vel auriinfitus. Q^odfi feminis &ac-
genti viui vires fuerint inaequales , npn Icquctur tempera¬
mentum. Vcluti fi feminis calor ficficcitas fuerint odo g a-
duum, argenti autem viui frigiditas &:humidiras vnius tan¬
tum gradus, hac doi\iinio illorum fubij cientur, & argentum
viuum vertetur in fcmen,minoris tamen efficaciae ob cuidos
aliquatenus caloris &ficcitatis gradus in femine. Dixi enim
ottum &interitufieri, cum vires agentium nimiu fuperant,
^cientium vero parum refiftunt,miftione vero, quado qqua-
Cur Aiuu libus viribus contrarijs certant. Hinc argentum & aurum in
mnira^" viuomifta in ipfum non agunt: non enim
fua non inter fe pugnant qualicatibus,fed eodem fere fune
agant in temperamento. Cum igitur argento viuo tam vulgari, quam
argentum ciquod caeteris corporibus miftumeft, acceilcrit teropera-
viuum. mentum argenti vel auri vi qualitatum alterutrius feminis
pugnantium tequabiliter adiuuantc igne externo confum-
mata erit permiftio, & ftatim forma argentea vel aurea pro-
filiet,& radicitus tindum reperietur metallum. Terreum o-
iiira argenti viui adu cft album, & potentia rubrum, & cum
decoquitur miftionc feminis aurifici rubclcic , & fuum humi-
dumfingicin citrinum. Color enim omnis cft a ferro dcco-
do; hoc in ora citrini coloris dcmonftratur,quae codionc fic
rubra. At femen argentifienm , cum fic fcmicodum, tantum
non mutat colorem terrei , fcd argetum viuum permutatum
retinet proprium colorem, concodu tamen magis. Plura de
materia proxima & caufa efficiente dicenda fuificnt, fedad
alias pertinent quaeftiones. Satis fitad cara,dc qua agitur, ve-
X 1 1. Pars rcj^pcrtci&.fine fraude haec demonftralle.
Argyro- Tertia ex ordine Argtyopcciac & Chryfbpcciae pars tra-'
C*ryf^- fucccdit , Methodus fciliccc agendi , qute praecc-
poei<c cft tradit, qua arte argentum viuum vulgare prxparati-
Metho- fit, vt proprius ad argenti vel auri natUra acccdat:& me¬
dus. talia impcifcdc mifta in materiam argento vel auro proxi¬
mam
ARGYR. ETCHRYSOP. 57
mam refolucnda fint: Tum vero qua via cx argento vel auro
femen argentificuitr vel aurificum prodiicatur.Tandem quo¬
modo cafle materia proxima cu alterutro femine mifccatur,
vtexamboru miltione argenteae aut aureae formae corpus ex-
furt^at.De hac parte breuius-diflererc decrcui. Sane noui qua Au^or
arte argentum viuura praeparetur, aut ftannum, plumbum & nouk artS
as in idem rcroluantur,& fupra quidquam attigi.Scd & quo-
modo ex argento &auro vtrumque femen oriatur, aliquid
fubodoratus fum- Veru Catius cx'llimaui,qua: tata celauerut
arcana Antiqui huius artis petiti, ne vilefceret ars, filcntio et- ulla in i-
iam prxterire,quam temere in vulgus tanta myfteria profa-
nate.Satent,imo plus.quadeceat.fi mifcendi materia proxi-
ma cum vtroq; femine methodii indicauero.Miftionis huius
methodus bifaria diuiditur. Altera cft aemula & imitatrix na- ro.
n.il.Alreracftviol«a. Pnortftqu? imbecillo i
externo,dcindcfcnfim &p gradus aufto materiam proxima
vnacumfuo femine argentiheo vclaurifico concoquere do-
c-c dum ad miaionem & vnionem pctfcdam pcrucncrint, icu^uic
Tt hinc arcenmm vel aurum concrefeat. Poftenor methodus dui lex.
miftionh^cilicet violenta eft.qaxrioicao alterutro femi- D^mtio
ne in ftannum, plumbum , a:s, ferrum & argentum viuum,^^^^j^^jj_
cuiufcunouc generis dcmonftrat argentum vel aurum fta-*Deiinuio
riminmo'men(o,isneaduiuant..ptoducere^Difcrimm,,hu.,,„te,.o^^^
iufce ratio' eft, quod in priori agendi methodo minus validat^ .
fmtvtriurquefcmiais vites & qualitates igncx,quam vtino-
mento poffinthumidum argenti vini vcl vulgans, vel cxcx- feriminis
teris metallis prolici ti concoquere & definire , itaque fenhm vtriusque
moneri materiam evpedit. Atinpoftetiote modovitesh* methodi,
icneircminitadeolhbt valida:, vt primo ftatim concorfa»-
contaaacaloreeitetnoadiuuaoteomnccmasqi geoeiis ar¬
cento viuudceoquai.t&ttai.smutentin atgcmumvelauru.
nonfecus acignis .iolcntiffimas&ficca ScVllidia ligna
tim line difetimine conficit & erunt, nec impedit humldum
aqaeu.comtantofetnoiitefifteteneqncanQaitamenignis
fi imbeeUluseiret,vmdia ligna n5 aique tanta celetitatecxu-
teret. Vttiufque methodi ii. opus deducenda:
tnnibusvna cademque cft, quibus tamen vnus atque idem vi^ vtiiusi*
eft finis aefeopus; verum methoduna, quae magis ad nati -
tam accedit, tuagisqtte (tnfibus fidem faciet , paucis pera
«tingam. ^ o
APOLOGIA
t>uomodi Prioris methodi duos tantum acendi modos recitabo,
*. Phyfici , opus cft agmtis robore, &
o r- forporis pafluri diipofiiionc. Argentum viuum villgarc et*
iamfifit materia algento &auro proxima, tamen cft rem-
peramento praetermodum fng do & humido atque indefi-
nito , & longe magisab argenti aut auri cocodione diftar,
Q^omo- argentum vinum a reliquis metallis arte prolicitum,
do ex ar- Si igitur confilium fic argentum viuum vulgare in argentum
geto viuo vel aurum transmutare ex ptatferipta priore methodo, neccC
cum^auro & a nim;a frigiditate &huinidita-
mnto pro '"it^dicarc: alioqui concodioni nimium eflet contumar.
ducatur igitur eft praeparatio. Artifices autem , qui in his verfui
aurum ue funt alloquor , 8(. vocabulis artis vei cogor , vt fignificantiu*
PrIpTrT- Sublimetur argentum viuum qua¬
tio argeti velplucies, dumniucm albedine ruperct , & ve victum ia
viui. fublimatione excoctum transpareat. Hinc teratur & perfu-
fum oleo tartari, igne valido adhibito deftilletur in vas rcci-^
plens &rcuiuifcat. Sic argentum viuum puriffimum «crple-»
didiilimum habebis , & a frigiditate & humiditate nimia na¬
turali aliquatenus vindicatum. Faeces cnirn, quae illi in fubli-,-
Hiatione mifccntur, quidquid cft impuri retinet, humidu au-
tem rarius, CUIUS & minus codum inpulucris hmilitudincm
ad fuperiore vafis parte confccndit. Purior aute pars magisqj
dccodlagrauior & folida in media vafis parte fubfiftit & ad-
hxret.quaepcruia cft, ^ ex eadem argentu viuu rcfolutum
fluidum cft quodammodo teperatum. Ex hoc argento viuo
defaecato, & argen to vel auro in calce reductis fiat malagma.
Teratur diutiflimeluh marmore, deinde exprimatur craflio-
ti linteo obuolutu, dum aliqua argenti vel auri pars tenuior
vua cum argeto viuo pfluat. Addat urnouu argen tu viuu pur¬
gatum malagmati, quod ob crafliciem trafmearc no potuit,
rurfusq; cxprimatur.Et identide toties haec opera repetantur,
dum totu malagma pcolaucrit. Quod fi nimium erit contu-
max,fimo equino calente fcpultu aliquot dieb. cmolliedura
Solutio ^ erit, idq; repetendum, dum altcrutru femeto-
argento viuo pfiuxcrit.Sic argentu Scaurum foluta
Mercurio. 5'’“” ^rgetum viuum cum argento viuo. H*c ita rcfoluti
Iteratis vicibus dcftilla, dum tota in recipiens vas ftillauerini;
iub ^genti viui forma. Quod fi quid imo vafis fubftitcrit, ad-
ocnouin cft cinouum argetum riuum (eredum, finto equinq
calente
ARGYR. ET CHRYSO P.
'Calcntc emolliendum & attenuandum, idq; rcpctcdum,dura
:otum m vas recipiens ftillaucrit.
Dillblucndzvnicxvncixargcnti velauri quadraginta Ie¬
re vncia: irgenti viui prxparati admifccndx erunt. Qu* “
IfufFecerini, rurfus addcndxalix vfqucad quinquaginta aut
fexagmta a Jfummum. quarum beneficio & vi humida po¬
tentia vnica illa vncia alterutrius feminis vere in argentum
vilium foluta confplcietur. Hoc argentum viuum mc-yjmj,j,a-
taphoricc animatum appellant. Nam vcluti in animali- nimatm»
um corporibus anima caloris cft principium & caufa . tSiquid.
fine qua mortua iaccrent corpora ;lic argentum vel aurum
principium cftcalotisin argento viuo, quod alioqui higi-
(lillimum uccquidquam altetaiuro pcffilterec.Eft autem ar¬
gentum hoc viuum animatum adeo argento aut auro proxi¬
mum . vt folum ex fefe folo agente calore externo pauco
tcmporcin argentum aut aurum rransmutetur. Sed vt ex¬
peditius opus peragatur, fumatur drachma huiufcc argen¬
ti viui animari, cique admifccatur drachma argenti vel auri
in calcem tedadi. Redigitur in calcem fi prius ex alterutro ,ioaari&
ic argento viuo malagma conficiatur, deinde igne lenbm argenti,
exfpiraucrit argentum viuum. Dux Ux dtachmx fcilicct ar¬
centi viui animati & calcis argentex vel autex fimul roiltx
fcatoptimumignc.poftauao fenlim vfqucad ignitioncfri
maximam decem dierum fpacio decoquantur , dum in pul-
ucrem candidum vel fuluumdeficrint. Huic deinde pulucti
xqualc pondus ciufdcm argenti viui animati adijcicndum,
mifccndum, concoquendum vt ptius , dum m pulucrcra ab¬
ierit, 8( colorem candidum vel cunnum contraxerit. Atque ^omo._
itaueratisvicibusxqualuatepaadcrisferuata.totum^g^^^^
tum viuum animatum in puluctem album aut tu e louc, Sa-
citrinum figetur.Hic puluis m pilulas alburninc oui imnnfto g,
fotmatus,&m portiunculam argcci vel auri fcnfim ptoicdtus* venere
in argentum vclaurum puriffimum transmutabitur. Pofte- prohat^
riot prioris methodi modus eadem ratione nititur. Argentu
enim viuum kftanuo, plumbo &xrcfumma arte prolicitur,
& calci argentex vel aurex admifcctur.vt in fupenon traditu Mercuti-
eft,cocoquitur, & in corpus atgen te u vel aureum
Sed nullum ex corponb. omnib. metallicis argentu viuu
calci aurex adroiftum celerius & pcrfcdias mutatur , quam
quod ab argeto puro arte ptoUcUur. Hxc omma
Pofterior
3gtdi mc
tliodus
pcrproic-
^iiojicin.
Cofirma-
tio Chry-
fopa-ix Sc
Argyro-
pccil-.
Argumcta
a;-acionib.
probabili
bus dutia
artem c6
iirmatia.
Matcria&
caufa effi¬
ciens funt
caufa.Cc
fundame-
ta omniii
cffctluii.
Irr arcis
potcftate
eft.id,g;ne
ceflariuin
efl: ad iiu-
^cllendas
caofas na¬
turales vt
agant.
A P O L O G I A
ligcntiam& manum artificis «poftulant.nccnifiprogrcfTu
tempous hcri poflunt. A quibus excufabimur a pofteriori
agcudi methodo , fcilicct fi defiderato femine perfedto ar-
gcntifico aut aunfico potiemur. In omnia enim metalla
Igne colhquacaprbieaa,&colliquata illius portiuncula mi-
icetur Itacim folis partibus argenti viui eorundem, ipfumquc
retinet, concoquit Scviiitum perfede tingit in argentum vel
auium. Ignis autem externus, quidquid cft impuri, exurit, &
in rjeccmliipernatantcm excernit.
Vt autem ordinem propofitum fequamur, confirman¬
dum clt nobis Argyropoeiam & Chryfopoeiam artem efie ve¬
ram. Cum autem ad cofirmationem quatftionis: An fit: mul¬
tum valeant Audoiitas, ratio &cxpenentia,pofrem primum
multorum grauillimorum virorum tcftimonijs &au(aorita.
teconfirmarc veram efle artem , nifi de his editus cflet liber,
ciu titulus cft:De veritate & antiquitate artis chemie* & pul-
uens audorcRoberto Vallenfc, is editus Parifiis apud Fridc-
ricum Worcliumiy^i. Quapropter, qui volent audoritati-
bus prob.in fibi veritatem artis, cos ad eiusdem libelli legio¬
nem relegamus. Sed magis rationibus innitendum, &expc-
rimentisquibufdamdcmonftrandumcflcputauimus. Nullis
icitur probabilioribus rationibus & argumentis defendenda
"^^Atgyropceia&Chryfopoeia, quam ex ijs, quae
uidtahint, &quaeia refellendis Erafti argumentis pofthac
dicenda funt. Scilicet ex cognitione materia: argento & au¬
ro proximae, &caufE efficientis. Quaecum vtraqicxijs, qute
natura fponte fua in lucem edidit, arte clicipoffit, nemini
dubitandum effe puto, quin illa ab hac perfici, &argcnti aut
auri formam cxpracfcriptavtraquc methodo arripere poffir.
Suntemm omnium operum &:cffcauum tam naturalium,
quam artium fundamenta maceria & efficiens caufa. Tanto
verius autem id prarftari pofle exiftimandum erit, quanto
vcnflimum erit in artis poteftace efle id, quod neceffarium eft
ad impellendas caufas naturales, vtagdnc. At quod ncceffa-
rium m arte videtur, hoc folum eft, vtmifceat elementa ma-
renisproxima:&rrnperfecftamiftionepcrficiat.Subica:unic.
nim cauf(j agentis eft inauimu corpus,nec aliud ciufde agetis
elt munus, qua raifcerc,non vegetare, alere, aut ctetera munia
obire, quann plantatu &animaliu ortu funt neceflTaria. Atq
calor externus qualitates metalloru &clementoxu materiae
pro-
ARGYR. ET CHRYSOP.
proximar , ficfctuinis vtriusque argcntifici aut aurifici, mo-
usrcpoieftj&intcndcrcautinfringcrc & miftioncm priorem
interuertcrCjVthinc noua miftio inducatur, fimulque prior
forma aboleatur, alia fuccedat & oriatur , & calor ille igneus
externus eft in artis potcftatc. Veriflimum igitur erit artem Arspot. t
beneficio ignis mifcere pofTc ea,qu£e miftilia funt,ijs obferua- milWia
tislegibus , quas paulo ante commemoraui, cum de miftio-
ne agerem Hanc miftionem ab igne effici pofle, cum negaf-
fet Cardanus libro de fubtilitatc rerum , a Scaligero exercita- i|nc polji
tione centefima prima disrinftione duodecima iure repre- miiccrc
hcnfuseft.Naminalembico,inquit, coaceruata& multa, & Scaligcr^
diuerfa & contrari3,ita mifcct ignis in eo vafe, quod recipiens
dicitur, vtnulla vi praeterea fci ungi queant, Ethicfaneefta
naturarncc ignis naturam temere a natura difeerpendam cf-
fe ait.Sed ne longius exempla artis petantur, quibus eam vere
raifccrideraonftraripoflit: Nonne vitrum corpus eft natura-
le materia & forma conftans?Non enim terra, non aqua, mi- excra-
nus aer aut ignis cft,fed ex horum miftione vi qualitatum co- pio vitri
cretum.Atquiquodvitrum fit, nullum alium habet opificem, demon-
quam vitrarium , nec aliam caufam agentem quam ignem. Aratur.
Materiam quidem,ex qua vitrum fit , ars non poteft produce¬
re, atligna igni fubijcit , aquoexuruntur Se in cinerem ver¬
tuntur. Deinde cinis mifcctur arena: pura: aut lapillis peifpi-
cuisminutiftimc tritis, hincvtraquc materia igne in calcem
redada, eademque tandem igne violcnro fufa vertitur in vi¬
trum. Sic ars metalla non producit , nec argentum vicum,
nec materiam feminis argemei aut aurei, fed ea igni fubijcit.
qui qualitates eorundem (ubigit & alterat, mifeet Sc quae arti matC '
propria funt opera , efficit , quorum effccftius eft miftio, aut ri^vege-
huic oppofita refolutio in aliud miftum fimplex.Sanc fi vege- tabilimu
tationcm,fenfum , permutationem vnius indiuidui in indiui-
duum plantas aut animalis induci oporteret , ignis aut calor
igneus haec minime prasftarct, fed vis & calor efficiens infitus
materiae 5:*fcmini,qui non eft ex genere caloris ignei , Icd cae-
Icftis & proportione elemento fl:cllarumrcfpondens,vtrc<ftc inamma-
ait Ariftotcles. toru cor-
At quxftio non eft de vegetatione aut fcnfiijTcd de miftio- porupul-
ne inanimorum corporum, quasnoninfitavi, fedpulfuagU
taniur excerno. Q^d fi obijeiatur in materia miftorum cor- tm,nou
porumfiraplicitervirc? etiam fuasinefle; quibas ad formam vimh».
C C f vnicui-
41 APOLOGI A
tntcuiqac propriam promoucntur: Hc ita, non idcirco ta¬
men minus forma argenti aut auri in materiam illis proxi-
mam inducetur. Si enim vi miftioniseadcm matena pro¬
xima cofdein affeiflus corporeos induat, quos argentum &
aurum , eam miftionem calore externo agente criicereno-
uetimus, argenti quoque aut auri formam eidem materiae
proximae inducemus. Ex accidentibus enim argento 8c
auro proprijS & fenlibus cognitis forrnas eorundem jntcl-
ligimus , cum ignotae fuit nobis d:fFercntix illorum fpeci-
Hcx. Haec enim accidentia propria , vt & in caetciis cor¬
poribus naturalibus , formam vnicuique propriam lequun-
tur. 5 Hxc autem Erafto rcfponfurus luculentius irada-
bo. ^ EtH autem hx probabiles fint rationes, quibus Argy-
ropoeiam & ChryfopcEiam defendere poflem , tamen ex-
perientix maior fides adhiberi folce , praefertim in effecti¬
bus ciuldcmArgyropoeix & Chryfopoeix, qui Icnfuum iudi-
cio , quales fine , vere iudicancur. ^ Si enim quod hxc
ars pollicetur, id cft, argentum aut aurum , verum cft, fidem
facicc dcmonftatio , vbi vtrumque proprium fubicrit exa-
mcn. Quodinijs artibus,quxfolam ratiocinationem pro
Cofiima- fundatnentohabent,non itademonftratur. Idcircocxpe-
tio ab cx- j-imenta duo enarrabo , qus non fcmcl,fcd identidem fx-
perimeor probata in animum induxerunt , vt artem vcriffimam
efle crediderim. Nefeio an feriptis fides adhibebitur. Sed
JMercutIus folicitum me reddit : crediderit Eraftus nec ue^auc
cx ttanno quivis alius huius artis ignarus. Affirmare tamen bona fi-
proheitus^ poffiim , vidifTc me argentum viuum a ftanno arteredu-
vere fluidum vt vulgare, in purum argentum iransmu-
'Primum tatum fuiflc.Ex quinque libris flanni vna aut circitet argenti
experime- viui proficitur. Purgatur exemtum lauacro cx fale & aceto,
xuru. dum fit fplcndidum , quacuoc vuci)S huiufce argenti viui ad-
mifeetur vna gummi cuiufdam argentei fufibilis &fixi. Fic
autem fufibilc&fixum raiflionc vnius vncixpuri argenti cuna
quatuor vncijs arfenici prius fubliraati , purgat* &pcr rei¬
terationem fublimationis fixi cum eodem argento. Hinc
foluitut vapore aqueo calente , dum confpiciacur vt oleum
fpiflam. Huius igitur olei portio vna cum quatuor argenti
viui ^ flanno arte cdu£ii mifla vafculo vitreo includitur, & vi
caloris primum imbecilli, deinde audii vfqucad decimum
diem concoquitur • dum in pulucrem cinereum fixum fubfti-
tcrit.
ARGYR. ETCHRYSOP.
terjc , qui cum plumbo liquatus & examini cineritij proba¬
tus, vectiiur in vcriffimujn argentum. Cuius clFcduscaulain
fupctioribus traditacft.
Alterum cfpctimcntum cft argenti in aurum mutatio bac
methodo. Dcftilleturaquaaccnima &iingens , quam picti- SccundS
que norunt, dcftillatarmrusdcftillantlaeft & farpius, &dumcxpcri-
nullar fjrccs poft dertillationein in imo vafis refederint. Ma- “cntuin,
gni enim refert omnia ab impura fjccc & craflitie ellc purga-
ta.purgmdum etiam cft argentum viuum vulgare pluribus
repetitis fiiblimationibus.dum pcrfpicuum fuerit , luncrcui-
uiicut. Soluaturfcorlim a dcftillata aqua acerrima vnciatduoe
argrnti punftimi.Eadc aqua foluanturfeorflm quatuorvnci^
argenn viut punftimi,railccantur foluta: dcftillctur aqua pri-
rriu imbecillo igne,ilu tota ftillaucrit. Hinc augeatur gradus
caloris, vt etia argentum viuu dcftillationc cxfpirct, frangatur
vas vitreum.In imo vafis maflam argentcaconfpicics partira
cinereo, partim rubro fubobfcuro colore tinclam : T ande re¬
duc in corpus Hoc argentum crfl nondu mutauerit colorem»
neque fit aurum, purius t men cft & fohdius q naturale arge-
tum ipfiusqj humidu magis dcfinitu.ldcircoiu examine auti
fcilicct cementi xgerrime nec nifi repetitis faepius diucllH
tur. Quin etiam folutum cum fuerit ab aqua acri feparatio-
nis,ramcnta quaedam auri puri fubfidcrc confpicies. Hoc fi-
gno totam argenti maflam in aurum mutari pofle iudica-
bis.cum fic eadem totius,quae& partis ratio. Hoc opus ma -
rurationis frutftuura fpecicm quandam gerit. Cum primum
enim vuac maturefeunt grana quardam nigro colore peifufa
confpicies, extera autem fine vlla coloris mutatione , qux ta-
ipenprxcedcntc & continuato colore maturatione perada»
nigra fune omnia.Sic fi idem argentum fxpius foluatur ab ea¬
dem aqua acri.ciqiadmifccaiJr argentum viuum folutum, &
dcftillcturaqua:& exfpiraucrit argentum viuum acmaftafub- ^5
fidens in corpus icducatur, tota in aurum mutabitur. Vaiios cocftioni»
^tiam fubinde eoiores codfioncs reiterando contrahet, dum fignum.
tandem rubcus,fplcndidusi fixus & inpcrmutabilis colorap-
parebit , qui perfcdx concodionis fignum cft. Sed magna
in redudione in corpus adhibenda erit diligentia, ne ai forti nifi
miurn decidat pondere , alioqui totum fere argentum in abarnticc
fpiricus aquarum acrium in tciicratione operis in vapo-
*cmcuancrcct,acc aliud peliculam in hoc experimeto perti-
mcfcca-
44 APOLOGIA
mefccnclum.Intcririnicntumhoccuicarcpotcruntingeniofi,
mioniT^ neque ratio fuadet omnia in vulgus profundere. Ha;c agendi
Luni in methodus ctfi a fuperiori diucrfus fit , tamen in vtraq; eadem
Solem, caufa,idemquceftefFedtus.Hocenim tantum agitur, &fispe
didum fiepiusctiam repetendum cft, vt omnis alicnaabar-
genti viui natura impura fubftantia a metallo fecernatur , lo-
laque argenti viuifubftantia pura fuperfit, qutc concoquen¬
da & definienda cft , dum colorem citrinum contraxerit, li¬
gnum perferae concodlionis. Atqui hoc experimento Se a-
gendi methodo hxc omnia praftantur. Certum enim cft fo-
lutionc cuiuscumque corporis mifti in fluidam confiftcn-
tiarn abaquahctcrogcncam & impuram omne fubftantiam
Sal purca- ^^ccrni.Hoc exemplo (alis communis atri Se impuri demon-
torroiii- ftratur, quifolutus in aquam ab aqua impuritatem omnem
tionc. in vafisimoderclinquit.Qiiiautcm inaquaclariflimacfFufiis
& folutus cft, fi agente calore incrairetur,nmcus confpjcictur.
Secretioni autem huic adiumento erit argenti viuifubftan¬
tia purajipfum enim quod fuaj natura: cft, retinet, alienum rc-
fpuit. Et in redudionc poft coagulationem , quod heteroge-
ncum & impurum cft,abit in fxcem. Quod vero purum cft,
liquatur & in canaliculam ferream proiedum in metallum'
frigore concrcfcit. Vis au tem ignea aqua: acris definit Se con¬
coquit humidum: terreum autem argenti, quod adueft al¬
bum, potentia rubrunT,per operis reiteratione rubefcit.fuum-;
que humidum tingit in citrinum, & hic color eft indelebilis,
cft enim radicitus infixus. Sic argcncuin abijfdcm caufts, qui¬
bus &in fuperioribus agendi methodis, in auru transit. Cum
enim fcnfim illi accidentia auro propria accedunt per prte-
paratiortcm,tandem auri formam contrahit. Omne enim
corpus fiib certa quantitate ftans apprehendit ad fe formam
in momento. Argentum autem , quod propiusad auri natu¬
ram & miftibncm acccdit.quara reliqua metalla , facilius hac
methodo formam auri ad fe trahit : extera 3rgctrinic:fcd ex¬
cernendum prius cft ab illis argentum viuum fluidum, quod
cum calccauriconcoftum in aurum matari potetit. Hanc
Wutafio argeati in auruftl miiratiohcm hoc experimento noltro didi-
fctri in is. cimus, a fimilitudinc ferri in xs.Soluatur vitriolum in aquam
ab aqua,in hanc aquam fertiramenta proijciantur, ferueer a-
qua vfque ad confuintiondn tcffix partis illius, fubdiuore-
linquatut^fubfidcbitin imo vafisiferrrura & vitriolum. Effin¬
datur
ARGYR. ETCHRYSOP. 4/
riaturaqua clara,immittatur alia. Hoc rcpctarur faepius, dum
tota vitrioUrubftantia foluta in aqua , ncc non impuritas fer¬
ri cffufa fu, conlpicics in fundo pulucrcm rubrum, qui in fo¬
lium liquatus & in canaliculam ptoicaus , inacspunilimum
conctcfcct. Si quis ®mnia harc accuratius perpenderet expc- fuperius
rictido & manum operi admoucndo , lucrum inde non mini- ditioinm.
num captaret, & vbcrius quidem , quam alia aliqua arte con-
fcqueretur,(i modo opus reae peragerer. 5 Verum hatccoa
nobis feripta non funt.ditcfccndi vt artem doceremus, fed vt
veram clTe eam demonftraremus. Hic enim tinis eil &fcopus
noftr.« Apologiac.Scio tamen plurcs tanto comparandarum
opum a:fturiagratc,vt nullam aliam obeaufam Argyropoeix
& Chryfopocix incumbendum elTc putarent : perpaucos vi¬
deo, qm fpreta opum immenfitatc, quam hxcars fuppeditarc
poteft , paucis & ncceflatijs contenti admiranda Dei opera
non folum in plantatum & animalium ortu, fed in mutorum
& inanimorum horum corporum dilTolutione & miftioric
contem piati dcfiderenr.qux hac arte inueftigando oculis c6-
fpiciuntur & manibus palpantur.Illis famelicis & auri fitien- conClii
bus vt fatisfiat, horum autem pijs defiderijs vt prouideatur , & auaoris.
in vniucrfum omnibus huiufcc artis percupidis & amatori¬
bus, time, quibus opctibusincumbcndum fit, confuluerint,
dicam ingenue & bona fidc,& quod mihi, idem quoqucillis
confultum clle velim. Magnacquidem funt , qux ex prxfcri-
pta priori methodo aggredienda vere &: aperte dem onftra- . .
ui , quxque fi ad exitum perducantur , magno cum foenore
proucncura fint.Verum omnia hxc labotiofa, txdiofa admo*
dum & difficilia, fiue argentum viuum a corporibus metalli¬
cis arte fumma eruendum fic , fiue vulgare prxparandum.vc
neccireeti.fcu argento & auro vis quxdam ignea acccrfcnda
-fit , qux in argentum viuum agendi facultatem habeat ,& il¬
lud coquendideu argentum viuum cum auro tam araiflimc
per exiguas portiunculas mifcendum & vniendumtit, vtm
vaporem vtruraque timui furfum feratur igne agente &in vas
recipiens in argenti viui formam delapfum coire oporteat,
feuar<>entum fumma praeparatione prarcedente tine femine
in aurum murandum fi t.Prxterea in hac priori methodo plu- incomn-
xibuso pus cft vatis, fornacibus, aquis, oleis & quam plurimis diutcs
aliis rebus. Sed & hxc non fine magnis fumtibus fieri pote-
lunt, priusquam quod quaffitumeft, verum cUc experientia
In folius
feminis
auriHcl
inucltiga-
tionc in¬
cumben¬
dum.
tria av6*
fcribus
celata.
Ortus fe¬
minis au-
tifici na¬
turalis eft
jion fccus
ac planta¬
tum & a-
nimaliu.
KEBIS.
Similitu¬
dines in •
©rtu triti¬
ci & femi¬
nis auti-
£ci.
4^ APOLOGtA
comperiatur ; mulu enim in traarandis vafis pericula fofent
lucidcre. Infupcr & birc omnia alTiduam operam fine inter-
miflionc dcfideranc. Et li iliis incumbendum Cte , prnprr*
profedionis partes & fundiones deferendae fint necBlIc e
Atque hinc quod maius malum video, bonorum viiotum
cxillimationi plerumque detrahitur. Tandem cxtammul-
tis Scadiduis laboribus , opera & oleum > vtdici folet, teritur
plerumque, nidabanificciugeniofo Semaximeexpettoad-
inimftrcnrur, qui etiam in caufarum naturalium cognitio¬
ne vcrlarus fit , vt errorem , fi , primum voti compos non ex-
titeiir, emendarcpodir. Neque tamen h^edamnanda aut
contemnenda funt , quippequx ad altera concipienda &ca-
peirandaaduum faciumum pixbitura fint. Sed de ijs ita Icn -
mendum elTe puto , vt nihili stftimanda fint , fi chtyfogoiiia;
leukmininoftroaurifico comparentur. In huius inueftiga-
none citeris omnib. cxplofisArgyropociarftudiofis omnem
operam collocare oportet. Cognitis enim paucis , qui tan¬
topere & iurcquidcm occuluerunt veteres, ciccra nullius vel
minimi laboris qftimandafunt.Suntautemqujccclauciunri
tria hic , Materia, caufa efficiens & locus, quibus nemefl
proprium non impofucrunt , fed inuefligantes ad naturi o-
pera rclegauerimt , & rede quidem. Materia ex qua irmcum
pncratur,cft triticu & humor ex terra & aqua miftiis i Gau-
la efficiens partim cd infita grano tritici , partim cfteiceina,
nempe calor folisiti aere circumambicntc. Locus cit terra.*
fic in Chryfopaia materia ex qua feme aurificum generatur.
cIt aurum, &fuum argcnrum viuum; hanti materiam barba»
ro nomine appellarunt, R E B I S, quod ex bina re primO c6-
ponitur.qui tandem codionediumrna futura fit vnafpccic
&numero. Caufa efficicnscft partim vis infira in auro, par-
tirti calor externus, qui calorem folisimu!atur. Lotus eft
ornax , quam Athanorein appellant, cum fuo rripode arca¬
norum &ouo vitreo , quo includitur materia. Humor e rcr-
ra & aqua miftus calore folis & acris circumambien tis agen¬
te diliolmt granum tritici, quod corrumpi vulgo cxiftfma-
rur, vt Tupcrius diximus. Diflolutionem autcorruptioneni
jcquitur germen , quod eft materia femini futuro proxima;
hinc crefcit, multiplicatur & fenfim concoquitur , dum ad
maturitatem peruenerit : toto hoc temporis curriculo va-
nos fubiodc mutat eoiores ; fic argentum viuum noftium
ARG yn. ET CHRYSOP. AI
dilToluic aurum & diflolutionc pcra(ila generatur germen,
quod cft materia femini argentifico & aurifico futuro
proxima, qiix paularira concodlionc viribus augetur, dum
randem in mallam rubram & duram vt vitrum concrcuc-
tu. Et hinc puto nomen lapidis illi inditura fuific. La-
pis hic vafe clfrado minutiflime teritur & inclufusvafc vi pid^s.
treo luro obftrudo igne excellenti triduo concoquendus
efl , dum in pulucrem rubrum fcu purpureum fixum &
igneum abierit , & perfedionem fumrram confecutus fue-
iit. In cuius fupcrficic natabit terta impura , quam da- Terra <!a.<
innatam & vituperatam appellant , qux abijcicnda cft.
Hoc poftrcmum opus trium dictum appellare ibi. -nt.
pauciores toro motus tempore colores materia qpus triS
noftri contrahit , quam planta. Quorum tamen tres prx- aicrum,
cipuos artis periti notarunt : nigrum , album & rubeum.
Coiitradla tamen albedinc appellatur femen argcntificum
fcu Argyrogonia , vim & facultatem habens mutandi
gentum viuum cuiufcumquc generis in argentum puram: naouctux.
fcd maluerunt vlterius piogrcdi , & fola concodionc con¬
tinuata audo calore aurificum femen producere. Quem-
adniotlum autem iadis in agros feminibus extera Natur*
committit agricola , dum iricflls tempus aduentarit . SiC
Argyiopceix cultor , vbi primum vafi materiam inclufctii:
5c conucmentem calorem cxhibuciic Se continuo foucrit,
nrhil illi laboris impendendum ciit , fcd calori commit¬
tenda extera , dum femen primum albedinem contraxe-
lii.-atquc hinc vim & facultatem argcntificam.tum demum
vero continuata concodionc in pulucrem
cum prodicnr. Huic operi conficiendo pluribus fornaci-
bus , vofis , aquis , oleis minime opus cft i fumcit vnica
fornax apta , aurum & fuum argentum viuum. Sufficit v-
nica ad fumroum auri vrcia , nec pofterum aliaadijcicnda
cft. Nulla etiam poffunt incidere pericula. Semel enim in-
clufo femine & calore circumpofito , nec tangitur , nec lo¬
co rnouetur.dum ad maturitatem perucnerit. Neque afli-
duamepus cft collocare operam , fcd folus ignis foucqdus,
minus deferendx funt propux profcffionis fundiones , led
magna & admiranda moliendo, nihil agi vulgo put.nbuur.
Sic apud omnes retinebitur plaufibi!iscxiftimaiio,neq;quic-
quamiUidcuahctur. Pcrrofi lucrem roegis expetendum lic»
■* Quara
48 APOLOGI A
Acim^nda Deipoteftas ia operibus naturalibus, cjua:
1’ roo^tc- omnipotentia fluxere , nullus huic pulucriaurifico
ia hac comparandus ejeit thefaurus , quippe cuius drachma, cciamfl
arte. femcl tantum ortum fubicrit , argenti viui ^oo. vel plures ex
quantitate virium ftatim igne excerno iuuance , conftringet,
ftushict^a mutabit. Huiulce tam admirabilis
admira- efFedus caulacft vis ignea auro , poftquam a fuo proprio hu-
bilis. mido feu argento viuo fuerit folutum, longa & temperata
concoctione quxfita.Qa® vis cum primum in auro fopita eh-
fet& potentia tantum,cademfolutione & concodionem a-
dum crurapitmon fecus ac vis in oup delitefccns calore galli-
nteexcitatur , vt tandem indepulli^s oriatur, qui longenobi-
liori & prasftantiori forma conflat quam ouum. Sic & femen
aurificum longe nobilius fuo auro, a q uo originem traxit. Vis
hazcaurifica per qualitates igneas femini longa concodionc
' - quaefitas redundantem argenti viui vulgaris, aut eius, quod
metallis inefl,humiditatem coercet & temperat, atqjexhoc
Augfnenr temperamento imperfeda argenti viui miflio perficitur, fla-
tatio viri- timque aurea forma illi impertitur. Sed quod magis admira-
um m in- jionc dignum eft, vires illius in infinitum ex reiteratione ope-
lutum. jis adaugentur. Si enim femen illud aurificum femcl ex auro
produdum rurfus fuo humido proprio certa proportione
inifccatur,fpluacur,temperato calore concoquatur, tandem
etiam in puluercmrubrum,&breuiori quidem tempore prp-
dibit,inultiplic.atis viribus prioribus, & quo pluries opus rei,
terabitur, tanto celerius abfoluctur, & eflicacioribus vitibus
opus augebitur. Nam ceu tritici grana iterum atque iterum
fatanumerum &quanticatcm ininfiuitum augcnt:ficfqmen
aurificum iterum atque iterum folutum & concodum .vires
proprias in infinitum augebit. Et vt in feminibus plantarum
& animalium proprium hoc munus cfl , fobolem fuam per
generationem propagare, fic femini aurifico hoc proprium
efl , vc primum faepius folutum a fuo argento viuo & conco-
dum, vitibus increfeae, quibus per miftionem cum argento
viuo vulgari vel metallorum , fpcciem fuam auream propa-
• get.Huiufcc incrementi meminit AugutclliuS fub finem fuae
ChryfopceiaehisVerfibus.
Extremo hic igttur frudem ne cede labori,
N am breuti atejue artk mmima efl/ed diuitps ^Jhr.
Ergo ‘^osltnf rimis fuluo contunde metallo
Confefli
45
ARGYR. ETCHRYSOP.
Confeci faulum medtramtnuytdjue be^tt
Tsiiuerti ailutum f>rd Ji ferre ^id bis.
y cl^ruuids4m pHt 0 femen cnm rurfsss ab aure
HuudfactU^^ multa extrufum collegeris .trte.
id»* modus ex lUsStqua pndem txc^ imus extat
t-xprejjtss Jat $ non omn$ap.ir efi.
Hinc tu purpurei pariem n. ex pulue>is xtjuam
Immifce.at^ue lUh lentum (uccettdi calorem,
it gemmas tUosettam fmul txcoque rr.enfis^
f^uo ferum ffatto 'utulam prodire colorum
Peruideas ^cjualem ternos m ratus m annos
yidei is _atejue brrut fumas, ejua maxtmalong»
Tempore tum tota quafifitfedulus arte.
Jdque tterum atcfue iterum factas quotiese^ peractum
Id f 'uerit,tottei ^'ires tU-us tpjum
ruluereum txaufles cum ulum,namtpue orjtss tpfe
Crefett,^ hme altam fu mtt retmetsp^pfiertm
Virtutem crefeentem ettam^mc credei eranum eff,
JU tm adeo iritt rd tm prij cis auclortbus audam^
Iplitis ^t tenui pi oitda parte per Smdas
aiEquotis, argintum tum^iuum f foret sepuor^ ^
Omne ^el tmmtn 'um ^tt tt mati pofet m aur um^
Neptunustjue fuper dtuot dtttffmus omnes
T umjiert^ fi rato lufum Ket qydes auro
h e fuper, puro fcc antes fole capillos
Carales, tjrso non alius color aptius auro
Haret,^ at h er eo cut plene conuentt aururn.
Poftrcmuin hoc hypcrbolice ab Aiigurellio didum cft,
▼t intclligatur ortum & propagationem huiufce feminis Sc
auri in proxima materia, fciliccc argento viuo, in infinitum
abire : nonfccusvtin propagacioncaliorum corporum na-
luralium eucnirc folct. Sinehuiufcc feminis concOr^uendi
& perficiendi ratio adeo cft amula natura , vr nulla opusfic
ane , vbi primum aurum fuo humore fucrir miftum , nifi
quod calore proprio & coriucnienti fonendum ciit femen.
Idcirco in adminiftiarionc' aut propagatione feminis hu*
iufcc nihil vtilins.quam alliduc in contemplatione operum
natura incumbere. Inficiari nolirn fecentiotes huiufcc artis
audlorcs compendiofam mag's viam edoce re,qua fi pralftari
ii> D poifit,'
ja APOLOGIA
podit , nec tara factUscft, nec cura tauto focnorc babct exi-
Tia^faci” tum. Infiftamus veftigijs patrum , cjuinufquam nosabcrrrarc
horScTc- pode veciflimc profedi funt , (i naturam ducem fcquaniur.
carior qua Neque tamen ex ijs , cvuaf didla funt , tam facilem exiftimarc
xccencio- aricm oportcc^vt quivis cam ftatim aflequatur. Nam aurum
Ar^diffi pt^patandum eft.vtfolutioni minimefie contumax,5cid qui-
■cilii cft. dem fatis arduam. Neque verocxudimanduracft argentum
viuum.quod folucndi auri obtinet facultatem , efTs illud vul¬
gare, quod palam aPbarmacopoHs aut meteatoribus venic-
Cum cmm a corpore, quod fimilicudin^ totius fubftanti^ au¬
rum referat, & temperamento fu calido &bumido , folmio-
nein eiufdcm auri pratftari oporteat , illam quidem fimilitu-
dinem argentum viuum obtinere negeri nonporeft, terope-
taraento autem c(l'c fngidilUmo certum cft & maxime inde-
AT(»ent. finito.Sed aliunde nobis argentum viuura arte ingeniofa pro-
^^lolb & cduceudum cft a corpore pauciflimis noto,
~ ho^un ‘liiod natura concoxit , quod etiam fimilitudine totius fub-
■ :,a cora- ftantiaeaurum raagisrcfe:at,quam argentum viuum vulgate»
iTiaac eii. quodque nulla arte, fed primo quoque conta£lu & attritu
cum auro non minus coeat &milcearur» quam aquaaqu^.
?ornax lam contcmplarealtius, quod naro fit illud corpus. Praeterea
^hlca^* fotnaccti!>,qu* continuum &acqualcro calorem fubrainiftra-
llrcaaoi?. re polfir,paaci norunt.Sed pauciores tripodem arcanorum, 8c
tripos. pauciuimi pabulum caloris, cui aequabilitatem praeftarepofi-
^ixeanam iit.Totum fete arcanum in gradu calorisconliftit. Namve-
ingiadu pulli efFcdncem &ouoinfitam, a calore externo lu-
coniiilit. non oportet , alioqui indurefeetet ouum , nec pullum
vfquam in porferuin cderetific vis feminis futuri, id eft,auri
mifti cum fuo argento viuo exinanienda non efr, alioquinon
dilfoluercturauru.necgerminabicjnccficc materia auropro-
ximajfcd in anium calore nimio agente concrcfceretirurlus fi
Fidrasin dcfeccritcalor, laborem artificis fruftrabitur. Tandem vero
puluis hicautificusiaDcipotcftatcfitus cft,quc, cui vult,Iar-
eft, gitur &fubtrahic, &fruftra abijs quaeritur, cui denegatus cft.
falinge- Hinc Palingenius in fuo Zodiaco ait, cum puluerem hunc au-
ahis- lificum viris pijs quaerentibus refpbndiffct Apollo fiib aeni¬
gmate & oraculo quodam obfcuro & hinc ad connexa caeli c-
Uocaflctjficfubdit:
Tt*ac mentis dittirnt homines ornculn e*cn
V duentef animo anciftti^ix tempore longe.
Experti
A R G Y R. E T C H R y S O P.
Experti multa ^ non paruit Jumpttyus^Ham
Jnuenere artem, qua non ars dt^mor^Ua eff.
Tingendi lapidem *thereum,quem fcirepropiianit
Haudquaquam Ueet fiuflrapLebs improba quarit.
qu! habet, tUe pote/i ‘hbt ^ult habitare decenter^
Nec fortuna iram metiiitmecbrachia furum.
Sedtanto paucos dignantur munere dtut ,
Videborforian plura dixidc quam qu* ad cjuarfiibncprb-
pofuam:Anfitars:ucccfl'ariafuiflcnt. Verum adeo connexae
fune qu(iftioncs,vr,au eHctarS, confirmari hon pdtueric.quin
fimul dcmonftrctur, quomodo clTet.Tum veto quod his, quae
didafuntjvelut armis cxpcnil natura: dcpromtis, argumen¬
torum Erafti aciem opplignarc propero.
Nunc igitur, Erafte, adtcmeconuerto, nunc mihi tccbm vitimii A-
comuius congrediendum eft , & rationibus phyficis opinio pologiae
iuainre,cuiusignaruscs, fundituseuertendaeft. Sedquo-P^^®-
niam in omnibus ordo ncccflatiiiscft, imo infttu^ta vtrinque ^"^**^**
acie, quT dimicaturi funt,p!crumq,exordiileopporcunc con- mcnmnl
ftituto vidoriam referre folcnt.fic quem profternendiSargu- Erafti,
mcntistuisordinem feruaturusfim , dicam. In primisconUi Ordo in
ojs.iniurijs & maledidis, quibus A rgyropoeia- & Chryfopmitj
ftudiofos inTcdarispaiTim , cum mhil aliud praftarc poflis, rncntfs*Er
nullum amcrclponfumacccpturliscs. Nihil enim harc ad ve- rafti.
ritatis cognitionem pertinent, ha-cmodeftum &graucm Vi¬
rum minime decent, quem opinioni fu* cohiradiCeines, dc-
nr.onftrationum vi & robore conuinccre oportet, non vetu¬
larum petulantium more acclatnare, & furentium hominum
litucxcandefccrc. Sane in multis , qui tu propbnis.ih tUdm
rtic iturum fententiam audies, quod fundariicncis dcmonftta-
'lionutti naturalium innitanrur.Sed vt dmiiia indgis aperra H~
antjOpportunumclTcpuraui, fiqucrh aiircin confirre.atidbc
Apologi* continuata orationis feric ftylo feruaui , in refellc-
dis, quxaduerfus eandem afFcrunturab Etafto argumentis,
pofthac mutauero. Nihilenimaddifccrhcnda , quae propo¬
nuntur aut enunciantur, vera an Falfa fint , ebrr rhodius & ex¬
peditius cilc puto, quam omnia adSyllogifmi foriijam redu-
ccrc. In his enim, qu* orationis copia dicuntur, plcrdn- axgumcn-
que imprudentes decipi contingit , vt pro certis incer torum ad
ta , pro Veris falfa & vana amplcdlantur. At iri his ,
qu* ad formam lyllogifrtli reducuntur , omnia iiuda
PD z aperta
De natu¬
ri metal¬
lorum in
vifccribua
tflIIX.
apologia
aperta funtjnullusfucus, nullus ornatus inccrraiftus cft, qui¬
bus ventans lux I tanquam dcnrifluris ccnebtis immctl » 6c
jmens auditoris aut Icg- ntis pcifttingicur , ve iniclligcrc non
poflir . (cd cxcutire cogatur. Q^>circaab omnibus , quae
conrurc,&idcntidcmplcrumque . Erafte , aducefusChryfo-
periam artulifti , detrahetur veiboium Se orationis copia &
oi'.i.irus,& ad nudam fyMogifmi figuram reducentur. S^cad
Dialcdicorumnormascxada.vclud aurum , ccraenti,Oibij,
ruiphurisautaqui acris feparatorix examinibus exporuum,
explorabirtir.quantumveritatisaut ponderis in ijs continea¬
tur, Stquiddcjs , quae amc in contrarium aduerfus ea affe¬
runtur, ftarueudum (it , certo cognofectur. Sedantequam
ad profligandam Argyroperiam & Chryropeeiam accedis,
de natura metallorum, vt in vifccribus tertas lua fpontt & na¬
tura concrcuerc.dispucas , &Ariftotclcm de materia eorun¬
dem difrercnrcm tueris aducrius Georgium Agricolam Sc
c.eccros. autem Anftorclis Se c«tcrorum eirciu opinio-
tics,fupraatiig'.Ex his quae ver or fic , certi aliquid pronun-
ciate non aufi.n:Sed fu ita, vt vis,& concedatur opinioni Ari-
ftotclis potius faucnduin. Nihil tamen ad quarftionem pro-
pofitam perimet, an fic Argyropotia aur Chiylopoeia ars vera,
qua; mareiiam,ex qua pioxiiucin mineas metalla oriuntur,
non inquidt;<ed illa aliam mattriam argento &auro proxi-
P'am natura’ libttalitas obtulit , cuius miflione n impetfe-
a un perficere poiriccaufa clficiens, vt cxfupetioribus.qu*
flia- funt , m^mfeflum. cft. Piofcqucris de natura metallo*
rumdiflcrcns.jpfaeiTc fpccic differentia , &du6\iliacllc,ncqi
atgentum viuum metallum cflc profiteris. Ego quoque in
hoctecum confentio ; Sed quam pracipuam metallo diffe-
rcntiam afllgnas, quod fit dudilc , hanccgocomrouncmo-
moibus metallisafTcro.vt ab argento viuo & alqs corporibus
difcernatur.Sedquod cfle dudde fit differentia fpecifica , ne¬
go. Specificae enim rerum diffcrcntire nobis ignotx funr, 5c
loco differentiarum propt ijs vtimur. Neque quod fint du-
dilia metalla a fcipfis differunt, fcd quod perfeac magis aut
minus mifta fint,& quodalia igni exurantur , aut in partes ef-
reiitialcs distrahantur, alia minime, ve argentum &auium.
Coarguis deinde ch micos , qui vnicam tantum mctallo-
lumfpeciem folis accidentibus differentem pofucrc. Tibi
euamin hoc , non illis adhxrco. Vnumquodqueenim mc-
talluoi
ARGYR. ETCHRYSOP.
tallam rpccicin & fcrmam propriam obtincc , per quam ab
alia differt, &ab eadem nomen habet. lam ad argumenia
tiia progrediendum, corumque diflolutioncm , vt m hac tam
celebri disputatione , quid ccito ht ftaiucndum ,iniclliga-
tut,
V RI M V M ARGVMENTVM ER A S T I
adiicrftis ^r^jropatant & Cbrjffopaiam.
QVxcunqiie ars ruinoGs fundamentis nuitur, cito coi
lipfuracft.
A:oUi AigyropocisE & ChryGopociar fundamenta riinr,me-
tallorum alta effe pe. i' da,al a imperfecta, & hree mutari po.-
fc in pctfca..:quar faUa fuiu fundamenta.
Ergo Argytopcria& ChryfopceiaciiO collaprurarff
De propoficionc nemo amb'git. A ffumiioucm ?utem 1 oc
probare vis aigumento. Qutreumque formam naturalem
habent, & per illam conftatu.pcrfeaafi nt. Vnimquodque
autem metalli m perfecti: men&luafo ma corftat de ab illa
nomen habcr,&fallomcft, rcltqua tncialiaciTc querelam ru-
dimentaauri. B:go vnum quodque rr.ctaliurr Dertedam eit.
PerfccSlioticm auttm maio ^n itliqua metalla a equinon
pcffe.hoc etiam argumenti) probate confindis. VI i primum
caufa efficiens naturalis n otum in mateiia pcrfccciu.ccllat,
necampliusaliquidincamcditarur.Ncquevfquamnaturam
aliquod meraPurn in mineris terat in aliud mutulic , & -
ementum effe , quod de imperfefla horum mctallorrm mt-
ftione in m-ncf.s dixere Chen.ici.Cum primum cmm atngo-
rc in metallum denfaca fuerit materia , fruftra cca'oncm cx-
prcflari. Cum igitur natura viliora rrctalb m nobihoia nul-
quaro transmutant, minus etiam ars id prardate potent.
Rejponfto A(ipr$mum argumentum.
Refpondeo ad alfimitionem: Metada non dici ali;\ perfe-
aa effe aliaiicpeifecSa propter formam , fcd propter iviffo.
nem.VnumquodquecDimpetfcaumeft. G formana «pedte
mus , quod per eam vnumquod cenfler , Gn miltionem,
aliud perfeaum, aliud impeiGedum. Quod enimimpet-
fede niiftum eft.impcifedum dici poteft , vt igncuiliota me¬
talla . qu* quod minus mifta Gnt , iguc difloluuntut .
»'11 DD j gentum
rerfcfta
dicuntur
metalla
prop er^
niillionc
non pro¬
pter fot-
/4 APOLOGIA
gcntum & aumm,quod indilTolubilia (int ab igne, pracfcrtitn
aurum, pcrfedadicuntur.SicAriftotclcs crudi ratem, impcrfc-
6lioncm5ConcodioncEn,perfcdionem appellauit , libro Mc-
tcorplogicorum quarto,& tamen qus ad maturitatem non¬
dum pcruencrunt, formam habent fubftantialem , qua con-r
flant & perfedta funt,vt vua: immaturar. Neque propterea ve¬
lim cum qaibufdam opinari, metalla reliqua efle quiedam
rudimeptaauri , heutin vnisimmaturis dici potefl. In his
enim vis infita efficiens nondum motum fuura perfecit; inii-
Jis fcilicet mctallis,cum frigore denfata fuerit materia in fpe-
ciem metalli, motum fuum percgitnatura.Non igiturfalfum
cftfundamcncum in Argyropocia& Chryfopoeia , metallum
aliud dici perfeftum, aliud imperfectum, fi miftioncm cormn
Perfeftio comparemus,&aliapiimpcrfedam , &3liarii perfe-
^ imper- Alliam petfcdiorem efle. Hafc perfedio &impcrfe-
Fcefio in dto in vegetabilibus & animalibus, qu^ formam habent fub-
Non enim conftant per folam
malibus' &mutacorpota,quaerola miftio-
non dici diucifa differunt inuicem,rcd aliquid prxftantius ha-
potcft.vt bene, quod ea mouec, vtforrnam fuamconfcquantar, vtet-
folis iam iu fuperiotibus dixi. Quod pofteriori loco dicis, iam per-
wct s. fedum a fua forma a natura amplius perfici no poffc,necean-
dern naturam ignobiliora metalla in nobiliora perficere ia
vifeeribus cerr«,concedimus:Nec illisadfiipulamur , qui im¬
peditam fuifle naturam dicant , quod omnia in aurum non
ttansrautarit.Acnon propccrea tibi concedimqs conffcutio-
nera argumenti tui, fcilicet arte adiutrice eandem naturam
extra mincrastctrae,ex ignpbilioribusmctallis nobiliora me¬
talla producere non poffe. Quaedam enim in folius naturae
poteftate funt,vt metalla cx fuis principijs concreta , quae fiia
^ponteafola natura ortum habent, nullius artis aut alterius
Katura ipdigua. In his omnino imitari naturam non poflurous,cura
lota quae- ‘l^* eorum fit maceria proxima & caufa efficiens,ignorcraus.
dam non Qj^^d^m Vero natura fola fine adiutrice arte producere nc-
triticum.N ifi enim terra excolatur prius , deinde triti-
cerq. cumferatur, non propagabitur. Quaedam vero etiam magis
^ potcHate, & quae fola natura nufquam cfficir,
nec cffcduracft fola, vc qux arte mifccntur auidiffctJuun-
jur. Nam ctfiomnc corpus exfinu naturae prodierit, ex illo
nufquaip natuiafbla produxit aut producet vicrur^.
Ac
A R G Y R. E T C H R Y S O P. ff
'At ars fubijcit oranc corpus naturale igni, qui ipfum exurit &
ivcrtitincipcrcm, dehinc «omni cinerevitrum producitur.
Sic natura aquam vttap ex vino nufqL aro d jflillauit,arsproli-
1 cit eandem. Eadem diuerforum generum &rpecicrum aquas
vcrcpcrmifcct.quarnurquam natura mifcuit.Nihil igitur mi¬
rum, (i natura poftquam in vifeeribus terrae ignobiliora me¬
talla produxerit, ex ijfdem argentum & aurum producere ro-
lanonpotuitaucpoffit.Quippeipraftncarteignobilioramc-
talla in materiam argento & auro proximam diflolucrc nor»
poteft , »iec etiam meditata cft , nec eandem cti«m arti
proximam materiam in mineris fuis concoquere. Aliam e-
nim materiam, aliam caufam efficientem habet namra. Et
ars diflolutioncm hanc ex ignobilioribus metallis inprcxi-
m m maceriam, & eandem nec non argentum viuum conco-
quere,& miftioncm imperfcftam perficere nouu- Ipfa t»men
cfl tantum natura admtrix. Quippe quod omne corpus fit
naturale fiuc agens, vt ignis.quo arsvtitur,fTUc patiens, vt me¬
talla. H*c opera in vegetabilibus & animalibus r.rs efficere
nonpotcft, quod motus in illis non fit io artis potefiate, fed
vis in fi ta materiae. At bis quae propter fimpticem milbonem Cauficna-
autdifTolutionem confiant, caaf;tquacc3sprxft..fit,luntin
artis potcft.itc,vt ignis , & ea qUat funt ignea ,&miftionem
hanc incoare&fcmkoqucre vel conco^lioncm perficere po tispoto-
teft,vt in lateribus Icmicoftis aut pcrfct^c coQis. Prolixior in ftate.
huiufce argumenti fblutioncfni,tun) quod ab eo , tanquam a
machina infiipcrabili, totam Chryfopcciarn Gotlapfuram pu-
laucris.Eraftc, tum, quod multis alijs diffoluendisinfcruicc.
Sed & aliud fcquitur argumemum, quod nonminus,quara
hoc toram artem confodere queat.
Secundam Argumentut». j j.
Pcrfcaotnm fpccie nulla cft cosnmiitatio in aliam Tpe-
ciem fub proximo & vno genere comprchcnCam ,vcaffnus in
canem transn.ut au non potcft,quia fiib eodem genere , finti-
cet animalis comprehenduntur.
Atqui plumbum, ftannum, aes, ^fcritttn, argentum Scau¬
rum perfetf a fimt fpccic , Se fub eodem genere, Icilicei mctaHt
camprebenfa.
Er2o,aulla eorundem cft intcsfccommutatiov
DD 4
Mutatio
fciri in ats
fine inter
im Ipccici
mccallicA.
Argenti in
aurum
muiaiio.
Ouu par-
fici non
corrumpL
Afiniis '
la utatur
in canem.
Mercurius
ex lola co-
ftionc in
aurum
mutatus.
APOLOGIA
Illainharctransmuiaiinon poflunt.
Mejponjto.
Hoc fecundum argumentum fatpius repetis, Er.ifte, Sed
propofiiionem ruam priorem non indiftmdc nccfempercf.
fe veram, dcmonftrabo. lu ftirpibus enim & animalibus di-
uerfiE fpcciei fub eodem gtnere proxime comptehenfis con¬
cedendam efle putabo , quod per ortus & interitus, fiuoge-
nerationis & corruptionis motum producantur , & in cor-
rupcisautgeniiisnulltjm prius accidens fenfilcrupctfit. Atin
miftis (impliciter nego propofitionem tuam haber^ locum.
Mutatio enim ferti in ars puriflimnm , quam fupra docui,
contrarium dcmonftrat : Et plus fideudum d-monAratiq-
m.quam opiivoni tuae. Arqiii ferrum & ars funtfub eodem
genere metalli, nec fit rcfolutio accidentium (cnfilium omni¬
no in illa mutitione , fcd vtrumque fub metalli forma per¬
manet. Adicci etiam experimentum a me probatum de ar-
genro in aurum mutato , fine interitu metaliica: formae, id
quidem difficilius. Idcirco in ferro mutando in aes quis¬
que nullis aut paucis fumtibus & facilimc experiri poterir,vt
propofitionem tuam non femper efle veram iudicct. Qmd
fi dixero cum Scaligero ouum cum in pullum mutatur, non
cotiumpifed perfici, nec in alterius fpeciei genus transire,
fed formam in eo efleadu^Sed cfto, conccdaiurtibi tua pro-
pofitio,rcd & aflumtioran proptetea coocliifionem tuam tibi
concedendam putabis ? Nonne fi Afinusa cancdcpaftus,in
femen caninum poft longas mutationes transmutaretur,
crederes femen io canem transmutari pofle ? Hoc te nega¬
turum non puto.Qiiid fi etiam dixerim, ftannum , plumbum
xs 3c ferrum in argentum viuum mutari pofle , & materiam
efleargento &auro proximam apud artem probaucro , non¬
ne illud in hoc mutari poffe concedes ? Neque enim dispac
cft ratio. At dices forfitan , metalla illa in argentum viuum
diflb ui non pofle A te quidem qui huiufcediflolutionis igna¬
ra es, fieti pofle non puto. Negabis etiam argentum viuum
efle matctiam argento & auro proximam. Ego autem id
exps«tus fum in argento viuo ex flanno prolicico.quod fo-
lacodione in putiffimum aurum a caufa efficiente muta¬
tum cft. Et materiam efle proximam argento & auro
multis argumentis luperius dcmonftraui , 3c ex his , qua:
fequuntui , apectius declaraturus fum. Hocigitur tuum
DD 5 argu-
ARGYR. ETCHRYSOP. s7
tuum argumentum nullatenus Atgyropociam «ut Cluylo*
poetam labcta6la;cpotctu. Noncnim, vt dixi, eadem cltin
omnibus latio oicus &iiueniu$, qux funphcis iniflionis&
dilloluiionis. ^ ^ ^
Terttum Argumtutum,
Qu.r Natura efiicit.ars cfticcrc nou poteft.
Atqui foia naturaargentum aurum generare poted. E.
Cbiylopccia aurum, aut Argyropceia argentum non genera¬
re poteft
Propofitionem probas hac ratione, fi ars eflet e ffetfltix
generationis vt natura, nullum inter hanc& ilLm cllci an¬
eri iicn.
Ref^onfto.
Rerponfum eftfupra pruno argumento, Artem tantum
efie adnuriccm & impellentem , omnia autem fieri per cau ctHcicns
lasnaturalcs , vt prxcipuc agentes, & naturam aliquandocx ptolihea,
(cfolam vifccribus ctrrx , ex fija materia metalla producere, Icdadiu-
&candcm naturam cxmattria, quam iam produxit, argtn
tum dt aurem generare, fcd folam id pratflarc non polle, nifi
adiuttice dtiiTipcllentc arte, qux Igne & igneam vimhabcn-
iibnsrcliqua metalla in niateiiam aigcto & auro proximarii
dillolutas, poli concoquit, & a cania efficiente perficit, fi de
porctuia ad adlum promoucarur. Adduxi etiam Exemplum
de viteo, quod cll corpus naturale mnterta & forma collans ,
quod ex omni matcnain cinerem verfa , vi ignis conflatur,
quod nufquam natura (ola efficere potui flet, nifi ab eiusdem
caulis naturalibus ars materiam prxpiraflct. igttut
ais, naturam folam efficere, qnxarse fficcre non poffit , li de
caufa efficiente prxcipua intciligas, fjCilc tibi concedam ; li
de cauta adiui ricc, niinime. Prxcipuc vero in his, qux folam
nvittionis rationctTi& nomen obtinent, vt fulilibus & liqui-
dis,qux igne milccntur.
Quartum Argumentum. i
Quod impcrfcdlum incoatumquccft, infpccic nulla re¬
petitur.
Atqui vniiniquodquc metallum fuafpeciceft perfedum.
Ergo.
Metalhi reliqua dici impcrfctfla autinchoatanopoirunt,
ftiu argentum aut aurum riuo. oi poffinr.
DD $ Rejfom-
5»
A P O L O G I A
itd (^uartnm udrgHmtntum^
Hajcargunjctuocxruperiusdiars rcfpondcmus.pcrfc^^i-.
MiiJirra «"'s nomen effe ^tiuiuocum.Si enim ftorma & fpccics vniu'-
BKtallom cuiu/q^mctallifpccletur, vnuraqucdqjcft pcrfcaiim. Si rr i.
S ts ^u„capcrfeaa:atrcl,q»omn,toperfraa. S.dm
iocioa. ”0 naturahbus corporibus, ea, quotum humidumeft indchr.i-
ujm&dcit>uipotcft,impcrfeaumaicnur. CScoaioeium,
inqut e Anftotclcs,cft quaedam perfe^io 3c fmaiis immaturi
priu.qiummaturcrcant.impcrfeaihabentur,quoadmatu.
matcra. quseft pcffcdlionis fpccics. Quod autem vuaim-
mam.a ohff^cic naturali reponatur, propofitronem tuam»
traltc, cuertit. Vuam quidem acerbam & immaturam vu*
B>aturx proximam & finitimam effertemo dubitat. Sed ar¬
gentum viuum vulgate paulo ab bumiditate & frigiditate
vir>dicamm,aut quod a metallis artecduaumeft»magisia
ftamrah rerum fpccic perfiftit.magisquceft materia argen-
o «Cauro proxima, quam vua acerba vu£« maturte: quippe
quod ha;c, fi defit caufa e%iens, ftatim putcefeat, fi autem
Meremif^ Gt caufa.maturerccre ntfi longo temporis in-
ifow. COI- ° At argenxum viouiTi B-iifquarn corrum-
rumpitur. P^tut, etiam heaufa pratenti, qua ilU ortum dedit, fuerit ab-
lvqiK)r*-icns, Hjncipfum Plimus liquoccm atccmam appeliauit. Vi
tcrmi.. aute efiiciemc fcmiivi argcntiilcu aut amifico infita ,& calo-
teigneo externo iuuante ex eodem aigenco viuo Hatim act
^ gentura a ut aurum concrefeir.
QutntHm Argumentipnt.
Namra produxit omnes fpccics propter fines vfosque ccc*
tos& aomintbusncccifacios.
Atqui ferrum vfiii ho^tninum arque ncccfiasiumeftvt auc¬
tum. Ergo.
Natmra ferru-m aut reliqua metalla non protiuxit,vtct his
^uruna cfficerct,fcd vt vfuic.Tcnt hominibus.
Rt^^onjto.
Argumentum hoc ctfi verum fit, nihif tamen propofi-
tanvatMnrt quieitioncm: An Ars fit, nec concludit fi propter
V ixs varios, natura produxit vnum quodqj metallum, ex alio
* lu gcnsr.iri non polle. Diucifieenim funccoucluftoncs, &
diuetlaconcludcndi media.
^rgpc-^entur».
03' dicunt viHura metalla eadem cantum latioccab ar-
gento
ARGYR. ET CHRYSO P. j?
gento au t auro differre , qua reger a fano homine differt , in -
Icitedicunr. Ac Catbonarij icafcnciunc-E. Infcitcdicunt.
Propofitionem ex eo confirmas , quod vnumquodqj me¬
tallum ib alio fua propria fpecicdiffcrc. Allumtiouis proba¬
tionem ratices, fcd ex eo colligendam dicis , quod femen ar-
gcntificum aut aurificum quidam dixerunt efle medicinam Tres
mctallorum,cuius Geber in fumma tres ftatuit ordines, prio- nes,
rem quae alteraret tantum, fecundam quat palliando tantum -
perficeret, poftenorem & tertiam, quij omnem extrariam ab
argenti viuinaturafubftantiam excerneret & vere perficeret, brum.
RejfonJiQ.
Priorem propofitionem lam tibi concefli, & affumiionis
autforccfrcGcbrum in fua fumma pcrfcifionis. Sed hos tres Q^c dc-
medicinz ordines a metaphora ftatuit- Nam ccuquifanus medicinis
cft, colotem aEgtiabiccit,& omnia fani hominis munera ex
fequituf.fic metalla viliora in argentu vel aurum mutata eo- metapho-
lotc fplendidum acquifierunt.&cxamina eade perferunt, qu^ ricc luut
argentum Scaurum. Ex eorundem enim perpeftionc formas
diiudican dixi: fcd vnicam tantum formam omnia metalla
habere, ne fomniauit quidem Gcber,qui metallotum genera
in fex fpcciesdiuifit. Tibi autem, Eraftcjalfentior.improprie
didfum clfe, viliora mccallaa nobilioribus differre , vtzgcr
horaoafano.fiexproprijsaccidcntibus eorum forrasdiju- ^
dicandte line: fin accidctia eorum communia tantum infpe-r
danda fint, noa omnino infeite ab ijfdcm didum exifti-
mabo.
Septimum Argumentum. ▼ i
Materia vnius formae fieri non poceft materia alterius for-
mx, nifi prius materia in aliam formx proximx futurae ma¬
teriam mutetur. At Chcmici hoc non nituntur , fed commu¬
nem dicunt effe omnium metallorum materiam. E-
Ex reliquorum metallorum materia argeptum aiu aurum
efficere non potcrunr.
Propofuionefie probas. Caro aut f^guis fuillus aut qui¬
nis alius nufquJi anima noftrxcrit conucniens alimentum,
priufquam in chylum album , &dcindcin nouum aliumquc
fanguinpm permutetur. Alfumtioncm ex hoc probas , quod
Chcmici hoc non moliuntur, vt plumbi aut exterorum me¬
tallorum rpateiiaita transmutetur, vtfiaiaigcnto autauro
mateciacopuenicns &pioxima.
Rejponjte,
io A P O L O G I A
Rejponjta.
Propofitioncm priorem concedo. In fupcriotibas cnini
dixi, hanc cfl,: naturae Icgetn inuiolabilcm, vt nulquam alte¬
rius fpccci indiuiduum Iit alteri fplpici conuenicns.ntfi illuJ
in hoc muta tum fuerit. Ar aflumtiohem tuam nego, imo ni*
hil aliud moliuQturAcgycopceijeautChryfopoci.e pcruf.qui
Tt reliquorum mctalloium materiain materiam argento fic
«uro proximam deuergat, caque a caafa cdicicntc moucatut
&pcificiatur.
^ O^iauu '7t Argumentum.
Si materia vnius fpccieiin materiam alteri fpeciei proxi¬
mam matari oporteat,tota tlla mutand i erit.
Atqui cum Chemici metallorum materiam in argentum
viuum, alij in metallum aliud mutant, non tota mutatur fc-
Materia metallorum in alterius metalli aut aigcmii viui
materiammurata, non cnc proxima argento , au imo ma¬
teria. Nulquam formam argenti vcl aun obtinebi,. Piioccm
propofitionem confirmas argumento adduAo dcfuillacar*
neautfanguine.qui nulquam cntproitma humanororpoci
materi3,nili prius in chylum ^fanguinem humanum muta-
tusfit. Adumpeionem probas a fenfaum teftimonio. Metal-^
la enim mutatain alia metalla aut in argentum viuum, vide¬
tur clTc eadem matetiamam metalla fula videntor efle argen¬
tum viuum, hoc autem fine igne cft liquidum.
Refgonfe.
Falleris multum ,Eraffc. in limilirudlnecarnis & fangui.
Ilis fuilli mutandi in fanguinem humanum ,& metallorum
mutandorum in argentum viuum. illius enim fanguinis mu¬
tatio ellpcr corruptionem fcu interitum eiusdem, & ortum
Chyli & fanguinis humani , in qua mutatione omnia acci¬
dentia pereunt, &fit, vt dicunt, rcfolutiovfqjad primam ma-
Mutario teriam, ptiufquam fiat fanguis humanus, nccquidquam fen-
nictallo- filis rnateriae prioris percipitur, non fecus ac m ligno mutato
cinerem, qui eft proxima vitro materia. Atmutaiio mc-
phViie^ tallorum non cft per corruptionem, Icd firoplicem diflolu-
fed per tionem &lecrerionem cius materiae, quar ab argenti viui na-
({flTolu- turaeft alienaiArgcntnm autem viuum quodcofpicitur poft
non eft per ortum aut generationem, fcd per
• fimplicem miflioncm lubalianoua proportione mifti cor¬
poris. In hac mutatione non fit rcfolutio maceriae metallo-
ARGYR. ET CHRYSO p. *i
rumvfquead prui.am ir.itcriam, fcd conrpiciuntur fenfilia
qurddin accidentia communia piioriniatcilz mctallotum,
& poftcriori materia: aigciiti viui, in vtraq-, tamen mutatio-
n« fit interitus prioris Korm* &ortu5 pofterioris- Argenti c-
mm viuiformanocft forma roctalloru Hzc in Argyropoci*
«cChrylbroe z confirmatione luculcniiusdi<ftalunt, quae hic
repctcic «upcruacancum putaui. Hac igitur diftindionc ctfi
tota metallorum inaicria mutata non fuciit, non delinet
proptetea argentum viuum ex eadedillolutum clFe materia
argento & auro ptoiima,quoda cauCa efficiente proxima
perfici potciic.
Nonum Argumtntum. ^
Si materia ractallorum clTcr materia argento & auro pro-
«imain mineris rcrt^ iulacaufa efficiente przfcnuinargco-
tum vclautum mutaretur.
ArBufquam hocmmincris receptum cft , imo pcftquara
proprii vnicuiquc metallo materia concreta fucrit,& mcul-
lumfadum fuerit, nufquam permutabitur. Ergo
Metalla non (unt argento & auro proxima materia aflt
rudimenta cotum.
B.effonp9,
Nimis tibi incumbendum uoneft,Erafte, in probatione
huius argumenti, quod totum tibi concedimus elfc verum in
mineris terrz. At ex ijrdcm meta Jlis extra roincrarum locum
argentum viuum ptolici non polle a caulis naturalibus arte
«diutrice ,& perfici in argentum aut aurumi tibi quidem ,E-
rafte.ell irapolfibiIc,quu ignoras nccvid.ffi. Aihisquifci-
unt & experti lunt, polfibilc & facile. Haec autem lupetius
dcmonllraiafunt,vt longiori rcrponfiouc opus non fit huic
argumento,
Decimum Argumentum, Jt.
Quod natura in mineris fuis non cfficir, ars quoque extra
inincras nonclficit.
Atcxmiftiouc raporum diucrfaerpccici in nducrisvuafic
eadem fpccics metalli non crii ur/cd diucrfae.E.
Ex miftione metallorum diucifz Ipccicicuro argento vel
auro extra mincras vnum fpecic metallum non ouciur.E.va*
aa cft Argy topocia & Cbrylbpaia.
B,ejf<i
A P O L O G I A
poteft.
Materia
Reffonjio,
Priori propofitioai idem rcfpondcndum cft,qaod aliis af-
«“"'"'“'■'‘‘'“«mefliprxc.pi.amcaliraraagentem, artem
f I» ° ^ materiam fiibijcientenr, ,r canfa efficiens
fiact ““fi” "““«Icm efficrentemacee
ud effice- efficere pofle extra minerarum locum, quod
repoceft in eodem loco lola efficere noo poteffifciljcet metalla rcfol-
atte luua-uerempraxumraargcnto&auro materiam, quod in mine-
rola prxftacenon poteft. Nilrti igi,„r mirum, fi exdiuetfis
cere non Aucr(a fpecicractalia in cifdem venisoriaruc, ncc
--- rn 11 aliud m aliud m cffilcm non mutatur. Nccrainusmirum^fi
cx vulgari Scimperfc^a miftionc metallorum perfufionem
luas quaeque formas & fpecies retinent: non enim iis legibus
coeunt, quibus diximusperfeaam effici miftionem.Poahec
atcIctipca.Erafte.qux vrgere magis videbantur, &quxad
y ogi •i^itegulasrcduximus,ijsq} refpondimus, multisver-
Eis diucilas chcmicoru opiniones dematciia metallis proxi.
nia in minens tetr* enarras. Sed verx an falfe fint, parum rc-
tert,quaiuamad propolitae qu^ftionis diiTohitioiicm atei-
uct. An (itars. Non enim aurum elaboraturi indigemus ma¬
teria ,lla proxima, quaieratinmincris, priufquam illa con-
. crdccrent,tamcnim diximus, id effe impoffibile, maxime
e“‘^i mi ^ materia illa proxima opiniones, non
r dns, alia '"^‘'‘^C^C"’»cos,rcd & inter alios: Scdqua:rimus ma-
avud arte. argento & auro proximam, quae eft argentum viuura
vulgare, q, natura nobis vitro obtulit , & illud , quod ex mc-
lAcs vere contra Chcmicorum Opifiio-
^perfeite argumenta dc materia illi metalliSjpxi main mi¬
mula non fcrrae, filentio praetereo, ne in illis confutandis operam
itemmrc- &oleum terram. Haecenim Argyropmiam & Chryfopociam
in id'''^ oPP'^g‘^ant,qua:alijs nititur principijs. Sedijscantum
quo pro- rcfpondcre propofui , quibus artem hanc oppu-
ximeeft contendis. Multa tamen a tc dodlc feriptain tefiitan-
mifta. dis Chcmicoru opinionibus non inficiabor, fcilicct tcin nui-
aut orum iterum inidem illud
t^viui?» " 51™ mlftl otu. Neq; euim fi es pa.
mineris hic in pancm & vinum rcfdlui poterit,
concrcuc- metallum in id, ex quO proxime miftu fuit. Nam' etfi
tint, 'primus, metalla in argcntbviuum refoldi, no mptereaco-
ccffimus.cx argetoviuo in mineris terra: ip4 proxime con-
creuiffe
proxima
c rallo-
A R G Y R. E T C H 1< Y S O P. 4^
crcaUTe.fedcxalia materia proxima (oli na lurafcogitita. Fa¬
temur enim generationes nu(quuin ccHccli , & protfitm ire
femptr , duHi eandem cxtrcroadiiioluiiouc ad pnma clcmc-
«a/cuad materiam pomaytiuum fit. Hac quoq; ratione di- Marrri*
accrimusmateria^ximam mctallisin mincrismo efic materi-
am artis.fcd argentu viuu , quod ex metallis reroiuitiu, quod nietaili»
abcfficiccccaura ia argentum vel aurum ftatim vertitur.
Nihdetia rcfpondtbo his, qute contra ChcmKoru opiiii-
onera de ca-da efficiente metalla ih mintris tertae firipfifti. arris.
Haec enim difFctt ab ea, quat materia noftra proximamouct, Aliacaafik
& perficit extra locum mineratum. Hadenus, Er-ift^.obiin
allata ate funt luperiora atgumcnta aduerfu': Argyropcciam
&Chryropociani, cum de materia &caura efficiente, quar&: ris,ali4*-
tjualis vtraqi ciTctin minctis terrar dilpu ralli. (cquantur iiudiiw
argumenta tua aducefus eandem arcera oppugnaadaditede
^aperto macte tendunttea igitur ad lyllogilmi formam re,
ducenda fuat.vr quid verum , qmd fallum fit radicari polfir.
ndettmum -Argumtnium. ^
SilapisPhilofophicusvim &facultarc'habcctransmutpa
di metalla vel argentum viuumid argentu vel aurum ,cctta
debet efle cade materia & certa pra-parationis Pagendi me
thodus.Alioqui vana & futilia rmu,qu* de eo cnundamur
Ad qm de eo fcrip{crc,nccdc maceria.nccde modo p,
rationis, autagendi methodo inter feconucuiunt. imo de
nulla alia re magis fant dilTcmien tcs. E.
Vana & futilia funt, qu^cunq; de eo enmiciatuur. hiocfc-
quitur, vanam efle Argyropeeiam & thryfopceiam : quipne
Ignorata materia Se caufa efficiente, ex qua & a qua lapis Phi -
lofophicus conflatur, nihil agitur. Omnium enuii operum
funt fundamenta materia & caufa efficiens, caialacifi-
„ ^ ^ ciens ffixtk
fundaific^
Vahdiflimum ciT hoc argumentum quodqj preflius vrgr- taoniai-
rc videtur, prxfcrtim cum de maceria agitur , ex qua femen
argencificum aut aurificum prolicitur. Non enim omnis
materia omnes obunce facultates & vires, fcdfuaeft cuique CteJed
propria, & vnica &fi roplex cft veritatis cognitio,& rcucra va-
riaefunt de materia opiniones apud Chcmicos. Nam &Ge-
bcr in fua fumma pcuv^ionis , medicinam qiise coagulat f ''‘2*
argentum viuum vuigarc , ex fofis corporibus mculhcis ^ '
pro-
APOLOGIA
prolfcipoflc proficctiir , vclcx ijfdem cum Tuo fulpSurc, vcl
arfciiico praeparatis, vel ex OjIo eodem argento viuo. tx ran-
lo opinionum diucrfarumconflidu artem argucdi occafio-
nein aliquam habuifli, Erafte,& idem pronunciandi ,quo
Dauu'; Pamphilum alloquiturapud Terentium: Q^tcsui
le nec conlilium nec modum habet vllum , eam fi tu ratione
cetta poitulesrcgeremihiliplus agas, cj^uam fides operam, vc
cum raiionc inlanias.
Plurcs Qavidad agendi modnm attinet, non aiJeo me mouet,
VIX pro- modo dc materia aut fubieito conftiterir. Plurcs emm fune
pluendi cu idcmqi cftcilum confpirante^.
Venque tamen obied-:oni rerponderi poteft, materian»
argento aut auro producendo proximam, eamque indcfint*
tam fcilicctairgentum viuum, aut vulgare, aut quod corpo-
Calot ex- m*ta!licts' reliquis inclt, lolaconcodtione egere, vtde-
ternus ed finiatur cScperficiatur : hui is autem caufam efficicnccm cUc
ca ifie fi- calorem externum adiuuintcm qualitates maten^ proxim.e
nilicas. Q_nod fi materiae, qtum q nlquc fibi degent, ad pro*
g'gncndum que n appellant lapidem, vires <!iir ic d atesigne-
av acccrltrc aliqu i nicrhodo n juerit, & tiperiennacompro»
bauent, ijfdem tucultatibus mateiiarri n ofiram proximara
concoquere & perficere , nihil dl quod a fubieill varietate
quisquam deterreatur. Eo en m cendunc omnia, & tandem
in vnuin redeunt eundemque efE-bium pariunt. Namfiue
no ooiht. pullus ab ouo calore g iliinx toUenccccfatui , fiue alio calore
fimili , uibil refert Qii,'d fi etia fine aiirificofemmc argenti
jnaiiru mutari pofic dixero, & cuius in fuperioribus patefeci
cxperimcutumJHuiufcccnim cfFedus caufacft visigncaa-^
quarum acrium, & alnt caufx, quas retulimus. Quod li opi¬
nionum diuerfiras, & plcrunquc ex diametro concrarietas fit
matari fi- argumentana luliicicnsad damnandam artem , quifi magis
nelcmiiia contrarium, quam Phyficorum , Medicorum & luieconlul-
aurrneo. torum in Icholis pugnmtcs opiniones in plcriftjue, de qui¬
bus cft difputatioJ Nonne in lureconfutcorum noftrorurai
Pandcdis aliam alius opinionem condemnare fxpe folet, lu'
ara autem tueri? Nonne in forenfibus iudicijs Sc iudiccs&
confiliatios in diuerfas trahi fententias quotitlic experimur,
in ijs prxfcrcirn quxfiionibus,quaeiniureconfiftunt? Sed 5c
cx Medicis, qui in confiUum adhibentur, vt motbis xgroran-
lium confulant, Sc remedium affcranctraro videas plures,
^ui
ciciis e>.-
t.;raiaJ
iuuaas.
Varietas
materix
Argerc
poteit
aurum
ARGYR. ET CHRYSO P.
quiinvnain eandcmquc eant fententiam? Quippe omnia ProtabU
h.xc probabilitate cantum habent, non dcmonftrationem. btas non
Ac quodnafubicdu femini argcntifico autauciiico produ-
cendo libi quisque elegeric, aut inutile, aut vtile, aut vtilius
fuerit, experientia demonfirabit, Necua metuendum cnr,
li aliter fucccllerit, qi’am fperabatur , vti contr-niifccndum Experica»
eftinexhibicioncinedKamcntorum , quae plcrunque homU
nem capiunt &confitiunt. Neque tamen proprerea medici*
naconremnendaautcondcmtiaodaerit: lic nec Argyropee-
iaauc ChryfopcE a, li,qux materia Argyrogoniar autChiy^
fogonix concipiendi & demum parturiendae Tumenda cnr,
quave methodo agedi opus fuerit, obfcurum fit. Expertis qui¬
dem ad cafdem inucltigandas, nulla alia opuscft arte, quam
experientia.Scd quoniam qui experti funt, aut feriptis pate-
facercdetreftant.&iure quidem, aut illis fidesnon adhibc-
tur,nili coram dcmonlhent, quod minusetiam feredum eft,
fld naturam ciusqtic opera inquirentes relegarunt. Nam ctli
ipfa natura Argyrogomam aut Chryfogoniam ex fe fola non
produxcrit,tamc cx limilitudine aliorum corporum natura¬
lium,^ arte miniftra natura in luce edidit, viadcmonftranr»
qua illi in lucem proferri po/Iinr, & materia protulit, &me-
thodu agendi dcmoftrauiti & fola manum Artificis expofeir.
Nullum veriusaut vtilius, qua a na tura petendu, capiendum, Natura
autfpcrandumcftconfilium.Exilliusoraculoin ambiguis & "materiam
ancipicibus rclpofa vcnllima rcfcuintur.Elinc videas omnes,
quihancartem norunt, ad eandem natura ciusdemqj opera agendi de
ArgyrogonixaytChryfogonixproducendqO.udiofos demit monftrat.
tere. Illorum igitur tantum opinioni fublcribo, qui naturam Materia
imitantes aurum &fuum argentum viuum pro materia aut
fubiedo feminis argcntifici aut aurifici aUlimuntjfoluunt
concoquunt, dum in lapidem durum coierit, &randcin cal¬
cem autpuluercm rubrum prodierit. Ad reliqua argumenta
dillolucnda progrediendum cft.
D^todeamum .^tgumentum. * ^
Opiniatur Eraftus, & rc-fle quidem , h quid in tota tc infit
vcri,videri illos propius ad veritatem acced:flc,qui lapidem
Pbilofophorum CX auto concinnare ftuduciuni.Ex auro au¬
tem produci non po(re,hoc vtitur argumento.
Vt ex auro fiat lapis Philofophicus» aurum perferius red¬
di oportet, quam fit in natura aunpiopna.
££ Aequi
a APOLOGIA
Atqui pcrfcdlius reddi non poteft.E. Er auro procreari n6
pocerUjErgo minus ex alia materia. Ergo vani funt & irriti o-
mncschcmicorum conatus.
Prior propofitio probatione non eget, cum manifefta /ic
fcnfibus, nec videamus aurum in natura fua catteris metallis
aut argento vino milium miftionem illorum perficere & au-
rummutarc. Aflumtionem autc auftoritatcEracclci & Ro-
gerij Bacconis probas, Eraftc > & ratione 6c experientia con¬
firmas , quae dcmoftrac auri miftionem adeo (olidam & pcc-
ledam, vt igne difiolui & corrumpi non pofiic*
Refponfio ad Duodecimum Argu-
BtaccfciSc
Rojenj
] acco-
jiis opi¬
mo.
Auram vt
caafa eia-
ciens, ftui
atg viau
V f .iiatc-
Aurmn i-
gne folo
c irrumpi
non po¬
te ft.
Aqua falis
comunis
diCToiuit
tinauram
auri fola
ab auro.
mentum.
Rracefeus &Rogcrius Bacco , nec non carreri huiusce fari-
nx aenigmaticc, tropice, & nullo ordine artem tradiderunt»
nccauro nomen matcrix lapidis Philofophtci dederunt, fed
potius caulx efficientis & informantis maceriam informem,
rudem <8c irppcrfedam , 8f examborum miftionc lapidi ortii
dcdere.Sfd quoniam materia fuperat quantitate vt menftru-
uminfoccu, aurum vero viribus vtlemcn Sccaufa efficiens,
noluerunt aurum lapidis cfTc maceriam. Quamuis rcucra &
aurum &ruumargentirm viuum fit eiusdem lapidis materia
fcicntibus, & intelligcntibus, & alterum fine altero fitinuti»
le.illudenimagcnSjVtmas , hoc patiens, vr femina. Q^d
autem aurum perfediusigne teddi non poffir.auc di(folui5c
in partes diftrahinequear, concedo in natura propria & me¬
tallica folo calore igneo. Videtur enim aurum ad extremum
pcrfcdx iv.iftionis omnium mctalloru gradum a natura per-
ueniffe-Veru aquis quibufda di(I'olui&in partes diftrahi po-
tcft,& facile quidc his, qui farpe cxpeiu futu. Dcftillaturenim
aqua ex fale communi, qux lento igne adhibito diftoluitfo-
lain auri tinduram. Tingitur enim aqua calore citri no. cum
pr{®cflct alba vt aqua putei aut fontis-' Et cxhaufta omni tin-
dura ftibfidct corpus auri album, quod in corpus igne agen«
tc redudum confpicitur argentu. Tindura aurem aurinuf-
quam in pofteru in corpus merallicom reditura cft, fcd quod
tenuiifimx fit eflentix & in vaporem dcftillationc quibufda
adicdis feratur furfum, & dcftilletur in liquori, corpus fpiri-
ruale,?,ut fpiritum corporeum appcllaucruut. Ha?c tindura
al> acrimonia, quam ab aqua foluente accepir,vindicada cft,
&dciudc mullis & admirandis vfibus & cfifcdibasinfciurr.
Sed
ARGYR. ET CHRYSO P.,
Scdcjlloniamhaicignoras.Eraftc, iiccoculis conrpciifti.li- •
dem non adhibebis, nee tibi ftm.les. Quod autem hiPce ocu- el “tt alLl
bsudi & manibus palpaui, quodque etiam ab Adolciccnte
Ignaro, mciubcce, confcdumcfl, maiore facit fi.iem, oiiam
tua tuorumq; tibi fimilium ignoratio ,;nihilque ignorandi
talia & manis tua prxfumtio.' Cum autem apud Tauladanu Taulada-
aducrlus Braccicum difputantcm legirtcs , aurum in nati/ra
loloignc mutari non polle, fcd alijsadditis in partes diftrahi
pofle. Sequenti argum<nto & dilemmate vteris, vt probes
er auro,fiuc naturam metallicam retineat, Huc eande exue¬
rit, nihil ad lapidem Philofophicum pertinere.
Dectmttm tert$um argumentum.
Aurum,quod prolapidis materia vfurpant Chcmici, aut
lolutum in liquorem &t^,)iritum , fubftantiam & vires auri
mutat, aut lubliquoris& formae permanet aurum.
Si illud primum, metallum non creabit, quodinetalli ge¬
nus cxceflerit. li pofterius, cum non fit , nccperfedtius in na¬
tura fua reddi poirir,ncc exuberantem obtineat perfeflione,
cam exteris metallis non communicabit, nec perficiet ea. E.
Quouis modo aurum pro materia lapidis vfurpetur aut
prxparctur, metalla reliqua velargcntum viuum non muta-
bitin aurum. Ergo fruftracx auro Iapidem Philolophicum
Chcmici conficere tentant.
Rejgonfio.
Rcfpondco,fiuc aurum naturam metallicam retinuerit, Aurum al
modo fit alteratum.fiuc eandem exuerit, perficere pollcma teratum
tcriam nollram eidem proximam, id cft, argentum viuum.
In calccm enim redudtum aurum naturam metallicam non
cxuir, non fccus ac lapis in calcem redudus lapideam forma Jcm mu-
lcruauic,quamuis dc natura metallica in auro calciiiato illx- taic.
la venus dici poflic, quam dc lapidea natura in lapide calci-
naco; huic enim multum, illi nihil in calcinationc deponde-
rc dcperit.Scd in vtroq; vis ignea calcinationc a.ccrfitur. C Ci
Igitur calx illa auri admifcctur certa proportioneargento vi-
uo a corporibus metallicis, pfertim abargento arte jolicito, Mercuri-
&ccrtisignisgradibus vttunquemiftum concoquitur, fit pu- «nirocrai
gna contrariarum qualitatum in communi materia. Calcis
cnim aure? qualitates calida? ficcx funr, argenti viui mctallo-
mm, frigidxhumidx: hinc fit temperamentum &:nouami-
«io, & cx hac auriforma fucccdit. Dixi aurum aiccfatutn
*> E£ X haac
APOLOGTA
hanCYim & facultatem obtinere. Nam fi fine alteration*
cx.lcm in illo qualitates pirfi(lerenr,cum ipfx fint forinx lu.
ftrumenta , per quas ipCa agit, nulla adlio futura ellct, nec no-
ua midio.
Mercuri* autem de argeto vino a metallis prolicito , quod vul-
nienUic^ gare ob nimiam frigiditatem & luuniditatem nimium coa-
iiiftcriuu cotlioni efiet contumax, necab auro folum alterato cocrce-
incerfe. ri pofler, nifi vnitum idem argentum viuu vulgare & aurum
fimul dcftillarentur.vtiupta didlumcrt in methodo.
Q^od fi, vt altera ddemmatis pars afiuniatur, aurum me-
Cum na- tallicam naturam exuerit, non minoribus infttudbum erit vi-
talhcam^ tibus.imo longe cfftcacioribus & prxftantioribus, qux folu-
exuerit, tionc a fuo argento vino corumq; diuturna & ioga codtionc
praiftanti- vtriu^qj quaefitx fune , ve fit in argcntifico & aurifico femine»
eribus vi- metallu reduci no poteft,fcd illius n.iftjonccum ar-
^ reditum geto viuo#6muni autcoiquod metallis cftinfitu,fit vera no-
^ ^ ua miftIo,& liiiic emergit corpus nouae formx,qaod nec pul-
nis aurificuseft,uccargr‘ntum viuum, aut metallum quod e-
F.raftus i- rat prius, fcd aurum, vt Upius dixi,&repctere cogor in re tam
j^norat au tantiq; ponderis. Sed in his,Erafic.qua‘ignoros ,iudicas
Ti locutio- caecus de coloribus., 6c uclcis quodnaiii fit illud ar¬
gentum viuum, quod foluic aurum , ncq;Codl;onis itvodum»
nec qua ratione puluisillc autilieus trasmutationis huiulce
ficcaufa. Inualidum clt igitur arg imciuu &dilcmma tuum.
Dcctmum cjtiartum Argumentum.
Lapis Philofophicus nccclfario confiat in materia, qu«
ipfoauropcrfedlius coifiafir. I
Atqui aurum perfedius concoqui non poteft, nec cft ali¬
quod metallum xque illo pcrfci^fum. Ergo.
Vanusefiomnis Chcmicorurn labor.
KefjjonJio.
Faifacftafiamtiotua, Etafic, Icd quoniam concodliohqc
gnoiat pofi veram (olucionem propria cfi huic arti, quam ignpras,
cottiong, impoflibilis tibi videtur. Sed ignoratio lua veritati ,qu,apau-
dloritatcprxfiantifiimorum vicomm, ratione, cxpcriqaeutQ
& dcmonftrationc nititur, nihil adijcit nec detrahit.
Decimum (^u$nium Argumentum.
leoxvc\rit,\ nijtctiq finu producuiuurabefticicntccaurain-
eidem iuaccrift.',uoa ahundcinuolanc.
« Atqui
ARGYR. ETCHRYSOP. ^9
Arqui Chcmici dicmu.formam in aliena materia fundata
clTei & vere a materia perficienda lcpatatjm,& per proiedtio-
nem formam infiindi niareriac uifv»rmand.e. Quod fallutn
elf, Ergo Lapis illorum Philofophicus a materia perficienda
feparatus formam matciia- pnhciendjc non infundet.
Hcfpon/io.
Magnaeftcontrouerfi a Ulter ponti ores , an formx rerum An forma:
de materi JC finu ab efficiente cjuIj m lita, non aliunde aut ex-
terne in materiam migrent. Ferncllius Ainbianenfis i'lc Me- exter-
dicus, Medicorum ScPhilophorum Imius f-culi facile prin- nc in ma-
ceps,toto ptiorc libro dc abditis retum caufis, nihil aliud dis tena mi-
putat fubpcrfooaEudoxiadjeifus brutum. Et tandem con
eludit, nc minimum quidem formx fuifle, antequam in cam ciiitus in
migtarccjfcd pcrfecfi& confummata pr.iiparationcftat'm nraririam
focmam in illam matciiam calitus immigrare inuliisque immigra-
rationibus, & ex audforitatc Ariftotclis confirmat, nonfo
lam in anima hominis, quam per fc fubftfterc extra corpus. &
externe in corpus hominis migrare, & potf exitum a corpore
fuorurrusperfefubfiftcreccrtiflimum eft, &aemo ambigit:
fcdctia.m in animalibus, plantis, & inanimis corporibus. Tu
vero contra fentisin omnibus his, excepta hominis aninf.
Sed vtra.an Feriiclij,an tua, Erafte, fententia in hac qaafti-
one verior iit, non cft difputandi locus. Concedomns tuam
prxualerc & priorem huiufce argumenti tui propofitionem
veram ellc, Non idcirco alium cio eiusdem argumenti verac-
rit: quippe quod cxhypothcfi falfa fumra fu, cum ais Chemi-
cos profiteri formam aurifeparatam effein aliena materia &
infundi in materiam informandam. Quod fi quidam cxijs
ita fenferint.ijs adhxrerc non poilum fed fic fe res habet.
Lapis philofophicus, quem tu ita appellas , non eft forma lofpplU-
auti, fcd longe nobilior , ctfi vim & facultatem 3unfic.am no cus non
exuerit. Ncccnim femper nccelle ifi id , quod infoi mat , for- ell forma
mam aduhabereeandem.qu.alcm habiturum cfteorpus in- .
formandum. Nam quxex putrcfadtonc oriuntur animalia
folum calorem habene opificem. Materia etiam noftr.i pro-
xima non cft forma auii. Sed tam lapis pliilofophicus quam
materia proxima fua forma conftat, ex eodem tam n fonte
ptomanaruntj& fimilitudine totius fubftantix ftfc referunt;
Qualitatibus tamen pugnant conrrarijs,illeca'xdus , ficcus,
igneus, concodus :hxc frigida, humidajaqnea, cruda, &in-
. E E s
70 APOLOGTA
definita. In amborum miftione externo calore agente fit pu¬
gna harum contrariarum qualitatum in communi materia.
Ex quali- & vttiufq; priores formae abolentur & noua & aurea eaque v-
tatib.con- jfj rniftocx ambobuscorporc. Expugna
g^nantibus contrariarum qualiratumfit temperamentum
in com- formx aureas conueniens, fi a;quis vitibus certauerint quali^
muni ma- tates; alioqui fi lapidis aut pulueris aurifici qualitates & vires
nimium cxuperantescflcnt, nonfieret veta miftiofin qua nc-
fi^onTm cft aliam qualitatem non excedere aliam, fcd totum ad
temperamentum reduci) fcd fieret intentus argenti viui.Abi-
rctemm in naruram lapidis, cuius tame vites infiingcrcntur.
Vires &fa Quantae autc fuerint vircs 5c facultates pulucris aurifici, cer-
cultates < ■ r ■ tV • .
pulueris >ciri non potent, nili cxpcucntia. Proiccius enim nimia
aoiriticicx fjuantitatc in argmtum viuum ,ipfum in puluctem aurificu
pcriciuia etiam mutabit, vinbus tamen diminutunijdum tandem puU
docet. poftremus non in puluetem , fcd in corpus dudilc muta-
ucfit argentum viuum. Tunc enim aequalis critvttiusqucvi-
dloria, ex qua noua auri forma progredietur. Natura autem
in miftiscorporibus,quaefuafponiccdidit,itafcrcm habere,
nos edocet. Ex miftione enim tccrjc& aquae concurrentibus
aliorum elementorum viribusfit Iapis, fit & metallum, fed di-
uerfa proportionis lege. In hac miftione formae , quae ai^u c-
lementis prius inerant,potcftatc tantum infunt lapidi & me¬
tallo, nouaq; & viiica lapidis aut metalli forma ex eorundem
Formae miftione exurgit. Idem & in ijs accidit, quae deftillantur vi
auri^fici^Sc qualitatibus contrari.js arq^uabiliter pugnent , & vere
proximx ™if^catur. Exinanitis enim prioribiisformis eotum , qu^ mi-
materix fcentur, vnica in deftillata aqua prodit. Sic non aliunde aut
^ propriis externe, vt falfo putas dici a Chtmicis, forma infunditur ar-
fundmi^'^ gento viuofcu materiae proximae, fed a proprijs viribus eidem
tur. argento viuo &pulucriautificoiufitis.
XVI. Decimum fixtum Argumentum.
Qupd vere transformat , formam materiiE informandae
tribuit. Atqui lapis Philofophicusfufns cum metallis nona-
luct datillis formam, quam aqua abfinthij infufa vitro , quae
formam abfinthij non tribuit vino, fed odorem & faporem.
Ergo.
Lapis Philofophicus miftus & fufuscura metallis forma
auream illis non impertit.
Ref^onji a.
ARGYR. ETCHRYSOP, 71
Refponjio.
A (Tumtio cx hypothcfi faTi deiiuata cfl, neque id artis pe-
ritidicunc, nequeverum cftjformanon aliter tribui metallis
a Iapide, qua vmo abaqua abfinthij: Sed ex miftioue lapidis
cum argeto viuo vulgariaut metalloru vi qualitatum con¬
trariarum atqriabilitcr in comuni materia pugnantium foc-
mam vnicam impartiri.vtin fuperiotibus didtumcft.
Decimum frpttmum Argumentum. x v j r.
Focmx rerum no agunt mfi in propriam materiam fubie-
fta n, io alienam minime agunt , quod non ita dici debet de
qaalitatibusprimis,qua: alliducmutatvniuetfas fubftatias.
Atqui lapidis materia aha cft a metallorum materia Ergo.
Lapisagcttantuinlua materiam , no item in reliquorum
metallorum materiam. Ergo ea non transformabit.
Rejjionjtd
Rcfpondeo formas rerum perfcfolas non agere in aliena FortiKjr*-
materiamjfcd accita vi primarum qualitatum. Anima enim rutn r.on
non agit in alimentum, ncqifuum facit, nifi pet calorem na
turaleminfitum jVtetiamhocavgumeto fatcr.s. Ptopofitio a)r»i,ain
ergo tua Ecafte, vera non c(lindiftin6lc,fcdli formas ex f fo
laeanimaduertautur. Formaigiiur lapidis Pnilofophici fola
non agitin metalla aut argentum viuum ,fed vi contrariatu
& Ignearum qualitatum. Nonautcmagitytaoimainalirnc- la¬
tum per corruptionem &generationcm , fed pcrmiftioncm"^*ff
vtriufquc, in qua non fit accidentium propriorum omnium corruptio
refolutio ad primam materiam, vt in ortu & interitu, fed pri- nem, fed
oribus tantum formis abicitis, confurgit forma aurea noua,
fi paribus viribus pugnauerint qualitates vtriufq;, lapidis fci-
licet & metalli cuiufcunq; aut argenti viui. Nec tibi concedi*
nius,Eraftc,propofitionem tuam indiftindlc.Q^od enim ab
eodem fonte lapis Philofophicus & argentum vjuum& me¬
talla proxime fluxerunt, non cft aliena materia: fed fuit eius¬
dem generis & quodammodo communis , fed quatenus for-
nias obtinent diuerfas,aliacfl eorum materia.
Decimum oMuuum Arpumentum.
, , . • • r rr ^ XVIH«
Sola viucntia informare poliunt materiam , m qua agunt.
Atqui lapis Philofophicus caret anima. Ergo.
Informare non poceiic argentum viuum vulgare, vel quod
{nctalUs ineiV.
E E 4 Ref^onfia.
'n-
A P O L O G I A
Refponjto.
Falfj eft propodcio.Lapidcs enirn & metalla cxElcmcntis
^)iinat- proxiiTieorta formam habent, cjuaconftant, nec aliqua ani-
non aha- mi foiimm jllisimpeitijt, fcdfola quantitatum propiiarum
''' cahiie & trr^ore admuantibjs, concrcuere. Sed ii
wicriun formam lubec naturalem fubflantialrm , quacon^
n u, n.c :lii ars eandem formam ciibu-t. fcd fabiecit iratcri-
am ;nni , qui a natiualtum ca ibrum efficienti .m nijrn''.ro
‘jua acci-
puint.
Vitrum
formai
fuam no abigendus uic d fftahendiis non ell, & .nifcjit matfriam , ex
ao arte aq
cepit.
Lapis
Llulofo-
phorijin
caret vita
fc anima.
qua '/urum c ff iormacU'ii Sic /ires auafica io lapide Philofo-
phico acciiis quiiiia ibu.tnusdem igneis, ex erno caloreiu-
uair.e, foimatn«.urea metallis & argeto v un in- pertumr ,ct-
iali lapis vita aut anina carcat.Non. n. ijs fufferibere pofsu,
q u mefalL aut femen noftrii aurificum autargctihcum,feu
iapidePh lolophoru.viuerc dixetunt,q>forfKan metaphorice
tiUcllexctut, ob ' irimn & qualitatum ignearum t x^cllentia.
^ P I imum nonum Argumtntum,
Omne agens na male aflimtlat fibi pafsum infubflantia
aut q t.i litate Lapis igit ut Pliilofophicusages in reliqua mc-
talia aut argentum viuum , afliinilabit libi illa in fubffantia
^fo no
agit per Lapis philofophicus agendo in illa non ex ijfdem efficiet
generatio argentu aut autu.q efl finis Argyropoeiac & ChryCopoeia*, Icd
nem aut effiext lapide, q no cft ex genete corporis metallici: autqua-
corruptio litatera Scalteiationem tanruminducer.non formanouam.
nem. „ ^ z’
DifFeren- . Rerponfto. -
tia gene- Facile effexijs, quar. dida lutu fuperius, propofiiionirc-
lationisSc fponderc.- n5 erumpet generationem aut corruptionem la-
corruptio pis Philofophicus mutat mccallaaut arpcncum viuum, fed
nis, ac dif r i zi- „ i
folutionis ‘‘'^pbcem relolutioncm & miitione, inccr quashoc in-
& miftio- , quod in illis id , quod agit & vincit , trasformat in fefe
nis fim- jd, in quod agit, & hoc corrumpitur cum refolutione omniu
• ^ccidcntium.vt ignis ages in lignu corrumpit iprum,& quod
lolop n5^ illius imperio fubijcicur, in fefeconuertit. At in his diffolutio-
corrwpit ^ miftione , qu« mifccqtut non pereunt , fcd permanent,
metalla, pereun cibus formis prioribus, &vnicanoua forma fucccdit.
fedpermi Et fi quid petit, vt in mutatione metallorum , non eflex ma-
Itioneno-
mam exci .
_ & in faice, cinere & vitrum trasit.Sic lapis Philofophoru ages
tatiiiillis, nietaila &argcntu viuuin, illa non corrumpit, neqjinfcfc
trans-
argyr.etchrysop. 7^
trasformat, nccfua illisforma imptit, fcd ex miftionc eorun-
. de cu .Uo,(ucced) t alia forma, (cihcet argc'ti vel auri, fi quali-
ures Igneae lapidis Philofophic^&qualitates frigida: &hu-
inidi argenti viui vulgaris vel metallorum coutratije aqua- W>^>oni$
biluer pugnent. Hoc enim proprium efle dixi vera miftioni P'®*
vt cx duobus diuetfarum formarum miftis corporibus , reful'
t^ct tertium corpus nouae formas. Sane fi vires eiufdem lapidis
Icu Icmin.s aurifici in pauciorem argenti viui quantitatem
agerent, quam huius vites viribusillius rcfiftcrent , hoc in na¬
turam ilhus transiret.fcd miftum minoris efficacia fieret, vt in
rclpoufionc ad Jccimi^m quintum argumentum dixi, & fu-
pcruacuacfict repetitio Qjod autrm de alreratione didum
eft.ficiiKelligen Ium efi.vt n fi lapis autificus, aut mctalla.aut
argentum viuum contrarqs pugnarent qualitatibus primis, "^^e,
non fieret miftio.fedalteratio tantum quaedam fccundu po ilneas fc
Itcriorcsqualitatcs.vcdunf ici&: moIIiciei.Sed omuisArgyro- ««inis au-
peeia & Chryfopoeia co tcndir.vc fala vi aurifica aut argenti-
licainfemmcqualitatesigncaeinccndatur.&quocfficaciores
fuerint, tanto numerofior & locupletior fuccedic effedus.
Vl(ejimt4m XX,
Impium cftcrcdcrc, Artem aliquid pracftatius efficere pof.
fc,quam Deus & natura efficiunt.
Atqui Chemici dicunt. lapidem feefficcrepofle, qui fit au¬
ro pra:ftantior,pctfcaior Sc cfficacior. Ergo.
Impium cft credere Chcmicos pratftarc poffie ,oua: dicunt,
per lapidem Philofoph.cum.
ReJJfonfto.
Calumniofum cft proponere Chcmicosaut conari, aut
velle, aut poflepratftantius aliquid efficere , quam Deus & na¬
tura efficiant: Agnofeunt enim Deum vt caufam primam &
vniuerlaiem, rerum omnium audorem & opificem omnipo¬
tentem. Qii,' cum velit quicquam miraculofe efficere,finc
caufarum naturalium intctucntu id efficit : cum vdro natura¬
liter , concurrit cum ijfdem caufis naturalibus, quibus iuffic,
vccum cerris legibus & proportione coierunt prima rerum
omnium primordia , Icilicct quatuor Elementa, corpus ali¬
quod naturale materia & forma conftans in lucem prodiret,
yt & tu alio loco Isquens de miftioncfateriSjErafte. Fatemur
igitur,Chemicos nihil prorfuscfficcrc polle, fcd omnes omni- aJeL"lcd
wm rerum cfFcdus ad Deum & caufas naturales referendos Deum &:
j effe,
caufas V'
niucrfalcs
arte aare
4rabijcciC
rp^tctia.
Mi Aum a-
liqaod
perferius
lutipo-
teda can-
fis natura-
Jibus arte
xuuante.
Cur,&c
qaomodo
lapis auro
efiperfe-
Corpora
naruralia
inifta u
larfus mi-
fcentur,
pctfedio-
la funt.
APOtOGIA
cflc.a quibus accepti fune. Chcmicos autem rubijccrepoflb
materiam uaturaevtipra agat , negari non poteft, Agricola
cum trrram colit, cum femina iacit in eandem , non agit , fcd
cft minifter naturae. Qjm ignem lignis, carbonibas,oleo auc
inflimmabilibusfabijcit.nonexuntjfedignis, Vitrum quod
cx cineribus Scarena fit. vitrarius non cflficit, fcd ignis, cui fub-
jjcitmareiiam. lutcrim tamen hiomnes efficere dicuntur,
non veluc caufe principes, fed impellentes & £t,diuuantcs. Sic
aurum non efficiunt Chcraici/cd miniftrant caiifis naturali¬
bus mcf riaiDjVt agant in illam, Quod autem ab ijfdem cau-
fis natnraiibus fubijcience arte aiiquod perfedius miftum
pro.iuci potTit.quam quod natura folafine arte efficit , in ijs,
quifolam miftorum rationem & nomen obtinent, non cft
impium credere: vitrum enim perfiiftiuscft corpnsmiffum,
quam corpus aliquod naturale.Ignis enim, qui omnia corpo¬
ra naturalia, auro excepto, corrumpit, exurit & difloluit,
ipfumnufquam poteft corrumpere. Sic Iapis longeaurocft
petfe(ftior,idquc duplici cx caufa, Prioreft, quod fi miftionis
inuincibilis & indiffolubilis ratio habeatur, folutionc&co-
dionediuturna rara firmam , folidam &vnitam miftioncm
fibi compatauit:vt nullum impofterum imperium ignis in il¬
lum habiturus fit quantumvis diuturnus & violemus. Altera,
quod fi qualitates primae, quibus Philofophi vires omnes tri-
bucruntjfpctftcntur , igneas fibi cadem folutione &conca->
dionccomparauit, quibus aurum & vitrum dcfticuta funt,
quamvis alioqui perfidiffime mifta fint. Hinc aurum non a-
git in reliqua metalla, vtilapisPliilofophicus. Curautem la¬
pis Philorophicus perfedion & nobiliori forma c5ftct, quaon
aur4m,iamdiri fuperius.Invniucifam enim quateunque cor¬
pora naruralia iam mifta rurfus mifccntur , pcrfcdiorafunr.
Pullus cftouonobilior,& animal femine, ex quibus ortum
habuctunt-Sic lapis aurificus nobilior auro & fuo argento vi-
uo,ex quibus proxime habctortum.Q^d etiam dicunt, au¬
rum cx argento viuo vi puluctis aurifici formatum perfectius
effe auro naturali, nec id ctianacft irapoflibilc. Argentum c-
nim viuum omnisfiibftantiatinflammabilis cftexpets, aqua
forfiian materia , cx qua aiuuna in vifceribus terrae concre¬
tum eft,nou eft omnino purgata.
75
ARGYR.ETCHRYSOP.
Vteeftmumfrtmum Argumentum.
Formarum immUfio in matciiam cft creatio.
At creatio foiius Dei cft omnipotcntis.Ergo,
Chcmici formam auri in materiam immittere non pof-
funt. ‘
ReJJ/onJjo.
Huic argumento idem quod fuperioribus refpondendum
eftjChcmicosfcilicct formam rebus impertire nec velle nec
pofle.In plantis enim & animalibus vim formatricem femini¬
bus mfitam vident : in miftis vero tantum corporibus iulTum
& voluntatem Dei vim efficientem cfTc agnofeunt» quoties c-
Icmenta certa lege & proportione coierint. Coeunt autem
cum fubijcit ars materiamiquam vires & qualitates eidem in-
fiti^calorc externo iuuante/ubigunt &mirccnt , & hinc for¬
ma in materiam profilit.
Vtcefimum fecundum Argumentum.
Quod natura in vnoquoque genere pcrfedliflimum efficit, * ^
nec pcrferSlius efficere potuit, aut noluit, ars efficere non pote¬
rit. At natura in genere metallorum aurum effecit perfcdf iffi-
mPm,ncc perfedlius efficere aut potuit aut noluit. Ergo,
Ars aurum perfcdfius efficere non poterir. Ergo ucc ex eo
lapidem Philofophicum ,que auro perfciffiorcm cfle oportet,
ReJpQn/to.
RcfpondeOjVt ad vicefimum argumentum, in miftis tantu
corporibus miftionem ane miniftia &fubijcicnte materiam
eaufis naturalibus , perfedtiorem fieri pofle quam in miftis &
fola natura.
y Hcjtmum terttum Argumentum. X X m,
Q^d natura non tentat,nccpotcft efficere» ars etiam mi¬
nime pracftare poteft.
At natura ncq;teatat,neq;poteftfpcciem vnam vniusge-
ncris proximi , permutare in fpccicm aliam nobiliorem ciuf-
dem generis proximi.Ergo,
Nec ars poterit etiam idem prteffate.
Rejpon/io.
Idem quoque quod ad fuperiora refpondendum cft. Inor-
tu plantatu & animalium fieri corruptione prioris materiae, piamum
&rcfblutionc omnium accidentium. Idcirco fpeciem vniu-s & anima-
generis proximi in fpecie ciufdem generis nobiliore aut igno-
biliorem transmutari non pofTe^veluii canem mortuum non
apologia
transmutari in capram aut aliud animal: vcl plantam vntu«
fpeciei in plantam alterius fpeciei fub eodem genere plantx
/quamvis triticum in lolium &econtra hoc in illud quidam
routandixerintjfedfierirefolutioncm accidenuum vrqucad
primaelementa.nifi cx eadem materia poft mul as mutatio¬
nes producatur femen alterius fpccici fub eodem genere.
In ortu autem miftorum corporum {impliciter non heri
corruptionem m aterite , nec refolutionera omnium accidcn-
ter Aon fit tium pciorum.fed difl olutionem quandam fimplictm relidis
corruptio, accidentibus communibus priori , &pcftcr'ori fpeciei, &vbi
ventum fuerit ad mateiiam proximam , eam pcifici , nec dif-
folui nec coirumpiiidcirco non effe necede metalla, qu^ mi-
flatatumfuuc corpora, in fpeciem alterius genens quam me¬
tallici. cum ex bis fit aurum, mutari.H r c aut-m ex'js, quazdi-
dafontjmanifcfiillima funr, nec repetenda puto.
Natura fo Q3>d au'em natura in mineris metalla reliqua non mu¬
la non po- tet in aurum, c iam refponfum eft,in miflis tantum folam na-
tefl effice- tutam efficere non pofTe, qui eadem atte minifiracfficit.Haec
autem omnia fuper-ora & proxima tua argumenta, Enite,
mmiSr eodem fundamento nituntur, quod ijfdem legibusm.ft.one
efficit, id- miftorum &inanimorum corporum metiri volucris , quibus
que in mi- ortum plantatum & animalium , quae tamen longo inter fc
ftis tan- intcrujllo diftarc in multis, fatis, vt opinor , fupra demonltra-
ErTftier- tum cft.Acquc hincfcquituraliud tuum Argumentum.
lor. Argumentum ^icefmum tjuartum.
Si aurum per multiplicationem generat aliud aurum ex
materia metallorum ,ceu grana tritici per multiplicationem
aenerant plura alia grana, eundem modum &progrefrura
temporis obferuarc nece Ae erit in multiplicatione auri , qua¬
lem in raultiplicationegranorum criciti.
At idem motus aut progreflus temporis aChemicisnon
obferuatut » nam per proiedionem lapidis aiunt multiplica¬
tionem hanefieti in inftanti. E.
Hic auri multiplicatio ficti aut fperati non poteft.
Alia cft _
lex mifti-
onis , alia
ortus 8c
interitus.
Relj)on/ta.
Idem etiam refpondendum huic argumento quod ceteris,
fcilicct alia efl’e lege miftionis fimplicis in raiftis corporibus,
Scaliam ortus & interitus in plantis &animalibus.Exmiftio-
neenini lapidis Philolophici vi aurifica illi infita, p qualitates
77
ARGYR. ET CHRYSO P.
Jgncas fic miftio pcrfcda in materia metallorum, & hinc au-
lum . leruatib Icgibiu, (]Uje in n,ift'one d)6tac (unr. In plantis
vero & animalibus fit multiplicatio vi feminisvnmscurjscjuc
Ipec.ei, Libenter admittam lapidis Philolophtci piogignen- Lapidis
di rationem a naiura operib. exquirendam tfle , neq; ipfum,
nifi pi ogrelfu temporis certo & prafiniro , produci pelle. Et gignendi*
quoniam ille orcus eftetiam per fimpliccm rcloluticnem & ratioana-
inill tonem , vires etiam iUius tn infinitum augcii pofle , ci m tun ope-
lu in potcftatc artis ifubijcere quoties velit eundem lapidem
natura , vtrurlus eundem foluat & concoquat. Caufa igitur vkcs"!*'
mulnplicationis granorum tritici eadem ccnlcnda cft,qua pidis in
& auri. Eftenimvisaudavtnquc, grano fcilicct&auro.cx infinitum
hoc fcilicct cum progignitur lapis : At modus multiplicaticv *“geri
nis fiue augmenti diucrlus cft. In illiscnim non nifi ftato te-
potis intctuallo fit propagatio , in hoc petproieiflioncm in
inftaati. Hac tamen aun propagatio plerunquc fit progreflu
temporis, vt in priorimethodo lupradiximus.
Viccjtmuma[uintum argumentum. x T ?-
Vt ars metalla reliqua iu argentum aucaurum transmu¬
tet, in materiam proximam reducenda funt, ciq; eadem for¬
ma inlculpenda, qualem natura infculpit.
At nufquam corpus aliquod autnatura aucarterautatur
in proximam materiam , nam corpus animalis non redit
in fanguinem, nec fanguis in chylum , nec chylus in alimen¬
ta, fcd etfi ars polTet retrorfum irc,formam, tamen vc natura,
infculpcrc non poflet- Ergo, Ars argentum aut aurum cx mc-
talis clFormare non potch.
Refponjio.
Contendimus natntam aut artem n6 pofle refolucrc me¬
talla aut aliud corpus naturale in proximam materiam, ex
qua ftatim & nullo intermedio ortum fubicrint, neque id nc-
cefle cft apud artem. l*robauimus enim folidilTln:, is rationi
bus & experimentis matetiam proximam , cx qua in vifccri
bus terrae natura fola g'gnit argentum aut aurum, non elTe ficiens ar--
eandem, quam ats fubijcit naturae extra mincratum locum. ti,aliaro*
Sed materiam argento & auro proximam camque etiam na n.ituia:
turalcm, fcilicct argentum viutm tam vulgare, quam quod
potentia proxima ineft reliquis metallis ,& ab illiscruicur, endo^nc-
non per corruptionem, fcd per fimplicem rcfolutionemmc- cellaria
-qte ijfdcm modis formam aigcnii autauri materiae noftree
proxi-
7S A P O L O G I A
proxim* induci, quibus natura in mineris vtitur.Dc his enim
ftat” ccau omnibus nihil certo adhuc conflat inter audlorcs, qui metaU
faefficic- lorum hifloriamfcripfere. Fruftra igitur obijeitur , eandem
te, materia materiam &caufameffi.cientem,qualesrundn mineris, afTu-
& modo, niendas efle ab artc,fi velit argentum aut aurum producere,
qiub. na- Vicefimumftxtum Argumentum.
Chemici dicunt fe facere aurum naturaleiuuando mate-
reriam,non fccus ac agricolae triticum, aut medici fajiitatem.
Atqui Agricola: & Medici nec materiam nec caufam efficicn- ,
tem prae flare, nec formam conferre , nec triticum gignere,
nec fanitarem efficere poffunt.Ergo,
Nec Chcmici arte fua argentum aut aurum efficere potc-
Rejponjto.
Cum tantum iuuent materiam Agricolte , Medici & Che-
cft*natur2 mici, proprie & vere non efficiuntjfcd eam tantum fubijciunc
miniftrr: natutae, cuius funt miniflri. Caufae autem naturales agunt &
naturaau- funt principes caufe agentes &efficicntcs-Male igitur ex pro-
tc efficit, pofitione&afTumtioncobijcitutChemicis, artem argentum
aut aurum gignere non poffe.Neque enim id fe agere dicunt,
nec poffunt.fed folum naturam & naturales caufas.
Viccfimum (cftimum Argumentum .
XXVII. Natura ex fua propria matcriaaurumfacit, &eadem afuis
naturalibus caufis efficientibus formam fabflantialcm au¬
ream tribuit.
Atars &initium &finem facit, Scomnia externeagit. Er-
go,Ars fubflantialem formam & infitam dare non poicft.
Rejponjto.
Ars mini- Refpondendum idem quod fuperiori argumento , artem
Era natu- non efficere argentum aut aurum , fed natutam folam, cuius
caulas^na- eadem ars cfl miniftra,& per eafdemjcaufas naturales, non au
turales. tem ex eadem materia, & caufa efficiente , quae funt in mine¬
ris.
XXVIII. Vicejlmum oiluuum Argumentum.
In materia reliquorum metallorum , vt ex his fiat argetura
vel aurum, vires argentificae aut a urifiese iufita: cfTc debent.
At in materia metallorum reliquorum hae vires non funt
infitat.Ergo, Ex materia reliquorum metallorum argcnrura
aut autucQ nufquam fieri poterunt, nec natura ncc arte.
R ej^on^
75
ARGYR. ET CHRYSO P.
Rejponji».
V-res bifaria acftimamur Aiix cj in niarcria bcnc dispcfita Vires qac-
Inlunr.Ahxquxincaufa efficiente. Illxfunt in argento viuo, dan, in
tam vulgan, quam quod corporibusmctallicis iiuft, poten-
lia proxima , quod diximus efle materiam argento & auro '
proximam.quod inquam argentum viuum dispefirum eftad cien^c
patiendum, & vt ab efficiente caufa informetur. Effiricntcs Mcrcuriu-j
aurem argcntificasaut aurificas & igneas fatemur non ineff- ^^taispoii
argentov.uo, Ted pulueri feufemini argencHco autaurfico.
Ex CUIUS miftione cum eodem argento viuo metallorum aut vr'ab cfii.
vu gari,!gne externo iuuantc.aurum emergit, vt /xpc didfum ciete cau*
eft Poterunt etiam quardam in quibufdam fupplcre vicem &
munusiapidisautfcminisaunfici , vt de argento in aurum
mutato diximuscipctientiaccmperinc. Verum id quidem cicmcsail
magnocum labore, pauco fruau&fcrnotc, fi cum f mine no rifica:non
Itro argentifico aut aurifico conferatur. in Mcrcu-
V ictpmum nonum ^rgumtntum. no Icd in
Fotmxnaturales rebus infitx non informanrpriusaliam
materiam extra fe.quam illam libi propriam effecerint. Aequi Qu.Tdam
nec lapis Philofophicus nec quidqua aliud poteft materiam etiam fine
reliquorum metallorum fuam faccrciid cft, arcento aut auro
proximam. Ergo, ^
Lapis PhilOlophicus non poterit informare reliqua mctal- funn
la in argentum vclaurum. xxix.
ReJpLnJto.
Idern fercargumentum clt,quod decimum quintum- Ita¬
que nuievr illi, ne tardiofa fit repetitiojcft rcfpondendum.Sed
^uod in affiimtionc dicitur , lapidem Philofophicum mate¬
riam reliquorum metallorum fuam cfficcrenon pofTe, id eft,
reducere ad materiam argento Scauro proximam tconccden-
dum quidem effifi de materia proxima, qualis in vifceribus &
minens tcrrx,iniclligatur,hoc enim cft impoffibilc: Sed fi de & Meixii-
materia proxima apud artcm,ideft , deargento viuo jfaifa cft rius ex ca-
ailumptio. Lapis enim & argentum viuum ex eadem origine de origine
fluxctunr,&vtrumqucignceftindifrolubile.-igituiproptcrfi
militudinem totiusfubftautiacvtriusqucfacilcmifccntur, & SlaTir
Japis autificus retincr, concoquit , figit Se tingitargentum vi- rhi'ofo-
uum VI qualitatum ignearum , & cum vtrumque igni non ce-
dar.nec corrumpatur, fit miflio ffans & pcrfeucransrinterim i-
jnis externus agit ic materiam a natura argenti viui alienam, aurum!
cara-
80
A P O L O G I A
camquc exurit & excernit a fubftantia argenti viui. Sic muta¬
tum apparet argentum viuum tn aurum.
Trtcejt>num Argumentum.
^ ^ J. rfCcJtmi4ffi JTJLf
Chcmiciadeuerancerfcribunc fieri non podcjVt argentum
aut metallum conflet, quisquis non explorate cognitum ha'»
bcc.ex quibus & quomodo natuia metalla generat.
Atqui haec omnia ipfi ignorant. Eigo,
txmctallisaurum conficere non poterunt.
Rejponjio,
Falfum eft Chemiflas dicere , ncceiTariu cflTc naturam me--
tallorum , vti in vifceiious tena: a (ola naiura concreuerunt»
cognofccteihoccnim certo feiri non pptcft , nec qua: fuerit
materia illorum proxima, priuquam ortum fubicrint. Sed
natura eorum inquirendaefl^ex mateiia &formaeorundem,
. quae & qualis eft pofteorum a natura ortum , & vtinuncipfa
confpicimus. Hoc autem ex perpcirioncmateriat indicatur,
p^rpeffio- &iu quibus ex eadem aurum & argentum a reliquis metallis
nc mate- differant.Perpcrtiones autem hac & differentis in examinibus
iKjeorun- pfoprijs & igne oculis confpiciuntur. Sic quae pcrfedeauC
dem iudi- rj,iftafQnt,iudiciofeufuum dcraonftrantut. ,Q£»-
bus perfpcdis ftatim inquirit huiufce opetis inueftigator , qui
fieri poffic, vt reliqua metalla eadem, quae argentum Scau¬
rum examinafubeant.Qnqdneutiquam ptaeftaxi potent, nifl
cognita materia illis infica argento & auro proxima , & caufa
Qux fcitUef£cicote. Hec igitur funr, quae apud artem neceflana (unt,
fintnccef- ,gf3j.,|gdemonftraii poflunt, cum indicium fenfus dc
illis fidem ficiat : quod non idem demacena metallis pcoxi-
ma in minetis terrae dici poteft.
Tricefmum pnmum A gumentum.
Quamvis Chcmici fetrent m.ueriam proximam , & cau-
fam auri effectricem, tamen in alio loco, quam in mineris na¬
turalibus aurum facere non pofTent-
Acquinullum alium locum habent, quam fornaccs-Ergo,
In illis argentum aut aurum ctficere non poffunt.
.
Falfacftpropofitio. Nam &alijs principijs incumbit ats,
quam ijs qute in mineris aflumit natura ; Et alio loco argen¬
tum & aurum efformanda cfle, fatiS ex luperioribus conftat*
ftec aha refutatione opus eft.
«1
ARGYR. ET CHRYSO P.
Tricc fimum fecundum Argumentum. XXXII
Chcroicifartncur ; Si nitura in mineris natuialibus non
Urausmutat viliora mcwila in argenciim & aurum, ArsChc-
piica etiam ea non parent transmutare.
Ariiui narura nula-iam transmutat ea in nrgcnrum aur au-
rum. Vn nscujusquecn;m metalli materia eftproxima, qu*
altcfiuvmerfl^inor) potcftciTerriateria, Ergo ^
Arseiiaai canon transmntabitin aurum.
Rtjponfio,
Pror-^tio auctorem habet Petrum Bonum Fcrrarienfcm.
A cemrn.cauramcffideoteminmincnsmctaliorumeirefnl. m Fcfra''
piiar.vjt^liquidcx natura fulphuris vulgaris : quod fi .pfum opimo de
iui«r.ao<(5Vijneamateriametalli cuiuslibet fecreuetit, fieri
aurum.fininnvjs, impetfedum manere : Idcirco proertilu
temporis fulphurilluvl excerni in minetis, dum tandem mc-
talium ab illo omnino purgatum aiin m rtpcriatur. Multa
aucemetre impedimentaui minens terrae, quibus purtiatio
jlla fiftitur&ccdiibctur, ^ ^ ^
Verum haic opinioni fubfcribfrc nonpolTum ; fed aliam Improba-
materiam &caul3m;.fficienrem arti nectir..nam, aliumquc
•gendi modum adhibendum (entio , aquibus idem effraus
lcquatur,vt probauimus. Itaque fiuc in minens ternr natura
viliora metalla trausmutaucritaut non transmuiaueric in ar¬
gentum aut aurum, male fcquitur , per alias caufas namrales,
quasdiximus, arteiuuante eadem in argentum aut aurum
^nutati non polTc,
Trtcefimumterttum Argumentum.
Sifpcciesmetallorum permutari noudebeant in eandem
genens proximi Ipeciem , refolui eanecclle c{tin materiam
communem omnibus fpeesebus ciufdcm generis.
Ac metalla vahdillimo fiigore concreta in mineris , rurfus
in materiam communem ciufdem generis refolui uon nof-
funt.Ergo,in mineris magis pctficrnon p . llunt.
Rejpon^q.
Parum refert feire metalla m mineris frigore concreta re-
foluanturnecneincomunem materiam Refponfum eftemm
fupra proximo argumento, arte idcirco oppugnari non polfe.
Trtceftmum quartum Argumentum XXXIV.
Vtfpccies ciufdem genens proximi transeat in aliam fpc-
ciem ciufdcm genetis , ncceffe cft vt indiuiduum Ipeciei ' ’
FE prioris
gt apologia
peioris mutetur in judiuidLium Ipccici futurar.
Atqui hoc heri non poteft.Eigo,
Metalla , qujE certam habent rpccicra , transmutari non
pohant in aliam.
Rt^onG«.
VerilTimapropofitio, fcd Airamtiofair>,faltemtibi,P;ra-
fte.impolTibilis.quiigaorahijnec expertus es viliora meraik
in proximam argento aut auro materiam rcfolusrcjnc&nolU
caufam efficientem, quosvetftcdus prodiicac.
^xiv. Tucejimum contritum Argumentum.
Q^^inbeneinlVuutis Rebuspub. (ScHcclcfufticis legibus
prohibita funt.fciri non oportet.
At Chem'ca ars in ly.dem prohibita cft Ergo,
Non inquirenda.
Rejponjio.
Vera quidem propofitio tua, Eraftc, quae ramen nonita ge¬
neraliter ctyicedcnda.quin exceptionem aliquam pati poffir.
Q^^d fi rrque veraeflet tua affiimtio.obmuctfccrcm.Sed vel¬
lem tenomiuaffie audoresprobatiffimoshuiu ce propofitio-
iiis. Quandoquidem eos cx officina tua prodi jlTc putabo,curu
Scticratis p;,lam hodie &olim a principibus G*rmania;. & quampluri-
ftoTbuT inis viris bonis hmc ars exerceatur- Sceleratis quidem & irapo-
inhTb^ndi ftoribu^quibus nullaalia cura cft, quam f-iHcndi . & fallendo
cfTc artem diuitum nares emungendi , inhibendam cllc eandem artem,
Rcip.eirevcilccxift-mauerim. luteriro minimeferendum cft,
inquirendisnaturae arcanis pijs & probis vitis viam occlude¬
re, qui non opum,cum pauco contcnri fat diuitcs fint, led ad¬
mirandorum Dei operum iufto dchderio ad ciufdcm artis co¬
gnitionem alliciuntur. Ac quod tu dcEcclefiafticis legibus di-
_pj cis, reperio contra in illis eiurdem artis mentionem aliquarr»'
lib.4”c.8. heri. Efdras propheta libro 4 cap .^8. Sic ait: Quomodo autc
interrogabis terram, & d.cct tibi. Qivinia dabii terram mul-
tam,vndcftatftdile,paucum autem puluctem , vnde aurum
fit. Nec omnino improbabile cft. per paululum puluens inteU
Thom. hgi femen aurificum. Tnomas autem Aquinas in i. 2. qu.77.
art.i.ficaitiSi perhalchcm'’am fieret aurum verum , non effice
art.z, ^ illicitum ipfum pro vero vendere : quia nihil prohibet, artent
vtialiquibus caufis naturalibus ad producendos naturales &
veros effieftus , ficut etiam Diuus Auguftiuus dicit libro dc
Ciuitatc Dii. Sunt & alia tcftimoaia plurima, fedcurti
nulla
A R G Y R. E T C H R Y S O P.
aulla citas in contrarium , hxc cnarraflc fulficiat.
Tncefimumfextum Argumentum.
Foiraac rerum non (untfcparabilcs, (cd in materia tantum
J)ropriam agunc,non in aliam.
At formx lapidis Philolbphici & metallorum funtfepara-
bilcs.Ergo, *
Forma lapidis non ag:t in materiam metallorum.
Rtjponfio.
Idem argnmcniuiD quod decimum quintum &vicefimum Ex pn*n«
ponum. Idcirco huic idem quod illis rclpondcdum e(l. Qua- contraria-
litaccs enim qux lunt in m lilis corporibus duicrfa; um IpcciC-
rum,llcontraria:{int,pugnanc,&jgunt ii: patiuntur inuiccm no-*"™
ferequt admodcr.uioiicm redigunt, ficq} vnum corpus vnius
forma, prioribus exinanitis- ua forma'
Truejimur/i feptimum Argumentum. ontur:
Indiuiduum vpius (peciei non portiltrausmutariinlndi-
uiduurn alterius fpecici.ciufdcm generis prt xmni.
Atqui (rannuin, plumbum, as , &fcttum funcrubcodcgc-
aerCjCcilicet metalli. Ergo,
Aliudnon pocelhransirc in Indtuiduum alius,
Rejpenjio.
Repctituip cfl hocarguincutum. Eftenim fecundurTi et
ordine fuperiusconftriuio.Icaquc huic, vtiUi.ertrclpondcn-
dum.
Trtceftmum oilauum Argumentum.
Chemici dicunt , metalla debere relblui in materia eorum
pnmam.h in argentum autaurum eamutari oponeat.Athoc
fieri iton poteil. Ergo, In argentum aut aurum transmutari
nonpolTunu
Rejponpo.
Periti Argyropoeiar & ChryToposiacdercfolutionein prima
materiam dilFcrcntcs intellexerunt dc materia argento & au¬
ro proxima, qux eAargentum viuum , vt iam fape didum
non dc materia ex qua in mineris terra: miAa funt.
Trtcejtmum H:3num Argumentum. xxxitl
Q_i^ arcc.s quotidie cxpcrimentiseiTcprobaturjVcracfunr,
vt Me i cina,A s fu bria & cxtcix.
AtAisChcmicaiiufquamcxpericntiaaliqua probata cA.
Ergo.
Ars non cAvisf a^fcd falfa,
Ri^
FF r
«4
A P O L O G I A
Refponjiu.
Falfacftaflumtio.Nam (l,EraiU*, experimentum nullum
vfqiiam verum vidifti.non fequitur , onmcs nihil viquamcac-
pciienrta verum compcriflTc. Negatiua tuacft allumtio vni-
ucrfalis,quam particularis afllrmatiaacucrtit.
X L. Qtfadrtigejimum ^rgt4mentum.
Impium eftaffirraarcarcem pofTcjquod natura efficit
A'q’Ji hoc affirmat Ars Chcmica. Ergo,
Impium efi quod affii mar.
ReJjjcn/io.
Falfacftaframtio.Chemicacnim Ars non affirmat aliquid
fcefficerc proprie , fcd fubminiftrundo Afiubijetetido naturas
mjtenam , & c iiifcrn efficientem naturalem tfficcic dicitur*
Et ita rcfponfum cft fupra ad fnnilia argumnua.
Quadrugtjinum prtrnum Argt*~
rruntum.
Si hjec Ars cfTct vera, ditaret omnes, qui cam cxerccrcnc.
At fere omnes ex ea ad inopiam pene redadi funtErgo,
HxcarscftLifa.
Rrfpanjio.
Vulgo folet obijei hoc argametum, nec validius aliud exi-
Varios cf- ftimatur ad euertendam Argyropeeiam aut Chryfopociam.
^um &'ar huic argumento varie rcfpondcti poteft. Omnium feien-
tifffines. tiarum & artiam fines pofiremi fuetvarij. Horum primo OC'
dinccftcontemplatio fola in ijs artibus potilfimum , inqui-
bus admiranda Dei omnipotencis Opt, Maximi Afibiobfc'
queatis naturx opera non vulgo cognita relucent, in quo¬
rum contemplatione mens humana latiatur & acquiefeit.
Secundo ordine finis efi, Adio earundem fcienriaruni aut ar-
tiuro,vt quam quisqucdidiccritartcra. cam exercendo ncccf*
Jinesfde farijs miferrimx huius vit® iransigcndxnoncarcat , &Reip.
tiarum fic profit.Et hos quidem fines, quicunquefapic, laudabiles effe
artium ‘ni- ^
laudabi pfohtcbitur: propter quos etiam Argyropoeia AChrylopceia
les. iurc expetenda cft Illic enim admiranda narurx arcana con-
tem piari iicet.nec qui cam rede norunt eordem famelicos cf-
fcipfa vfquam permittet.
Qui finis Verum alius cft artiu finis vituperandus &damnanduJ,rci-
fcicntLr^ licct auri racrafaraes,& habendi infatiabiledcfiderium. Po*
vitupera- hunc finem, Erafte,fairum,cxirtimafticfl'c veru Argy»
dwlit. lopoeixAChryfoposiae finem. Nam fiMcdicinaf^quampro»
iitexis,
ARGYR. ET CHRYSOP. «5
ficcriSjtibi is tantum fcopus eft-, vt ditior fias,non vr Rcip. ali-
fjuam vtilitattm 3fFcr3S,minimc laudandus eris. Exfalfa igi¬
tur propofuioncaflamtioncm Scconclufioncmfalfam &vi- Vciitjj ^
tiofar» ertV certum ctir. Sed e fto , concedatur finem Argyro falfitas ai-
ptEix&ChryfopGeiae ede opes ^diuitiascxillarum rame eo- tis no cx-
pia aut peuuria , vera anfalfa fu ars, dijudicari non poterit, op" copia
Nam argumentum tuum cft a pciribili, cjuo aliqua nece di- fed ex
las noninducitur.Sicnim ex ignoratione huiusce autaltcrius ignoratio-
artis,qui eam exereucrit, pauperior euaferir, no arti.fcd igno- ne artis m
rationi artificis imputabitur. Nec tamen proptereaarsaut^^'^^^'^*-
falfitatis aut impoiTibilitatiscoargucnda crit.Sin ah ingenio-
fo & pcritoexcrceatur, nihil illi ex operibus deerit, fiuc pau¬
co conlkntus fuerit, nec nifi quantum rci familiaris ncccdi-
tas poftulabit, ( qui fapientis verus cft fcopus) fiue opibus fc
profluere & fupctbirc, re ipfa dcmouftrauerit ( qm infipientis
cft finisjveritas artis deprehendetur.
Sed quoniam vt plurimum harc ars ab imperitis trai^atnr,
mirum non cft, fiipfapaupericm fiiceredicatur. S.inc nifi ab artis pau-
expertis edoceatur, St re tpfa dcmonftrctor, vix uifi longilfi- ncin tace-
mo tempore adeam perucniri poteft. In fumma, fi Argyro-
pceiam aut Chryfopcciam exercentes ad inopinm icdigimtur.
non artis falfitas, led turpis illorum ignoratio caufa cft ino-
Pi*^-
Q^.tdrAgefmum fecundum Argumentum. X L I L
Q^agraurbus & probatillirnis vius ais nec cognita nec
probata clt, ars non cft.
At grauibus&probatifTimis viris chemi* ars non eftpro-
baca.Ergo,
Ars non cft.
Huic argumento adijeis aliud fimilc.
'‘^^dragtfmum terttum Argumentum. X L 1 1 1.
Qitacnoutrfunr Artcs,non fiint Artes.
A> que ars Chemica quacuot aut quinque antehac fecula
non cxcedit. Efgo,
Non eftArs.
Reffonfie.
Si Hippocratis, Atiftotclis , Galeni & catterorom antiquo¬
rum Philotophorum & probaiidimorum virorum feculis hqc
ars in cognita fate , vtats , nec etiam ab ijfdcm probati aut
m ptobati potuit. Nec quod forfitan tanta: fit antiqiiira-
EF } tis.
5^ou*
quxdain
artes vete
libusprx-
llantiores
Geber ar¬
tem hanc
cflc verif-
lAnain
bauir.
Eraftus
impu^^na-
nit Che¬
miam an¬
no li66.
Mercqriiis
ex auro
pxolicitas.
OjiTdjin
c - uc
dit Era-
ftus , quae¬
dam auts
aegat.
8<r APOLOGIA
tiSjVt putas, icJclrcq ars non cft dicenda. Nam & nauticae pixi-
dis, tormentorum bellicorum, &Typis excudendorum libro¬
rum a^tes vctuftati incognita: fuerunt , quibus tamen artibus
antiquitas nthi! parhabct.Artes tamen funt & veriflimac.Nec
minus his om.rnbus vcnfllma cft & admiranda Argyropoeia &
Chtyfopoeia, quaectiamcognitacftvirisprobatitlimis, &in
naturalibus Philofophiarprreceptispeiitiilimis, licet paucis,
inter quos primas partes tenetGcbcr,quem,tuTEran:e,idolum
Cheniicoruni appellas. Verum definitionibus , diuifienibust
caufis & efFcdlibus , & certis prxeeptionibus e phyucis petitis
artem venliimam eflTe probauir. Pliua tamen diifa elTeabeo
commimfceris.eaciue redarguis, quxnufqaara fomniauic,
Hxc iunt argumenta tua, Eraftc , quibus non finc^ontu-
melij',iniunjs &ira aduerfus Chemicos pugnafti , anno,vt
Urib^s , millefimo quingentefimo fexagefimo fexco, menfe
Aiigufto.Ac cum dcfcrbuiiTec ira tua , & ab egregio &dodo
viro.v: Icribis, argumenta quxdara opinioni tuaeaducrfantia
propofit;^ cncnctjsrefpondifti fub finem huiufcc disputatio¬
nis, & modeftius quidem, vc videtur quam fupcrioribus argu¬
mentis.
Oftendit tjbi is,vt ais,3rgctum viuum ab auro prolicitum,
& e:: eat teris metallis prolici poiT; profitetur, nec inultum ad-
uerf ifis.Scd quod argentum viuum vel vulgare vel ab imper-
fede mi ftis metallis ledudum fit materia argeeo Scauro pro¬
xima, negas. Etquamvis itaferes haberet, tapen arte iu ar¬
gentum aut aurum mutari pofiTe inficiaris : fateris tamen ar¬
gentum viuwm ex auro iedu6|um facile Ac celeriter in aurum
concodione pofie redire. Argentum autem viuum, quodeun-
quefit, non ede materiam argento & auro proximum , hinc
coni 'cis, quod vnumquodq; argentum viuum fit tantum In¬
di ut Umm fux& propria* (peciei,& quod altciius fpccicilndt-
duu T. nufquam clT; po(fic,Vt fi ex plumbo arte proliciatur ar-
ge-nt'’m viaumdicindmiduum plumbi , fi alterius, fit eiufdcm
Indiiitduum. Vtid conformes, fimilitudinera adijcisinlan-
guinibus , qui a diuerfis fpccieianimalibus fluxerunt, qui o-
inncs fefc colore referunt, & idem fangninis nomen obtinet,
fed non oandem rationem, naturam Ac fpeciem gciuoc. Sed Ac
m carne Ac mullis alijs rebus ciufde nominis exempla adlers:
h ncconficis ; Siargcnru viuum vulg.Ttc aut quod a nutallis
prolicitur.non cft matciia argeto & auro ptoxima,fiuecorCt-
dcm.
A R G Y R. E T C H R Y $ O P. 87
dem Indiuidaum , vanos cd'comn<-so1iinium Chcmicorurtv
conatus, cum null < materia poflumotii a caufa efficiente for
niac<£«a apprehendere, nifi formrj huicfii potentia proxima.
S3neexmultis,qiiT aducrUisarteii) hanc aitulifli argume-
ta, nullum hoc vcnlimihus eft, q.iodquc m igis vrgerc videa Argum^ta
tur.fcdcui tamen fficilc fitrerpondere. Nitiiurenim hocar- Erafiifcre
gumcntuni ti.nm limiUtudinc nominis, non rei aut TubOan- omnia ad
tii. Argumenta h cc o v,nia a (imili plus ad illuflrandam pro
bationcmqiiam . d illam ft ibilicndam prolunt. Nara fere o- licndara
nin ia infirma argiimcnt aa fimilitudinc ducuntur, cum nulla non pro
fit tanta fi mi litu do qu.e pet om ni ^ extendatur. Nulla jutem ffint nec
nccellitate inducunt , fcd vt auditores vel Icgcnres fefeobfe-
quentes didis auciciipiisrcddanr.maximcaccomodatarunt: quiane,
idcirco nullis argume nt facilius incautos decipi & falli con mili du-
tingit«qna ijs.quie a (imilitudinererun. ducuntur. cuntur.
Huicigiiuraigiimenco tuo a fimili petito , Etaftc,ficrc
fpondebo.M.itctia remota &: proxima eodem nomine appcl- argumet*
lari pollunr,non eadem ratione ccnTcciivt puta fanguis fnillus
cll materia remota carni humanae , fanguis humanusproxi- petita. .
m a, Attamen vtetquc nomen habet fanguinis.Scd fanguis ille
fuillus nufqua erit m.ncria proxima canii humanae, nifi mul¬
tis mutationibus in fanguinern humanu mutatus fit. Difcci-
menhne materia: proximae & remotx , ctfi verum fu in fan-
guinefiillo &: hu;nano,non tamen hinefequitur , argentum
viuum vulgate , autqiiod exmetallis arte ptol!CUur,aliudcfie
materiam reinot-cm, aliud proxiniam argento Atauro.Proba-
uimusenim ex llipcrioribus omne argentum viuum efle arge-
to & auro materiam proxinr.a & fola codioqe d ffi:rre:& quo
plis fuerit decoclum eo propius tilc eorundem indiuiduu:
n im velut' emeres ex quibuscuiv.q; herbis aut lignis aut ahjs
rebus exuftls,(unt ptoxima vitro m-atcria, tametli cxdiucrfo-
rtim ger, ~ram aut diuc! farum fpecicrnm corporibus prodie-
riric : fic de tx quibuscumque corporibus urgenti V'UinK.tc*
ria dificluta fuerit , erit proxima aigmio & auro .mate¬
ria.
Hzc cefi validiffimis argumentis prohauerimus tum ex
(imilitudinc totiusfobftaniia:, tum ab accidentibus propojs
rrtinsque communibus , tanto tamen venus eile cxifiimanr
dum ciu , quanto certum cft argentum & .lurum finem efTe argentum
Se periodum natura: metallica: ; non fccus ac vitrum fi finis natu-
TF 4
nem
ii A P O L O G I A
t* met.:- niarr» corpoiiim naturalium. Finem dico^quod igniS
Il:x.- vitiu ' didoliier.: aiu cornuiip. re non polFir^lcd oinncru vim ar-
tis tolerer:, a>cue eadem ia-nperpcififtanr , quod proprie dc
omnium A‘ viteo diri opoi tcttied illuda natura ortum cft > hoc ab
naturalia. : lixcrie ca:tens corponbu^.itadici non pof-
• iiinc , qua: non fune proxima & impermutabilis materia, (cd
aiiidutimu.acionibus obnoxia. Argentum autem viiu,ma
fua car.li i-rtif, irnte r.ihil ahud ficti poicll , quam argetumauc
r-ftinelio
natura: gitut argumenta tua, quat cx diferimine corpo¬
ror; umm ■^tiin ciurdem nominis, fed diiieifar rationis , attulifti Eraftc,
C..1 acm b c -ofto dtiov.e cqerrunrur. quod corporum , qua: fuiittiuC'
lid iUier ' i', alia fiiudiuetfae rationis , vt in farguine luillo
fx ratio- ^ uumsno' it alia Gut marctia tertiora, alia proxnna : alia vc-
^is. ^0 lolum fint eiufdcm neminis , (cd & foimae & rationis,
qu.Ttjntum accidentibus quibuidan) differunt vt argentum
vinum vclviilg.arc , Vclquod corpotibus inctaLicis incft,auC
alij, rebus.
Praeterea quaeda corpora fint proxima materia permuta¬
bilis m plurcs alias proximas materias, vt elementa, & quae ex
bis concrcucremiilra coipora;quadam vero fint pro.xima ma
tcria in quoddam extremu impei mutab.le & lixum. vt atge-
tum viinim, ex quo fit aurum, & omnis cinis , cx quo varum
confli tui.
Sed Video oliijci mihi, fi argentum viuum non poffit aliud
ficri,q-,rgeniu.n aut aurum, & .iurum fit impcrmutabile cor¬
pus, cx tjs A gy rogoma au: Clv vfogoniam procreari non pof-
Ic cum tamen illa prox!ni,',ii) Isis materia e ffe dixerimus; Re-
fpoud£mus,qubJ de proxui.a 6c impcrmutabilimateria dixi¬
mus, intclHgeiidum cfl'e in corpore, qj fola natura produxit, &
Omnibus notum cft,vt argcnrum & aurum t fcd femen argen-
tificum veiaurificUm a fola natura no cft produdlurh, fcd arte
hiinillra Sc impclletc,quamvi.s a caufis natufalib.cfiicietibus.
Pcroratibi HascTunt , Erafle, quse a Jcuettenda argumenta tua fatis
effii puto, & plura fortaflis, qua qua: primo propofuiircm, quae
cple qua:fl:ionis,dequaagitur,limitcspr;EtcrgtediuntUr. lam
Epi;ogus iguui finem dicendi facere opportunum cfle arbitror. Hoc
tiilf hii- ^ vobis pOftuio , quos totius disputationis indices
iufccApo- confticuo.vt in memoriam htec axiomata rcuoceiis; non hic
logiae- 3gi de ftirpmm aut animalium viucntium interitu, fcd corpo¬
rum
ARGYR. ETCHRYSOP.
rnm m animorum & mutorum fimplici miftionc & diffolu.
none; maciuc diucrfis Icg-bus c.rcumfcnbi : illorum ortus a
c^ulacffiticntcmfira prolicifci, quz nec fit in potcftatc arris
DccciUidcmopc indrgeat/ horum miaioncih acaufaeffici-
ente prpdire, calore Iciiicct & frigore in humidum &Ticcum
agcnnbus,riAt.ftotclicr-dimus.Haeccumrintj.nanimapul.
lu externo agitari oportere; caufam autem hanc externam in
artispoicftacecircr vim infiram & prolificam femini planta-
rum & animalium mfunderenon artis quidem, fed folius na-
uiraetflc nmnos: At m ucnam metallorum imperfeaemi-
Itorcm rcfolucre, «Scad .natenam argento &. auro proximam
reducere, eamq; argentum viuum vulgare perficere, non
lolum n.uurac in minens terrar, fcd & exrmeas opuselTc artis
impellentis caufas naturales, ve agant in fubicdam materia,
formas coiundem metallorum ex pcrpcfiionc materia: &
cor^reis afFcdlibus magis qua ab aiflionibus iudicari. Eoidc
aftea-is & proportionem argenti & auri io materia illis pro-
ximalola miftionc accerfiri. Quibusquaficis& comparatis
in eandem materiam proximam ftatiili argenteam aut aure¬
am formam a caufa efficiente profilire. Argentum & aurum,
prarepu: vero aurum finem clle natura: meiallictc miftionis.
Victum vero finem clie omnium corpoium naturalium, qu*
corrumpuntur, & horum materiam tandein in vitrum mifee-
ri. Kuiusfcilicet&iliius vitri &auri miftioncm abignecfl'c
indiUolubilcm. Metalla autem^ omnia & argenturh viuum
ad hanc auri miftioncm arte reduci per caufas naturales, &
hme foTmam naturalem & fiibftantialcm auream in materia
oriri. Materiam proximam vnicuiq; corpori non corrumpi
kd perfici. Qua:miftafuntcorpora,firurrusmifceantur,per-
fcdiora &nobil!oracftc,qu3mqu(jprimoc3cquatuorrerum
primordijs jfcilicet Elementis concrcucrc.
Qoa: omnia cum aequilibri ftatera cum Erafti argumentis
perpendentis, kio vos, qui rerum naturalium periti, nec vilis
animi pcrcnrbatiombu^vcxacicftis,iudicaturoscirc,mcnon
fine ratione Argyropocix&Chryfojvoe at defenfionem fnfcc-
pifte. Illum maL & perperam eandem artem falfidamnalTc,
mcqucopiimoiureab illius fcntcncia ad Tribunal vcfttum
pumot^ile, &quod ipfum iudicarc oportuerat in hac difpa-
tationcfcmeniiam illius rcfciiidcndo meamquein coiitn-
Ff 5 rium
Condtt-
fio.
90 APOLOG. ARG. ETCHRT.
liiitn confirmando, Argyropcjeiara & Chryfopociam artem
ci^c vcriirunam pronuntiabicis.
Haec (une quae in quaeftione propofira, An Argyropocia Sc
Cliryfopcei i fic ars, dicenda Sc diflerenda effe cxiftimaui. Cui
cate ra: quoque quitftiones obiter, propter connexionem &
cohaerentiam incermiiiae fune, (ciliccr; Quid fir: Quod fu: &
propter quid fu. Quod fi ca quae prioris qu.-rftionis & confir¬
mationis ftabiliendae gratia fcripli, vobis, qui haec perlegens,
graraefle intellexero, dccscteris quoque quaefticnibus Db o
Opt. Maximo fauente luculentius pofthac aliquid editu¬
rum efie, quantum fuppetee ocij ,apud me conftirarum efi,
idque abftrufum magis, & maiori admiratione dignum o-
mniunique vtilillimum.
BERNAP.DVS G. PENOTVS A
FORT V, &c. CANDIDO L E C T o RI SPIRi-
•^■VM S Y N C£ R I T A T I S , INTELLECTVS ETSOLBR,
tis laboris cum faluie precatur.
O Ndefore multos ( candide leBor) fat feio^
'^utbus huim libelli editio nona vnderipojfity
^ui^ Mjfieriorum natu-^ fecretorum^jhe-
[aurt publicatione danat uri fint .Illud Eu an¬
geli] occinetes: Nolite margaritas porcis protjcere. Item
illud AuEloris: Non tamen hoc commune omnibu^s^fed
nobis folis nojlnst^fcrtbimm y a communi autem plebe
muro^fortiyferan^fi^^ma fecludimus : Altjnon cjuidem
pror(m td arguent yfed tempm nondum venijfcycpuo talia
publicari debeant, aJferent.Reperiuntur dubio procul ^
nonnulli ( prout hodie infinitum maledicendi cacoethes
efb ) ^ui mihi , ^UQ ture Myferia hac pandam^ cum eo¬
rum aullor non fm , obieliuri fnt. Altj denicjue Jigna
pofievt yCjuibus artem veram ejfe , vtmihi credatur ^
probem: Scio fcio inquam gf expertus fum ipje,dum hac
ederentur, fuijje quofdam adeo nafutos , adeo veter at o,'-
res, adeo^ omni humanuate exutos cinicosy vt quacun¬
que
R ^ F A T I O. „
^ue ratione poterTit editione impedirent: Et nunc pluri -
mum obloqiihe&Jatrarcno dcfifiunt. Veru cu eorum la-
latratuspncterratir.mymnjanire vtded^nihilt faaedos
ejfefpjecenfeo. Ai^^gnacevtc Uuseft:, tanta erga Deu ac A-cana
p/Gx, m.~r,; duci pietate vt neq Deimaieflati in fuis ma-
gnAlii:,ti,a:^pubLicarctur,detrahati4rquuqu;i: ne^^j). traDcum,
xt?yj t bonis^qu^ vcL occultando fupprimt , velnntflrc m -
* , i r , simma
terprciandonnpt dtri^aut certe neglgenter edendo per- ciVc.
turbari potuiffent^vli in parte inuidcatur. Sed ne loaut
'Videar infcrthendo, prtmo latratui refpondeo. Nam
ex EsidgeliOjpferunt idw eumfenfuno trahunt,ac/i joU
tpCi howiHCS cjJcKt, johq^ dtgmftnt h£C prectoijfima Dei
dona, ac vere margaritae habere , oes aute abj porci jmty
&hts bonia indigni JM os vero ^ hizc edimus jures fimus , nmn rc-°^
^bonorum dfjupatore/j? Sfd audiqudtfb quid dicam ^ponfio.
wirum omnes quide qm amore Dei ^ charitate proxi¬
mi accenf gaudent, de f der UT. mylleriorii arcanoi uq^
cognitionem adiptfci'. quorii m numero tequeq^ (lethr\
coilocumtu., homines ejfe. Nos vero qut hisc hi^iuimodi
vrris comuntcamwf deles dtjjoenfxtores myftqrtoru Dei^
illos aute ipfos qui hac proxtnus initident (£: in cctnufuo^
ip forum tnutduz conculcant, porcos sjfe : quod rr^oreporr
eorum, etiam meliores frucius auidijlime ^ inuidtfD
meJlercoTtbm mijceant (N deuorent. Quod qx aull ori¬
bus citant, proptereane edi non oportuit, quia horum tra-
Eiatuum autiores non in commune fed/ibi fuuque jeri-
pfennt} Nonne Ariflnteles A exandro Macedonum Re.-
gi jefua phyfica ita edtdife rejpondit ac f non ejjent edi¬
ta} IgUurne nor, imprimemur librt Anftotelict} abft.
Quid Arabs ille phtlofnphtis vt Rex foleruf imus Geber? Gc.bcrr«
non Ita jcriptum reliquit'. Nobis filis artem per nos ^
joLos muefligatam edidimus E5 non ab aliis, ^c.
ergo propter ea Gebrifcnpta non fueram pralofubden-
da} imo
dal imo ideo ^ Jimilia. in publicum emittenda funf,
vt quia obfcure ad omnium vtilitate fcripta funt, omni-
um ingeniis maiori diligentia dum exquiruntur , ma¬
iorem veritatis lucem confequantur , maior emq^ etiam
ArsChc- hominibus vtilitatem afperant. Verba enim edi pojfunt
^ indujlriain cutuC-
fed m.^v-que experientia jit a efi: neque typis imprimi potefl;
imo vix ore tenus tradi niji per manus. Nam aurum
Aoruin praparandum eji^ vt folutioni minime jit contumax , ^
haudfa-^ ^ quidem Catis arduum. Neque extfltmandum efb
cilc foliu- ' j j ■ , .
•ut, argentum vtuum., quod Joluendi auri obtinet f acuit ate^
ejje illud vulgare quod palam v editur. Cum enim a cor¬
pore ^quod jmtlitudine totius fubjlantia aurum referat ^
temperamento fit calido © humido^^foluttonem eius-
modii prafiari oporteat, illam quidem fimilitudinem ar¬
gentum viuum obtinere^ negari non poterit tempera-
Argetum mento autem effe frigtdiftmo certum efl maxime
pMlofo- indefinito .* jcd aliunde nobis argentum viuum arte
phi arte ingeiiio/a proliciendum ^ educendum efi , a corpo-
^ noto quod natura concoxitiqmd etiam fi-
militudine totius fubjiantia aurum magis refer at, quam
argentum viuum vulgare., quodque nulla arte, fcd pri¬
mo quoque contaClu Cd attritu cum auro non minus li-
hemer coeat ^ mifceatur quam aqua aquaiiam cotem-
piare altias quodnam fit illud corpus.
Athanor frater ea fornacem qua continuum (f aqualem ca-
philofo- lorem [ubminifirare pojfit , pauci norunt. Sedqiiieim
phomm. notitiam cupiunt praBicam operis illius magni philofo- .
phi k Rouilliafco Pedemoniani legant, quam anno i fSj.
edidi, qua proprie Athanor dicitur, id ef digej}ionis,nd
qualem (ibi fingunt ignari.Sed pauciores tripodem arca¬
norum norunt: ^ paucijfimipabulu caloris, cuiaqua-
bilitatempraftarepojfit. Totum fere arcanum in gradu
calo-
P R F A T 1 O.
caloris con(:(lit. Nam ve!uti vim pulli efjeU.ricem ^ F.^rpinn»
a calore externo fuperan non oportet , alto^
^ut 'ndurefcerct ouum , wc pullum vf(]uuni impojierii
ederat. Sic vts feminis futuridd ejl au/ i mi/li c u fuo ar-
gtnto viuo txinanienda nonefl, aliocjut non d.jjoLtere-
tur aurum , nec germinabit ^nec fiet materia proxima
auro : [edmaurii calore nimio agente concfefceret.Rur- "*
Jusj? defecerit calor ^ labor artificis f rufi rabitur. Tan^
dem vero puluvs htc auri ficus , in Dei poto fi at e fitm eU\
cjuecul vult largitur ^ fub trahit. £i frufira ab tjs qri~
tur. cui denegat^ efi.Hinc Paltngenim tn fiuo^rlgdaico atn
Tunc metuis diaiune homines oracula caca
VolucKCcsaniir.oaucipitivix terrpore longo,
Txpcc.i multa, & non paruis funujbus illam
I nuepf rc . rtem, qua nop ars dignior vlla eft.
Fingendi l.->pidem xilicrcum, quem, feireprofanis
Kaudquaqiiatn licet, & frufira plebs improba quarit-
Quem qui habet, ille potcft,vbi vuh habitate dcccmcr;
Ncefortun* iram metuit, ncc brachia furum.
Sed ranto paucos dignancur munere diui.&c,
'Cum autem ad confirmationem quafiionis. Ana^t
fit., multum valeant auEloritas., ratio experientia.
Pojfem primum n/Hltorumgrauiffimorum virorum te-
ftimoniis ^ auEhritate confirmare veram efie artem.,
mji de his efient editi plur es Itbrt inter quos , libellum de Qui y».
veritate & antiquitate artis chemica &pulueris:aubio~
re Roberto l^alenfe editum Parifiis apud MaureUum tTcffc
Fredericum anno 1^61. Alium Chrjfippi Phanianide'*^^^-
ture ALhsmU: Nuper alterumyCuitttulmeD, Apolo.
gia Chrjfapoeu (3 ^^gjropceUdnquadiJputatur ^
cemr. An quid, (3 quomodo fit Chryfipopeeia fiuearslTJL^'
transmutandi (3 perficiendi metalla^ ^ fit wifiimis ra¬
tionibus^ demon ftr ationibus ^certisque experimentis
qutbufdamy artem veram , certam ^facilem ejfie, pro¬
batu
Opera
Chrilli
per theo
logiam;
natura:
vero per
philofo-
phiam.
P iE F A T t O.
bi^tur ^ conuincttur: contra^ Erafii contra artem S
dotJrmam hanc prolata argurr.enta /olide refutant Hr.
Memtnt me trei entos manafcriptos de hac arte le^i/fe li~
brosy hoc amem dolliorem ac digniorem hbntm nuilttryi
vidijje. Quapropter cjui volunt aud: ornatibus ^ exem ~
plis jpban ftbi veritatem artis^ eos ad eorunde ithrorurr}
leEtionemrekgamm. Ridiculum vero eftcjuod det em¬
pore ab ifiis p/eudoteporijtisobijamr^ quibus cum na ft
datum noJ]e tempora momenta^ neq^ venerit ipfu ho¬
ra publicandi, nefeiunt veniffe nofiram. Ipfis i jttur non¬
dum venit tempus->at nobis certe aduenir. easfecii ducei
publicandi caujas^quaomnino immutari non pMueruty
neque refelli'. Quarum qusdsmvna efidpfe finis, ad que
a Deo creati fumus vt cognofeamus (f opera Chrifit per
Theologiar/iy^ opera natura per philofophiam. EIocv-
num te latere nolo( candide leEior) libros philofophorum
omneSyquicunq^ de abfirufa ilUHermetica medicina lo~
quuntur:,nihilefiey quam fpagjncos labjYimhos.,qutbus
plerique artis di/cipuhin varias ambages.^ ^viarum
fraudes incidunt. Ita vt ad hunc vfque diem aut nulli
aut pauci ftmi exitum verum tnuenerim. Si enim via
quctda faci lis m hoc labyrintho fefe aperit erratibus ^quse
videtur reila ad fores extremas deducerepnox occurrite
irremeabiles anguli^ qmperpetuis carceribus deuios in¬
cludunt. Sic (i tn phtlofophoru feriptuofferut fefe interdu^
^ faciles manife/ta vt<t.,qH<e. primafronte intuentib,
fecundum liter am plana videatur: Mox incauti opera¬
tores apertis philo/ophoru verbis deceptijnnumeris dolis:
implicatur. Accedit ad hac^quodmulti pfiudochemifla
multos fuis fraudibus fophifmatibus decipiut,vende-
tes ^ (pargetes medaces chemteas operationes ^ chartas,
quibus nimiti,m credulus y aureos promittunt montes
lolium feminantes triticum expellar e iubenti
P R F A T I O.
Quare ego (or^imtjerutntjf tatlm hofce traElntus
plenos vernati-s ^ rutionutn pljyficarum tibt ojjero, rn
cjuibm integram artem perjpicue tamepuam tn tabella
depiEUty/ habebis. Has examina, perpende ^ firmis Libri phi-
gumemis animt tm opinionem muni,ftc errare non pote-
ris. Qui enim omnibus fophijmattbns abftj. ludiaocrc- iudicur'
dit volens decipitur, Vera ars mu ftis inuolucris teEla esi,
(puibus incauti facile intricantur. Ergo arteepuam ope-
rart incipias, caufas rerum naturalium prudenti con fi¬
lio perpende, aut noli rem aggredi: fitius efl tcmpnu
folertiiudicio ^ meditationi tribuere, epuam temerita¬
tis CS fulta rnconfderantu poenas luere. Tu, arme e le^
Uor , benigno animo editum benigniore fufcipito , fideli^
ter magno cum iudicio lege, relege,ora , labora , ope .
rare, reitera. Et procul dubio tantorum fecretorum par¬
ticeps in honorem Dei auclorts my feriorum ^ viidta*
tem proximi per experientiam confderationis natura
efficieris Hals.
DIALOGVS INTER NATVRAM ET
riLIVM PHIL O S O P H I /t.
B^idius de Fadu/uo amieo N. S. P. D.
O N mireris rupcrmc{ virorum optime,) qni o-
muramlcieiniarum ignarus, tantum opus fiipcc
vires aggredior, virtus enim tanti vigr riseft, vj
non modo ignotos flagrans amore &deflderio
conciliet, verum etiam in(cios,ignauos,totpcnresq5 iiifturcr,
vc meram fcicntiarum omnium medullam c6cupilfc3nt.Hos
inter omnes^vt amici dicere folcnt^tui non obliuilcor, quip-
pequi viccutibusita pra^iuuses, vt minime poflitn aliquid
agere, quin prius virtutem in te radicatam pro vitibusho-
nore poflponenduin exteris diuulgarem. Honor enim
(tcftcPniiofophojprxmium yiitunscft: & viucntium quii,
dem cui potius aitribuaiur , omni adulatione poApolita»
E>cu{»
96 EPISTOLA.
Dsum tcftor, arrbigo. quiiniplurimos equidem video, qui
propeer ornatum diceorti modum (cnbcudivc fibi honore?
magnos vendicant: qui tamni nihil aliud quam verborutn
lenocmqs, acphaleraiis didis, meras fabulas dcnugisdo-
ceni: ij quidem nondum rcliquerunc nuces, ncquclapiunc
pacruoA, led ranqua n pueri >vci moencixlt.h quis pomum (i-
inuliSc aurum ofT.Mt , aurum quod fum.-ui prctij eft&valo-
ns, ni.u'i pendunt. & pomum nucem, quod miiitmum cft
aiirepoiuior ; b^c quidem Achillis & Giuaci permutatio.
Naum q.jis de Natu-acfectcns diltcitarct ,illi procerto ve-
luc\ cuos icftu.iinem iaiubrntrs nihilque medullas dulcedi¬
nem guftanrc,, -comptis de otuatis vtrl>is, auL parumautni-
hilad rem pertincttnbus.quafigarruKuirerpondcbunt.Qjua-
obrem iftius verba proportione cum illis quadrantiquidicit,
1‘jqiiciuiar faiis^ fapientiae parum. Vcrumenimucro fi illis
plurimum deterior fum, tamen prxeipue propter ignoranti¬
am, cum etiam propter fermonisbarbariam, quam ipfiba!-
butiem vclfoloecifmum vocat: quantum ij de teftuuine po¬
litis verbis contendere aufi funt: tanium ego ( quamnis inor¬
nate) dcilliusnucisdulcedinc intima diligenter perquirere
df lcdor,ij exterius ,cgo & exteriora & interiora liquide per-
fpicio. Igiturconfidentia mcain te canca eft,vthxcnoftra m
te imprimerentur, & munus meum (quamnis exiguumjlaeta
froutefulcipias: rautuoque me ainabis (vcfoIes. )Valc,exbi-
bliorhccaregiaRichemetum. ip.Iduslulij Annoi j ii,
B. Z?.. K .
AVCTORIS PROFATI O,
CV Ai annis plurimis faper fecretorum natura in~
dagtne, lucHbranontbi'ts non paucis ptopenfo am~
fnolaborecjuemfatigabtU^me defatrgajfem: deni^per^
pendes omnia entscemodt indagationis itinera^ tramites^
tum denormia, tum dmerticula^ awbieus:^ femhas^cjiuix,
tion fotum de plena, verum ettdfcrupis,grtphi>^tropicis^
^mgmatibus^apohothegmattbus^^ variis( ne dicam iar^
uis ) occupata : nam ^^htlofophi omnes funt adeo Jenten-
tioji^ Vita tame difficultate mtntme contenti^ tantis am^
A VCTORIS TRi^ FATIO.
hagihw tam tnuolt^r.ut , vt per e.-’ i neminem ad optatum
, jir.ipertteviirepojie nrhiirer.Siite ergo laruae. ( vt T^linto
placet) cum mortuu iu5} art, ^ m paUJlra cum natura \
pottui certare cefuigferttmPhiloJophu diccnttlmy. f '
tura te docebit , cjua ejuide multu -varia muiv^a^ modis j
pulpita <pH£j}tag^[ Deo concedente) mihi tande-m appa^)
rmtiijuam primo impetu tamis varietatibus indutam^
ornatam, rem wtuens non parum JlupefaEiuifuLNam
omnes hominum lingua ad fnorii vefligarsetorum enu-
cleattonem minime fffficerent: Ilii vero me cojclaricu^
piens pradulciac blando fermone taliter allocpuuta efl.
Nolt timere 6fi:i(,notiti ydego fum T^atura, ejuatan- ^
tisviribmeiuefuiiflr^ i^uac:: madatoT>ei tibi mijfafum, *
Euge jrgo, exuit a, Ut are, quia duobus modis te f dic e
reddd. Primum in hoc quod vidcs quantPi mifericordia *
Dehpro te vtlifimo peccatore facere dgnata efl, qu& me
oculis corporis cerner€s,cum Jis rudis ^ valde tenuiter^
qualificatuswfctentijs. Secundo fuper hoc conflaberis^
quod tibi dubitanti in omnibus reffodebo. Interroga er^
go vt Ubet, ^ quod tibi concejfum efl aperiam. Cui e^o,o
bona E>omtna parce mihi objecro,nam balbuties mea no
me condignas finit tibi referre gratias. Tfam vt iam aie^
bos, literis pafum qualipcatusfum, pergam ergo,Cf Deo
meo qui fua largitate immenfa te miht deflinauit. qrati-
as referd. d^euerjies vero fuper dubijsin quibus mergor.,
te interrogabo: At illa inquit. Age fili , ^ quod noui-ti ne
moreris reddere: Ego interim finem orationis expeSiabo.
ORATIO.
O Domine Deus omnipotens , Pater & Filius?: Spiritus
(andlus, da famulo tuo licet incligno,te cognoR^tCjtc
fuper omnia velle, fecundursviuei e, Stcurfum petefen-»
tisvitacc5fummare Sciocquide firmiter &manireftc crhfi-.
tcor;tccflc fontem & originem vniuerfiboni, dcfideiij
G G hoDcft^
honef\i,& cognitionis omnis o’pctatib’riiiis atq-,.<?cbitTp'reac-
rantiq.Tuemm produxifti primum homiiicnaturalibus pcr-
0 fcdtum, &rufficicati fcicncia prxditu ; tacntm dcdifti fcruis
^ tuis Bczilccl.&AoIiab r,icnriajn excogitandi omne opus fa-
V^brilc in metallis; tudedifti Salomoni fcriiocuo cor docile, rn
corda omnium Prophetarum tuorum infpiraflli,ru etia dixi-
fti, petite, &dabitur vobis, pullate & aperietur vobis. Te igitur
clemcntilTimc Deus, conferuator ac protcdlor meus , depre¬
cor fupplcx atq; imploro, vt illumines cor meu ad petendu,
quae funt ad gloriam &laudem tui nominis faniliirimi: non
difpliceattuje Deitati (quaefo,) quod ego indiguus peccator
peto tuam mifeticordiam.mc dignare illuminare, luper cog¬
nitionem rerum naturalia :&cuin lis ignotus per prius, fal-
tc per polleriuf,per tuos gloriofoseffedlus fcilicct.cognofca-
^ris; Da mihi igitur clcmentilTiine Deus ita cognofcerc,& elfi-
caciter atque ornate, fuie interruptione mundi , aut Diaboli
perficere: cum corde meo in te fixo immutabilucr permane¬
te, vr omnia opera mea facienda fintin laudem Schonorem
fandlilTiminomims tui , ac in redemtionern captiuoru,atq;
fuftentationem pupillorum, atq; viduarum. ac omnium fide-
*lium indigcntium,iuteiccdentcDomino noftro Icfu Chiifto
filio tuo, qui cccu viuit & regnat in Icculafcculotutn, Arnen.
Capvt 1.
In tjuo Natum docet f itum anis , quanamfr materia laftdifi
dtcens ^quod ex,jint tntent tonis rejuLtat firmctftum operit.
Vdtui.
T Ara ergo Domina, poftqua Deo meo ^ omnibus bcneficijt
■^luis gratias egi, interrogabo ce, fi vero libuerit refpodcbis.
Propone fili, & cum Dei adlutorio tuis dubij sfa-
tisfaciam.
Ftitus. O domina, poftquam in oculis tuis tarrtum inucni
gratiae, dic mihi obfccro, quare Philolophi in libris fuis non
nominant materiaro, vnde lapis ipforum procreatur Jplures
equidem tradatiis mclegtlTc memini, neminem eorum ta-
tnen quouis modo eam nominare intellexi.
N <ttura.Y\\\,(c\is omnes Philofophos eam in eorum bbris
palam nominare, fcd quia non nifi Philofophis &filij&rui$
iQquuntur,idco qui non funt in Philofophia qualificati atq;
irabibiti, no animadueetunt quomodo eam noinioant; fub-
ciUcas vero apud ipfos cft ftulticia atqj rullicitas apud infeios.
Audi
P H H i _ _
Audi ergo, &rcrmoncs meos aufculta , quia oftendam tibi, Porn, ^
Suomodo vma vocc nominant: Audiuiftinc audorirarem gi^ut
Anrtotchsdiccntis, adusa^morum fune in patiente difpo du diipo*
lico. torma ergo non agit, nirifccuodum dirpofuioncm ma-
tcnac.Intelligishoc. materi^,
Filsst4. Imo Dom.ina.
Vidciam quomodo eam ndminant.Quoniamfi
*Iixcri$,qu-d facere intendis, videbis & clare ioreUH^^satqu-
quodqu:rris perpendes: eo quodeifinc cuiurq,hucU nonis
xnultat principium cius.
ftltui. Ego quidem folem & lunam producere intendo.
Natura. Aducrteiain quomodo principi.a tux operatio-
Disnommaftirdiccndofincm tuatintentionis: qui cltaurum
«f argentum Foducere velle: qu(j quidem ?runc operis/wi principi-
principium, ac li dix fles hominem te velle producere ibi tui'i Tolis
ageris nommaiTcs. Quo habito nihil tibi declTcr, nifl n uiens ^
tah generationi congruu. Qu^afleue non eft poflibiij Pene-
rarchomin*mfinehominc,ficneq,aurum&aigentu,r.finenerat^^^^^
auro & argento/ eo quod omne fimile producit faumfimilc- vniuoca
CapvtII. & non a:-
/a hocjecund-) capite natura dtett mineralia ejfi kerm^phrodt -
/X natura eo ^iuod^truncj^ftxum haherU pd jutphur ar^.
\ tuum. Et cjuodtncrememual'c.:ius rei pedet d/uo pnnaplo.
Fthta^^ Quomodo Domina, video hominem generari, cx
Copulatione maris, & feroinx: in argenti flue auri produdio-
iie,non percipio aliquam copulationem.
Sfciasfili, quod omne crefeens, tum in vegetabili¬
bus, mineralibus, fiuc animalibus, non educitur de potentijv
ad adum,nifi pcrconiundionrm formx & maccrix:qnx lo»
co marculi & feminx capiuntur, fi ergo in mineralibus & ve-
getabilibus, non fu coitus, cft tamen attradio inter ipfa , per
quam bomocognofcct formam raateriijconuenieiKC.Qnia
vr (inquit Plato) fecundum meritum rr aterixdjnrurformx;
nulla cfl generatio c5grua,nifi ex conucnientibus in natura.
Mineralia tamen atq; vegetabilia Hermaphroditxfunt na-
wrae^,coquod vtrumq; fexum habeant. Nibilohyfnus fit eS
letpfisconiunaio formx &materix, quemadmodum fit dd
animalibus.
/■///■«/. O Domina ego tefumme flagito vtillara eopuU^
tioncm ab orc tuo audiam ; ^
9^ * N4tftr4x
xoo DIALO GV S
Tlato Audi quod Plato dixit, a quo dependet allcum*
Inccciuc- principiu.incodcm crufuu mcremencu. Nonne vides quod
tiim alica hominis gcnctado & ipfius produdio fitex fing iinc rocn-
iii» rei pe- ^ imiritio,rmc educatio eius rx latis, quoi cft fanguis
bis coaus: quia a mcnftLUo non differt, nifi per reicerationc
La^fim * decodionis. Modo fim ili planta fit ex fubnli terreo (Scaqueo;
guis bis Cum ergo femtn eius habueris, commenda idterrat, per
cuius fubtilc cum humidofimili producas de potentia ad a-
dumiConfidcrafimilucrnaturam mineralis corporis; hoc
cft didam, vnde coepit fuam originem, & reduc etiam ad fu-
am materiam, ficuc didum cft de planta , & velle luum ad¬
implebis.
Capvt III.
Natura docet, quanam fit ill » matena operi phy fico neceJfiariA,
exeploprobat^t‘<}idereUcet legendo hoc caput tertium.
FtUus. Profedo Domina mihi videtur quod fi ipfum mi-
Prima ma corpus, ad fuam primam materiam qua prius erat rc-
TTz tli-’ ducere vellem impoffibile erit : quia prima matcriafecundii
gida’va Philofophum,neq; calida eft.ncq-.ficca.frigiJavc vel humi-
humida ^^,70 illa redudio erit valde remota arrietallis.
Q^modointclligispnmam materiam? ego c-
Ss°ma nimn51oquordcillaremociaimaqux dicitur hyle, ncqjdc
tcriam i. iUaqujediciturChaos,quamuismatcriac6fufamdiges,co ^
Z. 3. quar- nouam formam inducere conaberis: Ncq-, etiam intelhgc dc
taeft pro- najuris.vnde elementa prouenium, neqj etiam dcqualuati-
' S"",-; bus ab ipfis elementis prouenientibus,rcd tantummedode
confufa prima materia propinqua , quat quidc in animalibus fperraa,
artinecef- Jq vegetabilibus femina dicuntur, in mineralib-vcro f ulphur,
faria. & argentum viuum dicitur, Philofophorum fupplc: quia illa
rcmotilfima prima materia fiuc z.s 4-neeft:ita aptadifpofi-
metallorii ta, ad creaudu afinum ficut metallum ; ego enim volo quod
artinecef- reducas, ad primam materiam fub confcruaiionc rpcciei,i
faria. jndiuidui confcruationc; fpeciesenim no fune
adionibusfenfibihbus fnbicdx. lam nota bene exemplum
Excplum. quod tibi dabo, fuper ifta rcdudionrj cum enim homines 5c
mulieres coeunt, tunc reducuntur ad primam materiam»
quia dc eorum corporibus cruda fpermata generantur» ex
quibus ipfi primo prodicruntmon tamen eorum corpora de-
ftruuntur, quemadmodum fierent» fi adptimam matena rc-
motara
101
PHILOSOPHI .5.
motam reducerentur. Quare oportet quod fic facias in ope-
le tuo, lioc cft fub fpccici confccuationc^quod quidem nota¬
re debes peroptime.
FiliM. Certe Domma, egoiam tua gratia adiuuante fape-
re incipio, quxfit illa reductio, differentias tamen iftarum
materiarum primarum ignoro.
e A p V T IV.
Quid Jit chaos^^^ efl materia tUn arti necejfuria. Miteria et‘
lam lafidis eji propcnja adortmes format JuJcipn»dat:^pa,
lam tenditur.
Natura. Lili.epilogarc illud quod quaeris', erit opus fatis
prolixum, nihilominus, quia tein iftis propcnfiorem carccris
ppendo; breuiori modo quo poITum cp cupis cnodaboiScias Hylcre-
itaque,qiiodmatctia rcmotiilimadiciiurHvlc,& clt primor-
,• 7 • ... , ' , ‘ n primor¬
diale omnium rctum principium, nequo quoddicit Augulti tiiaicprin
nusTcfctamiait enim cum aliquid informe concipio , prius cipium.
nihil inte! ligo. qua intclligcba, quia ficut nihil videndo, te- HylcclHd
nebrcE videntur, nihil fimilite.r audiendo audirur filcntium.
Sequitnrergo quod hyle fu illud, qued inter aliquid & nihil ^
pcipitur.alia veto materia, quae non eft adeo remota dicitur peipitur.
Chaos; quod quidem Chaoscll rudis iudigeftaq; moles, in Cliaos,
quo omnia erat cofura,&c5mixta,quam alij appellat mare-
nam fiuc maflain confufam: abinitio hiante-, alij materiam Ladi^anti'
caeli & terrae informc,qux primum ex nihilo fadla cft; de qua Q^jdeft
poftmodo eunda figillatim per fpecies varias forraasqjpro- Cnaos.
ptiaSjpdicruniiquam Ladantius iic definit, Chaos cft rudis Chaosina
inordinataq; materia confufa congeries, & vt melius ifta pri
mam materiam intclligas, qu.-E tibi luper omnes alias eft ne- arti,
ccflariaicoquodabfq; ea opus tuum minime perficies : dica chaos
tibi planius qualisipia eft, quia quamuisin piincipio funim® quare di-
Deus prarparauitquatuor elementa, qua: erant contufa in ea,
eo q? rerra & aqua, quar funtalijsgrauiora attingebat vfq; ad
orbem luna-, & ignis & aer leuiora exteris clementis defccn- Lapidis
debant vfq; ad tcir.x ccntiuiQuarc talis materia merito dicc materia
batur confufa, remalit cantu in mundo iftoaliciua parsillius
materix confufx,quq ab omnibus cognofcicur & pala vendi lapidis
lur; Pauci tamen funt, qui huiusmodi Chaos fiue materiam niatcria
confufam cfte opinantur; qua te (fili)erit tibi necefle eam fci ad omnes
re, cum fincipfa (vtfupcriusdixi)in vanulaborabis. quia ipla
cxifttos informis, &aptaadoin«cs formas, facilime talem ^
GG 3 for-
Kaimun-
dus inue
ftigandus
Angclo-
tum crca
tio.
Kota.
ftfix na¬
tura;.
Calor ge-
ticrarura
jBlotu.
loi D I A L O Q V S
formam fortictur , quale attribuere ei cupicr;& fi vbcrius 4«
ca inquirere volueris , vide Raimundum in luo tcftamento
cap }o.&75.&ibi videbis, quomodo Ueus primo , quintam
eflentiam creauitiin qua in omnibus operib. vniuerfalueuco-
prehendor, quam quod in trrt partes inftatruac eflcntiacdi-
uifir; & de parte piimamndspura creauit angelos. De (ccun-
da caelum & ftellas> & de tertia mundimi. Non intclligis
tamen, quum Deus creauit tetram (imul abique aliqua tem¬
poris fuccefilone, ScabCquc materia praecedenti , quar rcfpi-
cit fuccerfionem generis: ego enim te hic infiruo, ad tui ope¬
ris propofitum , quod pi;m.E diiiilioni allimilaiut : quare fi
abfq ue diuifione perficere intendis, conatus tuus erit impof-
fibilis.Dv’ ifia tcitia parte diui(a in quinque partes Deus crea-
Uit primo quintam fiibfl:antia:decatterisquatuot elementa.
Lege ergo capitula fiiperius allegata, fitomnia ifia ad longum
habebij. lam fili refta: videre de naturis, qua?, funt fimplicio-
res eiementisjfcras ergo duas cflcHaturas.prima caloris, alte¬
ra frigons.-na tura caloris a£liua cft; frigoris vero pafiiua; Ca¬
lor generatur a motu, & frigus vel naiura frigoris a quiciij-
dinc terrae: lege Auicennam in claui fapientiae 6c inucnics ifta
omnia ad longum, & delectabili modo ventilata , diftmguc-
do quid fit fimplex&compofiium, defimplici:& compoii-
tum decompofito- Du* ilia: primae naturre dicuntur fim-
phees, opus vero ipfius dicitur limplcx de fimplici , quod eft
natura caloris, frigiditatis, bumiditatis & ficcitatis , & fuper
iftarum naturaru generatione dicit quod in principio Crea¬
tor abfquc fermonis prolatione dixit , fiat talis creatura; po-
ftea creata eft creatura, quae nec imgna ncc parua,ncc fubt i-
lis neegrofia ,ncc mouens,nccquiclccns dici potuit, nequp
«lia quacunque declaratione determinari, nec rei cuilibet
«fiimilari, in qua quidem omnia potccialitcr cxtitcranc,quac
vt ad actum reducerentur creauit creaturam fecunda , quam
lucem appellari dccreuitjhqcAuiccnn.i quantum ad quatuor
Elemcnta,iamdixi tibi quod reduClio adipfa eft nimis remo¬
ta, ad quali, ates vero ab illis proueniens, habita tamen ma^
teria prima &propinqua facies reduCtionem. Qui i necefia-
rio habes Elementadiuiderc ,quarenon indiges alijs mate¬
ri js: materia illa confufa excepta, propter rationes fuperius
uClas.
Benedicta fis Dofnin4,cgo omnia tua diiCta notaui,
fuper
P H I L O S O R H I vE. xoj
iiiperifta rctlu^ionc ad primam materiam, non tamen bene
video, quomodo corpora rcincrudere polium: falteminmi-
ncraliKus; in animalibus vero rem fatis fa'ilem vidcoipcrfc-
minaeorumiqu^ abiftis, indigefta producuntur.
Capvt V.
In ijfo «perephyfeo non captturtdexcjuo metalla funt, adduces
exemplum de creatione homtnts\ ttem quomodo rtstn ^tfce~
rtbus terrA circulando generantur.
Natura. Non mirum cft.quod nondum percipis modum,
coquod tllaex quibus procedunt, ifta adhuc ignoras.
Fiittu, C^id illud cftergo in mineralibus, quod terrae co-
mendare , huein primam materiam reducere praecipis?
A^.«/«rrf.Iamquc tibi dixi,quod ex fine cuiulcunq; rei rcful-
tat principium cius.
Verum eftDomina.vt videre videor quod ex fine cu-
iufcunqi rei reTultat mihi materia, quod tamen erit forma
con bene percipio, quod metalla homogenca funt; in‘Tpfi$
autem pars afuo toto non differt; in heterogeneis veto, ficuc
inanimalibus & vegetabilibus, fcminaifd^t latis peteepti-
bilia.
Natura.Y\X\, dixi tibi, quod a quo dependet alicuius prin¬
cipium, in eodem erit lui incrementum.
fi hoc verum fit, (equitur quod forma & materia
fiuc eorum incrementa erit cxMerciuio.&fulphutc, eo quod
fecundum omnes Philolophos, metalla omnia cxipfison-
ginem ceperunt.
Natura. Fili, verum dicis, non oportet tamen in tuo ma- In opere
giftetiocapcreillud, ex quibus mccalla funt, led illud quod .
cxipfiscft-.vcrbi gratia, capiam primum exemplum inhomi- " "
ne, qui natura natufante principio faduseft cx limo terra
quidem, vnde primuifaffuscft, quod cft illud ex quo iple eft; metalli
fed exeo popifmatcfiuc fpermate; quodexrpfoeft; hem in luni.
vegetabilibus capiamus eandem firailicudinem.Piaiuacniin
{vtfupctiuscxprtffum fuit) generatur vel potius pioducicur
ex fubtili terreo veTaqiieo.fimul mixtis.fiergoadipfam pro-
dudtam caperetur tetteum &aqucum,quantumcunq;{ubti-
lifiimum, nunquam intentum ducetur ad effedum- Non
capiatur ergo illud, cxquoipfa effTquodcH femen vel fur- g^ncran-
culus eius; mineralia vero gcncranfur ex fulphurc & ar-
geatoviuo, quiE quidem pro opere tuo peificiendo minime
GG 4
104
D I A L O G V S
cap.untur, cuius raticnem confcqucntcr oftcnd.am ,pcr
corrpofiticiicir. faponis, qtrtui cx aqua exiradla, cx cincribuS
Jicitur. clauwllatis,, & oleo . . [ Upo 'fticitur. Quia fi quodUbet ifto-
ruui per fe capercrur & con<rcLccrnr aqua> fiuc lixioia in fal,
non tflet pofTibiler poftea fjccrc Gponcin; lude quodbmi-
Sulphur liccr accidit de fulphare, ejuod primo trac aqua cuius natura
prius fuit erat frigida & humid3,qux poftea circulado per caloiefobs,
circulaT." 3ctcin, cuius natuLU cfi calida &hurt.ida. denique
do, verti- vertitur in ignem', cuius n tturacft calidi Sc/icca, cum quo
tur iu ac- podea fe temperat teira, Stfic efficitur fu) pliui.ht eodem mo-
icm. dointelligedc Mercurio, fcd non ecrlcm ordme, eo quodal-
Aquailla calidns, alter fiimmc frigidus. Si tamen illa a-
fi haberi q^^^ vnde coinponu HUI' ante talem circulationem habete-
poflet Scc. Lur,polf:c inde metallum fie'i, Hcutditlu cfidcTaponc/quod
poftei nullo modo fieri potfic;quare cocluditur ficuc d.dlum
Accipitur ^^•‘^^“U'>il*bus,& vrg-tabilibus, iiludnon efle capiedum,
cxmctal- cx quibas mecalL fant , (ed quod cx ipfis fcilicet mccallis eflj
lis quod fi ergo mc intellexil^fili, (ulpbur & argentum viuum , vnde
cft non creatur lapis, nou/unlia, ex quib. mctaiiit.gcncrantur,quod
cobuftibilia funCjftd illud quod ex ipfis cft, quod cft no vxens.
C A P V T VI.
docet artit {litum je nm ^ojft facere matenam tCx <^ua
Mercurtus Phtlofopliorum ft, & tjuare locatur Mcrcunuf
Vhtlojof horum.
^'///w.Profcdlo Domina, o^^aeifiud quod dixifii, verura
'arbitror, eo quod per iam drriit^sfimilirudincs apparet, quod
fic ficin rei verirate, nmilominus furn magis confufus quam,
primo fueram: quod nullo modo inielligerc poflum , qualis
debet efle ifta forma. Philofophi dicunr, cape Mercurium
noftrum,&fulphurnoftrura , & tu dicis illa non inrraiein
magiftcrio.Quid ergo accipiam ignoro, cum nulla aliaiuU
phura neque argenta viuacognolco.
Natura. Fili, Philofophi dicunt, accipe I^rcurium noHtu
k iQhocdanctibiintelligcre,quodnonloquunturdccommu-
ni, quia dicunt noftrum;Mercurius enim dicitur cotum, ficuc
'* filius patris dicitur, qui eum geriuit, quia non cft mihi C in¬
quit natura ) datum producere, eoram Mercurium de poten¬
tia ad a<ftu,abfq;adiutorio Philofophi,quare raciito dicitur
ipforuxn /quia eum vfqj ad efFcdtuai producunt.
Capv r
P H L O S O P H I ior
Capvt VII.
Jbi Natura docet rem omnem huhere fuum contrarium. ^Itra
efi attracito tbt ertt ZT" retent to, ^ tjutd attrahito fitrrt d
magnete artem mamfeflat.
Ttltus. Enarra mihi obiccio, qualis cft iftt Mercurius, qui
diciturfemen metallorum-
Natura. Fili per hoc quod dixi tibi fuperius fpero tc intcl-
ligcrc,quae hc tua materia, eo quod ex fine tu x intentionis rc-
fultctjfcias ergo quod omnes res aliquid habent odite &ali-
quid amare, quamvisin lapidibus conucnientibus dicitur ac-
tradliorquam amor vcl odium, quod in animalib.mclius con-
gruitiVide ergo qualis res in mundo fit , tua nutcriapropin-
qaior,in attradnonefcilicet, feiens quodlcuia fuperius non
poffuut,nifi grauium inferius coufottio detmeri , vtraque er- cellari»,
go in opere erunt necciraria,grauc & Icue. inter qux attradio
quemadmodum inter caufam & effcdVum. homo cnimiii-
tuens mulierem, rr^hit &: trahitur ab ipfa.magisquam aexte-
ris animalibus extra Inum genus & fuam fpeciem criflcnti-
bus.Modo fimili flomachus tuuscfiitiens,viliscibaiijs,m3gis
ea appetir,quam mulca quod ab oculis videntur: nam folum
ille appetit, quod naturx lux conucnit : quare fcias quod vbi
fit attractio, ibi erit retentio. Digeftiofcquitur, &petcon(e' Attradio»
quens Euacuarioiquod quidem oportet fieri in tuo opere,co- Retentio,
dem modo, ac eodem ordine. Primo in fummitatevafis vice
flomachi, i. centro ipfius loco epatis, 3. inter poros&ipfius
meatus:qucmadmodum invenis, &4. dcvlcimo in omnibus
partibus corporis vt in membris.
Ftituf. Profeifo Domina ego fatis percipio omnia creata
habere aliquid odircvel amareiQaamobrcmPhilofophus di¬
cit, in habcntibusfymbolum facilioreft transitus, tamen ad
iftud ptopofitum,hoc videtur, eflc contra didla philofopho-
rum, qui dicunt vnam rem fore in opere ncceflariam , cui ni¬
hil additurrnifi quod fupcrfiua rcmouencur; Si ergo fuerit at-
tratnrio.neceflario duas res efle ibi opportet.
Natura. Fili, nuuquid definitionem fpcciei ignoras , qu*
prxdicacurin numero differentibus. Vir & mulier non diffe¬
runt fpecic, fed numero tantum : ficin iffo magifterio.cnt a-
lia di£Fercntia,quiacrunt duo in carne vna, fuper quod dabo
tibi exemplum inipfo homine,qui quidem generatur ex fpet-
maic adiuo naturali , &fpcrroaic pafTiuo innatutali,cum
G G 5 fangui-
19^ D I A L O G V S
fanguinc mcnftruali contra naturim ; quae quidem fpermata
ab ipfo mcnftruali originaliter ptoucniiint;Imo cft matrii,ia
qua huiusmodi recipiuntur, quae no differt abipfo fanguinc,
neque tot um corpus fcilicet vtriusque viri & mulieris-.vide er¬
go qualiter ego operer in vna rc.qui quidem non differt, nifi
in combinationeEleraenrorum. imitareme ergoin opere
tuo & Ixtaberisi & tunc verificabitur illud didum ante primi¬
tus afrumptum»natura te docebit} Quod fi ab ifto itinere dc-
Amadio bonum finem perucnies }Coquodm
fexn aMa- porcentis non deledor.Scias itaque fili, quod attradio ferri a
gncre pro- magnete propalat atque manifcftat fapientib. maiorem par-
palat le- tem fccrctorum meorum:quia per hoc perpendis quod attra-
^'^‘™^bbus duncaxat.fcd eft in lapidibus, dispo-
neergo materiam tuam ragaciter,&confideta bene naturam
eius per ea, quae fuperius didafunt } per hoc enim cognofccs
formam fibi congruam atque operi tuo conuenientera } qua
habita nihil tibi deerit.
C A P V T V 1 1 L
S^id/it def/uratio y ^JtneiUa ^ix ^uictjuAm honi operabitur
/» hac arte,ejuta totum magtjlenum tn materta prapara/to-
ne conjtjitt , c^uod Aurum Spulgt non Jit laptdif mate-
rta.
Ffltut. O Domina, ego tcobfccro, vt mihi dicas, quare
Philofophi dicunt folcm exaltari in arietem debere, an ibi fit
motus Artetis obferuandus ? ipfo fupplc afeendente vclfole i-
bidem conueniente?
^akar^^ O fili fcias , quod Philofophi non dicunt hoc,vt
oportet, motus caeli mouetur eo quod omni hora & momento eft ge-
y nam quod nerationi atque coruptioni congruus}quia hoc dicunt quod
in illa eft fol fuperius exaltatur in arietis figno.quod cft Saturni*cafus &
rnutet'^^* Martis cft}qui cft totus colericus, (ic oportet q> fol in-
^ualitate. femus, vnde opus tuu fic,exaltetuc in domo Martis, in ariete
fcilicet, qoi cft tuus clibanus,in quo deprimitur frigiditas, qu^
cft propria Saturno, & calor exaltatur,quicft caufa exaltatio¬
ni, tui foUs.
Filittf. Quomodo Domina,nonintelligo, quod fol noftet
exaltetur pcopter clibani calorem , quia perfedus cft, vto-
inncs Philofophi teftantur.
Haiura. Intclligefili, quod virtute ignis fol tuus depura-
P H I L O S O P H I yE.
toy '
tur.quat quidem depuratio a Philnfophis pro exaltatione in- Depuratid
lelligitut: &quia in arictcfol incipu afcendercadauacmjid ‘iititurex-
cltad fuum faftigium , quo<j*vlcerius afccnderc noopollitif*
mili modo fol tuus fempec exaltatur > vlquc ad linem ope¬
ris.
/■///«/. De quo fole loqueris Domina?
Naturt*. Nequede fupernoloquor. neque de illo qui vul-
gari ter fol nuncupatur , eo quod fi non fit mixtus non poteft gj non'^cft \
exaltari, vitra id quod cft icgo loquorde fole Philofopfinrnm matena
qui tft vna res vilis , & parui pretij , qui per iftud magifterium fuhie |
poteft exaltari fiiper aurum gradibus infinitis , & cftici- ?
tur impcrtiabile pretium , ac ihcfautus incomparabilis, i\^.
e A P V T IX.
t^ccejjarto tn hac arte duo nccejjart/t ijje , rttwpe agens ^ pa-
ttens-.Qtam \num & Jimplex nen agtt tnjapjum.
Fflttee. Bcncduftus fitqui recrcauitDomina, &bcncdida
fis in omnibus operibus tuis, iam enim faperc incipio, & in¬
tueri tuam nobiliilimam operationem , per tua gloriola
diifta : poftquam ergo tua dodliina mediante formam &
mateiiam liabco cum modoexalutionis noftri folisin arie¬
te i lam ofttnde mihi obfecro qua ratione forma agit,
materia vero patitur : quia fi me non fallet opinio, ibi la¬
tet arcanum, qui.i eiusmodi atftiocftncccflaria, propter cer¬
tam proportionem numerorum &menfurarum.
Natura. Fili verum dicis , quia tota vis magifterij tui
ibiconfiftit, fcd ad hoc intelligendum non habes ignorare,
feientiam iftam cfTc fcicniiam quatuor elementorum, qure
luper omnes alias vberius ac melius de eorum fymboliza-
tione & difcordantia rratftat : & quse ipforum fiiu nobilia,
qua: ignobilia ; quae adma , quae pafliua : quamvis omnia
vicifliiu agunt, & patiuntur, quas concordantia & quae difeor-
dantia,quam fymbolizationc intclligimusi quibus atteprae-
ceptis fcics qua ratione agens agit & materia patitur , quia
(Aiift.tefte,)omnc agens fuo paflo nobilius eft : Cuiufcunquc
ergo tuum agens complexionis extiterit , fuum patiens con¬
trarium ncceirariocficdcbetjverbigratia,fi lua materia frigi¬
da’ & ficcaecomplexionis fucrit,opeta’ pretium erit tuu agens
calida: Schumid* complexionis effe^q? par in pare non habet
imperiumj
Forma fle
inarciia.
Harc fdfl-
tia eft qua
tuor £lc-
Agfs fem-
peifuopa
tieiuc nu¬
bi
Par in par€
non habet
iinirciiain
fixcmplu
6c homi¬
nis gene¬
ratione.
1 7nis & a-
er funt no
biliora a-
gentia,
Terra 3c
a-jua pa¬
tientia.
Q^o an '! o
nrateriam
habemus,
fuura agiis
facilime
reperie-
tnus.
*jc«mplu.
io% D I A L O G V S
impcriu;.Siscrgo cautus ibi> nam Philofophi nihil celaucre
nih qnat nunt quatris.
Fihua O bona DominaiCgo te fumme flagito, vt hsecme
docerenon eled gneris^quia meo iudicio paflus iideefl: omnui
diffieilitnus.
Natura. Verum dicis.omniaenim per pondus , numerum
^CinenTuram tfle crcatajncmo fan^ mentis anibigitjfunt ta¬
men talia bene rcdleque coguofeere, admodum difficilia; nc-
mocnim hoccnncleatmifi fit deeledis fapientibus: quiarari
fune, qui in talibus dcled:antur,tu vero es fragilis & paruaj ca¬
pacitatis; quare perfatisfamiliarc exemplum tcinftruam:&
hoc fuper hominis generatione , in qua vir dicitur agens, &
mulier patiens ; Si ergo agens fit luo palTo nobilius, oportet
quod magis nobilioraelcmcnta fintin ipfo , quae funt ignis &
acr.alia vero duo terra & aqua fcilicet in patiente funt, non in-
telligas tamen, quin omnia quatuor fint,tam in agente quam
in paiicntcifed non eodem oidinc,quia(vt iam didlum cftjpar
in parem non habet imperium Quare fcquitur,quod fi femi¬
na efle:: adeo calida ficutvir, generatio ab ipfis minime fc-
que -etuuOporcet eigo;quod mulier fit valde frigida refpcdlu
virl.cu n ergj cuam mr.teriam habueris , fua complexione o-
ptime ipecukca , fuuni agens facilime reperics,,&hocnon
exeundo iaticudineni fpecici quam quarris.
/■///^.Omnia qu2E dicis peroptimcincclligo, modum ta¬
men proportionandi non vid:o.
Nat.ira.Y.'^^ profcdlo te ficis rudem innenio, quare vnum
exemplum tuae aatutit fi mile t'bi dabo , fialiquis tibiptxci-
peret vtlapidcm ptoijceres , que ii nimis grauem fiueponde-
rofum inueuires, diceres eum te proijcerc non pofle, modo fi-
milifacercsdc leuitatciqiiarc lentando immediate perpendis,
fi proportio debita fit inter te & ipfum. Item cum duris & vi¬
des cibaria, ignoras quantum ex eis cibifulficiat, comedendo
illicofcntis virtute tui fl:oraachi,quantutn tibi conueaic, fac
ergo fimilitcr in tuo magifterio.
Ftlttif. Certiffime Domina didfa tua veriffima funt, mini-
metameudubijs mcisfatisfaciuar.Certus enim fiim his ficuc
inciteris pondus certum effe determinatum; tu vero me hic
inftruis,non per caufam quemadmodum Philofophi fcirco-
yottcrcdicuntifed potius ficut ruftici idiotae huiusmodipro-
bare loknt;co quod calidus ftomachus,& fortis plus poteft in
digcica*
PHI L O S O P 10,
digcrenJo qiiam frigidus & debilis in produd^ionc alicuius
fpcc;ei dc pocentia ad adum ; opiuor tibi certam menfuram
cllc obferuandam , imo pondus arque numerum dccciinma-
quod hoc fu caufa totius eff^dus.
e A r V T X.
Htc f.tent$a eff pars cA’ja!^ , potejt docernn aure ^ med: (juU
fetas p irttcnsm pot d. rum.
Natura. Verum edquod dicis, fili, ifla tamen nonfonr
palam dicenda neque inanifcftandajnifi Detm timcnribur,&^^.’'^.™
hoc per colloquia, eo quodkripra tam abind;gnis, quam di
gnis videri ponunt.quarcaliquidixcrunt.iftam Icieutiam efit tiapars ea
parrem cabalrc , quae receptio interpretatur per colloquium bala: clj.
fcilicec. Nam Philofophi dc catradantes tantisarnigmati-
bus, tropicis fcirpis,g'yphis, atque problematibus inuoiuiint,
quod tantum docet Pythagoras fuo fi!entio> quantum ipfi
fciipturisiuisihicergoiniftafruticelatct lepus , eoquodifia
proportio eftclauis omnium fccrcrorum ; quia metalla qua:
ab vna radice originem fumpferunrjin pondere diuerfifican-
tur,penliam proportionem dumtaxat, atquelapidesprctio-
fi ab ipfis metallis non differunt qualitate, calore vel leuitate,
fufioneve , nifi ifla menfura fiuc proportione mediante: eo Ja inter
quod illud , quod producit iTietallaiu cfTcjca gubernatione lapidei
medianteifimi^terprcciofoslapillosin elle producit; fecun- dutcianij^
dum tamen ^Riuerfa infteumenta, atque informationem di-
uerfam , quam a me accipit , vel ab ipfo artifice mihi miuU
flrantc.
Capvt xr.
Quomodo Natura regit omnta , tam inferiora quam Jupertorag
certss menjuris rotattombue tlemtntorum.
Ttitui. Quid intclligis, Domina, perinftrumcntadiuctfa
atque informarioncm diucrfam?
Natura, Inrelligo quod locus generat vel conferuat loca- locus g«»
tum jquod quidem Lullms in hbro primo fuae quinta: clfen- ncratfic
tia:, capitulo quodiur.pit , Jleferimus: namque tibi egregie confcxut|i
ventilat, dicendo, fili audi , quid fuperifta proportione dicit;
hacc-ilmultiplicatio & propoi tio tindura:i quam Dominus
nofter dedit mihi natura* ad faciendum transmutationem.
Quoniam ex vno pugillo tcrra»,& noucm aeris,fiunt decepu- /><>„
gillaaqua,& de vno pugillo aqute,&jauutm ignis, fiunt de- fapirko-»
«O D I A L O G V i
ccm pugilla ^cris, afccndendopcrrcabm viuiflcatlonis
luix grolla:, in (impliccm& altara -.rimiliter cx vno pugilla
Ignis, & nouem aqu-jejiunt dcccm acris mortui, quicftaqua
Aqua vi- Viua.&itciurn dc vno pugillo acrismortuj, quicftaqua viua,
ui- & nouem rcrix>, fiunt dcccm aquu. glorificata?. Intclligcer-
go quia ifta cfV dodlrina, perquam omnis menrura,& omni»
temperan ia indiget fieri j & cftncccfljiium quod fic fiat ia
Hispon- aliter fieri non poteft. ifta enim proportiocft
denb.to- cathcr.a deaurata ,& rota circulorum totius feculi, perquam
t.i natura ego natura gubernor i per omnia aica infiruraenta in rotaa-
gubema- & circulando, harc Raimundus.
tur.
e A P V T XII.
In hac arte radices metallorum funt cognofcend*. Cojrnitahat
Jenentta cater<t jetentm factle cognofeentur. Idciico Djut o-
mnsam fetentiarum donator orandm eff.
AV///<#.Obrccro Domina, doce me clafiore ac faciliore mo¬
do fi poteris, nam i!la qux nunc retubft^, fime nimis obfcura.
Radiets H ijVtcrcconfilio Auiccnnx, q li dicit, quod cog-
iqcrallo- nttio metallorum eorumque radicum , facile facie hoc ma¬
rum lunt gifterium ; ferutare naturas eorum , & far.iliine quod tu defi-
IbenTs. inucnies ; icias quod per cognitionem fpcciei qua qux-
ris, qualis ifta proportio cile debet. Noli ergo vlccnusdcipla
inquirere , eo q uod magiftio meo non placet* qiaod talia di-
uulgantufi fed ftude diligcn ter, & implora tui creatoiisauxi->^
lium , vt fua mifericordia tuu inteliedum illuminare digne¬
tur, non in ifta fpecicduutaxat, fidmomnihusalijs,Ycvna
Deus do- iftomagificrio omnia fimul agnofeas. Qjuia quicunque
natotfc- iftam fcietiam per caufam & rationem intelliget, omnia mea
o-and^™ fere fecreta eidem prop ilabunrur ; eo quod ilta cft peculiaris
ad omnes alias cognofccndas. Adhuc fili, volo te feire, quod
Cognita Arithmetici fuam materiam in Diadifiue binario conftitu-
lucfcien- untjforniam vero in monadi fiic in vnitate. Nam Aucrrois
t.a catsrs commentator Ariftotelis (inquit) Infima fupremis proportio
I um tot ligauit. Quare fili, prudencerinterrogafii, pauci cqui-
Materia fijnt,quidetalibusclubitant. Imo intermillevnum non
clt in bi- video,qui confiderat , quid in opere erit materia, fiue forma,
nario & quam merito decipiuntur; nam eorum interrogatio non eft
fovma in nifi Mercurium , quam fi femcl inteliigunt argeeum vi-
vmtate. elTe, non petunt vlccrius. Si fit bipartiens^ vclvnicus,
fufficit
P H I L O S O r H I >€. tJt
fufficit inH.r-ihim iHiienire modum mortificandi ipfum.quia Alchemi-
tuncexidimant fc inucnifle ma^iftcrium , cum in ici veritate
lunt mag.s remoti quam antcfuerunt,quarcfupcrdubiistuis
tefumme laudo. i^ttauoqsiuis „o,nmc
/-> AlercuriL
Capvt xiiir.
/» omn$af,t^ [unt. Imo elementa eertU numtris li-
fantur-
Ftl$$t4. Profc(f^o Domina , memini mc legi fic in princi¬
pio Boetij,dcconroIationcPbilorophiar,Tu qui numeris cle-
mcnca ligas, quod cum temere non ficdixifle arbitror, vidi &
certo experimento elementa inuicem combinari, aliquo nu¬
mero, quod alio minime fieri potcfijpracterea Philofophi mi-
radicunt de numeris. Nam Picus Mirandulanus ita cos ex-
to lir,vc non vereatur dicere, per ipfos rcfpondcri polTc , ad o-
mncfcibile.quod profcdlo verillimum arbitror. Quate Pben-
tius de ijs intcrrogalTcm ; faluo quod huiusmodi docere recu¬
las.
Boetius
de co II fo-
latione
philolb-
pliii-. Elc‘
menta nu
meris li¬
gantur.
j^*fura. Multa fccrcta in numeris fitafunr, nihilominus fi Ji"
mihi intimauctisjin quibus erudiri cupis, ego forte precibus fitafunu
tuis acquiefeam.
Filtut. Ego enim informari cupio fuper corpus arquatum
vel potius a:quandum;nam Philofophi affiimanr, medicina
noftramcdiantc;Omnccorpusram humanum quam mine-
ralcjfiucvcgctatilcjrcirificaripoflreifi ergo arquatum nofuc-
rit.quomodo dabit quod non habet?
Capvt X V.
n *: fetent t a eff inHefltgatrtx rerum naturalium , ^ua peruenk
tur atl cognttton em abditarum rerum.
Natura. Proftdlo fili, quod quartis fatis arduum cft, quia
tamen primo fuper dubi}s tuis rcfpondcrc fpoponderam.o-
mnia tibi manifcftabo , fub conditione tamen quod nemini
indigno reuclabis. Idcirco primum fcire debes , quod ilU
fcientia fuper carteris profundius fccrcta mea inueftigar,
eo quodipfa fola imitatur me,tam in generationibus, qu^m
in transmutationibus per d'gcftioncs fuperius declaratas. Narnra
Quv quidem oflcndunt,qua ratione vegetabilia in animali-
bus & animalia in hominibus , hoc cft didum carnem &
fanguinem humanum conucrtunturjdeniqucipfarimaturo-
mnimodas elementorum combinationes , qux in vmuerfo
fuut,6{ (vt Auicennar placet ^ centum quadraginta quinque
j)umcra&>.
iir D I A L O G V S
numerantur. Quibus omnia per rac propagata generantur,'
variantur,arquc'liucrrificautur: quarum &coguitio ad illud
quod qiutris inucniendum ciit tibi admodum nccclTariaipol^
luiuque i4f.prardi6li ad 14. modos reduci, quos prout confe-
quenter explicabo , quibus auditis peicipiesaliquasqualica-
tes agere & pati i & hoc fecundum magis & minus , per quas
quidem finalitcrinucnicsmodum aiquandielementa in vno
corpore, quod eftillud quod quaeris. Non opineris tamen
quod talis aequatio fieri poiritlecundum quantitatem lcuis&
granis, quia corpus fic mixtum neque moucrcturncqi quie-
iceretjoportctcrgoquodfiat fecundum fubftantias&qualita-
ics elementorum. Q^ntum ad a:qualicatemvirtutispotcn-
lix in operando , quu poffibile cft ad multum de terra pone¬
re, minusdcigue, vt illudquod tcrrxefb, habeat tantam po-
tcntiaiTi,ad agendum ficut illud de ignejEc fic de exteris. Quq
cum fic fuerint congrega tx in mixto, Philofophi mixtam ha-
bcrexqualit3tcm,inquoquidem maximedcledorieo quod
in tali corpore neque cft adftio', neque paflio.ficut videre potes
in auro, quod minimecorrumpi poteft, ratione prxdidlxx-
qualitatis:adiftascrgocombinaciones accedamus. Quare
primatali$eft,quiaautcruntduocleraenta, fcilicet maiora,
& duo minora, aut tria maiora & vnum minus, aut tria mino¬
ra &vnum maius; Aut omnia xqualiter. Et hxceombinatia
non poteft cfle fecundum pondus , neque fecundum quanti¬
tates qualicatumroporrctergovtfit fecundum virtutes &po-
tentiasacftiuas ipfarum qualitatum, eo quod complexiones
attenduntur penes potentias & virtutes qualitatum, & non
penes pondus & quantitatcm.Intclligc ergo quod ego hic lo-
quor,dc complexionibus , provt dixi cibi fuperius, fi vero duo
funtmaiora,auccruncignis,aer, aqua &:crra cruntminora:
hic cft primus modus: Aut erunt ignis & aer minora , & aqua
&rcrramaiora;&hiceft fecundus modus : Aut ctun: ignis &
aqua maio ra,& aer & terra minora ; Et hic cft tertius modus:
Aut ignis & aqua minora , & acr& terra maiora ; Er hic cft:
quarcusmodusiAutquodigais&terra funt maiora & acr&
aqua funt minora; Echiccftquintas. Aut ignis & terra fune
minora. & aer & aqua maiora;& fic eft fextus: fi vero aer com -
binctur cum aqua &: tcrra(vc prius didlu cft Jc igne) aut eunt
terra fiunt combinationes fex ; Liccr non erunt modidiucrfi
(ccundutn rem fedfolucn fecundam rationem combinandi.
P H L O S O P H I lij
Vtpatct:Q^a fi dicitur, quod acr &aqua fint maiora, terra &
ignis funi niinota,iani fit fextus modus; fi vero dicatur, quod
acr & aqua fine minora, & ignis & terra fune maiora, fiefiee
modus quintus; fi vero dicatur, quod aer & aqua funt maio¬
ra, & terra &ignis minora, tunc eft quartus modus; fic ccon-
uerfo tunc cft tertius modus;fi vero dicatur, quod aqua & ter¬
ra funt maiora,ignis& aer minora, tUDCcft Iccundus inodusj
fi vero c conucrlo.tunc cft primus modus. Quare intelligcrc
debc3,quod A uicenna obnubilando has diuiliones, ponit du-
odecim modos, qui funt nili fex fecundum rei veritatcm.Q^i
fidiuidantur in viginti quacuor , quilibct4. modos habcbir.
Nam cum dicitur, quod acr &iguis funt maiora, potcftcfte
quod ignis fit maximus, & acr minor, & aqua minor, & terra
minima. Et fic pofluntmodi omnes alij variari perquatuor,
fecundum formam nunc didam. Nam in fecundo modo
cum dicitur , quod ignis & acr lunt minores , & aqua & terra
rnaiores, poteft cfTcquod ignis fic minimus , aer maior, aqua
hiaior, terra maxima;& fic primus mcdusrvcl ignis minimus*
aer maior, terra maior, aqua maxima; & fic fecundus : vel acr
fit minimus,ignis maior, aqua maior & terra maxima ; & fic
eft modus quartus. Et fic intclligc per alios modos per exem¬
plum iftorum. Quare, fili, fi ifta omniacognofeere volucris*
Icgeipfum Auicennam in fua maiori Alchcmia.
V CapvtXVE
^^^atuorfuntgrH^ui in rerum nutura ^ non plures , ^ ^uod
aurum ef? ^Ittr/iUs matertx
FiUu6. O Domma* non eft mihi pollibile tua? dedrinae
dulcedinem cxplicarciquaretc fummeflagito , vc inciam in-
ftruasfupcrillo corpoteatquato,in quo neque cft adio, neque
paffiojvbi dixifti tc quiefceretco quod in illo eft vltimus appe-
titusform£e& materia. vitunus
hiatura. Filifcias, quod complexio arqualis &tcmpcrata ag^ictnus
cft ex qualitate quantitatum, quantum ad potentias adiuas, maten?;
qua? quidem dicitur habere fuosgradus;faltem refpeducom- ^
pIexionishuraana?,&hocvfqucad 4. fccunduin gradum do
imnij.vel fecundum aliquosvfqucad decem gradus, quamvis Linis lion
Latini non doceant plures gradus quam qoatuor, tefpcdu btexai'
fenfus&humantEcomplexionis, tum naturaliter & fcciidiini '
fe infiniti poliunt effe gradus temperati, & requniiratis. Tu
vero in squalitate tua habebis tefpcdUro ad aurum, ad inftar a. u
HH eius “
D 1 A L O G V S
eius ac^^quabls opus quod quxhs , & hoc fiet eu radices ciui
cogn«rccs,alias decipieris.
FtUus. Deo adiuuantc tuam dodrinam imitando fpero
peruenirc ad optatum i deprecor te tamen , vt exponas mihi
iitos quaiuor gradus,' ccundum fenfum humana: complexio-
nis.
e A P V T XVII.
^dhuc feienttam graduum frofequttur , ^ tjuodgradui ^nm
alsum fugerat.
Natura, pili feias, quod primus gtadus rcfpcdu human*
complexionis eft ille, in quo eft squalitas , Tccundus vero ae¬
qualiter excedit, tertius quodammodo ad lafioncm declinat;
Gradus V- propter fuum cxceifum Ijtdufenfiim. Exempli
graiia.Aqua multum tepida fenfum fuccumbit, necdclcda-
lum upc- primus gradus. Quando vero tft bene
temperata, calido cum frigido, vt fenfusmeo dcleftetur.tunc
cft lecundus gradus. Quando vero cft calida , & laedit fenfum»
tunc cft gradus tcrtius;fcd fi cft bulliens, tunc cft quartus gra-
dus.Et ficifti gradus poflunl ire in infinitum : quantum ad
nos fecundum augmentum iftarum qualitatum , tamen in
quarto ftatu,rcfpc(ftahumanx complexionis. Maxime cum
complexio , de quafupcrius radumeft , dicitur squalis, &
temperata humanxeomplexionis, eoquod cfthumanxna-
tuix maxime conueniensinon lamen fentiendum , & feien-
do quod gradus defideratur hic ia rebus , quantum ad ta-
£lum & ienfum ; & fecundum virtutem & poceftatcm vidi.
iSam.Zingiberfccundum ladum, naturam , fcnlum &lub-
ftanliamcft frigidum &: ficcurr;fe,d fecundum virtutem com-
plcxionis,eft calidum & humidum. Et vinum eft frigidum &
humidum fecundum tadum exteriorem , & lecundum fub-
nifcftum ftantiam & fenfum j & lecundum virtutem complexionis cft
cltfuooc- calidum &ficcum.Etficintclligere potes, quod vnura magi-
culto eo- fVerium eft fuo occulto contrarium.
trariura. ftlsus. O Domina, quam dulcia funt^loquia tua ! declara
mihi adhuc modicum (uper illa xquationc quam tantum de-
fidero , quia iniftis combinationibus mein tantis inuolmfti,
quo 1 cui parti adharcam ignoro.
Natura. Si magis de illo corpore xquato vel xquandofci-
le riefidcras,audi quid fupet hoc fcntiuni Philofopbi.
e A P VT
C A P V T XVIII.
HiC docet ^uidpt quadratura circult, quam multi periti fuftra
quarunt,<)t tjlotelem »on micUt^unt ^^aiiairaciaMturm
taoc capite,
Hatura, Euclidcs in RoHirio (ic ait; huius acjnjc propof-
tionalcfcire poteris, li niulripliccs pondus corporum in duo¬
decim. Item cjuidcm alius : fi continens habuerit duasli-
bras.apponcduodccim grana Mcrcurij praeparati : Itcmla-
pis aquilae fit 9. fcrmti tum , iJ cfi pars terrae , quia modicum
de fermento totam mallatn corrumpit Socrates in turba,
fi parum deauro pofu.-ris , exiet 1 indura potens & candida.
Parmenides, vnumfup.r.itdccem. Hili, quantitatem ipfam,
&(. fcias e:us pondus, & adde ci dc humidi tace quantum poteft
cfiTc: cius quanritas non lubcr pondus determinatum. Itctn •
& alius metrice dicit.- cuius pars dena rerum fit germina ple¬
na. Io tradatuqui incipit terra fiat. Terra debet bibere tan¬
tum, quantum dcvinoipfum eft Icemin eodem tisddiu,po-
nctantum dc vino, quantum de altero alio. Item Bacoude
complexionibus corporum; Spitiiusdcbetcfle proportio, vcl
decima pars corporis. Item in alio tradatu : Ptoporitio cor¬
poris fit fecundum rationem tuam;proportio veto metalli eft
quinta & fexta pars medicinae. Item m tr. datu qui mcipit.
Venerande pater, perquadrangulum intcliigc quatuorcle,
ineta,& per duodccinr.tertiarias imbibitioncs accipe ponde*
ra,vcrtccrgo quadrangulum in rotundum, & torum habebis.
Item incodem aduertendueftoppido , quod ponderain hoc
Joco fu.Tiiintur aequalia fincangulo>& illud ideo quia fievti-
mura-quali linea ; fume ergo de vnoquoque xqu ile, eorum
pondus. Iterum &: alius metrice : Sulphuris & tantum capia¬
tur dc flumine quantum. Item tradatus quia nimis fermo: vi-
de quod quantitas matris fit penes filmm ,vt habeatfe nume¬
rus ternarius , .^.vicibus in fe dedudus. Audi fimiliterquid
Hermes fuper hoc definit.O fili fapientitC f inquit^ fcitotca-
qiiam fapienterponderatam erte , cuiusproportionem doce¬
bo coDfequentcr Accipccrgodchumorcz tertias, & de rubo-
itt mcridionaIi,4.p3rrem,de(chitjid cft, terra ci trina, fi mili¬
ter, &deauri pigmento fimilircrdimidium , quae furit odo*
Qu.^ quidem verba myfiica fune tryftcrijs plena , & fenfu ob*
Tcuro relata I.cra loannes Dauftin , qui fuit excellens Philo-
H H A fophus»
.Nota.
t.T
DIALOGVS
fophus ad qucndam Cardinalem fcnbens. Ex denario dmi-
Bo ftatJcs vnitatem. Iccm Raym. Luliuscap. 91. Er ideo de-
monftratumcft, quod vapor mcnftruahs tcrreftns & argenti
viui,non debent excedere, neque pondus metalli puri > nili ae¬
qualiter illi.Et idem cap.Si.Adiungifibi capite rubeo noue-
nam partc';cuius complexio eft calidifllma, cum duabus par-
tibus pedis albi. Item Comes Bernhardus : Deus fecit vnum
- $c decem, & decies ipfum multiplicauit , & iterum idem,ponc
decimam partem cum decima parte- Item Arnoldus de villa
noua.Non fis prodigus neque auarus,red tene medium. Itera
aliusiVt fit opus fummum minus exigit vncia nummum.Item
«equidem alius ; Pondera propono, quibus hic fccrcta repo¬
li no. Pondera quinque louis viuUintvindla duobus, Ponde-
^ ra quinque meri vicies , dant vulnera Marti. Item & alius,
- A A! funt i4.horis dici, adde vnum, & erunt ^.Fili, ego poflem ad-
* ^ 7 ducere adhuc plura eorum dida ad iftud propofitum , led
meo iudicio ifta videntur dubijs tuis fatisfaccre polle li illa
intelligis ,c[tlia qUamvisdiucrlificari inuicem , infcntcntijs
concordanttamen omnes, in fenfu &intcntione.
F/ltfu. Ego gratias tibi ago imracnfas 6 bona Domina,lu-
per omnibus beneficijs tuis, non modo duntaxat, fcd multo
tempore antehac exhibitis, tuenim me hicpulcrc &fagaci-
terinftruxifthquamvisillaquxnunC rctulifti , funt fatis ob-
fcura atque admodum difficilia ; fpero tamen f gratia DeI
interucniente) mediantibus illis ad optatum peruenirc : me-
mini enim me legilTe in libroMariae fororis Moyfi,MatrimO-
nifica gummi cum gummi ; Et Morienus inquit, fac vt fumus
rubeus album capiat. -modum agendi tamen non declarat,
ficut multis modis iamf licet obfcurcjfccifti.
Natur*. Noneftdeiftafcientia quemadmodumdeca»tc-
ris,nam ifta omnibus dari non debet : pauci enim funt tanta
gratia digni.Quarc eam per aenigmata, parabolas.fcirpos,gry
Grannm phostropicos , Schuiusmodi, deitiore antiquorum tradere
ex paleis oportet. Sapientes enim & D e o diletfti fciunt eligere gra-
numex paleis, & tctiacam conficere de ferpente. Nam Ba-
^ cone citato , vbicumque Deus magnam virtutem pofuit,
masnarn cone Citato , vuieuu.vjuw - - n
virtute po ibi magnam difficultatem procuftodia reliquit , vtcftvide-
re in viperis , in quibus-maximumfecrctum latet , cumma-
eno periculo.a, qua difficultate. Tacaoiftam fcicntiam quae
tdfn“mt.' ducit maioicm partem hominum in eo laborant.um^ad
P H I L O S O P H I iE. 117
I fonfufionem :co cjnod rari admodum funt qui cam inueni-
• anc ; infiniti vero qut per eam deperdantur: tamen nihilin
mundo ea verius inucnuur. Tuvcrofiprimalcdionc quasti- erga fum'
bi retuli intclligcrc nequiueris, reitera lc£tionc:& roga Crea- mum b#.
rorem vt tuunnntclledlum illuminare dignetur. Et lic finali-
rcr quod quartis inucnies,
e A P V T XIX.
fi *c fcientsa non acqutrti ur recept uf aut ^anUfiudijs ,fed labo-
rando^med-tando, ^ re $pfa prajiando.
f tltuf. Ego te imploro Domina, vtvnum faltem exdic^Iis
tuis enucleare mihi non dcdigncris , dixifti enim fupcrius.vi-
gimiquatuor hora: funt dici , adde vnum fient viginti quin¬
que. Q^d vtique Ycri/finaum efle arbitror , quid tamen per
hoc velis Ignoro. —
Natura, Non te praeterijtjquod fole lucente dies cft in dir ^'^creurius
tuorquodcftfol tuus adiftud opus peragendum : adde vnum
lunx, qui eft Mercurius , & erunt xy habes nc iam quid^ ^
fit.
Fflttte. Imo Domina , quare iterum atque iterum deo-
mnibus viribus meis regratior. Profedro multum obligamur
Philofophis.qui hanclcicntiam nobis taliter tradiderunt, vt
cam acquirendicautosatque fubtiles , imo &.Deomagisdc-
uotos redderent. Bene inquit Cato , dicens ; Dulcia non
meruit qui non guftauir amara, Dignus non eft imperio qui
negligit certare pro illo. Quis etiam vidoriam poteft fperare
fipe pugna?
C A p V T XX.
Docot quid Jtt primum mouens tn tebf*s naturalibus. Qt^omodo
(X ^no grano (ominato natura multiplicat tn tnjinttum. Sie
^ ^rs facit imitatione natura\,Et abfoluto lapide poterts ad
talem formam ducere qualer» 'Relueris. Primfi in-
Natura. lam fili video quod lapere incipis, quare liben- natus eft
tius amodo te inftruam. Scias ergo quod primummouens in
mc natura, eftfpiritus vegetatiuus, qui in vegetabilibus hu- Us, ignis
mor aereusjin animalibus veto humor radicalis : velcalorin- natura;
natus dicitur : Et eft proptiie ignis naturae : Non intelli-
gas tamen , quod fit calidus ignis &ficcus. Imo vt prius di- fed^ca
si, eft naturalis:qui proprie dicitur calidus & humidus; & pro- ^
pierhoc Philolophr dicunt fuum lapidem eflfe vcgetabikm, midusi
HH 3 «o.
EssmpIS
de hoini-
Jiis gene-
latione.
Nota.
Poftquam
lapis eft
perfeiliis,
potes eu
ducere ad
talem for-
mam, qua
^volueris.
Sperma
cft fanguis
bis co6t’.
Hic.
Mercurius
jiS D I A L O G V S
co quod absque tali fp ritu neque crcfccrct neque pullii!»-*
rcr.
FtiiM. Qi^modo cum crefeere ac pullulare ais, 6 Domi-*
na? cj^o eniiTi non inteliigo quod crcTcat neque multiplice¬
tur, niii prout panis err lea apponendo magis deforma, fiirc-
buscarteris quo ad ipfum faciendum requiluis.
Natura. Fili tu male inttlligis: eo quod lapis id eft medici¬
na quarn quaetis pullulat, & multiplicatur , quemadmodum
granum fiumemi cadens in terram bonam , cum mortuum
fuern., millium frudum affc.t. Quaa { Diuo Paulo itftanteji
quod feminatur non ftud ficatur nili privis corrumpatur,&
inoriacurXum corrumpitur, ergo n ulca aliagrana inde pro¬
ducere potens. Modo limili bic intclligcre debes, quia dc vno
calco quod cll pondus minimum , grano excepto, centum
mille talenta quodeft pondu« maximum ; imo milleftcs mil¬
le millia talcuta & vfque in infinitum, finc fine, aut aliquo nu¬
mero determioato , quantum ipfc volueris depotenna ad a-
dum producere poteri.s. Qu,uc fatis dcbilcexemplum depa-
ne allumpflfti, to quod panis nullam cura eo firoilitudintm
habct(fermcntationcduPtaxat excepta) quae quidtminifto
opere eft admt>dum nccefraria,& hoc pluribus rationibus.Ex-
emplum in hominis cicatione vel ponus gcncraiioiic , fi ma-
trixmulicris non h,>bucriialiquid dc menftruispoft ipforum
generationem , ( quae ibi pro fermentis capiuntur ) generatio
hominis cllet impofti bilis- Similucr panis quem pro exemplo
adduxifti.fi non fermentaretur , cftet fatis difficile eum duce¬
re in faporem panis : Qu^arc fili multa fecreta latent in fer-
mcnrationerqu* longum eft' t enarrare. Qj^a in tei verita¬
te, ibilatctfcretotum fecretum. Q^lia poftquam lapis eft
completus & perfedas , tu pote ris eum ducere ad quarocum-
qu*formam quam volucris , iftj f craentacionerr ediante.
Vide ad hoc propofitum quid dicunt Philofopbi. Omne fi¬
xum in fixojvcititur in naturam fixi. Nonne vides fpermam
omnibus anim.ilibas vnum ?coquvd generatur ex fanguino
bis codo , & tamen in diucifitatcm loci in quo proijcitur
producit diucrfas formas ? Aduerte ergo quid dixifupenus,
quod locus generae locatum. Spermaenim in cmnibus ani
malibuvScft.qucmadm.odum Mercurius in mineralibusj dici
tur enim Mercurius propter fuam mirabilem conucrtibilita-
us adhxrcatiaaj mam adeo vcifi|»elliscft, quod fcmpcrilli
aUimila-
P H I L O S O P H I tr,
laffimilaturcui iungirur. Vt in faperioriaftronoroia.crmbo-
tnis bonus cft,& fortunatus, cum malis malus& infrriunatU5:,
ifcias ergo ipr.im m aftronomia inferiori temere non pofle
imoctorimili aflimilatum ■ nam in inferioribus omnino (e ba¬
lbet, ficui in fupcrioribus, t]U£c omnia pioftdfo tcitucllcxiflc
iarbitrabar,ni(i paulo ante (atis ftolidc locutus efles.
////«(». ^depol, Domina , memini me audiuille qucnd.m Quinon
Tbilofophum diccreiqui nondum errauit, nondum inccpitifi >“ccpit,
f ^ ... . ‘ , nonauiii
:nc rocergo paulatim errare antequam incipiam; quia iii mul priauir
: tis alijs etiam ambigo, quamquam gratiole in oiiinibus quae Spirirus
'ftionibus mcisterpondiftiiego adhuc incertus fum, lupei hoc vcf^ctabi-
quod fuperiusdixiUi.ipfUin oportere habere (piritum vegeta necci-
:tiuum; non enim in mineralibus talem fpintum videre pof-
fum. In animalibus fiuc in vegetabilibus iplum clare video.
Capvt XXL
M‘:dictr34fharirAccf,aorum funt cct ruptil>iles fhj^
Jicorum tncorrtfpttbiltf^^Lapu mHlnpitcatur J^t-
rttuum.
NMura. Audi Fili, quid RaimundusLulius &ro3nnesde Raimund
1 Rupccilla cius collega, to fuis quintis cffentijs f. p.Thocfcn- &Re.?e-
tiunt; Velle pratferuare per rem putridam &: ciiocortuptibi-
Icm , & reformari per rem deformitati lubuftaro , & facere
corruptibilem per rem deficientem , &intirtT'um curaicper
rem infirmam , & pulcre facere per rem focd.m clf/antafti-
cum & inane. Cum ifta enim medicina poteris omnem infir-
tnitaiera etiam dcfperatamfanare-.Aurum & argentum lapi- Pharmaco
desque producere prcciofosjfi ergo ipfa dcic coirupnbilifa-
ilaeflct, quemadmodum medicina: de praeparatione apoihc
cari,quarum virtus momentanea recedit prima aftionc pro- fcdnon
iedfaiquoniam non murant, fcd mutantur ; quamvis adionc mutant.
fecerunt ad diuctfa('digcftionc tamen fupcrante)vcrtiturfub-
ftaniia carum in idem medicatumico quod funt ex rebus cito
corruptibilibus et mpofitar(vt fuperius dixi } Audi ctia m quid
Kogerius Bacou fuper hoc fentit;Ait enim in epiftoia de retae
datione fencdutisiRcs quam plui imas quae fuas vires & forti¬
tudines oftcndunt,rua fotroa/ua n»aicna,eflentia,colorc,du- Mateti It*
iabilitate,confcruationc,& corruptione. Nam vt ipfc au : il f
lud confetuat quamdiucofctuatuti&illud corrumpit , qcito jjicorru.
co^iiumpitur.Vidc ergo Qualis complexionis &potcftacis efic ptibiliu
^ HH 4 «Jcbtii
D I A L O G V S
debet ; Qma fi fil corruptioni fiibicda, in vanum fupercatn
laborabis ; Quiavt lobplacuit; quis poicft faccremundiim
<le immundo conceptum femine ? per iftas rationes cla¬
re videre potes , rem iftam , quam quaeris , minime fub-
ijci corruptioni ; Quantum ergo ad hoc , quod de fpiritu
'xeinp II. vegetabili dubitafti ? Nonne vides, quod fi granum frumen¬
ti vel alterius feminis perforatum fuerit antequam feraiiia-
tur,perdet(uumfpiritum vegetabilem ; quia nonpotcftcrc-
laois •mediante, Deficiente enim caufa, ergo
miilripii- ^ Modo fimili , quomodo fperabis expar¬
ti miniul quantitate tui lapidis medicmarfi multiplicare in infi-
mudine nitum , nifi virtute illius fpiritus. Nullam enim rem ve-
ipuuLiu. gerare polfiim absque illo. Illa enim eft prima potentia in
homine didba vegetabilis f potentia clemcncati excepta) &
Cum po- ^^^*^'‘^“^^'=PO'^^"^’3'i^ge"ecatiuamfubalijsquatuorpoten-
ici.ua vc- cgocxplanauitibi fupetius, &dicunturappeciti-
-jt-MbiUs «3, rcccntiua, digefima , & cxpulfiua; quxeum benepro-
ticuiiita- portionatac funtfinc aliqua alrcratione , vt ego ipfas ordi-
erit ninum;& alia potentia. qu*
pariter de fenfibilis completa.Perfedc dijudicas , per fuos quin-
bilititur. t]ue fenfus exceriotes , omnia eorum obiciiia , &fi deinceps
tertia, quae dicitur imaginatiuaidcniqiie & quarta, quas ratio¬
nalis dicitur. Vide enim aliquid in potentia vegetabili de¬
bilitatum , fenfualis potentia infatuatur ; quia putat videre
qux non videt , & audire qua: non audit:guftus non eft ei bo-
^ iius , nec rede difcernit per olDdum. Quare ipfa vegetabi¬
li potentia altcrata; alterantur &dcftruunturcjEtcrarpotcn-
nat. Peroptime ergo fcquitur illam potentiam vegetabilem,
fiucfpiritum cius peculiarem , ad tuam medicinam gencran^
lAe^fpiri- P'^0‘^^ccndam.Quod fi cu('vt prius dixifti)ignoras ta-
ritus qm-E- ^P«ricum fore in mineralibus. Inquire diligenter de eo,
reiiduseft tani in corporibus quam infpiritibus, fiuc medijs, quia fine
ta in cor- iplb nunquam perficies.
qnam^me r Doniina, omnia qua: dixifti verifimilia
(lis. ' [.««t prima fronte , tancn funt intelledu difficilia. Memor
uim te dixifie fuperius , ad medicinam inftar auri effic a:quan-
dain, (equitur ergo quod non fit aurum.
Dedi fuperius distindfioncm auri , vbi dc An¬
gelis lolis locuta fum ; & qualis ille fol cft , qui exaltari dc-
pctjcmn nonnullis rationibus : Qjaarc fpl vulgi no exaltatur;
■quem
P H I L O S O P H I .E; lir
quem Plinius in fua nariuali hiftotia definit, dicens; Solo- Materiam
ninium corporum nobililfimus.nihiligne deperit, caiuisq; lapidis au
iacendijs rogisq; durante materia. Perpendis tam, quod fi ae rmn efle
quacus in fuis qualitatibus non eflet, ignem tolerate mini-
me polTcc.dc hoc durante materia. Q^are dixi libi, quod ad
inftarruatqualitatis, medicinam tuam adxquarc neccfleeft, © eli
No erit ergo ille medicina, fcdcoadiuuanS;quia no habet il- Sol, non
Ium Ipiruum vegetabilem in fc, de quo locuta fum; quamuis erittnedi-
Rafis dicit nntfluram clTe in lapidibus, quemadmodum cor cma fcd
in animaUbus. Et fic clare vides quod ipfe non eft, {cd Philo-
fophorum qui exaltanduseftj ego enim ipfum cxaltaui qua¬
rum podibilceft.Quaredicitur carus, altervcro vilis, &par-
ui pretij .-Exalta ergo ipfum fublimando vfque adfuumfafti- ^olphdo-
gium: rucnimrcpericseumpcrattradfionem,quamrupcri
us declaraui; &cura videris cum (iccxaltacum, tunc cfto cer- parui pre-
tu;, te operare in vna rc; quia puritas eft vnius clTcn tiK,im pu- cij.
ritas vero diuerfarum. Vide ergo diligenter, vtvnam rcm& ^'uritasefl:
non piures habeas, & in fummajVt tibi fatisfaciam, totius ar- "
tisiftud fccrctuin per anacephalarofim teferabo. Intellige fi¬
li, iftam fcientiam fc omnino habere, quemadmodum ali.
jnenta in alitum. Ego vero fupenus locuca fum dc appeticiua,
retentiua, & digcftiua, hic iterum conabor , non folum mo¬
dii digcftionis tibi oftendere, verum etiam qua jatione ipfuni
jnaltcum vertitur.
Capvt XXII.
Ptgefltoft beneficio caloris humtdt,^ non fafficit in opere cal».
rem externum habere ftd tllum qut tn materta delttefctt.
Natura. Intellige fili, quod vbicunq; vegetatiuum eft pro
inftrumeutOjfenfitiuum veto pro motore: quare apparet di-
geftio fieri virtute motoris, & non inftrumcnti : Quia , dato
quod animal furaat fibi aliquod vegetabile pro cibo, non ta- Digefti®
menconucnit ille cibus in vcgetalc, fcdin fenficiuum; opor- benc-
tcc ergo quod ipfa couerfio fiat virtute caloris naturalis illius
ipfum cibum digerentisiEo quod nullam aliam caufam qua-
re hoc fit perpendimus. Non eft tamen verifiraile hoc fieri
{caloreduntaxat mediante) quiafific, digeftio fieret citius
per focum, quam per calorem naturalem. fic facfta.non
tamen conuerteretur in fanguinem & carnem & offa, ( vt ex¬
perientia docet jnccclle eft ergo , aliquam aliaiq caufam oc-
HH s cultam
U1 DIALOGVS
cultam ibi cflTe, qux mininae apparet, & dato quod locus co-
fcruat& generat locatum, (vtfupcrlus didum eftjtamcn illa
Calor pgfhoj. propalatur : cft tamen aliquo modo fatis-
ternus fidens dub)js hominu Iticelligc ergo fili quod calor extrin •
fecusigms.non erit tibi fufficiensm tuo opere, habitis ctiara
omnibus rebus operi neccliarijs cuillocalorc naturali ma-
In caufam occultam criam habuc-
relatet 8c o clare hic aperui, fi me bene intellcxilti. Ipfac-
jioninin- ■ n. r ■ j-
ftrmneto, latet in motore, & nonm mltrumento, vtlupenus di*
dum cft.
CArvT XXIII.
Natura docet rtm omnem effe cum antma, id eJf^JJfiritu 've/#-
tahtlt.qut ejutdem Spn itu-s mouetres ad ejfe- I:em hanc arte^
arbttrij nofln non cJfcfcdDct omntfotentU-.ldeo tnuocandu*
orandtcf efi.
¥dit*s. Domina, tu hic profunde loqueris id videre videor»
illaquxnuncadduxifti tangunt rem cum acu; notamen be¬
ne video, quomodo ad inftar illius caufae occultas poflum o-
pus meum dirigere, mfi quod dicis motore illius cfFedusclTc
caufam. Erit ergo illa caufa in anima, quae nullum effedu fa¬
ciet, nili exiftens in corpore proprio, co quod natura , no nifi
in fua laetatur natura, vt dicitur dcfpiritib. in corponb. mor¬
tuis exiftentibus.quia quamuis faciunt moucrc ipfa corpora,
loqui & comedere; non tame digerunt per calorem natura¬
lem, quem minime habent, & per confequens per illam a-
liatn caufam occultam, dc qua fic locuta es.
Fili, optime refpoiidifti, quia lic eft in rei veritate.
Iunge ergo animam cum fuo corpore ( fuo fpiriru mediante)
I nec ani quiaanimanulloaUomodocoatTumctfuumcorpuSjnifi pet
mamcum proprium fpuitum, eo quod ij>fa cft in natura, a fuo corpore
fuo cor- nimis remota;vcrum fi interponatur fpiriius cum vtroq; fym-
pore. bolizans, tamctfi corpus per fe efficax & ineptum , longeq; a
natutaanimx remotum, tamen exiftens conformis vtrique
Nota. facile vtrumque , & ad vtramq; fiet attradus. IntcUigc ergo
qux tibi dixi, quia p hoc attinges magifteriu.Qimd fi omnia
capere primo impetu ncquiucris, roga Creatorem tuum,vc
efeator gratiam fuam concedere tibi digneiur,mcdiante quaintollu
jertim ex- coplcbis. Noli tamen hanc medicinam ab ipfo quierc-
<.r^u u alios excedas ccfupcrbiaris,c^madmodu faciunt atro-
^ oances ambitiofi.fc ipfosde pou^ilianibus fois iadaotes,
*
■^hilofophi .irtem potius occultareconati funt rtintri
Mtm tora conlifl:it& eorum radicibus: Proptereacharacaeribuc^rl- ^ fcien-
I i.m vi! funt .• Ego vero ftJdioL * i,J '
«onibor ofFero.. bL,>:r“fXe““ ^“'8"“-
'tvmSii
%
Patmi um.
Huvnns
'tUPJJHA
‘wdns
'SSWMA
~(d~~
Aurum.
^ I
_ Jtannum. I Terrum,
I -E- I s-
Salmarinum. j Salarnionia-^ ' " ^ — ' - - -
______ '
Splen. j
1 'SiOA3H
1 ‘yijdmfjst
1 ^
1 ^
1 Cuprum.
1 Mercurius.
'S3AnUi3'I
'SSUVJ^l
Argentum.
Epar. j
I /•' - - Jnyjiertum
1 — rv: - r- - — ' , firmattonis. I Hautir»,.*:,
I - , - ‘ - - ■ ntofum. I
I Fei j ^ J- - - - - d -
j^“gj:^g7t~5as: 'i s^L i-iS
Pulmo. I Cerebrum.
Cinahrtum. j jalc.
Virgo.
K.a«e^!_c,to^ i X,Sr~r~pi - r-?:;r^ -
Bufo.
I Equtu. j Vmiornu. |
rmTTrri 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 nin i n i'i ri irnim 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
. i”r’':''ii!iiii|n!i:'
0 i 2 ~3
4 5 6 7 8 9 ib
PHILOSOPHIA. 11,
quoniam omnrs tales, non folumaDco, fcd abifta feientia, oporr«
icornncDci dono reprobati, & iiidigniinuentifunt. Scru philofo-
tarecr^o vllarti.vc oinnibusvinbusDcoH-ruias.&vidcasqua- pbum o-
t 'inpic fecit pio hominibus bon^ voUint Itis, Scfic linalitcr,
qai niilcricordia infinitus eft,gratijsinfiui:is dignum inucr.i- cfl’el7upc5
cscuius fani^Ulimum nomen fu bcned:duui A;ncn. bumia-
ftabun-
, _______ ______________ cinm.ciTc
GEORGIIRIPLEI ANGLIIN LIB.
SVVM XII.PORTARVMPRO-
1- O U V S.
O Lumen tncomprehenfihile y Gloriofum w maie^
jlute.
CiirMradtorum claritas ojfufcnt noflra lumina.
O vnitas in fubftutKtay^ triplex tn Deitate.
Hyeray (hti lubtleigratulans glorificatio.
O mtfe mors ^aiimorurn purificatio y ^ pura perpetua»
tto.
Ex occurrentibus periculu ejui nos eripis benigne.
Ex hac turbuleniu valle vanitatis cato infers.
O potentia ^ fapieJitia, e benignitas inexplicabilify
Sujlineme i^uottdie yfisa^ mem gubernator y
Et numcjuam tibi vita mea dtjf liceat fed potius
Tibi obediam tancjuam fidelu profejfor.
In meo principio ( Bone Deus) audi preces meas.
Virtute tuagratia adauge voluntatem meam.
Da fimulvt pojjimvoiuntatem tuam abjoluere.
O fcrtnium excellens abundans omnithe/auro»
Tu es a ejjuo omnis bonitas largtjfime manat
.Ad homin&s ate^ue ad ejuamlibet Creaturam.
Digneris Igitur tueri opus tua potentis dextra.
JSe tempus n ofirum tn vtta teramus muuliter.
Concede fine fraude^vi vidu nobis coparemus nein peri¬
culum grande pcccaioium incurremus: Et quandoquidcnx
©us wa dc cauia j^cuunuauimQS noftr* Yoloataii, mundQ
Vh 'axiomata
&concupifcencijs eius. Tanquam proprium & fpontancutu
profefforem merccipe, cum ex te folo dependeat noftra fidu¬
cia tota: vlteriusnou poflumus: nos tibi fubmittamus opor-
tcr»occultos tuos thefauros dignare nobis detegere. Oftende
Bobistuaabfcondita, nobisquefis benignus. Inter alios qui
teprofeffifuntjmeipfuraolFerocum humili fabmiflloneo-
rancem, yt tuus feruus pofliai elTe, vita integra , non aliena i
mcaprofelfionc: deprecor Domine vtmihi velis ignofccre^
famulis tuis fidelibus fi tua fccreta aperuero. Arnen.
GEORGII RIPLEI DV0DECIM‘P0R-
TARVM Axiomata Philoso-
phica.
DEvs acternusin principio omnia ex nihilo, Sphaeri¬
cum opus &obrcurum ex confufo chaocreauit.
^ Er: vna Malia cpnfufa creata fune omnia quae nunc
Hoc principium vnumelTcpoteft ad declarandum noftri
benedidii lapidis materiam.
Nofter lapis appellatur Microcofmus, vnus & trinus, Ma-
gncfiaatqucSulphur^ & Mercurius a Natura proportiona-
Philofophi vocant argentum viuum , & non vulgare , fine
gaonullum cxillenscflcpotcft.
^ Propinquius inuenitur in quibufdam rebusj quam ia
Intcliigas tres efle Mercurios, qui funt claucs totius feien-
tiae, Raymundus vocatfua menftrua,finc quibus nihil fit in
arte.
Mercurius aliorum corporum eficntialis, noftri lapidis
praecipuum materiale eft. *
^ Lapis eft anima & fubftantia, per quam tcfra recipit fplen-
Qmd aliud eft Aurum & Argentum quam terra munda,
alba & rubea.
Totum compofitum vocamus noftrumplumbumi quali¬
tas Iplcndoris a Sole <$<: Luna prouenit»
Tolle
PHILOSOPHICA. uf
T olle ab cis praefatum fplcndorcm, & tunc terra erit parui
I fflr.omenti.
Nullum corpus immundum (excepto vno) quodvulgari-
I ter a Philofophis vocatur Leo viridis, quodeft medium con-
iungendi tindiuras, inter Solem & Lunam cum perfedione*
intrat magifterium noftrum.
Ambo principia materialia dcbencfblui&formalia, ali«-
qui parui clfet momenti.
Haecmcnftrua nofeas tibi dico, (ine quibus veta calcina»
tio nec naturalis diflblutio fieri poteft.
Hic lapis cfl vapor potcntialis metalli, hunc quo pa^io ac¬
quiras oportet te cfTe cautum.
Inuifibileprofedo cfthoc Menfiruum ,quanquam cum
fecunda aquaphilofophica pej^feparationem elementorum
in forma aquae clarae, appateW^^inexhee Menftruo labore
exuberato curo eo poteft fieri (ulphur naturx fi fit circulaturti
in fpiritum purum. T um cum eo poteris dtlfolucre tuam ba-
fim aut malfaxn diucrfis modis-
Olcum inde extrahitur coloris aurei aut huic fimilc et
noftro lubtili rubro plumbo. Nam Raymunduscum proxi¬
mus eflct morti, ex eo fecit aurum potabile, quod illum reui-
ficauit
Iftud aurum potabile, fiuc oleu citifTime occidit Mercuri¬
um crudum , quum fiiper cum proiicitur, & Mercurius illc
tingit ftabili tindura omnia corpora inSolc&Luna peifede.
Hoc pado guberna bafim vtraraqnc & rubeam & albam.
Calcinatio eft purgatio noftri lapidis, cum rcftaurans fuo
proprio naturali calore, inducens folutionem noftro lapidi
inprimis ncccffariam.
Neque enim corrofiuis, aut igne folo, aut aquis ardenti¬
bus, aut vapore plumbi, nofter lapis calcinatur: nam buius-
modicalcinationCiCorpora de ftruuntur,qu£e diminuunt hu-
miditatem noftri lapidis.
In calcinationc noftra humidum radicale multiplicamus:
nam genus cum genere habet inclinationem appetibilem,
qui hoc non nouit, cateus eft in feientia.
Iunge genus cum genere, & fpcciemcum fpccie, vta:quu
eft.- nam vnumquodq; femen rcfpondctfuo proprio feminL
Omnis Spiritus figitur cum calcibus fui generis.
Philofophi calcem conficiunt vnduofam,tam albam qua
rubeam«
ns axiomata
rubeam, trium graduum, antequam noftra bafl, litpcrf.^ta,
liquida ve cera,alioquiii nulli eft vTul.
Aonumenim fumimuspronoftraexpcAuionc: nara mU
nons temporis fpacio, calx noftra non poteft co .fici.
. Si aqua tnaacqualis fuerit, in proportione cum ccrra.calo-
-jremcnluraro, ex his emergit nouum germen, fimul albmtl
atque rubeum, quodin igne perpetuo durabir.
fac trinitaicm vnicatisfinc diireufionc, hxccftcertiftima
op. imaque proportio.
Qao mmor paes fpiritualis,hoc faciliorerit dilTolutio po.
tias qtnm fi nimia aqua terram rubmcrgcrcs,quod totum o-
pus deftiuit.
Seu.pcrhocinpetftorc geras, vtnun-quam tua terra aqua
fuffocetur.
Noli querere in rei l,quf^n canon cft.vtjinOuis.fan-
guiue, vino, vitriolo, aut in medijs mincrulibus.
Nihil emnlumcn:i in rebus non metallicis cft.
In metallis, ex metalhs, per metalla, perfeda metalla ftut.
Primam o nnium t iorum Elcmcntoru , fac rotationem,
& ia aquam, terram conuerte ante omnia : D -inde ex Aqua
fac acrem, & aerem reduc in ignem. Hoc perado, rctroUura
reduc terram tuam.alucr incaflum laboras.
Lapis nofter Ii ibct nomina ptopemodum infinitamam ab
vnaquaque re, qu.x mgra cft in arpedhi , denominatur. Cum
luc’dusfi ,tanc habccnominaiucunditJttis.fccundumrcsaU
bas fimilitcr& rubeas, &tandem cft vna res.
Virtute noftri primiMcnftrui clari & lucidi, in quo corpo-
ra noftra pat unturEccliprin,& a fuis duris &(iccis compa-
dionibuSjfubtiliantur «Stin fuam primam inaccriam retro*
graduntur.
Nihil hic cft pr^tcr Sororem A Fratrem, id eft, agens & pa¬
tiens, Sulphur & Mercurius coeflentialia generantur.
Diftblutiovnius partis corporalis, caufatcongelationcra
altcrinspartis fpiritualis.
Cum terra prorfus in cinerem redigitur', tunc cft aqua eo.
gelata, hoc intclhgc Quindo corpus a prima fua formacft
»lteratum,noua forma immediate inducitur.
Nihilcftmrcrum Naturafpoliacum omniforma.
Omne mctallu fuit aliquando aqua mincralis-Q^amob-
cem > cum aqua rediguntur in aquam omnia • in qua aqua
PHILOSOPHICA,
117
naturaliter sutquatuor qualitates repugnares eu diucrficate.
In vno viiro debent omnia fieri, ouo limili in forma & be¬
ne claufo.
Nunquam permittastuum vitrum efic calidius, quam vt
poflis fuftincre manu nuda,quamdtu lubet, durante tempore
iolutionis.
Cauc ne vittu hoc vel aperias, vel moueas vnqua , ab initio
vfqjad fine, fi Iccus fecciis,opus tuum perficies niifquam, ^
Exicca terram, donec illa fitiat calcinandoialioquin in va* 3
num laboras.
Materiam in duas partes diuide, ita , vt fubtilc a grofib (c-
pares, donec terra in fundo manfcrit colore liuido.
Pars altera fpiritualtscfi,& volatilis, fcd omnia illa in vni
rem debent conuerti.
A civ A M, ad quam debes reuificare lapidem, vide vtdcftil-^ ,0/ \
les eam, antequam cum ea opereris, fiepuis per fc foIaimnoJo J
ex vifu potens cognofccrc, quum erit purgata a farculctis fae¬
cibus, quam aliqui pofTunt multiplicate cum Saturno, &alij8
fub(tanrijs,quas reijcimus.
Ueflillacain, donec fu muda & tenuis, vt aqua, colote cq-
ruleo Iplendcnti liuidt», retinens fimul fuam figuram & pon-
dcrofitaicm. Cum ea humedauit Hermes fuam arbotcm,cu
luo vitro, fccitquc crefccrc in altum flores.
Tum enim clt vera theriaca, maxime valctadcxpcllcnda
venena, & in fuo opere mirabilia quaedam oftendir , multos
morteeximens, vitaeque f;ruans. Vndccam ncmifccascum
corrofiuis. . ,
Hcrmcscamvocauitfuumvctumjobfuum volatum pro- 7 '
cliucm a Sole&Luna, marito &vxori, faciens mox cum eo
lapidem noftrum volatilem, mortuum vitre reddens, vitam-
qucimpcriicns Soli & Lunje,marito & vxori.
Itaq-, pnus diuidas quod prius natura ligarat , Mercurium
•dcncialcm couertensin vcntum,finc qua naturali &fubtili
feparationc, nunquam profutura complcbiturgencratio.
Aqua debet fcpticscllelublimata, alias nulla naturaliter
fiet dilfolutiojBCC puttcladionc vllaro videbis,picis inflat li*
quidaE,ncc apparebunt eoiores, obdcfcdfum ignis in tuo vi¬
tro operantis.
Quatuor funt igniu genera q feire dcbcsiNaturalis, Inna-
turalis, contra naturam &Elcnjctalis , qui accendit lignum,
his ignibus vuinur,<k non alijs pluribus,
J2g AXIOMATA ^
Ignis Naturqincft omnibus rebus, &efl: tertium meniira*’
um. Innaturalis ignis occafionacus vocatus, & cft ignis cine¬
rum & balneorum ad putrefaciendum, &abfquehis nihil
perduces ad putrefaciendum.
C Ignis contra Naturam debet excruciare corpora, ipfeeft
/ draco violenter comburens, vtignis inferni,
/ Fac igitur ignem intus in tuo vitro, qui comburat corpora
^ efficacius, quam ignis Elementalis.
De Conivnctione.
Coniundlio cft copulatio feparatarum qualitatum, vel
adaequatio principiorum.
Q^i non poteft fepatare Elementa , &:ea diuidere , a via
aberrat.
Diuide Animam aCorpore, animacaufabit coniundio-
iiem perpetuam.
/ Mas, id cft Sol nofter debet habere tres pattes, &ilh®vxor
noucm,tunc par cura pari gaudebit femper.
Centum quinquaginta dies, in putrefadione vfquc ad al-
bedmem, inftaroculorum pifeium.
Sine dubio folutio & connexio fuutduo principia ardarc
kuius feientiae, licet plura alia principia fint.
De PvTHEFACTlONE.
Ea eft corporum intciemtio, tanto tempore in balneo ,vct
noftro fimo, dum nodes transierint nonaginta, in humido
calore hoc conferua diligenter. Mox poftea nigredo erit tibi
index, quod illa ad putrefadionem properat.
Nam fimul vt pix liquida, eo tempore turgefeent &cbulli-
ent, colores inftar iridis, afpedu pulcerrimi, & tunc Aqua in-*
cipit omnino dealbari.
In corporibus humidis calor temperatus agens, nigredine
parit, qua habita non cft quod timeas: nam eo modo fubfe-
quetur germinatio noftri lapidis,& ftatim cum triginta die;;
transieiunt.Vuas habebis. Hoccftnoftrum Adrop, Vzifur
atque plumbum rubeum.
A violento calore ac fubito frigore defende vitrum tuumi
moderatoque adeo vtereigne, &caUcavitrificatione.
Aduerte quam tibi deligas materia, nc mifceas de Talibus,
fulphuribus, nec medijs mineralibus: Nam quicquid Sophi-
fta garriat, Sulphur noftrum 6L Mercurius lunt in Metallis
tantum.
Si
! P H I L O S O P I C A. Ii,
Si Deus hanc fcientiam per medium aliquod tibi coce fl'c-
tir, ne detegas quicunqi (it qui poftulcc , nec fauore nec pre¬
tio aliquo. Ne (is opprcdorjlcortator, impudens, fed Dcolct-
uias,& pauperes finttibi curz.
De Coagvlatione.
Congelatio eft mollium rerum induratio in calore candi¬
do contixanoq; fpirituum volatilium,
Elcmeniaprotinusconuertuntur, noftra aurem congela¬
tio minime: quae congelata in acre non liquefcit in Aquam>
aliter opus noftium dcrtiucrttiii,
Gum Maceria Ktdla crtcadida, tunc Spiritus cura corpori¬
bus Congelabuntur. Ttbi eft adhuc ftatuendus longus termi¬
nus antequam talis coniiclatio tibi appareat in limilicudinc,
perlarum,
Caufahorum omnium eft calor ccmpcrati/Timus operans
& monens continenter materiam.
Crede mihi omnisperijt tuuslabor nifi terra tua rcuificc-
tutaqua, Congclatiotum veram nunquam videbis.
Aqua eft fccrctum ex vita omnium rerum in toto orbe exi-
ftentium, aqua res fingulae habent fuum initium, vt cernere
eft in feminis paturientibus, qua: piiuS aqua ab illis an te par¬
tum emanat non fine magnis doloribus.
Subftantia nutritur fuo proprio menftruoquod Aqua de
Terrafolu produxit, cuiuscoiorcftviridis jpptio afpctftu.
Intcliigc nunc quod ignea noftra Aqua Iic acuata vocatur
Mefttualis aqua, in qua terra noftra foluta eft , & naturaliter
Xalcinatapcrcongelationcm:vtca nunqua pollint diuidi.
' Quandofccifti imbibitioucs (eptem , tunc iterum debes
lotam citeumuoluere de putrefacere omneillam materiam
fine additione, primo pigredinem fpctftsns, tunc in albedinc
congclatotumiTum baliraadfinem pcrduxifti .aepoft per
medium, in rubedinem afccndc.
Sic aqua tua diuifa eft in duas partes , eu prima parte cor¬
pora purific.iutur. Secunda pars imbibitionibos dcftinatur,
cum quaportea materia denigratur, ftatimq; fupcrlcuiigne
aibificatur, reduc cum ad Rubedinem.
De Cibatione.
Cibatio vOCacur nutritio noftrx materix ficcx, bde & ci¬
bo datis vttisq; moderate, donec reducatur ad terriu ordine.
!N unquam illi tantum dcs,vt eam fafFoccs,ac aquei humores
i I fupe-
IJO 'AXIOMATA
fupcrcntfangaincm:nam fi bibit nimium ,prouocanc!as eft
vomitus, alioqnin diu aegrotabit.
T ribus vicibus totam tuam circumuertes feruans didi* ci¬
bationis Regulam, ac tum, quam primum ignem fcnlcrit,vti
cera citifiimc fundetur.
De Svblimatio ne.
Ne fublimes ad fummitatem vafis: nam fine violetia , non
coges rutfus ad fundum.
Temperato calore inferne quadraginta dicrufpacio, do¬
nec nigrum fit&obfcurum.
Corpora dum putrcfiuntfublimantur magis ac magis,do-
nec in aquam omnia elcuata fuerint.
Sublimationcm facimus tribus de canfis.- ptima eft vt cor¬
pus fiat fpiricualc, fecundo, vt fpiricus fiat corporalis , & fixe-
tur cum eo, & confubftantialis fiat. Tertia caufa eft, vt ab ori-
ginaliimmunditiapurpetur.&eiusfalcedo fulphurca dimi¬
nuatur in eo qua eft inFcdlu, fublimatur in altu albiora niuc.
De Fermentatione.
Fermentationes fiunt diucrfis modis, per quas medicina
noftra perpetuatur.
Inclaram Aquam quidam foluunt Solem & lunam, &cu
eorum medicina, faciunt ea coagulari,talisfcrmentatio non
cftnoftripropofiti.
Hoc totum eft de noftra intentione , vt prius atteres ante¬
quam fermentes.
Fige tuam Aquam & terram firaul ftatim , &cummedici-
natuafluitvtccra, tunc vide ( vtfupra) vt fupra amalgamata
eam proijcias Et cum omne illud fimnl eft mixtum fupra tu¬
um vurum bene claufum fac ignem , donec totum (it fixum»
tunc fac proiedtionem,ficut placet tibi , quia ea eft medicina
omnino pcrfedla, ita facies fermentum tuum , tam rubrum,
quam album.
Veraferraentatio eft anime* cum corpore incorporatio»
reftauransei naturalem odorcm,iuftum,&colorcm , per na¬
turalem infpiflationcm rerum feparatarum-
N am ficut magnes trahit ad fc ferrum, fic noftra terra per
Naturam trahit deorfum animam fuam ad fc,clcuatam cura
Vento.
Nam terra fermentum eft fine dubio aquat : &yicifiim a-
qua cerr*.
Aquam
PHILOSOPHICA. i^i
Aquam f.icimus maxime oHorifcram,cii qtia omnia cor-
J)ora in oleum reducimus, cum quo noftram medicinam facii
musflucnccin. Qamtam. eirentiam vocamus hanc aquam, l
hominumq; (anat enines argritudines: fac igitur Olcu cx So- /
Ic & Luna, quod eft fermentum odoraru fragrantiHimum. ^
De Exaltatione. ^
Exaltatio parum differta fublimacionc, fi verba Philolb*
phorum intelligis.
Si iguurvclis tua corpora exaltare, illa fublima primo Spi¬
ritu vit^idoncc terra fit bene (ubtiliata per naturalem rcdlifi-
cationem omnium Elementerum. Tunc pretiofiora multo
cruntauro,proptcrqiiintam efieutiam, quam retinent.
Quando fcigus vincitcalorcm.tum in aquam aer conuer-
titur,&fic duo contraria fimulobuiam fiunt, doncccuiquc
eum altero rci'^econucniat.
Hoc raodoigitut ficvt circuletur vnumquodq; in alteru
feftinanter exaltas, ac m vno vitro bene figillato haec omnia
peragantur non manibus.
Gonuetteaquam in tcrrara,quae eft protinus nidus alioru
tlemcntorum: Nam terra in igne eft, quatin aerequiefeiti
Iftam circulationem debes incipere in occidente, tum poft
hieridiem verfus donec exaltentur.
De Mvltiph c ATIO n e.
Multiplicatio eft res, quat facit augmentum mcdicinrt .in
colore, odore, virtute & quantitate: nam eft ignis, qui excita-
tusnunquam moritur, fedfempertccum habitat, cuius vna
fcintilla poteft excitare plus ignis in virtute multiplicati.
Diues eft ille qui particulam habet noftri Elixiris,quia po-
teftaugcriin infinitum vnavia, fidiftoluas noftrum pulue^
rem ficcum,&facias horum frequentem coagulationem, tu
facies augmen rationem, & fic potes illum m ulti plicare, vt in
vitro crefeat in modum arboris, quam Hermes arborem vo¬
cat afpedtu pulcerrimam : cuius vnum granum multiplica-
tur in mille,fi fapienter noris facere tuam proicdionem.
Sicut Crocus pulucrifatus fic cum liquore paulatim tem¬
peratur, &poftca addatur maior quantitas liquoris, tingit
inulto plus liquoris in quantitate, quam fi cftet integer in fua
groffa fubftantia: Sic noftrum Elixir, quo tenuius facium
fuerit, hoc largius fc profedo fua tindlura fparget.
II X Cooperi
HI AXIOMATA
Goopcrt tuum ignem vcfperi xque ac mane , ne tibi fit o-
pusoftiatim dirquircre inter vicinos vtab illis accipias mu-
tuo>quo diutius retinebis eoam.plius lucrabciis , multiplica
femper magis ac magis in tuo vitro,enutriesillum Mercurio
dum vixeris, (ic habebis amplius quam tibi opus erit.
Ne frenum laxes propterea peccatis, fed Domino Deo fuo
attentius infcruias.Cogita te aliquando anteDei tribunal af-
fiflendum illic rationem redditurum.
De Proiectione.
Si tindfura fit vera & non variabilis , probabis cum pauca
quantitate mcdicinx metallo vel M-rcurio, vc pvx adhicrebit
&tingat inproiedlionc vt omneignem Uiftineat: fc i multi
per ignorantiam dcftruxcrunt opus fuiim.quum faciunt pro.,
icftionem fuper metallum impurum.
Vide vt Medicinam tuam proijcias fuper fermentum tuu,
tum erit illud fermentum frangibile vt vitrum, proijcc illam
frangibilitatem fupra corpora mundata , tunc habebis Me¬
tallum omniiudicio probatura.
Dbvs oTternvs Benedictvs Amen.
RECAPITVLATIO.
At tende diligenter latitudinem noftri lapidis , & incipe
in occidcntcjvbi mas rubens &coniuxalba fient vnum,
defponfati fpiritu vit2-,vc viuan: in amore & quiete.
Terra & aqua aequaliter proporttonaiis:& vna terrte pro
tribus ipiritus & etiam bona piopotcio,quaceft fpiri tus duo¬
decim pro quatuor partibus tenar fiuc corporis. Tres partes
feminte & vnam viri debes accipej:e.
Et quo minus fuerit de fpiritu in hac derponfatione. eo ci¬
tius tuam calcinationem abfoltics.
Quo pado pcrfcdlc calcinatis corpora diflulucs , diuides,
&putrefacics, & omnia fecreta aliae nodrae infims Ahrono-
miaecum perfe(fl:a intelligcntia omnium polorum in noftro
caelo lucentium coloribus inexplicabilibus pnlcriorcsnun-
quam funt vifi, apparebunt amc perfedtum album.
Et poft perfedum album .Citrinus &talfus citrinus,&po.
fica apparebit fanguis rubeus impermutabilis. Tum habes
nicdicinam tertij ordinis in fuo genere muliiplicabilem.
Sed hoc fecretuin omnino non debes ignorare , quod no-
fler taas rubeus non tingit, ncc illius coniunx, donec imgan-
!
PHILOSOPHICA.
Si igitur velis tibi hac arte rem parare , altitudine tuorum
corporum abicondc, Se patcfac eoru profunditatem , dcftru-
cs primam qualitatem omnium tuorum materialium , & fe¬
cundas qualitates excellentiores , quam primum in his fepa-
ra; & in vno vitro vno regimine conuerte quatuor naturas in
vnum.
Diuideudum erit tuumElixir rubeum in partes, antequam
rubiHces: quod pones in duobus vitris.
Si vis habere Solis & Lunat duplex Elixir , fac llc; Tum eu
Mercurio multiplica llatim in magnam quantitatem, fi in
initio h ibes tantum, vt cochlear folum impicat: poteris mul¬
ti, nicaic fiiiuil in albu Se rubeum , vtetia (i viuas mille annis,
& conuerte illam in perfcilum oleum , quod in circulatione
hen debet fecundum noftrum ptopoficum : Haec olea figent
crudum Mercurium in perfedtura Solem & Lunam.
Hanc Oleagineam fubftantiam fixam & puram Raymun-
duTuum Bafilifcum vocauit, cuius nunquam tam planam
fecit explicationem.
Memento hominem cfiTe nobililfimam creaturam inco-
pofitioiic teriena,quod vnqua Deus creauit, in quo quatuor
Elementorum proporcionatorum per natura neutralis mer-
curialicas, quae omnino nihil conflat, producitur artccxfua
minera.
Nam noflra Metalla nihil aliud funt qua noftrae duae mi-
ncrae,nimirum Solis & Lun?,vt Raymundus fapienter notat,
fplcndor Lunae, & Solis lucidi. In has duas mincras fccret^de-
fccndunt quamuis fplcndor fit abfeonditus tuo vifui: Arte
potes efficere, vt appareat manifcflc.
Hunc lapidem abfeonfum, hanc vnam rem purifica, laua
in fuo liquore donec albefeat, tum fermenta fapienter &fic
habebis fummam totius operis.
5 E QJV VNTVR ALIA AXIOMATA PHI-
LOSOPHIA.
ALbertus libro de mineralibus dicit, quod aurum vbiq;
repentur, quia non eft res aliqua fine quatuor Elemen¬
tis elc mentata, in qua non inucniatur aurum in vltiraa
affinitionc iiaiutalitcr,&idco dicit vbiq; lapidis materia re¬
pentur,
11 i
Irem
m axiomata
Item dicit &probat,quod maxima virtus mineralis cftin
quolibet hominc,& maxime in capueinterdentcs, vtfuo te¬
pore inueeum eft aurum in grams m inutis & oblongis, quod
cflcnou poiTetiUifi in liomiuc eflet illa virtus mineralis.
virtus mineralis cftinelixire noftro,<Sc propter hoc dicitur,,
quodlapiseftinquolibet homine.
Hermes habui c tres partes Philofophiae totius mu di , quas
oflendit in panem mineralem , vegetabilem , &animaiem,
quae partes continentur in vno lapide , Icilicet in Mercurio*
id eft, fub hoc nomine Mercurij,- quia omne , de quo fit lapis
hue minerale,fiue vegetabile vel animale, nomme Mercurii
appellatur.
Si de omnibus rebus lapis fieri non poftet, quod dicit Alfi-
dius verum non elletmam (inquit)plura funt , qute foluunt &
congelant. Et Ortulanus dicit, quod Philofophi vocant lapi¬
dem omne illud, a quo quatuor elementa poiTunt fepaiari
per artificium uoftrum alchemicum: fed a quocunq; vegeta¬
bili & animali poliunt per artificium noftrum alchemicum
Elementa feparari: ergo a cjuocunqj vegetabili vel animali
poftic fieri lapis phyficus.
gxepluni. Videmus autem quod fi extrahamus acjuam abAbfynthioi
fi tepente extrahit calor igneus, extrahitur humiditasaquea,
& remanent partes tcrrxaduftae: fi autem procedamus cum
calore moderato, qui eft fimilis naturali, extrahitur tantum •
modo humiditas vitalis, &fic reliqua erunt perfede codta,
nulla-remanentc cruditate.
Ex terra &aqua funt Metalla, & quaccunq; igne liquefcuc
forti mixtione, couertitur aqua in quoddam genus terrarad-
ufta?,quae in fe aliquam falis fubftantia cotinet, vel aluminis,
& ideo Gcbcr in principio fui teftamenti dicit : ab omni re
combufta fieri fal pofte. Hicfafqui occultatur in tali terra
adufta, eft principium remoti ffirauin omnium metallpium,
& vulgo nominatur vitriolum , & illud eft medium minerale
&proprium femen generandi omnia metalla.
Metalla inuicem trasmutati poffunt , quia naturalia funt,
& eorum materia eft eadem. Hermes ponebat circulationem
idiota. in metallis, vt in Elementis. Nam yuum metallum fua corru^
ptione conuertitur in aliud.
Rafis libro diuinitacis inquitiScias res Naturae fubtili artir
ficio ita fimul alligatas efte, q? in qualibet rci eft res quaelibet
in potcutia;quamuis a^u non videatur.
PHILOSOPHICA.
Accipc lapidem honoratum, & pone cum in cucurbitam,
6c cooperi cum cum' Alcmbico & luta optime , poftea mitte
\n ftercore calidilfimo.poftca dcftillabiscum, & pones fub eo
accipiens in quod dcftillctur aqua,& fic dimittes quousq; to -
taaqua dcrtilletur,&c3ticcabiturhuraiditas,& poterit ficcU
tas fupra cum: Poftea extrahes eum ficcum, & feruabis aqua,
qux dcftillauit ex co,quoufq; fit tibi neccflatia. Accipies cor¬
pus ficcum quod remanfit in fundo cucurbit(j,& teres ipfiim,
& ponesin vafo apto fecundum quantitatem Materiae, in fi-
m um equinum, inhumabis vas bene occlufum, & hoc p qua¬
draginta dies renouando fimu ne refrigefeat, & (oluet ut me¬
dicina in fc, & fiet aqua fpifta alba, Et eu fic eam videris , feias
ciuspondus.&addcdceiusaqua medietatem ponderis, qua
rcfctuafti, claude bene vas.T une medicina congelabitur in ft-
jpili quantitate dictum, quibus folutafiiit prius.
In Elixirc aqua cft anima lapidis, viitus aquq eft fpiritus la-
pidis,quu aqua aliquando dicitur Lapis.
Videmus naturaliter ynum, generate fibi plura fimilia ; ita
artificialiter fol generat folcm.
Compofitio in hoc roagifterio, cft coniuniftio fiue matri¬
monium congelati fpiritus cum corpore foluio & eorum c6-
iundio,& eorum paftio eft fupra ignem.
Nam caliditas eft cius nuttimcntum,&anima no dimittet
corpus, ncccu coconiungituromnimoda coniundtionc.infi
per mutationem vtiusq, afua virtute &proprictatc , & poft
mutationem fuaru naturaru.Et hxc cft folutio & cogclatio.
Et feias quod hanc folutionem & congelationem iam ce-
laucrunt fapientes. . /r » j- •
Nifi effet compofitio non produceretur res m efle,&dim-
fio cft feparate parces compofiti,5cfic feparatio fuit cius con-
iundio. .
Et dico quod in corpore non morabitur Ipiritus nec ineo
crit,ncccumcovllatenu$ remanebit, quoufqjipfum cprpus
maneat ex fubtilitate 9c tenuatione, ve habet fpiritus.
Eteum iam ipfum attenuatu fuerit &rubtiliatum,& exie¬
rit a fua denfitate & fpiffitudinc ad tenuitatem, & a gromtic,
a corporcitate ad fpiiitualiwtcm, commifccbitur tunc Ipui-
ribus fubtilibus, Se imbibetur in cis, &fic vterque euadee
Tnum&idei», &oonfcpatabunturficutacc aqua mixta a-
H 4 Conftac
axiomata
Conflat procreationis tam pctfcaorum quam imper.
femorum argentum viuum &fulphur cfTe materiam &finc
ilis duobus nullam nouam fieri poflc transmutationem.
_ Quare mirandum efi, quod aliquis prudens fuam fundet
intentionem fupra animalia fiuc vegetabilia , qua; valde funt
remota, cum latis inucniantur mineralia propinqua, nec ere-
dcndumeftquodahquis philofophorum pofiierit artem in
praedKftis remotis nifi firnihtudinaric, & fic de iure nos opor-
m accipere argentum viuum & fulpluirpto lapidis materia.
JNec Mercurium viuG nec fulpiiur per fefolu, aliquod cene
la: metallum; Ted ex amborum c6mixtionc,diuerrametalU
diuerlimodc procreantur & mineralia multa,
r commixtione materia noflra coflatc-
Jigcda;fcdfioalenoarumfccretumcllmaximeoccultum-Ex
re minerali debeat fieri propinquius & vicinius, fit hoc
iplum eligere folicite tenemur.
Poncigiturq, eligatur materia noflra primo cxvegetali.
busvcfunt.herbae, arbores fiueomncjpgrcdicns a terra TGc
oportet inde prius fim argentum viuum' &fulphurdecoquc-
do a quibus excufamur, cum nobis natura proponat argen-
tumviuura Stfulphur. ^ ^ ‘«t argen-
fit ficligeremus ex animalibus vt funt: fanguis humanus,
capilh, vrina, egeftio, oua gallinarum , & omnia qu* ex ani-
iiurc^'^^ P^^oecdunt , oporteret ex ipfis fieri argentum vi-
Nonnego quod metalla cu fcmimineral.bus purgari vel
diffolui pofTintac fophiflica forma per ea introduci, vrTn
jplis errent homines. *
Poteftquoquepiumbi nigredo fiueimmunditia abflergi*
veruntamen plumbum femper erit plumbumrlicet alias qua-
litatesintroducant.vtappareaiargcntum.
Vnumquodq; corpus metallicum in fe fulpbur expreffe
habere dignofcitur & Mercurium , cum liquefcit calorcmc-
^ maxime in
colore & cute rubea fupcrius natante '.fcd proprium natur*
eenerajf alterius, cum vnum fineaL Metallum
tantum magis gaudet&cohatretMercuriofimpliciacmun-
^o.-vtfortiusvnumcumalioconiungatur ^
Opera
i
PHLOSOPHICa. 157
Opera naturae & artis funt eadem eflentia: tantum forma
I differunt:quia opera naturaefuntinuifibila & occulta.
PHTSIC^ CHEMICyi.
ir$themtca,
I ^ Ertum cft rebus omnibus a natura produdis.tam fuperio-
^ res quam inferiores virtutes inelle.
Artificialis corruptio neccllaria adfeparationemfpirituu,
quo lautius rcconiundaeviuant, vitamque ca:tcris commu-
niccntmeliorem.
Scopus hcrmeticx dodrina:, cft medicina quaedam vniuct
falis, quae iredum infenfatorum corpora, fcd hominum etiam
corruptiones atque morbos omnes indilfercnter auferat.
Corpor-i noftra voluntarie mori pofle manente vitanatu-
ralijfpintusque noftros fiuc animas intcllcdualiterac fupra
naturam a fms corporibus distrahi,non dilfoluto vinculo phy
fico,& hoc profunde cogitando, meditando, terrena difpicic •
dojcseleftia fpeculando.
Prophetica, naturalia, fpagyrica , &poetica arcana plcraq;
omnia teda funt.
Idipfum videmus palTira in natura facere voluiffc Deum
in omnibus, vtpotc lub vili pretiofum,nc rapiatur ab indignis,
contegere.
Q^ntum auri vilis arena &fpreti lapides velant oculis ea
cerncntibus,quae manus ignorantis abijcit, &pcs conculcat
infeius.
Quam occulte fteriles regiones , in fupetficic opibus dita-
uit incognitis, quasnegauit fertilibus.
Phyficis corporibus ineft quaedam veritas aut virtus incor¬
ruptibilis occulta,cam fore medicinam veram , fi modo libe¬
retur a fuis compedibus &a tetrocarccrc, a quo detinetur.
Certiim &ccrtillimum quodvis Elementatum aliud infc
continet, quam Elementa , quod quidem omnibus minime
notum eft,fed pauciflirais certum.
Omnis anima fublimioris cuiusdam effentia: particeps
cft.
Caelum & Elementa haec inferiora vnius &eiufdccfrcfub-
ftantiae,uec aliter differre quam per accidens, vti corruptibile
& incorruptibile,purum &impurum, agens & patiens , grauc
Icue,fcrcnum & opacum , ex quo omnia funt accidentia &
noufubftaiuiaet
Sub¬
ii f
^ AXIOMATA
Sabftantiatum enim cft generare, & non accidentiutu.
Impoffibile ve aliquis mortalinm hanc artem intelligat,
nifi diuino lumineprius illuftrctur.
Quanto magis ad vnionem vergit medicina , tapto magis
ad vitam accedit a morte procul dilccdens.
Vnuseft Deus & non plures.-vnum etiam per vnum er nihi¬
lo mundum in mente fua prius creare voluit, ac fubinde in ef-
fcdum producere: quo continerentur omnia quae crearet in
ipfo:Dcus vcelTorin omnibus vnus.
Res omnis a Deo efle habet fuum , a natura quae a nihilo
verbo Dei efle habuit nafeitur.
Creatarum rerum docet vnicura efle genus generaliflimu,
a quo reliqua genera, fpecies & indiuidua nata lunt , in diesq;
propagantur in finem vfquefcculi, htec res cft Naturaprimi-
cipaaDeo creata.
Corpora naturalia rerum infenTatarumja fuis fpiritibus dU
uifa repurgataquetrurfus illis in fui refurredionem, id cft per-
fedionem , coniungi poflcrfpc futurae noftrae tcfurrciftio-
pis.
Tria funt itaque h*c ad vitam naturalem: fpiritusvt mo-
uens, anima motus ipfc,& corpus motum, qu* fimul coniun-
«Sa naturale quid vnum efficiunt.
Prima rerum tria funt principia omnium Forma, Lux aut
vita naturae, materia.
ChaasChemicum,cftvniucrfalequid , omnia quae nos o-
peramur in fc concludens, a cuius ventre debet ingeniofus ar¬
tifex elicere materiam fuam, formam, Caelum & Elementa, vt
ex iftis medicinas conficiat.
Materia fpagirica dicitur prima & vniucrfalis matcria.fi-
ueMcrcuriusad vegetationem moucns, &particularcm for¬
mae materiam primam extrahens aformante.
Forma autem rerum cft,virtus generatiua , qua fibi fimilc
quodque producere poteft.vt hominis forma in homine latet
&non in alio , arboris in arbore , nec non in mctalfo me¬
talli.
Cruda non debent opus ingredi, fcd per fublimatioucm e •
uacuata ad latera vafis fublimatorij , vt ab inani fupctflua*
que terra fua, fi t libera. E e tunc forma cft lapidis , & non ante,
^ dicitur fulphut Natur jt.
Cicfoin cft Mercurius xiQfter, caleftis coloris obincorru.
ptibili-
PHILOSOPHICA. 13^
ptibilitatcm. Habet enim proprietatem in feipiritus incorru¬
ptibilis, qui cftvelutaniina habensin fecouditionem corpo-»-
ris,qui generat & producit ex eo lemen,vt Femina.
Virtus generandi tum nutriendi, in eo t ofiftit , hac de cau-
fa,in hac arte Menftruum vocotur,& caelum ratione motus,
Ncceflarium enim eh vt incxlo formx tanadiu digeran¬
tur, donec ad medicinam priorem ventum (it.
Generatio in genere elt occultarum Formarum maniFe-
ftario.
Qujcquidhu c cilo Fuerit irapofitum.foluitur.
Item fi cortuenicntia rei folutae fuerint addita, fiet id ipfum
quod operabitur, etiam cx pluribus vnura.
Etfeias, quod Philofophi multa capita Fecerunt de lapide,
&rublimatione,dcftillatione,feparatione,putreFa(ftionc,ab<-
lutione, incerationc>calcinationc, quae omnia funt vna,
peratioin vno vale.
COMVENDTFM AL3ERTI MAGNI, DE
ortu metallorum materia,jufru quam Sfagjf-
ncui radtcalta ^rtnct^ui fundet.
MAtcria vero principalis omnium Metallorum in fuis
mineris de qua iplacaufantur.eft aqua ficca, quama-
quam viuam vel argentum viuum nominamus, & fpi-
ritus Foetens quem aliter fulphur appellamus : non tamen in
natura fua prout fune in mineris fuis creata , quia in locis (uis
vbi generantur, nullum metallum iuuenitur , (cd potiusifta
materia cft fubfiantia qua:dam, a natura creata , habens in fa
jracuram &rubftantiam iftorum duorum: $ccxifta tali mate¬
ria vel fubftautia (|uorum prtedidorum procreata , ge*neratuc
creatur quaedam fubftanria fubtilis Fumofa ia vifccribu^
urrae,& venis mineralibus, vbicongregantur & detinentur.
Et deinde adueniens virtus naturalis fuper ipfam fumofatn
materiam, eam congelat, & vnit Fc cum ea vnipne infeparabi-
li & firma, p^rdccodFionem naturalem.
Ex his patet, quod in metallis funt quatuor Elementa na-
tutali:cr,6c quod (unt homogenea , quia nihil aliud funt, qua
fumi fubtili (fimi, per decodionem naturalem in fuis «lincri^
^ongc-lati & fi^i,i in mctallinaturjun egnuerfi,^
Nota.
^140 AXIOMATA
Item patet , quod humidum radicalc metallorum in eo¬
rum calcinacionc propter homogencitatem & fortem vnio-
nem elementorum inuicem in ipfisconfumitur nec fepara*
tur,ftcut feparatur humidum lapidis : quia non cft vnitum ia
cis cura hcco in plurimo vtriusque»
Mirabilis naturx modus in generandis metallis.
Eftquaedam materia in mineris vuiformis,videlicct argen¬
tum viuum & fulphur in vno corpore , ex qua maieria facie
naturaliter exire illam fumofam fubftantiam feu materiam
Tubtilem , qux beneficio naturat conuertitur in metallum.
Materia illa fumofa,eft quoddam corpus.Et illa fumofa ab ea
generata eft quidam fpiritusiEt fic natura facit de corpore fpi-
xitum:&fic facit afecndere a terra in carlum, id eftrem corpo¬
ralem facit rpiriiualcm,& poftea circulando rem fpititualem
facit corporalem j& fic de cxlo dcfcendit in terram.
Item patetrquod omnia metalla quantum ad radicem na-
turx,funtciufdcm fubftantire vel materireidc tamen non func
ciufdem fbrmae;Et hoc eft propter infirmitatem & fanitatem;
munditiem & immunditiem / paucitatem & quantitatem i-
pfiusfubfiantiqargcnti viuij&fiilphuris,in vnione &coniun-
d:ioncnatur3li;& propter naturam minerarum diucrfarum,
& longam vel breuem ipfius natura» decodlioncm.
Eft quafdam materia vel fubftantia propria argenti viui &
fulphurum fumofa & rubtiliflima , cx natura ptatditftorum
duorum per noftium artificium generata,limpidiffima, clara
tanquamlacryma.in qua latet & habitat fpiritus quintae e&
fentiae,vtinferiusdicemus. Nontamen eftiftafubftantiai-
pfum lulphur.nec ipfum argentumyiuum pro vt fiint in natu¬
ra fuaiu rainens:fcd eft pars quadam iplorum duorum^ quap
non cftargentum viuum vel lulphut.
Quidam Philofophi dicunt , quod ex folo argento viuo fi¬
ne admixtione fulphurum hxc materia generatur: fed hoc eft
idem , quiaargentum viuum habet in fc naturaliter fulphur
rubeum mixtum ; & hoc fulphur rubeum ab albedinc ipfius,
propria manu fcparauimus, vidimus,
N ullo modo fubftantia fumofa praeditfta poteft naturaliter
clicinifi cx fubftantijs pcadidorum duorum argenti viui &
fulphurisin fimul admiflis.Tcrra & aerfunt patientia : Aqua
& Ignis funt agentia : i ou.i eft mafculus:& terra eft femina-
Item nota quod fu.icudo generari praedidam furnofam
mate-
PHILOSOPHICA.
materiam afubftantijs praedirorum duorum Mcrcurijvini
!&rulphuris,& (iiorum adiundorumrquod dida fubftantia fi-
mulvnitacftquodammodocorpori , a quo exitiftafumofa
fubftantia: Nam fecit artifex afeendete a terra in caelum
quandam materiam vel fubftantiam corporalem, in mate¬
riam vel fubftantiam fpirirualem : &cum pefteaipfa materia
vel fubftantia Ipiritualis fada eft, congelatur & fixatur, &in
lapidem conucrtiturrtunc facit defccndere de c£clo in terram:
i & materiam vcl (ubftantiam fpiritualcm , iterato facit corpo¬
ralem. EtPhilofophus quidam dicit: quod ex fola fubftantia
Mercuri) ilne additamento fubftantiae fulphurum, lapis elici¬
tur vel gencraturiNon hocintelligit^dcfubftatia fumofa prx-
dida , in qua latet fpiticus quintx elTentiac , quem qua:rimus,
quoringamus,(eddefulftantiafixa& fiima lapidis, quae eft
terra iplius.in qua Sgitur idem fpiritus,qiia terra ipfe lapis fpi-
ritualis impraegnatur ia ventre venti, pcrmagiftcrium huius
artis.
Philofophiconfidcrantes eorum matcriam,quaccft in vafe
fuo,& calorem fcntit.euaporatur in fpeciem fumi,& afeendic
in capite vafisiSc vocant fublimationem.
Et videntes quod dcfccndebat in fundo vaf s , vocauerunc
dcfcenrionemjadhucvidentcsinrpiUari matcriam& denigra¬
ri , & foetorem malum dare, vocaucruntputrcfadionem &
caput corui.
Videntes colorem nigrum & fufeum &malum poft lon¬
gum rempusdimittere, & aliqualera albedinem ad modum
cinerei coloris deuenire , vocauerunt incinerationem fcu de¬
albationem.
Ideofumma totius artis nihil aliud eft, nifiextradio aqu*
cx terra, & aquae fupra terra dimiflio, donec putrefiat ipfa: Ec
haec terra cura aqua putrefeit & cum mundificata fuerit auxi¬
lio eunda regentis, totum raagifteriura perficitur.
Vide,fpcrmaphiloIbphorum,cftaqua viua , Terraautem
eft corpus imperfcdum:Quac terra dicitur mater omnium c-
Icmcntorum.
Solutio corporis & coagulatio funt duo, fed habent vnam
operationem , quia corpus non foluitur nifi cum coagulatur
fpititus.Quu aqua coniungitur tcrrae,aqua fua humiditaie &C
virtutecamdifloluereconatur,nam facit ea fubtiliotem qua
p tius erat: & reddit eam (ibi confimileiquia aqua eft terra fiib-
tilior:
141 tSAACIHOLLANDt
tiIiot:fimiIitcr facie anima in corpore > & eodem roodoitiii
fpillaturaqaacum terra.
Ideo inter folucionem corporis & coagulationem fpiritus i
non eftdiffereatia temporis, nec diuerlura opus in aliquo.
Cum terra in nigrum foluitur puluerem,& incipit aliquaa
tuliim de Mercurio fecum recinere, tunc agit mafculus in fe¬
minam , id cftAzot in terram : nam dominante aqua, cerri
multiplicatur.
Dacurin rerum natura corpus metallicum quoddam, faci¬
lis folutionis.facilisquc putrefactionis, Ii cius praeparationem
noft;. felix Medicus ens , totis conatibus in eo votum tuum
ditige. Vale.
JSAAC l H OLLJNDI FRAGMEN-
tum de (apids PhHo/offhorum.
^Vm decreuifti fuper Venerem ad rubrum proicCtionctri
facere memineris lapidis marcria lento igne femper fublii
mare atque etiam fixarc, qui tamccfi longioris elf temporisj
tamen ea ratione iiumiditas eius melius conferuatur;
Lapidtifdhlimatto.
Ergo ad rerram tuam vel corpus vel fermentum vel rem
xara volatilem reddendam, mifccndae funt rei volatilis partes
tres cum rei fixae parce vna , ac moderato igncfublimandae.vt
antcoltendi. Quando partes volatiles fixas fuperant eas fe¬
cum infublime rapiuntidq;tanto facilius; tunccnim femu-
tuo auidiusampleCtunrur. Alij rotam materiam in vitro fi-
xandam ponunt vt prius, & apparent quotquot funt in mun¬
do eoiores , tumq; paulatim minui incipiunt ae tandem in v-
num colorem album omnes definent quo gaudeto, quia tunc
lapis eft fixus. Hic rutfum fuerunt alij prioribusillis paulo a-
cutiores, qui lapide fuum hucufq; perductu omnibus nume¬
ris completum efle rati fuper Mercurium & louem nullo cum
frudii proiccerunt,quod non fundi poflet neq; ingredi , vnde
Ili redefperataaboperedcftiterunt- Contra haud dubicopi-
naturi.li veteru feripta intellexiircnt, in quibus paffim aiunt
inferiorem mundum roremaiali camdiueflehumcftandum,
donecalbos flores & rubros ferat.
ItemRcgeiT. ladlcfuoefic nutriendum donec adolcucrir,
ad haec certam clara aqua paradifiirrigandam, cuius crebro iii
ciElumarccnclitatq;in terram defccndic.
Itaque Tc ad operis eomplcraentu perueniamus eum lapi¬
de
DE LAPIDE PHILO s;
dctuo.vtfupradidlumeftjfixato mifcc quartam partfmfpi-
ritus vt fint lapidis partes^. & fpiritus pars vna,ponc in vitro fi-
I xatorio,vnaquc illa fpititus pars brcui fpacio cum lapide fixa-
I bitur. Nam quemadmodum tres fpintus partes facile vnaiu
I cotporis fecum in fublime trahunt, itacontra trcsfixicvnam
volatilem haud difficulter fixam vniusque fecum natur* &
1 complexionis cfficiuntiiam vero illa parte fixatajfcruatafcm-
per eadem fixi & volatilis proportione alteram ei mifeeeum
eo fixandam.idque tamdiu repete donec lapis tuus luper can¬
dentem Veneris laminam fundatur, eamqj non aliter quam
oleum corium ficcum penetrat, tuuc habes lapidem Philcfo-
phorum omnibus numeris abfolutum.
Ex his iam apparet , quantum materi* initio fit fumedum,
vt vniuerfum opus perficiatur,quantaquerpirituum copia fit
opus.Nam & initio magna eorum quantitas cumtcrracftfi-
xanda&fpiritus ille cum terra fixatus tripla femper nouifpi-
ritus portione furfumeft trahendus. Et rurfum tota materia
cum fermento fuofixata cum triplo femper fpitituum fubli-
manda, donec tota fada fit volatilis,& tertio atque vltimo fi-
xatamouo rurfum fpiritu inferenda cft , donec inftar butyri
liquefcat.Itaquc cum harc omnia fpiritus beneficio perfici de¬
beant.
Etenim quando plus fpirituum cum eo fixatur, tanto red¬
ditur fufibilior,adeovttandcm in vifeofum puluerem poffet
redigi, qui facilius quam butyrum in fole funderetur, quod o-
mnino non probatur, fcd ab eo cauendum tibi eft metalli
natura vel magis vel minus liquabi lis reddedus, vt fi fuper Ve¬
nerem velis proijeere minus fit fufibilis quam fupet loucni,&
fi fu per loucm minus quam fuper Saturnum, & fi fuper Satur¬
num minus quam fi fuper Mercurium
Scias omnia metalla prius purificari dcbcrc& fordib.mun-
dari,dc hoc videlfaacu prima parte de medicina fup album.
Lapidis multiplicatio.
Itaqjlapide tuu hoc modomultiplicabis:primu extequa-
libus partibialis petr* & vitrioliafuis fjcib.leparati fac aqua
forte iuxta artem.caput mortuu pulueriza,&in aqua cotnuni
foluc,filtra& congeIa,tere du fit impalpabile, affunde ei aqua
fuafortcantcextrada,dcftiIlaquatu quidcpotes.Caput
tuu rurfum pulucri2a,foluc,filtra,c6gcla & deftilla vt pri^idqj
fac toties, donec lotu fal vna cum aqua forti afcedat,habcbM-
que
,44 ISAACIHOLLANDI
que prcciofam aquam lubram nodu inftar ignis mfernalt S
lucentem , hanc per balneum Mar.dcftillando cohobando-
quc redifica;donec ex balneo tota afcendat,eritqac tunc prae¬
parata ad lapidem tuum in ea perfolutioncra hoc modomul-
plicandum. Solue bcncdidlum tuum lapidem in tua aqua»
quod protinus fiet, pone in balneo tepido adlucatoqj alembi-
bico cum recipiente aquam ab eo extrahe , qua abflrada puU
uens aliquid ex cucurbita exime, ac per candentem laminam
an fu volatilis explora , vt alibi dixi, tum affunde rurfum a-
quam.&extrahcvtprius, vt nihil amplius afccndat.itcrum-
que proba, an aliquanto quam ante fit volatilius .quod fi nort
cft, affunde rutfura aquam fortcm.&dcftillavtrupra.donccv-
niueiCuspuluis a eandem lamina auolct.quodfignum eftfuf-
ficicnterelferolutum , tunc ter quaterve absque vllafxcum
additione Tubluna vt fuperius , tunc in furno fixatorio, igne
primu lento, deindeper gradus, dum fit fixus , tunc pondera,
& ad tres partes fixi /na fpiritus adiunge.iteruqj fixa vt prius,
idque opus reitera , donec quod fuit fublimatum fit fixum,
quod cito continget, quia in om nibus fuis partibus femei fuit
fixum, pars itaque fixa alteram fixat. Scito lapidem noftvum
nec fixum effe, nec volatilcm/edcflc meo vtrumque & Ipiri-
tum atque forte.
Porro quod noshic fixationem appellamus , id rcueta non
fixatio cft,fed dumtaxat fubtiles partes rurfum in vnum coge¬
re, vt ignem denuo ferat, & ad proiecflionem fiat aptus.
Sic igitur poteris lapidem tuum bis vel ter multiplicare,
fcd non faepius, quia nimia fua fubtilitate, cum in aqu-m fol-
ucrctur,muiribiliccrauolarct & aufugerct,fed hrechadenus.
Antiqui Philofophi in lapide conficiendo aquasfortes ig¬
norarunt, fed cogcbanturcalcinationibus, rcuerberationi-
bus,folutionibus in aere, aceto, congelationibus lapide fuum
paulatim apcrire,donec fpiritualis redderetur.Cum autem o-
mninopetfeduseffct,non callebant veram artem multipli¬
candi, fed in aceto dcftillato reddebant inflat olei clari, quod
cUm rurfum in duram maffam vclfirnt compingere, folcm dc-
corpotatum & inflat fanguims rubru vnica folutione & con-
gclationecum co mifccbant,ficqi in furno fecteto leuiigncitt
ma ,am rubram decoquebant.
Sciendum cH: (ab ornni viriditate latere nigredinem, ac fub
pigredine albedinem , & quicquid omnino a Deo creatum
cfl.
-fl „
DE LAPIDE PHIJ,.0 S. 74^
i vcl ia inrrinfcco (uo vel in extrinfeco pcrfedam rubc-
■ biic coni iaerc. Etenim qiiicquicl extrinfecus rubrum eftjin-
I trini^cus album eft, & ecotra,injfinius femper imericdbis co-
i lorii' us inter hacc duo.
Lapi;, qualia cft in extrinleco, talis cft in intrinfeco & in me.
1 dib, fupra quocunq^ rem proiici:ur,in eopcrfedlu opus exer-
icetjeiufquc intrinlecum incxtrinlccum. & econtra mutat.
I Eft autem Luna ih intnnfcco fuo , bonus Sol clarus & ruber,
I Et lapis fuper Venerem proicdlus eius intrinfccumquodal-
! bum eftj extra prouocat, fitque Luna alba & clara , rubedine
1 eius intra <ompulIa. Sic vnumquodque metallum lindiu-
: iram fuam in fe continet, fiuc ad rubrum fiue ad album, ita fi
: lapis nullam ex fe tinduram daret j ( quod tamen facit j me-
1 talla non fint ea opiis habitura.
Lapis metallorum occultas tinduras ferarum elicit, ficut
: Sol vegetare omnia facit , & tame fi lOQP- annis fuos radios
in femen figat, nunquam in id vel odorem vel colorem vel
guftum ex ie infundit, nam ca in femine latet conclufa, nun¬
quam in lucem & in adum proditura, aut frudus aliqui
:cx femine emerfuri, nififolis radiis calefierent 8c penetra¬
rentur. Et ramen ex proprio fuo corpore quicquam iis im¬
pertiat. Deus namque omnibus rebus creatis inclufit id quo
opus habet , & ineft vnicuique fatis cindura: , neque alterius
lidiumcnto indiget, & fua cuique eft medicina , neque ad fui
perfedionem morborumque omnium profligationem ali¬
ena habet opus^fiue in vegetabili fiuc miimiili , vel minerali
opere.
Q^odfinoneflct, opera Dei non elTentperfeda. (quod
abfic; Creauit namque Deus ad perfedionem omnia, ita vt
nulla re in,digerent.
Quo autem qindque ad perfedionem fuam proprie acce¬
dit, quocft fimplicias, eft & fuprcmofuo fini ac termino
vicinias, co pauciores colores habet. Cum autem ad extre¬
mum & fupreinum llnem, in quem a Deo eft ordinatum
pcrucnit, tum vt vnam duntaxat tam intus quam extra ha
bet tinduram , ita omnes omnium colorum qui antea in eo
apparebant vires & facultates in fe compleduntur,
D muteiialoiHenda.
De materia autem lapidis ita foluenda venit , vt femper c-
ius operationes in balneo fint faciendx, donec in leonem
KK viri-
^45 QV^ST. ET RESPONl
viride vertatur, vitra folui debet irt aqua roris Maij , vcl fi prf"
lefoluaturinhumido, fclutumeuapora& aquam ferna, Sc
cuapora donec humiditas eo vfquc fit confurapta, vt fuperfi- ;
cies pellicula obtegi incipiat, tunc vas refrigeratura inccllai
frigida &humida colloca & materia inftar falis petra: aut a*
luminis in lapillos congelabitur , quibus exemptis, quod re>-
liquum eft euapora vt prius, iteturaque cOngefa,fac vt prius,
vt tota materia tUa in lapillos abeat, hos omnes in phiala im-
pofitos in cineribus calidis colloca, & protinus inaqnam
Comiertentur, quam cuapora & habebis puluerem album,
qua per duas aut tres orationes dbminicas in reuerberatorio
pauco calore vtduntaxat rubeat, tunc exime & aqua diftib
lata foluc,quodclarum eft per filtrum extrahe & fic cotinua,
«ioncc fit fubtilis Stferua.
D. tu bentdtcltu infecuta, Arnen.
ilV^STI OK ES ET RESPONSIONES F/fU
loj»fh$c<K B d for tu S M.ntd Aquttant.
Ercurij prarparatio philofophica, eft vt eius obfcurita»
plumbea tota tollatur, & tranflucidus & clarus tranfpa-
xH reddatur, i.vt ei® terrq grauitas nimia fubtrahatur: quare
nimia tcrreftreitas & aqueitas impedit eius vires. 3. vt eius ab
igne volatilitas quoq; tollatur.Hxc fiint fuperflua in Mercu¬
rio qua? impediunt eius perfecliones. Et fic, per depuratione
per artem fit falpbilofophorum: abluitur fale &accetophi-
lofophorum: Quare fuperflua a natura funt remonenda , &
abfentia fupplenda.
QjqdJiie.
Vtrum Mercurius arte ex corporibus perfedis extrafrus
fuo corpori aut Mercurio vulgi commi:uus, veram & philo-
fophicam det coniundlionem , ad generationem phyficam
lapidis nofirifufficicncem ; ficut quorudam efl; firma opinio.
Quefltoms re'f'7ifio
Non minus corporum Mercurius efficiet cum fuis c6‘rpo-
ribus,fi'cut fperma hominis extra coipus fuum nihil generat,
quoniam non efl: feminatum in locum fibia natura para-
tum,pra:fenim cum locus conferuct & generet locatum. Ita
etiam fimde non agit in fiium fimile, ficut ignis non agit in
ignem, liec aqua in aquam. Mercurius fo lis calidus &ficcus
cfr. Sol pariter; ergo vbi' non efl paffio , nec ibi erit adtio. Si
homo
■ PKrLOSOl^HICiE. 14^
homo gignere cupit, illum neceffario oportet, vt feminet fo-
men fuum in aliam terram, quam in proprium iplius corpus.
Ideo res om nis dementata luam propriam habet matricem,
in qua generatur &: multiplicatur fua Ipccics: atqui Sol non
cft jppria terra fui Mercurij , in qua polfit multipiican & ge¬
nerari per corruptionem: Imo aurum feminare oportet lub
conferuatione fu.c formnr. Atqui Mercurius auri non eft for¬
ma auri,oc ideo Mercurius auri & corpus auri,lc habent tan-.
quam duo mafculi & duo mafculi, non generant.
Si ergo Mercurius auri iungeretur Mercurio vulgivt illi
commilccretur, an polid aliquid elHccre ad generationem
lapidis?
Rejfonjlot
Satis fuperius oftcnfum cft, duos mafculos haudquaquam
poftequicquam generare: pariformirer nec duas femellas.
Illi duo Mercurij le habent vcluti dua: aqua: vel duq femellce:
Idcirco par in parem no habet imperium. In rebus naturali¬
bus neceffario oportet ad perfedam generationem duo co-
currere, nempe agens & patiens , in debito fubiedfo optime
difpolitC} atqui Mercurfus folis & Mercurius vulgi limul iii-
cli nihil agunt,Ied manet tanquam duo corpora mortua: li-
cut terra terra: & aqua aqua:.
Qi|,a:runt fumma indagatione philofophi purilTimam
Mercurij lubftantiam , qux pro terra & materia habetur.
Circa quam fulphur natura: feminetur: vt in ca putrefeat: &
loco matricis habeatur ifta tetra , in qua raiilicris femen
conferuatum , fui viri femen expedans: quo inuicem vnian-
tur& commifeeantur infeparabilitcr vnum calidum Scfic-
cum: aliud vero frigidum&himiidum,vt humiditate & frigi¬
ditate vnius, caler & ficcitas alterius contemperetur. Et cer¬
to tempore erumpet feminatum de potentia materi^,in for¬
mam fpccificam in adum. Nam nulla qualitas primo & per
fe poteft agere: omnis adlio enim ad formam tanquam ad
fubftantia pertinet. Etenim eft principium 'quodda efficiens.
jiitareffOKjtofiuer>iU9. ,
Natura. n. operatur lemper circularitcr, nunqua retroce¬
dit, femper procedit, & in idefcmper redit nonfemperedde
modo: feminas vnum granu, jKocedit natura, & multiplicat
Tnum in mille non eodem modo.
KK i
Natura
cuculaiH
icr opera?
tui.
Natu-
I4S QVv^ST. B-T RESPONS.
Natura foluit corpus ciu5 virtute feminariafion tantuu^
non deftrudia, fed etiam multiplicata & aucta ; quod autem
Art viola- ars nequaquam facere poteft, quoniam ars violenter -i ncu-
vtnciium natura: cuiuscunq; rei frangit, quo frado, necefiario fc--
frangit, minaria virtus rei euanefcit.
Natura Sed natura vinculum fua: naturae fimilis blade foluit : quo
vinculum foluto , ita feminaria virtus magis crefeie, quia aerem acci-
lux natu- ^ f^c moueri incipit.
foluh "*** Ars Mercurium corporum faciendo vinculum naturx fra-
^ git: frangendo virtus feminaria, id eft , vinculum illud, fcili-
cet fpiritus vegetabilis, ignis naturalis colligans corpus cum
fpiritu euaneSir, ideo Mercurius foliscommiftus corpori
(uo nihil generabit: Licet fit currens, tamen corpus eft fine a-
mma & fpiritu, &per confequens mortuum manet: & quic-
>lercuri-_ quid. artifex moliatur nunquam fublimabit ,quia non eft vi-
cft viuus*^ uus, potius in priftinura corpus reducet; ita de luuaintclli-
gendomeft.
Elixir multiplicatur cum eodem Mercurio, exquopro-
creatum eft, imponendo fupra iam abfolutum opus , iuxta
fapien tum pondera, ita in virtute vt quantitate multiplica¬
bitur.
Hjcc ejl non mea filum eptnto , ^erutn ^ iudteium tnutnci-
h$le, probatum^.
B. Penotus a Portu Aqui«
tanus. V. M-D.
Iterum de Merctmo.
Quemadmodum tria funt , qux terram impediunt quo
minus germinet , fcilicec frigus maximum , calor maximus^
humiditas maxima: Mulieres fterilcs eo modo fiunt, nimia
humiditate laxatur matrix & femen defluit nec rctineturrpa-
riter nimia ficcitate arefeit femen & vnde germinet non ha¬
bet. Nofter quoque Mercurius ita fe habet, refpcdu fupradi-
dorum. Si terram fertilem cupimus neceflario eam excolere
oportet purgando, arando, excolendo, vt & a fuperfluis inu¬
dando, qua: poftea a nimia humiditate & frigiditate , & fic¬
citate liberata femen tale, quate velimus in eam (eminare,
nobis centuplum afferat:pari modo de ftcrili muliereream fi
velimus fertilem reddere, eius matrice imprimis ad tempera¬
tum conemur reftitucre. Aliter vir quicquicd conabitur ad
prolem gignendam, fruftra laborat-
His
1
P H I L O S O E H I C 149
His exemplis philofophiim natura imitari oportet vt ter¬
ram illam virginem paret , mudet, calefaciat & a fuis fuper-
fliiitatibus & peccato originali quod a fuis primis parenti¬
bus contraxit , lauet , purificet , redimat , opera:pretium cft
hoc faciat, hoc eft fujjflua demere & abfentia fupplere. Qu^id
in eo Mercurio fuperfluum ellc dicis?Dico terram ob Adq la-
pfum & omnia etiam cfle malcdidla , & per colequens morti
obnoxia & redemptione opus habuille. Nullum coinquina¬
tum aut abominationem faciens ingreditur paradifum , mfi
prius per ignem & aquam mundentur & regenerentur ( in¬
quit Chriltus) oportet denuo hominem renafei, quantum
fit fenex, aliter regni c^leftis particeps erit minime. Ttrra nu¬
tem etrea quum ftmtnutur nurum j htLofophorum, eji Met curt¬
us $pjorum Sed antequam eo nomine infigniatur, necefle ( vt
antea didum ) eftmundetur &cxcalefiat. Multas fuperflui-
tates fecum habet , quas nifi demas nihil efficies. Exalta ergo
illu hoc eft fac mori,vt morte fua alios c6taminatos fuos fta-
tres viuificetlllum interficere oportet cum rebus quarnon
extraneam eius proprietate, quas phifofophi ponunt in fuis
libris. Et vocant fiiblimationcm, ideo fales in hoc opere ne-
• ceflarii funt: Et abfque iis nullum fit acceptabilc facrificium.
; Ethocfitvtpuriffima cius fubftantia eliciatur: qua habita,
! fpiritu quintae effientiac impraegnabis donec fatur fiat.Scrua
& Deum adora, illique fubditus efto tempore vitae tua'.
lam virginem terram habes, da illi maritum fibi conueni-
I entem. Regina Saba eft, ergo regem diademate coronatum
I oportet, vbi accipiendus ? Ca’icftum folem exteris corpori-
! bus fplendorcm fuum communicare videmus, pariter fol
I terrenus fiue mineralis , ita faciet , fi in cxlo fuo conucnienti
I pofucris.Quod Regina Saba vocatur, quq venit ex finib® ter-
rx , vt videret gloriam Salomonis , ita Mercurius nofter re-
i liquit proprias fiias terras & induta pulcherrimis candidis
! vcitipientisfc Salomoni fubmifit , & non alij extraneo, &
immundo.
Quod fi philofophicum opus ifto noftro non intelligis
Icripto, neque aliorum librorum ledione illud intclliges,
Tcruni velim nolim fateri cogimur , diuerfas ad hanc artem
cfte vias,quibus ars obtenebratur.Sed fi quis femet ab hoc in
cxtricabili labyrintho fc cxtricaucrit : nihil in rerum natura
R K 3 tara
CANONES LVII.
tuim abditum, flue fuperius fme in hoc inferiori, quin illi nor^
fir familiare & manilcftum.Deum time, viriliter age.
Felix ^uemfiictunt Aliena pericula
cautum.
B. a Portu fanda?
Marix.
REGVL& SLl^ C ANOFILS V H J-
Ufiphict L FI 1.
Metalla C^Ofpora fua compofitione differunt ab argento viuo,
quare in- ^ quq ab eo generacur:eo modo quo ipfuni fuerit puru vel
ter l'c dis- impurum, exfulphurc mundo vel immundo.
«repent. argentum viuum coagulatur ex fulphure puro , in quo
eft vis igneitatis (implex erit aurum.
Si fulphur fuerit debile, &; Mercurius bon^ fubftatix , co-
uertit ipfu.m in xs.
Si vero argentum viuum fuerit ponderofiun , terreum &
immundum, & fulphur immundum & foetidum terreum, 5c
hxx fubflantix, fit inde ferrum.
Sic differunt corpora metallica ab argento viuo fecun¬
dum quod in ipfis ined fulphur extraneum vel adurens,
rerfeaio Multa quantitas fulphuris eft eorum imperfedio,& mul-
U impet- ta quantitas Mercurij eft eorum perfedio.
^t:io me- Sulphur comburit &comburitur,&pcrfedionem in om-
tallormn ^ ■ j-
vnde ni opere impedit.
Duplex eft fulphur , viuum fcilicet &vrcns.
Aurum & - ^ .
argentum
Sulphurantem viuum ftmplex caufat aurum & argetum.
fatur.
Sulphur
(implex.
phurcfim duseft & ficcus & generatur ex puriflima ficcitate terreftri,
phei cau- ficcitate prxdominatur ignis.
Sulphur quanto magis fimplex eft, tanto magis gaudet &
cph<jret Mercurio fimplici & mundo.
Sulphur vulgi femper inficit & denigrat, corrumpit quo¬
quo modo per ajtificium paretur, quare non eft fulphur phi-,
lofophorum.
Sulphur philofophorum eft ignis fimplex viuus, aliacor-
poraviuificans, &: ea maturans.Nam eftfuperflux maturita-
tis,&per artificium magis depuratum.
Omnium philofophorum eft intedo, peius perficere cun>
meliore.
Mer=
Sulphur
philofo¬
phorum
quale.
DE LAPIDE THILOSOPH. jff
Mercurius crucius exacjua clara ab initio facflus appetit
fcmper corrodere fcilicet aurum &: argetum qua; fux natur^ Corpet».
vicina funt, quod Mercurius ex corporibus congelatus , id Us /vicrcq*
pr^ftare nufquam poreft. rius .,ui4
Vnumquodquecompofitum fcparari ncceflccfljquxfc-
paratio mors eft.
Qwicquid ex folo igne fimplici & tenuiflimo creatum efl,
id neque bibit neque dormit, aut comedit, fed quod cx Ipiflo
igne creatum eft,lecus k- habet.
Quare varix creatuEX confpiciuntur? Quiaquatuorelc-
meta inter (e (unt inimica, na cucl:a elemcta fi ex code clTent
creata,vnius cllent naturx,& conuenirent, fed Dei poteftatc
vnita fiint &: copulata & pacem perpetuam obferuabunt.
Compofitio eft duplicis complexioms,vnaemm humida,
altera vero ficcx
Piures vix fiint ad hanc artem inueftigandam , quas tan-
dem ad duas vias philofophi reduxerunt, vniuerfalem &par-
ricularcm. Minera
Particularis via fit aqua ficcamediantc,& minera vocatur: philofo-
multiplicatur Mercurij vulgi additione : nulla fit proiedlio. phica.
Vniuerlalis qux multiplicatur multitudine fipiricuum, eft Aqua
aqua quq madefacit manus, paucis cognita. dctacicnsx
iEs incidens in illam aquam dicitur fermentum auri , li¬
quefit vt aqua, qux coquendo congelatur. Et tunc apparet
subedo.
Hoc xs dum primo coquitur fit aqua: & quato magis co- Quare v<v
quitur , magis infipilPatur quoufque lapis fit , omni metallo
fiipereminens:Ynde nomen lapidisphilofophorum foratum
eft.
Si aquam ipfiim dixeris,vcrum dicis. Si aquam negas, non
falfo negas : ne ergo pluralitate nominum decipiaris.
Oportet igitur ex xre noftro accipere partem vnam , Sc cx Ponder*
aqua permanente, qux etiam xs vocatur, tres partes. notat.
Eft autem totum magiftenum, vt fuperius fiat infenus: &
inferius fiat fiipei-ius,& coquatur donec plumbum xris flu:u
cum fermento in principio vel medio , vel fine adhibito , ^
tunc tingit & velut cera fluet.
Nihilaliud expedit qua aqua «evaporem rublimare,quod
fietGum videritis illas duas naturas purificatas aquam heri,
toiuniqvre corpus saagnefix ia aquam liquefa<ftum , turxe
Aqua in
puluercai
verfa.
Hacc aqua
ctt lohan-
nis Pora-
i. operis
;ni,s.
Terra cft
]ua,a-
qua eitin
erra.
Nota hic
incelligi-
tur de
mercurio,
cjui ma¬
nus ma¬
defacit.
Compofi.
tio lapidis
duplex.
IP CANONES EVII,
certe omnii vapor fada funt, & rede , tuifi enim vapor con¬
tinet fuum compar.
Philorophi vtrumque in vaporem nominauerut, eo quod
vtrumq; in decodioiie iungilur &vnum alterum continet,
& fugere non permittit, etgo permanentia fiunt.
Veteres, opus ex duobus ede dixerunt , & hxc duo iuncla
nonnulli voc.aiierunt compofItura,eo quod illa duo quatuor
funt, incfl enim ficcitas & iuimiditas,fpirirus & vapor.
Si dubitas quomodo aqua puluis fiat, oportet corpus q?
non erat aqua, antequam in aquam caderet fimul,cum aqua
fia t aqua, & aqua aqux mifeeatur & vnum fiant.
Ignari autem cum audiunt aqux nomen, putant aquam
nubis efle, fi libros philoiqphorum intelligeret, fcirent vtiq;
aquam permanentem efip; q\ix absq; fuo compari,cum quo
fada efl vnum, permanens efle non poteff.
Hxc autem aqua vocatur aqua auri ignis, venenum bonu,
arena, n’ gredo, quare omnem pluralitatem dimitte.Natura
enim re vn a contenta eft.
Coquite coquiteleni igne quo vfque liquefiat & in aqua
vertitur, calore enim aqux, facile totum aqua fiet. Et nifi v-
crumque in aquam vertatis , ad opus prcciofum non peruer
nietis: oportet corpus debile fieri cum aqua, in aqua , donec
fiat totum aqua.
Nonne videtis hominis compofitioncmeflc ex anima 5c
corpore,fic oportet nos duo c6iungerc,quam commixtione
philofbphi comparaverunt coniugibus , ex quorum ample¬
xu refultat aqua aurea.
JEs concipiens argentum vinum coagulat,ipfiim arcentu
viuum concipiens xs congelatur in terram, & hoc leniflimo
igne.
Scitote argentum viuum efle ignem, omne corpus com¬
burens, magis quam ignis, corpora mortificans.
Argentum ergo viuum argento viuo fui generis iungite,
& arcanum habebitis.
As vocant nummum. Nigredo autem philofophorum,
plumbum vocauerunt.
Duplex aure eft cpmpofitio , vna in humido , altera in ficr
co, & quum prudenter coquuntur fiunt vnu, & nominantur
plurimorum nominum : cum rubrum fit, auri flos , auri fer¬
mentum, colla auri, fulphur'rubru,& auri pigraencu.Du au-
DE LAPIDE PHILOS,
tenf crudum permanet, plumbum ;rris , virga metalli &. la¬
mna dicitur.
Res non fiunt nifi fecundum naturas carum , vt homo de
homine, leo de Icone.
Si medicinam curantem metalla quarris, origo erit in me¬
tallis , cum fpecics a fuo genere tingatur : metalla tamen lu
aquam limplicem elcmentalem reduci , non cft lic intclU-
gendum, quiaexfimplici nihil fit, fcd excompofito-
Natura cft vis quarda infita rebus, qua; ex limilib. fimilia
procreat, cundtas res auget & alit.Deus cft natura , Sc natura
Deus, a Deo oritur aliquid proximum ?i.
Natura Mercurialis cft, qua palcimur & nutrimur , fine
ipfo non eft vis animalium nec plantarum , ipfo enim femo-
to a rc quacumque , ftatim fcquitur corruptio & mors , cum
fit fermentum virx, &;cxiftcntue rerum vniucrfarum.
Ignis philofophorum eft aqua corum,fi fciueris igne igni,
Mercurium Mercurio coniungere , fufficit tibi.
Argentum viuurn cft fpiritus , & dicitur aqua permanens,
acetum fiue menftruum & aliis nominibus.
Spiritus fiue aqua cft elyxir albedinis & rubedinis tin-
dlura;, nccnon Ipintus tiiigens & aqua metallica, perfun¬
dens fc in corpus, ipfum viuificando. Et corpus cft recipiens
tine- uram ab ipfo fpiritu , &non ab alio. Et illud quodfixat
fpiritum eft fixum &: incremabile, & nominatur fulphur plii-
lofophorum.
Cauendum eft ne fpiritus qui corpus exficcat & d corpore
exficcatur, fiat volatilis, Nam fieuolabita corpore, corpus
perfedtum efie non pot^ft.
Iunge humidu ficco , Si. Ixtabitunquia humidii eft fpiritus
& anima; ficcum dicitur terra , aut copus mortuum.
Notandum quod aliud eft vndluofum , & aliud vifeofum;
Nam ex humido vifeofo generatur lapis: fed ex vndfuolo
metalla generantur.
Quicquid veritatis in arce Alchemiac confiftit , cft con¬
iungere humidum ficcorpro humido intellige fpintum li¬
quidum, ab omiiiforde mundatum: & pro licco intellige
corpus perfedlum, purum, & calcinatum. Etreuera harum
duarumpartium operatio conftatjhoc eft facere fixum vola¬
tile & vob cilc fixum, id eft', frfritum fixare.
O uanao videbis in principio operis quafi grana rubra &
- KK ;
Spiritus
eft tindu-
ra corpus
tingens.
DiferimJ
iiucr vn-
ftuofum
Sc vilco-,,
Ium.
Notatu
dignifii-
mum.
Signuov
iy4 EXTRACTIO
eertu per- in congelatione velati oculi pifeiun), Arquifi grana pipera^
izCtz ope ^ iuftam femitam ambulafle : fin autem, fruftra la,^
bores.
mrne^alia aclio generalis vnum habet tempus, in ejuo perfi-.
in opere & terminetur. Non enim eiladus line motu , &:non
funt eli- eri operatio line termino.
geuda. Si vis elementa mineralia accipere, non accipias de primis
nec de vltimis, (cd de mediis,ad creandum lapidem.
Cum volucris comedere cape panem & dimitte farinam,
& quando volucris facere panem, accipe farinaii^ &:dimitrc
rriticum.
Separare elementa, eftheterogcncafegrcgare, qurfunt
accidenda. Et elementa coniungere efthomogenea cumu-
lare.Hoc efl:,qux funt de natura humidi radicalis.
Eft maxime cauendum ne fpiritus, qui corpus exiccat,fiac
Vas firmi- volatilis.Si vas in hac arte non ellet claufum, tota vis exhala-
dcre,'^ne-' generatione metalli , fi fumus e.T quo metallum
eelTe eft. generatur expiraret, non generaretur metallum.
'Deus illa Densante mundi conftitutionem in fc ipfo permanens,
ciTftntiam coluit fua benignitate res ab qterno cognitas prodire in efle;
quam a- earundemin principio quandam edentiam creauit , crudis
nimam lineamentis adhuc ineffigiatam , quam Mofes terram inane
(cantab & vacuam appellat , modo abyllum &aqua, Anaxagorasve-
initio ere- chaos, in quo eft ille fpiritus quem quxrimus.
fuue. Deus ergo omniii implet vt non fit aliqufd vbi non fit,
cuius imago eft omnis natura, qui multiplici ratione quo*
damodo creaturis fuis anneCEitur, ergo omnia in Deo funt;,
CUI laus honos & gloria fit per lefum Chnftum.
M E RC RI SI rE A RG EN T r ri EX AI'»
ro ^era extrad/o, qu^im a quod im c-lebrt ac generojo
Domtno Bohemo h^buty ttbi gratu o^ero.
Q Eber Rex Arabum folertiffimus rerum naturalium inda-
gator aitiTotiiis rei thefaurus efl,calcinatio. Er quia ve¬
teres aquis fortibus carebant , violentiflimo igne res omnes
m calcem reducebat. Vnie vitri iniientio ortu eft. Iflis tem¬
poribus via breuior ac compendiofior inuentacft,qua aquis
acubus metalla calcinantur, vc videre licet in hac rcce-
Ca:ci-
M^ERC. EX A V R O, r;;
Calcfntitio aur$ pr*ftt*»ftfs/ma.
Jit. aq^in: regis in qua dilEolue aurum , deinde accipe
aquam communem pmram & mcafoluetarcarum calcina-
tum quantum vis, parua quantitas fufficit, id efl: tantum vc
paulatim guttado faciamus cadere aurum ad fundum, quod
;dias difficillime faceret. Et nota, oportet vt vas dillolutionis
fit amplum, & vt parum aqu<j iftius tartari vna vice infun¬
das, alias cuolaret totum , quod diligenter caucndum cft.
Porro quando tota calxiam eftin fundo, oportet illam bene
dulcificare cum aqua calida, & in ligneo valculo mudo & po¬
lito paulatim cxficare , per fc, fine vllo calore adhibito, fecus
fi lierat , abiret in auras cum maximo fonitu , & ftrepitu , in-
ftar pulueris tormentarij , adeo vt ne vnicum atomum repe-
rire poffit,vt quidem mihi ter accidit : Nam cum exficcatum
argeteo paruo cochleari fuper tabulam vitream (fine vllo ca¬
lore) monerem fubito concepit flammam , &fimilcmfoni-
tum edidit, ac fi maguum aliquod fclopetum hiilletexplo-
fum: adeo vt auditum pene mini ademerit. Et ita totum fuit
difperfum, & om nia qua; attigit rupta &fradl:a. Ideo caute
agendum eft, & lignea fpatula potius qua vlla alia mouendu
juaioris fecuritatis gratia. Tandem cum iam bene fit cx-
ficccatum oportet illi addere fulphur commune quantum-
uis, id cft pro arbitrio, & fimul conterere ac in crufibulo po¬
nere &bcneperlutare, fuperpofito cooperculo quod fiipe-
rius paruum foramen habeat , vt flamma fulpKuris exire
queat. Hisperadis, detur illi ignis circuli , & exuratur op¬
time. Nota bene. Ego deinceps ad maiorem perfedlionem,
adhuc aurum ita exuftum reuerbcraui atque ita fuit calxa-
dcQ delicata , adeo pulchra, & coloris adeo alti, vt ad bruni-
tatem tenderet , cui parem nunquam vidi.
Mercuri) auri extraHia: fed prius aurum in criflallis
reducere oportet tali medo.
Ut Salis nitri partes duas , vitrioli ad flaucdinem calcinati
partem vnam, fac inde aquam fortem: adft.j. huius aquae
fortis recipe falis armeniaci vncias c]uatuor , foluatur in alia
aqua forti , vt fit aqua regis. Oportet autem falcm armenia
cum prius per fal commune fufiim fublimarc , vt aurum ci¬
tius aggrediatur , &foluat; in hac aqua regis d:(frolue aurum
quantum placet, ppRea abftrahe aquam ad medietatem
vfquc,& fine vas refrigerare cura materifij &:itaficut criftal-
Error fi
fccus fe¬
ceris.
Res inau«
dita.
Hiftoria
notatu di*-
gna.
tio laU?v
Xf6 EXTRACT. MERC. EX AVRO.
li, & tantum quantum ponderant criftalli adde falis com¬
munis fud, &limul bene contere, &fuperfundedenouaa-
qua forti vel regis , & iterum extrahe quo fepius eo melius,
donec aqua debilis fiaf, & fuas vires amittat , & tunc abftra^
he totam aq^uamad ficcitatem vfque. Deinde fupermfunde
de quinta edentia vini, ideft, qu<jextartaroad albedinem
calcinato rubedinem extraxit , quantum fufficit, finasque
in digeftione quo^diutius eo melius. Tadcm abftrahe Paula-
tim,& ad excramum igne vchemcntiflimo pelle , Sc afeendet
pulcherrimus puluUculus flaui coloris , qui etiam rcuiuifica-
tur. Si eius vna pars milceatur cum duabus partibus tartari
calcinatij&fublimetur vt monseft, tunc afeendet auri Mer¬
curius vere viuus. Habes, Candide le(flor, veram Mcrcurij
aurfextradtionem. Nobilis ille accipiebat duas parces fupra-
dicti Mcrcurij, & partem vnam calcis auri,inde limul coque¬
bat, fed Mercurium non fol.iebat, neque adherebat fuo cor-
pori. Quare hoc? rationem pofuifuperius in quacftionibus»
Breui plura,Deo volete, daturus,pra:fcrcim tractatam,
de aquis tingentibus , Alterum , de aquis mer-
curialibus, quibus metalla in Mercurium
currentem fubito mutantur. Va¬
le, & Deum time.
(V)
irtutem fojucre dtj fttdsre parandam.
CHRYSORRHOAS, SIVE
DE ARTE CHEMICA DIALO-
CVS, QVO PRjtCLARISSIMAS HVIVS
Scicntix adViones, rationi ac rationalibus princi-
pijs confentaneas efle Hcmonftrat: ira-
poftoruinvero &iycophanta-
runr fomnia & nu¬
gas detegit.
Chryfoj.hilM, Theophrafus.
&Eerpetvam illam ac communem hominum
miferiam deplorare non fatis polium , cum vide¬
am omnia ea , in quibus bonorum etiam vix vm-
brae verfantur , tam efl'e difficilia ac intricata , vr
nancilci illa nedum millelimus quifque poffit: nadla tan¬
dem, tam celeri pede nos fugiant. At ea rurfum , qute cum a-
trocitate, periculis, omni denique malorum accruo con-
iundlafunt, ita nobis conftanter immineant, vt conlpiralTc
in humanam perniciem iudicari polTint. Mometo enim pef
fum imus, milcria, paupertate, inHrmitatc,doloribus obrui¬
mur: vt autem felices limus, vt ditemur , vt fanemur , multis
annis opus eft: vt non indigeamus, vix vllo leculo nobis con¬
tingit. Etenim quantum res meas attinet, in ca plane con¬
ditione verfor. Nam cum a vita: mea: quali exordio, nihil
prius ( quod fateri tamen palam crubefeo ) in optatis habue¬
rim, quam vt admodum ditefeerem: atque iplius auri litis mc
torum corripuerit , abfolutam tamen id confequedi metho¬
dum nondum fum confequutus. Defpcrans licet voti mc fu¬
turum compotem, extrema tamen quaeque experiri lubet, i-
pfamque artem, quam AlchemrlHcam vulgus dicit , iam ali¬
quamdiu interminam, faucnte Mercurio, rurfum aggrediar.
Sed video obambulantem illic Theophraftum ab Hohen-
heim, hominem, h quem Germania vnquam tulit, huius ar¬
tis ablblutum artificem, quem fi eam in fententiam perdu¬
cere polfem, vt mihi in hoc natatu adiumento fit , futurus
fum proculdubio hominum feliciffimus. Ipfum primo ma¬
gnificis promiflis, poli: etiam minis aggrediar. Salue amico¬
rum praecipue, 6 Theoprafte. Theop.Saluus fis tu,6 lepidum
caput.
D I A L O G V S
caput. Sed quid folus hic oberras ? quid ne^otij cfl, quod ita
anxie tecura obmurmuras ? Aipiciebam teiamdudumno fi¬
ne magno rifu, iadante brachia & caput, micantem dicitis,
calcitratem pedibus.Bacchicd te correptum furore exifdma-
b'a.ChryfN5 Bacchico, 6 bone, fed Pluti enrhufiarmatc fum
percitus. Theophr. Qu,id Plutu murmuras ? nds Plutum illd
irrequietum prorfus d-cmonem, adPlutonis cancellos rele¬
gatum cupimus , & vita: potius tranquilla: dabimus operam.
Chryf Te quidem auftore rperarem,me eam pofle tranquil¬
litatem confequi. T ua in manu raca falus eft : qui fi mdii ad-
iumento cife velis, elFeclurum me id fcio, vt breui fimus am¬
bo hominum primarij. Theop.Ego quidem, 6 Chryfoplule,
quatura in me cft, omni meo confilio & auxilio fmodo id cd
nianifefld meo periculo coniundtum nonfit) adcllc tibi no
refragabor. Verum quid rei Iit, breuiter e.xponc. Chryf Non
dubito quin ad aures tuas peruenerit,quantu ego non opum
tantum & pecuniarum, fed ( quod eft preciofius ) temporis
iacftur^, circa eam fcientitcperfuafionem, quamChemicam
eruditiores nominant, fecerim: pudetq; fateri, quod negare
non poftlim, quam ego a nequillimo illo hominum genere,
quifeAlchemiftas& philofophoru difcipulos fcilicet, iafti-
tant,lim miferc delufusrquodque eft grauiffimum, quantum
ego mea: valetudini,ob foetidas fuligines, halitusque teterri-
mos, quos in cauernisTrogloditarumbfedclitefcens, per¬
tuli, nocuerim, quoru omnium iadlura tam inges eft, vt etia
illa quae inde comoda, reomni abfoluta, colligi potuiflent,-
nullius mometi tcftimada fint.Theop. Ha,ha,he: difpeream,
nifi ego (quauis reru omnium effem infeius)idipfum fubolui.
Q_uum enim menfe proterito hortenfeni illa tuam domucu-
lam praeterirem, ta foedum quenda fumum, atq; atru ex fub-
tcrraneailla fornice erumpecem animaduerti , vt Auernaleis
ibi fauces efle crediderim , in quibus Canidia fuis lemuribus
dapes dccoxilfet. Verum ne flniftra de tua prudentia opinio¬
nem conciperem, obftabant in premis tua audforitas, deinde
quod fummo loco natus es: poftea maturior attas coniumfta
cum rerum c.xperientia, poftremo tot manifeftiflima exem¬
pla, quibus alieno faltem periculo cautiorem te redditu nu-
quam dubitallem. Perfuaderc itaque mihi non poteram , te-
illis rebus, qua: manifefto cum detrimento funteoniund:?,
ffmlto minus feeleftiflimis fycophantis, acipftus vera: artis
calu-
DEALCHEMIA.
calumniatoribus, animum potuille acluertcrc. Chryf Ee;o
vero cautus in hac rc fui, quantum debui. Verum ne ego m-
tetatum relinquerem id, quod tot audorum communi cal¬
culo indubitatum redditur? prtefertim quum omnia qua: ad
hoc negotium pertinent, a tam multis antiquis & recentio-
ribus magni nominis Philofophis diligentiflime fint per-
fcripta? poftremo quum mihi nec ingenui, nec opcs,ocium,
aliu:ue rei bene geren la’ occafiones declient. Sed quid de ex¬
emplis? quum tu folus (quem finem huius artis aflecutum,
obquc id omnes felicem pradicant) multotmnmihi inftar
fatisfacias? Qui fi rebus meis delblatis opem ferre , & meam
cladem in medijs vndis cum procellis ladantcm in portum
deducere velis, faciam vt ftatim intclligas, quantum tibi or-*
namenti ex mea amicitia, audoritate, potentia , imminear.
Theoph. Agnofeo crocodili lacrj mas. Chryf Quid dicebas.»'
Theop. Dixi me tuam agnofeere beneuolentiam: attamea
ex illo tuo fermonc intelligo , me (quem tibi ad confulendu
clcgifli hac in re minime fatisfadurum. T e namq; pofle fe¬
ri voti compotem, vt vitae, atq; adeo animi tranquillitatem
ex eo quod mente tua verfas,nanGifci pofIis,tam eft honefta-
ti, imo ipfi rationi confentancum,qua fi Veftalcs Ithyphalfi-
ca celebrent. Acq;, vt hxc ipfa luce clarius intelligas,efficiam;
fi de artis Chemicx vi ac natura (quantum ad meam quidc
cognitionem peruenit(qutcdam altius repetere liceat. ChryC
Id vero iamdudum expeto, refer. Theop. In primis exiftimes
oportet, artem Chemicam efic fcictiarum omnium vt inge-
niofiflima, fic humano geileri maxime vtilem , imo necella-
nam,ita vt (quemadmodum poftea intelligci no fit indigna,
vt totam aliquis circa eam tetatem infumat. Ea tamen latius,
quam credebas, piatet. Vniuerfam itaqj, tum eam quocirca
metalla, tum eam qua; circa metallica veiTatur, duplici cofti-
tutam differentia exilfimabimus: Altera Phyficis orta princi-
pijs,& ex ipfius fympathia; & antipathiae rationibus emanas,
fumma cum laude & admiratione eft coniundfa. Altera tali»
quideefle videtur. Videri itaq; quam cllemauult , ErgoSo-
phifticaeft: Cuius euentus quum fallax fit, a nemine fapiem
tum vnquam , ab illis vero, qui cum vulgo fentiunt , fere o^
rrinibus, recepta eft. Prior illa , ex natura’ fccrctis ( vt dixi )
adjnirandos, pulcerriraos, falutares etiam, ne dicam diuinos
eifcclus folct proferrerex ilk qn(^da ab ingeniofis hominibuj
J^o D I A L 0 G V S
eruta funt atque inuenta, fed ita vulgata, vt artes amplius
dici non mereantur. Quardam huius feientiae vires nonoum
quidem inueiitx: qiix maiori in numero euc creduntur. Et
?ic arcana merito nominida flmt.Ttrcio, Quaedam muenta
quidem funt, fed ea pauciiTimis atque fere nemini ( nificui
jfummus naturq moderator id dcmonftrauit) tOi-leculis con-
ftiterunt.Ex quibus omnibus vnum lUud prxcipuum totius
artis Chemicac feopus, ac verus finis, miro certe artificio,
altoq; filentio femper abfeonditu: vt inter arcana illa, adhuc
c5numcrari debeat. Quo feafi eft,vt plcriq; hominu,id non
cfie in rerum natura, conftanter magis quam vere affirmare
audeant. Ad huilc fcopum pertingcndum,quum tot ingenia
fruffra laborarint, totO (qj aiunt) oberrantes cxlo , vt tamen
ahquid egiile vulgo videantur , humanx fapientiaz inhxren-
tes,ad altera illa, quam Sophifticam dixi , vt confugeret, c6^
fultum effe duxerunt: atqj fic aureo hamo ( vt poftea dica) pi-
fcati funt.ChryfExponc h?c exadliusmefcio enim qux inue-
ta huius artis , qutcnodum inuenta dicas. Theop. Chcmica
inuenta ( vt praecipua pctfequar) funt partim circa metaUa i-
pfa, partim circa metallica. Circa metallica hxc fere pdffunt
conftitui. Qiixdam ex metallis permifcerefimulvt aliquid
aliud elfe appareant, exempla cuius fatis funt vulgata. Qux-
dam etiam immutare , folidiora reddere, colorem in plcris-
que mutare, ponderi adiiccre, aut (quod facilius) detra¬
here, molliora quxdam , alia duriora efficere: omnia ta¬
men h(jc absque vllo fallendi ftudio. Aha circa metallica ver-
fantur, cum metallis nihilominus connedenda: vt funt de-
aurationeSjdeargentationes (lubet enim riuc verbis vti info-
lentioribus)ipfxrcparationes: in que vfum aqu^ illfj pqtetjf-
fimx paratx funt. Ex quibus indagat^ funt metallicoru vires
admirddx. Illinc deprehcfq metalncoru cum metallis amici-
tix atque odium , quod fympathiam rede dicimus : vt anti-
monij, hydrargyrij, fulphuris, caphurx,chryfocoU3E,plumbi
cinerij, plubi cadidioris, & fi qua funt alia,cum auro', argen¬
to , orichalco. His fucccdit pulueris pyrici inuentum , ad¬
miranda fua vi, tonitrus imitans,ac fulgetra, eoiifq; nunc ^p-
greflum, vt absqi ftrepitu eiutde fere impetum retineat. Huc
pertinet fcientia,qUa vitrii irt logiflimas lineas deducitur. Ite
conficiendi fpecula : in primis vero quq ex eledro exquifitif-
Jijnaa fiunt: quauis alia qux coburentia nominatur , ex opti-'
ca di-
D E A L C H E M I A.
i «a difciplina , ab Archimede primum inuenta , prodicrinr
IBraftearum itidem, qux gemmis fupponuutur, compofitio.
Omittp,vtcaquaead varia remedia pertinent , commemo^
rem : quum nullum fere medicamentum abhisimmune fit.
Nonne exhalationes vniucrlar, quas dcftillationcs nominant
(quarum extremum Quinta eflentia a recentioribus dida)
arti Chcmicae fune obnoxiae ? Nonne colorum prtecipuae
compofitiones ? Nonncnobiliflimiilliacralubcrrimiluffi-
tus, & odores admodum ptcciofi ? Ne deredudionibus o-
mnium fere fimplicium in tenui/fimos fpiritus dicam. Ne¬
que filentio praeterire decet fufiones metallicas , quibus vix
quidquam eftingeniofius, accuratius. Poftremo & illud in-
uentum merito referendum, quo mappx& mantilia, icem &
iucnfacfiunt.qux non aqua, fcd ignibus eluuntur, nec tamen
vitiantur. omnia prxclaiillimae Chemicx artis benefi-
cio,ad noftram cognitionem , iam dudum pcruencrunt.Chr.
Intelligoqu* dicis ad amuffim omnia. Qux autem ea funr
qnondu inuenta dicis?Thcop.Q^afi vero de ijs verba facere
liceat, qux in rerum natura nondum funt. Inueniri tamen
inulto plura pofTe non dubito : veluti vitrorum absque igne
inollities,elcdri compofitio,lapidum durifli morum fabrefa-
dib, aquarum tenuifiimarum, quibus miranda peragi pof-
fent,excodio:&qux huius generis adhuc latent. Chryf Su-
pereft vtiamea, quxinuenta quidem artis Chemicxdixifti,
fcd paucifliraisconftare, nunc nobis recenfeas.Theo.Eafunt;
Vitrum in adamantinam duriciem perducere : Morbis defpe*
ratis ex metallicis praeftantifiima.fubitaquercraedidcxhibc-
reilrao quod omnem excedit admirationem , hominis natu¬
ram ab imminentibus morbis immunem conferuare : &fic
qoafi dicas fenedam excludere. Adde & illud contra omnia
venena, venenatorumque vim , antidotum exquifitiflimum
certilTimumque, qualenuper aMifeno quodam ruftico,fcii
folforc mccallico>cafu potius quam confilio , ex re (vt audio^
negIedifliraaconfcdum,quodfuiipfius experientia multo-
ties ipfc audor comprobauit. Poftremo quod eorum o-
mniuraquxhadenuscnumcraui vim atque efficaciam lon¬
ge cxceditiid cft>ccrta ac coropendiofa methodus , qua fubti-
liffimi atq; tenuiffimi fpiritus paran tuc , quibus abfoluta mc-
taUa,& multiplici proportione audtora,& (ubtiliora , { nulla
protfus tentata fallaci metamorphofi , fiue fubftantic
L L immuta-^
, 0 T A I O G V S
iaiinatartonc ) rc iigi pollanc. Clv yf.Eiigc Tltcophraftr*
k>JC lamdjJam , vcprofccres, exfpedabam : dunillis ica-
nuccitciis , c\at dixiftis . omnibus hoc folum diligen¬
tius cximmibmi is. Ha as ego oh experimenti indagan¬
di fiduciam tot expenlatun pertuli, tot hbros , a vaiijsor-
bis partibus ad me perlatos , prrleg' : Eos interpret mdos
tot ciudids commifi- Verum fqiod eft mirmimum ) fra-
ftratus fpc omni m medijs pr icetlis, vr prius d.cebam, hae¬
reo. In quibus ctummihi , tanqua.m ad Sirenios f;opalos,
confenefeendum , admodum timeo. Tc itaque fo um ex
multis. quorum confiliovlus fum.hibco rcliq-uim,qui mi¬
hi Scillam methodum indicare, & quaecuuqucad hoc nego-
cium pertinent, explicare potes. Theop. Vt cxHhs tuis li-
bris, cuiusque tandem gentis dicantur , poliis , idquodvlti-
mo a me loco diaum crt,compr hendere, non minus opero-
fumcft.quamcx Tantali hord.Iruaus decerpere. Vt ante illi
luiconfultorcs , qiiivefuam tibi in hac re operam poUiccu-
tur,id prxltjre pollint , tam cft facile, quam cbut atramento
candidum reddecc: qaumijf rcvniuerliimpoaoresfint, auc
ftulti.qui fibijpfis tum a'ijs peifuadete audent, feca intelligc-
icquxncfciaot. In libris autem quafi omnibus mera conti¬
nentur *nigmata,max ambages & tcnebrje, nulli etiam Oc-
dipodi excricabdia.Chry. Q^nre igitur ( fi halc ita funtj tan-
tundem opcris,illiIcripiorts,i<5tTEtiaA«y«< circa hoc ncgociutm
tlhibuerunt? curtam audadctubfolutam Ivomiflilxislcicn-
tiam atqucinftituttonem pollicenrur?Thco.Koc qiiidcm,v-
ti referi, fadum ab omnibus fere , vt non negarim , ita mihi
quacuor potifiimum rarion'bus,quo id committerent, viden-
lurclTe indudi. Primo vt exercerent ingenia hominum o-
cioforum.Secundo.vt anfam piaebcrcnt ingeniofis , pleraque
celeberrima fimul ac vnhirima.quacindc manarunt, indagan¬
di. Tertio, vt curlofos homines, item auaros, quique ade»
aurum fumnt, mifere (vt par erat; vexarent .corumqueo-
pera & laboribus (non fine illotum magna delciUacioncat-
qucnfu)abutercntur. Nonne hoc toties faillum abeis intcl-
iigis ; quum eidem rei, plurima nomina paflim indiderint,
quamipfoloui olina cognomina fuerunt ab idolorum cul¬
toribus impofita?Poftrcmovt tcrtjtiim pofteris relinquerent,
fcnaturaefecrctaipfasqucadioncsphyficas intellexiire.CKry.
Cur cr^o non taccre potius, q.uat» vcibofillinus commenta-
D E A L C H E M I A.
T?js,ca,qu* nemo vnquam incclligit , maluerunt pcrfcribcreii
quibus diligentius inlpcdlis in eam ducor rententiam • mc-
fasefle nugas, rcriimquc vmbras , ab ipfis impolloribus aue
daemone potms quodam Plutonico , ad euertendum pleros
quexonHdas.Thcop. Ne hoc vniucrfalitcr affirmes oportee
oChryloph. Veium tacere illis, mea quidem pace, licuificc
quafi omnibus Quod autem prarter figmenta in aliquorum
libris nih.lencdicis,hcis tu more illorum , quiderenonin-
tclleaa.necvifavnquam.iudicant, ac quemadmodum cccc?
de coloribus.Farcor librorum magnum effie acctuum , quan¬
tum ad meam quidem cognitionem pctucnit , omncf circa
hocncgociUmimpeditos.quoium magna pars indmni fijiir
vtab homine ingeniofo infpiciantur : &ramen H^ermetis*
Auiccnn^.Auerrois , & fimilium nomine circumferuntur;
quum illi nothi fint, & ab Europaeis hominibus ijfdemqu^
barbaris,compilatl;vcluti,vt paucos refcram.aRichardo An-
glico, Gilgihdc, Cluiftoph. Parificnfi, Motieno, Relino,
itcphano,qaireomne$phdorophos(lulijsplaccc)nominar«
audent. Hucpcrtinerulibclli, qm Maris foroiis Mcyfi ti¬
tulum mentiuntur. Rurfum -diorum extant commentaria, fi
cum iudicio legantur, ferenda quidem, nec Icdu indigna : ex
q ibus tamrn vt re expedias, Thtfei filo opus eft. Qimruin
ex antiquioribus primum locum Gchriferipea obrir^i,t,6c
iimpheij Rtceii ioiesfun: Io. de Rupefeifla , RogciiusBac-
chofere, & Aloifius Maelianus. Nullus tamen (arioiisfuiffij
mentis deprehenditur , quam loan. AuguUiaus AugurclI.
Chry.Deusbone, curegonon tantum antcaunospluics in¬
tellexi ? Verum tu rebus dcrpcraii. fer runedium. Thecp;
Q^afi vero mepoffis vti confultore , qui ab omnium ilio-
tu.mquosvnquam hac derc verba FccUfe intcllexifii, ckhtf
^.T^flv^quodaiuntjopinionediffideam , non quidem quan¬
tum ad ea pertinet, quxlunus artis beneficio inucnca &: vul¬
gata funt.Ula en/m vera ede methodica experientia compra-
bauit.Quodfi circa il!.-! vdisverfari, potens non m3CTno*dis-
pcndio occupatione honefta, non fine varia iucunditate xca-
xem ttansigere. Exempli loco fint metallica; fufiones,:
quibus non animalcula folum & fiolidiora , fcd Se her-
hx , florcsjmominutiffimaqusqiic poffiintaccuraiiffim*
exprimi. Item deftillationes.vt nominant, quarum beneficio,
ttoaheib*, Stfuccus tantum , fcd &lacryaiai arborum, imo
LL z lapidei'
D I A L O G V S
lapvcles&ipfiriliccs,inolca, inaqujs , in fpiritus deduci pof-
Tuiu. In his & fimilibus, ((i expetis ) tibi gratificaii non gra-
uabot. Ctir. Quid tu mihi de fuuonibus, & dcftillationibus
narras? Ego longe mihi maiora de te fum pollicitus. Intelli-
gis quid velim. Et vt vno verbo dicam : Id m primis feire eu-
pio:An permutari met.illa,&quibus medijs polfintjan igno¬
biliora in nobilior i ,inq; aurum purifliimum. Quod fi id fieri
pofle dixcrisifupereft vt.qui illi fpiritus aut principia fint.qui-
bushuiasmodi tranrubftatiatio{vtilli vocat)fiat,cxponas.Na
ede h ec tib' pcrfpedla no potes ire inficias Theo Abfurdu eft
te ea a me dilcerc velle, qux ego nunquam feire me fum con-
fefi”is : quarum rerum ego ipfc cxpeiienciam nunquam feci.
Te vero manem infumpfillc haftenus operam &infumptu-
ru n deinceps, imperitia phyficarum rerum quam fatis mani-
fcflis, te prodit. Haec enim recepta funt a phyficis axiomata:
Ex nihilo, nihil pofle generari. Gcncrationisautcm cuiusque
principia ( ve fine verborum ahabiguitate dicam ) cum eo
quod generare nituntur , non difiiieant oportet, fedquod
plu i nam(vc infra dicam ) cum eo participent. Ita nec exouo
fit metallum , nec ex metallo crocodilus , cum vice vctfaaU
terucrum fieri pofiic. Et tamen longe abfurdiora peragere
conatus es. Vtque ad tua interrogata apertius rcfpondcam:
Permutari metalla ,prjefcrtim illa quae pondere & tenuitate
dilfidcnt.nonpolTunt. Aurum autem grauitate & loliditate
fui a caeteris difiideciErgo , de alijs quae in praedidis vix diffi¬
dent, non dicam : neque id ad tua interrogata pertinet.Chry.
Attamen nec ipfi Arabes antiquiores non negant,quod tu pro
falfo foles aflcterc. Theo. Imo tu illorum didanon csafic-
cutus. Cur non illud didlum,quod oraculi illis loco efle folct,
diligentius examinaftiPdum aiunt : Generatum debeteadjud
frit>ctfti*rtd-4ct. I nunc & tuas ambages profer & fomnia. Ve-
luti transfubftantiationem , aut generationem rerum artifi-
cialem,fiue ex nihilo per attemiqujE ablurda funt a naturae le¬
gibus in quibus lympathia nulla. Huepettinent eaqu^ to¬
ties repetita,acveluci in triuijsrccantata funt , vt referre de-
nuo poeuiteat, dum dicunt : Rerum omnium efie maictiain
quandam primam . quam Hylen nominant : & ex ea gene¬
rationem perpetuam. Illa autem materia prima , ad gene¬
rationem comparata , potentia eft ; in feipfa vero aiftus: Se
ccontrario : Quarum relpcdu potentia aon eft, easnun-
quan»
D E A L C H E M I A. tgf
qinm fuscipict(vt in fupcriori exemplo patet.) Complexa ve¬
ro a forma cui tunc fabiacet, adum con!equi;ur. Et, quod
etiam huc pertinet , ipfam materiam primam non teme¬
rario quateunque peragere , fed certam in fe retinere quan¬
titatem , quam indefinitam dixere. Aeque haec quidem
quum fint manifeftillima , tu tamen vna cum tuis (yco-
phantis infanirc maluifti.Ec quae naturalis ratio materiae pri-
nixconucnircftatuit;tuincendi)s atque vftionibus fubijcis:
quum negare non poflis.tc omnem generationis pcrfuafio-
nem ex ignibus petere : quum ignis nec elementum fit fta-
tuendum, nec generare poflit, fed exterius omnia reuoca-
rc ; quum materia generans intus omnia rcuocct. Chiy.
AflTcntiri tibi poffira , quum id pernegas quod etiam ipfis
Arabibus cftreccptilTimum .• quod non metalla lolum, (ed
ipfa metallica ignibus tam multifiriam fubijciant. Theo.
Eadem fcmper chorda oberras. lam non de metallicis ope¬
rationibus amplius loquor : fed de redudione generato¬
rum ad fua principia. Arabes equidem , vt mecum non
dillcntiant , a Zoroaftrc didicerunt i ignis naturam efle ve
omnia confumat, confumptisque omnibus , vt vna pereat.
Cxleftis quidem caloris proprium eft generare , non ignei.
quiChty. At ij dem Arabes dicunt, Generationem omnium
metallorum conflare his principijs , hydrargyrio fcilicet &
fulphurc. Ergo ex hydrargyrio & fulphure aurum confici
poteft. Theo. &i cinnabarim dixifles , fortaflis alTentirer:
Verum an non vides aliud efle conficere , aliud generare?
Exemplo fiet res dilucidior, idque craflajVt aiunt, Minec-
ua proponam. Si grana tritici decem quis tibi obtulerit,
& dicat panem polle ex ijs infinita proportione confici»
quum idipfum tu intclligas , facile eredis : &c generatio¬
nem , quae ad hoc requiritur , ipfamquc moram , quum
non ager fed tempus, (vt in prouerbio eft ) fpicas proferat,
fubintclligis. Q^oifi hominem , aut ex remotiffimis In-
di)s,autlslandia oriundum , edocere hxc velis, qui neque
fementa, neque meflem vnquam vidit : tuquc nolis cum il¬
lo aperte agere, fed mera anigmata praeferibas, velati terram
primo calcinandam, terendam, grana foluenda, defodienda,
fablimanda,poftca coagulanda(agnofcis opinortuas voces^
& cxcoqucndailUe ni fallor, iotclligit , terram aratro fulcan-
dam, vertendas iterum glebas, fementaf iacienda certo ordine
LL 3 &quan-
D 1 A L O G V S
& quantitate, cxpc£taudam eorum quae nafcuncur matutitJ^
tem, demeflo iam multiplici frumento,non fine opera trans-
mutanda ip panem. Ec i!Ia tamen aenigmata qux tuis libii?
contincntupmagis finit inexplicabilia. Chry. Vcriflima qui¬
dem narras, verum ad id,vndc digrcfTusesjredi. Dicebas gCr
xierata ad fuainiiia reduci debere, idque naturae efleconfen-
tancum. Atqui hoc mihi videtur efleimpoffibile. Thco.lmQ
jnihi [ cjuamvis experientiam non fecerim ) admodum facilei
tamen Exempli loco fit. Qui abfynthide vi¬
num artificiofius conficere vplunt, hoc vti poliunt compen¬
dio. Si in tcnuiflimum fpiritum ipfam herbam peiducant.cti
tanta visiaefTc poteft , vt vnicum myffrum toto quadrantali
intufum, id totum in fui naturam rapiat,faporem &l odorent
abfintliij exprimens? Cur non fimilc qaiddani,circa metalla
quoquccucnircpoflic, non video- Chiy. Etufrnodi funtqu*
lefcrs VI fieri non poflit , quin totius negotij experimenta fe¬
ceris, aut quoties lubet experiri pollis-quamvis conftantcr id
diffiiuilcs , nihil igitur aliud iam expedo , qua vr calamo ar¬
repto, rem totam mihi pcrfcnbas. Thco.Scd quorfum cfthoc
a me exigere ? Si enim hxccx.jcdcfcircm.iam nofti myfterio-
lum eam eflclegem inuiolabilcm :Secrctaqux'dicunturnon
debere cflc mamfcfta. Deinde, fi quid tale tcatalfcm aut ex¬
periri voluiircm , idque £a terer apertius, fcqaeretur, vt auc ne¬
gotium non fucccflcrituuin me ridendum omnibus pratbeo;
& fimilis tuis illis erronibus exiftimandus : Si vero fucceflifTc
dixero, 5t hoc plcriquc unelligcicnt. Iam intclligis id non cfl
fcpoflcabfqucmanifefto meo periculo. Cum vt ingenue di¬
cam, hoc tale fit negotium, cuius adiones , nulli fere priuato
homini vnquam fine detrimento , ipfis autem regibus Orpc
exitio fuere. Ergo nec fapienti quidem optandum, nifi adeo
abfoluto , vt etiam omnium opum affluentiam fpernere pof»
fit, & nullius rei indigete. I.imquc(ai falloijintelligls qui hac,
quod huius icicntiae arcana ad pauciflimos tot feculis deue-
nerint. Chry. Ego veto exiftimo, nullis omnino fcriptis& li¬
bris haec arcana vnquam commifTa , fed quemadmodum de
Hebruorum Cabala dicitur, traditione folum pofterirati co-
flitille.Thco.Etfi hqc lint vcrifimilia,attamcn cft venfTimum»
hanc fcicutiain olim fuifTc etiam abique omni fuco &obfcu-
rit3te,(ed apertiffiine libris c5mifTapn:& ab Afiaticis ad Giac-
^ £urop«os dcuoiuta.Ckry. Q^fi veto poiuitfct a Graeci*
DEALCHEMIA.
Ijominibns vaniflinus tanta caligine ropita,Iatuifre,quam vi*
aptni Cimmcnosindcnfillin-.ii icncbiisoccnlom cifc licuit.
Thco.Kciflc tut^uiduti dcCimmcrijs:fed difficile cft cuftodi-
rcquodoii.ncspctunr. Q^dvctU Ti clTc in thefauris depre¬
hendis ; c)ui canto periculo effodiuntur. Item in abfolut*
focmx feminis, quae tot habent infidi.>ntcs. Veium Icgiftine
de Argonautarum apud Poetas in Colchum cxpedinoncf
Chry Imo illorum adpanm m & profcilioncm ex Apollonio
Rhodio did ici.Theop. Au imaduertiftine, in illa tot^m Lter»
de arcis Chcmicat inucntis l iftoii .m ? Chryf Mmimr,
Theop. Idipfum ruboluilfc Aloifuim Marlianum arbitror,
qui fuosde hac arte commenta nos. Vellus aureum nt^minaw
Magnum cn'm quiddam fuiflc crcdcqdum eft , ob qu(»d can¬
tem itineris & molcftiarum,tentato primum pclagti Grzci»
proccres,duccIa(bne, infumerenr. Aiietem itaque velleris
aurei nihil potius fuiUe credendum eft , quam pcllc‘> & libros
quod pergamenum pofteadixcrunt, aureis confetiptos literis,
quibus vniucxla huius artis arcana continebantur. Siispcn-
fum vero in Actae Colthon m regis penetralibus , & tn ipfo
templo, non fine perpetua hominum cuftodia.Quo ineffabi¬
li thcfaurOjaMcdca filia, amoris Infania percita, hofpitibus
oftcnfojnon iufinuas tantum habuiffe diuitiasfcd &alia mi¬
randa pcregiflccrcdendum eft. Pixfcrtim cumex’guone-
gocio,quod nullis alijs medicaminibus ficti poteft , Acfoneni
focerum decrepitum firmiori valetudini & quafnuuentae rc-
ftitucrir. Nequevero hac tanquamfabulofa penitus ridea»:
cum (elicitas n hil aliud fu quam naturalis caloris imminu¬
tio. I.nminuitur aurem, cum motu prohibetur: ergo quod
vires illiusconfcruarc poreft, imminutionem potefte» hibcrc.
Expende ati ipfc Apollonium metallorum paffim infuopoc-
marcmcniioncmlaci .t. ChiVfop. Dij boni ne tu tcipfum
arbute mihi prodis ? Ex his tuis diilis cernor failus fiim.te
inTpfisabrolut*rcicntia’peDctra'ibusvcr{ari. Nonne &tu
jdem multoties prarftitifti ? lam vero id pernegas ? Non¬
ne tu deplora tiffimis morbis tulifti fiippetias ? cum medi¬
corum fcholas nunquam fis ingreftus : fcd folis illis
tttis arthereis qualitatibus & abstradis , medicandi fa¬
cultate omnes Europi medicos anteuertas , iHiquc pal-
nam iamdudum tibi porrigunt. Tcrgiuctian ergo illud
LL 4 iiunutf
D I A L O G V S
diutius fine graui mea ofFtnfa non poteris» Thcoph. Etiamfi
hxc pro veris agnofcercm.nofti tamen a fapicnnbusefic di-
d:um;Q^od occultum efle Yis,ncmini dixcris.Fateor me qui¬
dem cx metallorum, tum metallicorum energia atque effica¬
cia, multa ipfius Phyfices auxilio dcprchendille, quorum pra-
xis ad vtiliiatem publicam ipfamq;mcdcdi artem plurimum
confert-Mevero tenta (Tc quidquampriuati mei emolumen¬
ti ergo , nemini vfquam poteft efle perfpcdlum , cum intclli-
gam id regibus ipfoque lafoni fuiffe cxitio:qui a propria con-
iuge,fottcquiaincauiiushoc myflerium traflaflct, vna cum
liberis funditus euerfus, liberi autem cum aula regia cxufti.
Expende iam, obfecro, an tale quidpiam homini fapienti
optandum fit:quantumquc,tu hodie mihi, vtfapere incipias,
pro meis monitis fis obligatus, prxfcrtim cu luce clarius per-
fpedum tibi fit, quam miierc in ipfius Chcmicae fophifmatis,
fis vetfarus , & pifccs aureo hamo ceperis. Cumque infinitis
(quantum ego quidem fcio) idem acciderit, vtdcicfli tum
yalctudine, tum bonis omnibus : id poftremofunt moliti,
vt malint videri, quam huius artis efle periti, potiusqucefle
credant aurum ementiri , quam aurum pofildere , cum raife-
ris omnibus, id habentes folatij, vt poenarum focios habeant
quofeunque pofTuni , cosque circuraueniant, in manifeftiffi-
madifcrimina perducentes. Chryf. Tanta vfusesargumen-
torum vehementia, vt animum meum ab ijs, quibus addi¬
ctus erat , omnino diucrterit. Itaque nec verbum quidem
amplius de hac re faciam,fi vnica dc re faltem fuero per te ad¬
monitus. Rogo itaquevtapcrteindicaremihivelis,quoiu-
dicio, ego libros non cantum fophifticos atque nothos, fcd
& ipfos fycophantas , ariisquc calumniatores , prima fronte
dignofeere poffim. Theo. Id ego in tui gratia breuiflimis ex¬
ponam. Ac quantum ad libros fpectat, nihil peftiletiusinhoc
negotio irrcpfifTc fcias.quam aliquot illorum nug^.qiii fe cx-
pofituros antiquorum feripea pollicentur, & in tcrptcccs fc ia-
Ctant.Qjjo nomine(ironicc)Lullus ftrenue fe exercuit.Qui vt
plerafq; feientias, ita & hanc arte foede confpurcauii: curaq;
omnes artes docere nititur , ipfe vero ne vnara nouit : eo de¬
mentiar peruenit, vt prius docere velit, quam difccre-.ita huius
ctia Sophifticcs & impofturte antefignanus efle voluit.Huius
farin* libellus ille eft,cuius initiu , Omnis fapietia a Deo,&c.
in quo nugator ille (vt fuis verbis dicam ) omnia Philofopho -
rum
D E A L C H E M 1 A
rum Jtnigmata enodare: offendicula ic et rores oftendere , de
tenebris in lucem fc redudururn pollicetur: tandem vbt bar¬
barica loquacitate multum cftpratfatus, in iniricatiores La¬
byrinthos ledorem dimittit, quamuis illum fuum hbtura
Semitam diredam nominat. Res ptofedo rifu digna , per-
fuaderefibi eorum feientiam, quae nunquam didicit, cxiiti-
mans vntuetfum mortalium genus tam efle ftupidum.quam
ipfeeftjdonecpropriam ignorantiam cum fumma ignomi¬
nia eruditioribus manifcftat. Hzc prolixius rcfatarcvifum
mihi fuit, vt illum homunculum, qujfcPhilofopiuim nomi¬
nat, & lapicntiam fibi a Deo tributam , in (ipientia: argucie.
De antiquorum feriptis tantum periculi non cft. Secundo,
ex fermonibus protinus impoftorcm cognofees: Cum ftatini
a primo congrclTu , Hermctis lapidem , lapidem ( inquam^
philofophicum, lapidem fandum , tonat. Hoc enim pri¬
mum infaniac argumentum eft/ Si deinde aliquot annorum
expenfas perferendas dicat: fide fpccubus fubccrraneis,fur-
ncllis, redis, incuruis, apertis, occultis, obliquis, penden¬
tibus verba fecerit, fi de vffionibus igneque perpetuo aut
falcem diuturno, fi de carbonibus vallium, montium, fi de
vitris arboreis, fidccxcrcitio maioris & minoris operis, fi
de Mercurio philofophico, deregeantimonij , dclucofapi-
entix, de duodecim aquis adid pertinenti! u?. Sed quis o-
mnom ftultitiam btcuibus comprehendctPEum itaq; qui hu-
iusmodi fbnat, dicatquc efie ad hoc inftitutum necedaria,
aut infaniim iudiea , aut irapoftorem, aut vtrumque. Q^od
fi tentare aliquid cum eo perrexeris, intelligcs breui quod
cum Graecis exclamare tibi liceat ^vipxmseha-eujphTri^pvKSf,
Illum hominem , in tuam hortulanam protinuscr/ptam de-
tiudc ,&ad hydrargyrij dccodionem &arfcnici compelle;
vt ita celerem fibi interitum, in exercitio humano vfui ncceC-
fario , ftipendij loco, confcifcat. Quod fiin aliquem cui o-
mnia huius artis arcana polfcntefle perfpcda( qualem nul¬
libi efie crediderim j incideres, mihi nunquam fiet verifirai-
Ic, illum te vera arus myftcria cdodurum: cum fatis manife-
flum fir, quid poicnriorcs fatrapx in illos, a quibus recondi¬
tas fcicntias addifcunt , tandem moliantur, ac quam ipfi
mercedem pro immenfis laboribus referant, nifi malint ma¬
gnifice efie miferi, &in aureis compedibus per omnem aeta¬
tem degere, Idnon negarim polTe peritorum conuerfatio-
LL 5 nibus
170 RESPONSIO
nibus quantum a i omnes prxclaras fcicntias rpc(?lat,ircnrii
tMicbras difcutere. Quf'd &ipic Socrates, nulli fcilicct,!»
tiiquantifcittiamadmimltraflc fatetur: fcd quemadmodum
medicus non quidem vifiim prxftat , verum Jetetfa celiginc,
aciem in obicibim duigit , ita 5c circa Icicniias contingit.
Maxime vero tn abloluaChcmicae noftr^ cognitione locum
id habere, fapisnnbus clt peirpe£tam .-quibus equidem {fi
modo velint) duefeere , vt tft facilimum, ita infip'entibus
( qui nihil prius in optatis habent ) maxime arduum, Sapica-
tidE autem prafmiaipfasduiitiascirr, qua- cum niita*aricta-
tcacrum laiu n coinundx, &!plius fortunae ludibiio expo-
fit.x fune, n-mo vnquam fm-e mentis faccbimr. Igitur nec
optandx, Qiiimquc hxc ita fe habeant , intemperantia ta¬
men hominum , & rapientia- inopia , c’im affeduum perti¬
nacia coniunda.ipfique (vlS iphoclcs dicebat) cupidaruna
furentes equi , ita multos agunt praecipite , vt miferam hanc
atque precariam vitam ,ciusquc commoda, plutis quam o-
mheisverx felicitatis rationes faciant. Qmbus cucnire nc-
ceiTum eft, vr priusquam fapere incipiant , extremum infor¬
tunium, &ipfa A’ illo tniicrando cafufosdoqi iarcricu de¬
jiciat atque pcilundct.
10 S E P ll I ^ ERCETANU A R M E-
nuci, D. Medici.
ad iacobiavberti vendon is
®E OKTV ST CAVSIS MITALLORVMCON-
tiaChcmicosexplic.ttionemi Ac primum ad eius Epiftolata
coauitiatoriarn,qua Paracciricorum,quos vocat, uou-
nulla remedia euertete conatur:
BRE^fS RESPONSIO.
Hrponfuru? Auberti libello de origine metallo-
k eorum caufis, etfi rcfponrionc non n>a-
opere digno, illud in prunis prxtcrirc nec de-
cpofluni ,Xf:hcmcnter mirati me iftorum
iiominuin audaciam, qui hac artem peuitusda-
*ioare. &execrari audeant tot veterum ,eorumqi maximora
Tuetuiu aactoritate comprobatam, quales fuat in primis
Het IM
17»
AD AVBERTVM.
Hermes Trifm egi ftus, Gcbcr, Lulhis, Arnoldus Viilanona-
nus, ipfcqiadco uoftci Auiccnna,qaoru cc(bmonia,& ..udo-
d:icaie,& atgiimccis vfu dcniq; iplo coHrmaca , grauiora lanc
lunc.qua vedider-js aut ratiunculis idiusmodi hominuai e*
Icuari ta f.iOiicpollioc. Hoc quidem concedo, quoriinda im-
pcii.orum ac etiam interdum improboiu culpa & importa¬
ris fadu.vt pcllimc audiaiChcmicuScd danaii^ppicr abufum
rcspfcrtim tantas,quantaliancdrclcio& defendo, profedo
neciurcpotcftnccdcbct.Toi.u.illanobisDeiOpt.Max.opc-,
ra patclacit , tot pandit naturxarcana, tot antehac ignotas
pharraacoru prxparationcs,hctba;u(u demq;. animantium,
nuncralium, ac omnium pene rctum abditos &inip(o natu-
IX linu reconditos vius dcjirom ii, vt in humanum genus in¬
grati lint, qui fepultam illam roiunt. Ad 1'aracclium vero tp
attinet, equidem nuhi nequaquam propofiu iplius Thcolo-
logiae patrocinium lufcipcrc, neque ipliin omnibus aftipula-
ri vnqua cogitaui.tanqua in eius veiba luralsc. Sed prer id te-
ftimoni j quoEralinusiilu quibuldam epiftolisornauit , au-
flm ego Oicere & tueri; multa illum pene diuinitusin re me¬
dica decere, &q nunquam fatis admirari &pdicarc grata po-
ftcritas portit,dc quibus alius dabitur.vtipcro, dicendi locus.
Ea vero eu, Auberte , vt omnes norinrquo ludiciorulccpcris
oppugnada,3gc de duob. illis agamusq tibi m libelluli tui p-
fatiouc fufccpifti exagitanda,homo fanc.vti video peracutus.
Horum vnum , nem pe Ladanu, valde pcriculofum : alterum
nepeaduftoruoculotucacrhridiculum ctiacrcdis.Acpriniu,
quoniam putas non efle illud Diofeoridis Ladanum, quazris
cjuoduam illud Iit. Hocigitur difcascxmc.ficaChemiatris
iplum vocari laudabile certe mcdicamciuuin. & q? plane fuo
nominircfponderir, liLaudanum dicas. Sed ex opio, inquis,
conficitur. An vero illud cft quod hunc ftuporc animoctiam
tuo mdiicii? Opium faneillijlcd longe meliori praeparatione
quam vulgo fit vfn recepi u,adhibetur; no fine vini fpiritu, in-
fufionis diambra'p meles aliquot,n6 fine cflentia croci, cafto
ici,coralioiu,maigaciiatu,inumi*c, oleoq; cinnauomi>cary-
ophyl!otu,macis,&amfi;exquib.vt artis cftrcaemixtis,fiti’U
liidprtantillimuni mcdicamcntuadarccdosoesfcroores,fi-
ftendas dcHuxiones, doiorcsq; omnes miru in modum feda-
dosiita tamchoc vt calorenatiuum non extinguat,qae poti¬
as confciuat &. tuetur , Ipitituscorroborand® , tamani abcllt
Iiz RESPONSIO
vt ipfosftapcfaciar, vel motum ( quodcftdiduriJiculu) pafr
tibus adimat: fcd mira quadam qua pollet facultate vires iu-
uando.vt ex fuperioru defcriptionc, dcbitaq; & juon vulgari
ppatationc ac mixtione conijcccclicet.Qtiidfidiccs,fiaddi-
dcro,adlubedpraitercavcramillam auri eiTcntia , varijsdo-
ilifTimorum Philofophoru & Medicoru fciiptis, antiqui-
tusctjacomcndatamrRidcbis, credo, ignota tibiiftam eflcn-
tiam, plurimis tamen Pbilofophisfamiliare. At idipfuro au¬
rum eiTc dicOjtemperatifTimu ad nat urx iuuandum robur, &
aducifus affe(ilus melancholicos , ad exolutu vcntriculu , ad
cardiacos, &pr£eter ratione mocftos efficax rcmcdiu. Certe
in ipfius cfTeutiajquam in tuo auro foliato , multo maiorem
faeuhate incfiemctitocrcdideris. Dabis Scillud, mi Auberte,
incopuriffimo, vim illam occultarum ^pprictatum maiore
efle, quam in tuisiufculiscum auro coclis. Nec tamen, puto,
credcs(hoc enim nimis elTet abfurdumjauium, quod nc ignis
quidem ardore torreri abfumive poteft.
( ym emm ( v t fc ri b i t P o e ta ) ;?// depent aur»
^elut Jolum confumit »ulix ‘ietufia*,
jicnecjue rubt^o , aitt 4rugo conjicit
Cftndt^ adeo Jirmt* tUic compagibus harent )
anatiuo calore decoqui aut dcuinci ita pofic,vt cor, integra
remanente illius fubftantia,ipfo corroborari quodammodo
qucat:quum fithaecPhilofophorum fencentia .Terra videli¬
cet omne cflTc mortua, & fpirit® rcru in corporib. folos agere.
CxterumLaudanum ipfum quanuis opiaticu,no ita came
conuitijscfllaccfrendum.Idenim prius n5 correctu, periculi
plenuexiftere,adcoq;nimiafua frigiditate mortiferum, Pa-
xacel(ici,quivecx& antiquae Medicinx tamen funt fedato-
rcSjfatisaircquuutur. Nec enim dubitat ipforum quifquam
quin opium vtfuam illam narcoticam vim pene amittat, i
multis folo croco, caftoreo,& myrrha emendetur. Quxeor-
redtio quid prohibet, quin meliori etiam pparatione Hat.^ Na
alocquoqj.nefui acrimonia venas exedat, abluitur Severatru
nigrum, alias valde timendum & penculofurn.fvt a Chemia-
tris hoc ctia difcasjvini fpiritu dc anifi oleo comodum fic vfui
reddi tur.vt etiam tuto pueris adminiftraripoffit, ad hydrope
& omnes mclacholicbs affedus. Non ergo ita temere & im-
peudeter Cutit danauda opiatica,ex quib. varia componuntur
phatraaca ad vehemetes cruciatus cofopicndoscolicoru.nc-
AD AVBERTVM. i^j,
phriticorum.plcureticorum, arthriticorum, ad fomnum ac-
cerfendum.ad tuflim leniendam, (anguinis cxcretioncm co¬
hibendam, deftillacioncsquc omnes (iftcndas:qualc &:Phiio-
nmm illud eftvetuftioribusetiam Medicis probatum. icd&
opiatica (unt nccclTaria in antidotis ad principes partcscor-
roborandas , ad arcendam cuiufuis veneni malignitatem &
infinitos alios afFcdus: vt videre eft in fumma illa Thcriaca
ab Andromacho femore deferipta, quam etiam opii vnciac
tres ingrediuntur: itemque in Mithridati) quarta & vltima
praeparatione, quam Galenus, Accius, aliique Gratci t.\ Anti¬
patro & Cleophanto vctu((ioribus Medicis deprompfcrunr,
CUIUS etiam vires Theriaese proximas dcfcripferunr. Excipies
forcalfe non Ita efle temperatam huius Laudani nofui cem-
pofitioncm.vt illa c(t Thcriaca: Andromachi. Illam igitur
nofle te prius opoctuit>quam reprehendere : quam tamen &
ratio commendat, & experientia perutilem (itis dcmonftrat.
Qaod unicum remedium te tuiq; fimiles habere fatius eflee
ad multos curandos morbos , quam variis iftis herbarum de-
cod:isvti,quibus perquam miferi multi excruciantur. Opio
equidem (eipfum vita» tardio interemilTc Licinium Cxcinna:
patrem Plinius fcribit:at nofiroLaudano nemo reperietur,
far fcio,qui fuo damno vfus fuerit,quod tu tamen fallo &im- cap. i»!
pudenter fcnbis. Imo multi doili piiqueviri fidem facient,
cum fclicillimo fucceflu , & aegrorum vrilitate non mediocit
in omnibus defluxionibus, & incendiis fedandis, & aliis qui¬
bus ptaeferibitur afFciTibus , non fine ratione exhiberi. Cuiu*
praeflanriflimi medicamenti compoficionem ac prtrparacio-
nem defcriptain,tibi tuique fimilibus incognitam, procIo co¬
ni ifilTcm, nifi tua me cogerent feripra expendere, an marga-
ritas expediat quibusvis conculcandas praeberi. Venio ad al-
terum medicameutumiquod rediculum vocas. Oculos can¬
cri calcinatos quartana laborantibus a nobis exhiberi rides,
ac prarfertim quod vna dofi (cfquidrachmam huius cineris,
fuaequc mixtionis ad quartanae curationem prarferibamus.
concludisque tandem tot cancrorum oculos fuggercre vix
poffe totum Lemanum lacum. Quod certe eft veriflimum,
N ullos enim is lacus continet cancros , Aftacos autem pluru
mostquod tu,miAubertc,maleannorafti.Cruftatorumcnim
f4,ccXx)co?-pxxx Graecis dicuntur, funtquatuor pr*cipue
genera. Vnum dicitur KXfix^<^,id eft, locufta ; aitetum gam-
raauroi
rlin !ib.
Nat. Hia.
i>.eap. 7.
174 K E S P O N S I O
maram voCJntjqufm Galenus appellat; Tertium Ka/"
(quillain .'licuiic,&qnartum Cancrum c|uca)
j£<voyGrarci nuncupant. QmHum vliucrfa efle genera dottis
facis conltac. Aa,ici,quos cancros putafti.qui Gailisdicuntur
ejcreufjfes ^\oc^\\\is lunt (imilesparunrtquc aut nihil dilicruac,
ni(i tantum chelarum biachiorumque quorundam varieta¬
te Carpusenim caudamque longam habent, in qua pinnae
quinque inueniuntur. Aft folis cancris coipus cit rotundum,
vc qui nullam prorfis caudam habeant, quod illis minimi hc
vfus; quandoquidem proxime terram vitam agunt, cauct-
nasque fubircfolent, neque pluriinum naranc. t^od vt me¬
lius incclhgas, potens confulerc Ariftotelc!n,Plir.iam,&pr<2-
fcrcim Edoardum VVotthonum libro 10. de dilfcrent. ani¬
malium: Matthioliquoqueeommentaria in Diolcoridem,
qui t; omnes docebunt magnum praecipuo elledilcrimen in-
teraftacum.dcquotu imprudens loqueris, & cancrum fluui-
jitilem aut marinum. Sed dices, nonita multu curandum elfc
dc verbis, ilraquecruftatorum animantium genera vt pluri¬
mum in ter fc confundi. Elto : Ha-c etiam obiter didta volui^
quod iis egere te videam,& vt luncBoftra clarior cuadat dis.
putatio. C merorum oculos calcinatos in quartanis prarlcrr-
bi duobus modis abfurdum puras, nempe quod ficciracc & a-
crimoniaaugeant quartanariorum aircefum: Subtilis profe-
dlo argutia ac tanto Medico digna. Non ignoramus, mi Au-
berte, continentem caulam Guefcbris quartanae materiam,
jpfum fuccum melancholicum ellc, qui cura propiiis^xcau-
hs multus cumulatur, ncc calo te natiuoregi por.cft, tandem
pucrefccnshancfebrem incendit. Hunc melancholicum hu¬
morem faciunt Medici duplicem ; vnum naturalem ,quielt
quali faex & limus finguinis: Alterum aduflum.qoi quorom-
uis humorum torrefaeborum velut tarrarum cft concretum,
aut emis. Id fic prqfertim ex bile flaua,S: mcl. ncholia adufta,
quamuis & interdum ex pituita, torrcfudla, fi Arabibus credi¬
mus. Q^.im ergo melacholicus fiiccus, qui fugiduseft& fic-
cus, harum fit febrium m3tcria:i!larum caufam pariim frigi¬
dam Scficcam cITe lecura fatcbimut;At ficcorum &acriorurTs
omnium vfu illum augeri negabimus, vt filfum. Nam quuni
hic humor fua natura ctafilus fitjVifcidus ac lentus atq; nexu'-
fcranSjpotilTimuin liene, in mefencerio,&circu hypochon- "
cilia coacetuatifolcat,& tandem temporis fucceflu indurari i
cccc*
AD AVBERTVM. ,7,
«rretllurn emoliendum, aig redum.rjrefacicduin,arte-niia-
dum.iiicidendumqicirc Mctdcoru dodinum dubitJt nui!*’-
<|ur autCjp hac im ccionc, ndaorc poliei uhare
iiuccmoiiiciui3,aiit^Aa!x2(»c« Giarcis dicui)rui:c|accma!ore
vi calidiora nrq, tenni .ra Cunt.jd (ccnndum tc. tiu.nve ordi-
Dcm Graecis, Lacinis rarcfacictiadicuntur, q calo¬
re dc ncdiocri iiccitacc lolidasjcompaitasq; marenas lulininc
kc dilFundunt, fcirrhosqjocshcni. &vi(ccriim afF,-doruin
cmolliunr.digeranc.acdiinpant. QuorG nudicamctoium
tepcftiuu.plcrtim vfus in quartanis& requiritur & valde lau¬
datur. Sic corte* fraxini. capparis, rad x brionicr , cucumeris
agrcais,cbali,&iridis,calidaomni i &nccaettaaliqua tertio
gradu, duiitics omnes emolliunt, &dilcutiunt aflumta.vd
cua appofita foris.- lienes ipfos induratos liquefaciunt &: ab-
fumunt.Sic dc ammoniaco bdellio, opoponace, galbano di-
ceremrquar quanvis calida 8c ficca (int omnia , tamen magna
habercvim emolliendi ac digerendi tonfonbus ipfis notum
cft.Ergo emollientia dc rarefacientia, quum ad qu-irranx cu¬
rationem coucnianc.vt omnes fatentur, temprftiue f mpt-i,
non ita abfurdum putabis ac rid>culum, lacobe, fi quida ccii
vtantur cinere oculorum, & aliquando capiti*m cancrorum,
aut illorum defeclu etiam gamm trorum. Cineres. n. illoniru
cruftatorum animantium.oculorum puefettim. magnam et<p
iam cxficcando habent v m attenuandi & rcfoluendi fxcem
illam humorismclanchalici ,qiia cattarum cocretum.qui 4
te Paracclfici nuncupatur, appellant. Quod fi calcinationes
iftas,quib. nos lir piu , vtiiTiur,abhorrcs.idq; cur H,u, cxprftu-
la5: hoedifeas, Aubcrre,cx G -leno dc (impl. mcd. factilc. lib.
vndccimo.quum dc fale verba faciens , talia referr. Sal vOum ca»
digerit quidc poteiias,qua vftioii:seipcrs,quaro fiilicec lub- ^ ^
tibusipium corpus, accepta ab igne ficultate redditur. Quii
autc,vteodciibrofcribit,qu(j tenuium funt partium medica,
menta, ij£ qfunt crallarum partu.m plus habeant cfncacix,
etiamli parclbrti'.afueiintfacultaie,n mnum qa melius pe-
nctrrni-jnos ca foia ratione vtimur calcmatis cancris. pltrtim
ad f*cci & tartarcum humorem exoluedum. Na calcinatio-
ne,fal rerum extrahitur; (al aute falc Iblo relblui potcll:, fi be¬
ne intclbgasiarq; ita no contraria contra riis,(ed fimilia fimi-
libuscuran difces.quarnuis alia nodum tibi prifpeda ratio-
»c. Cur alioq.m Ipongiarum calculos/ cur aduAum vurnm.
17^ responsio
curinarefadlim hircinum fanguinera, cur cochlearum ciuc-
rcs,cur calciuatumludaicum lapidem, cur os fcpi* calculo
aut tcnum carcaro.tanca vi prodclTe diceres J Intclligo , Con¬
fugeres ad Iaeram afmorum anchoram , nempe proprictatii
occulcarum. quodcamcniprofalchcri, qui illos refoluit , &
per vrinas expellit, ratio ipfa docet. Quid ergo diceres dcT ro-
glodycclaudatilTimoillo antiquoium medicamento ad ea¬
dem affedioncm, cuius meminit P. .^Eginet.lib.j.cap. 45- vbi
hxc feripta reliquit. Hic inquam, torus falc conditus, crudus-
que frequenter commanducatus, calculos iam creatos pec
viiaam expellit, in pofterumque generari prohibet. Qjiodfi
integercomburaturcum pennis, cinis vniuerfus perfe&cu
pipetis momento, cx mero & meile potus , idem poteft effi¬
cere. Vides, quomodo etiam antiqui abfurdis, vt feribis , illis
cineribusvfiflntj&quibusin afFcdibus, nempe in calculis
ipfis renum curandis, quorum tamen materia , humor cft ita
etiam crairas,vt calore lapidcfcat. Quantum autem calcina-
ti canCti ad eundem afFeduni valeant, ab Hollerio& Mau'
thiolo annotatum, atque millies certa experientia comper¬
tum fuit. Nec praetermittam inter caeteta qux huic affedui
adhibentur medicamenta, cryllallu quod primas tenet : cry,-
{iallum inquam, reuctberatorio calcinatum, ex quo tandem
extrahitur lal,cx cuius rcfolutione in humido,fit prqftantilfi-
mum oleum, ad omnes etiam delendas vifcetum obftrudio-
nes pcrutilc.Non eft etgo quod tam ridiculum putes ^ calci-
natis Cancrorum ocuUs depromptum remedium, nec ita in
ipfum acerbitatis tujc virus euomas. Hoc addam cx Galeno,
omniumque veterum fcQtentia,cosiploscalcinaros cancros
totius lubftantiae proprietate, canis rabidi motfibus miiabi-
med S- liter efficaces cfTr.Rabicm autem etiam ficciffimum elTc affe-
cvd.c. 30. dum denotant ipfias Galeni verba, quae refert ex Pelope fuo
Ub. 7. praeceptore. Non abs re, inquit, cancer, quum animal fit a-
quaticum,prodcfta cane rabido morfis, quib. videlicet mc-
tuscft,nccorripiantur afFcduficciffimo,ncmpcrabic.Nunc
fnpcreft vt de acrimonia, quam in cancrorum calcinationc
inucnis, verba faciam. Ea, inquis, quartanam auget. Atqui
ycreoc, ne quid fit etiam acris fapor, te plane ignorare exiftis
vcrbisdodiexiftiment. Acrem enimnon effc cancrorum ci¬
nerem nobis facile fuerit dcroonftratc,fiquidcm acria cfTc ca-
Udiflitna omnibus Phyficis cft notura. Cuiusmodi conftitu-
ttntUE
AD AVBERTVM.
iintur duplicia a Medios. Alia enim edi poflunr,aIia cfui fune
inepta-, illa dulcem cjuandam , ralccm obLuram , admuc^m
habcutcjualitaccm, lita moiciFcraluiu, fi Galeno crcdimui, Defimpi.
«uc falcem omnia cuti noftrx impolita vicus celericci moli-
uutur. Et heee vera acria dici polsuc.vbi videlicet alienis qua ea ^
litatibus non.pcrmilcentur, quorum terminus ac proprius fi-
niseft vrcre, quemadmodum am ari, abfterj^crc,& dulcis, nu.
trire.Id autem cancrorum cincte non officere monfirant Ga¬
leni verba, quum dcdifficrentijs amari acrisqj faporis dispu-
tat. Acrem enim, admixtan; quandara liumid'-’ *t^m habere
refert; amarosaucera omnesnon modo calid. :.<erefacul- Defimpi
tatrro,lcd & ficcain fatetur,cineriqj (vci cos qui- ■ jmc tom- ta-
parct)adlimilcs dicit, Qiu ratione inehus dixiliet^oculoiura
cancrorum cinerem amarum quam aerem cfle quorum
tum abfumicurac defluit humor iri yapotem a calore lolu-
tus,ficcicas &cincratiocfficiuntur: vnde non acrcm,(cda-
irararn acquirunt qualitatem, &fubftantiam quarnuis tcr-
rclfrem; tenuem tamen, quanto rcihcctlubriliusipfum cor¬
pus accepta ab i^ne facultate redditur j vt fupra ex Galeno
diximus, caliilumquc & ficcum ncccfiario cflicicut.- proinde SiinpI.ir.
amarum qU 'que ahftcrgcrc , comminuere, Iccare crallos
Vifeofosque humores , ficut cinis & nitrum, non cft dubium,
VrHdceiGal. quem melius ahas poteris coniulcre, ncctiam simp] 4
ipforum primordiorutri ignarus plaric videaris. Sedquoni- cap. ig.
sim aliquid & tibi condonandum videt* , age, couccuOiibi
Jubens, acrem ede cancrorum calccmi quod autem quarta¬
nam fui acrimonia augeat, idcgo pernego. Nam quariotoi
inihomo,an non finapi, piperi allia, ab omnibus dogmati¬
cis tum Gwcis, tum Arabibus, ab ipfoquc Paulo Agmec.
quartanarijs adeo conceduntur, vt etiam pro vidlu praferi-
banturPEtdiatrion pipcrccjn vcldiofpoliticon , quod appel¬
lant, an non inter medicamenta quartanae cenfentur? Ned
alienum etiam erit in medium proferre Hollenj cclcb. rrimi Lib.deF»-
Medici verba in hanc lententia, quum deuidu quartanaiio-
fum diderit. Quod ad vidum attinet, inquicinitio e materia
media intcrualhs qUoqUe ab initio ad vigorcln, rebus acri¬
bus, ve finapi, &lallamenfis vci licet, quorum &poft vigo¬
rem tcmpcftiuusvfus cft. Addit fub finem: Nam ideo fa fa-
riienta imperantur, quiai lal incidit, attenuat, difeutit excrc-
&crita,ficcat, vircucem Colligit & roborat. Hifcc omnibus
M M ]^iuo
,^8 responsio
puto tibi fatis, omnibusquc cffc pctfpeftu m , quam toto cae¬
lo abcrraucris in contemnendo noftro remedio, ex vera certe
Doematicorum doArina deprompto. Quoniam autem ca:-
tcraquxipriremedioaddnniurfimplicb ignoras aurfaltcm
taces; ecce tibi gratificabor, & compofitionem tradam. Re¬
cipit radicem aronisprxparatam,itemrad.acoti vulgari.s,SC
‘ .. ... _ m-nlnc racri calcina*
cipitraciicem . , , .
pimpinellxprxparatas,atq;exriccaias, oculos cacri calcina-
tos (quorum pro vnaquaq-,dofi non ingreditur medius feru-
, _ f^rrharum. Omiiium fitmixtura:
Aphor.r.
&"ftccharum. Omniam fic— :
dofis eft cochlear vnum mane, pro corroborando imbecilli¬
ori ventriculo, & ad pellendas vifcerum obftrudioncs , duri-
ticsque lienis optimum remeaium.-& quamuis familiare ,lx-
pius tamen probatum , ac doftifi-plcrisque Medicis hodie v-
ficatum. Iftud autem tam abfurdum cfle , ac quartanar.js ob
c{rc,Doaoium dicere puto nemme.Debuifti ergo, fi volebas
Paracelfi medicamenta redarguere, fpeciofius aliquid deli¬
gere , in quo magnitudinem ingenij tui exerceres , eiuditio-
nemque tuam probares. Sunt enim ifta.quamuis , vt tu inui-
diofe vocas, Theophraftica, tamen rationi conrentanea,ac
dofto cuiuis Medico probanda. At tu illa fortalle nec diuino
Hippocrati, nec Galeno cognita fui (Te dices, ideoque conclu
des reiicicrda-.fed illud tuo foloiudicio, nulla tamen cum
latione. Non enim fummam & dodrinam &diuinam illo-
lumetuditionem contemnimus, nccillorum piam violamus
memoriam, quod dicimus illos in re medica quidem primos
claruifle, non tamen omnium medicamctorum genera ten-
. talTc, aut illorum omnium etiam facultatem cognouific Vi-
taenim breuis,vt inquit Hippocrates. &ars illaquxcirca
experientiam etiam pcnculolam verfatur nimium longa,
Nec puduit Galenum fareri , quum deHydrargyro Icribitp.
fimpl. cap. 15). fc nullum fcciffe ipfius pcriculum.neque quod
interimeret, fi deuotarctur. neq; vbi foris admoneretur. Ne¬
que eft quod putes Theophraftumtot remediorum inaudi¬
torum primum & folum fuiife inuentorem, quorum noti¬
tiam ipfemct in fuis libris fatetur fe habuiffe ex colloquio di-
uetforumdodifiLturaPhilofophorum tum Medicorum, iE-
gyptiorum & Arabum prxfertim , apud quos ille difccndt
caufa per aliquot annos etiam captiuus remanfit quibus
tot pulcra remediorum fpolia tande rcportauitiqux quidem
omnia funt depromta pattim cx aromatum, herbarum , rru-
A D A V B E R T V M. 17,
Auum, florum, drTcniinum extrariis vciis oleis, & laxantium
omnium cllcntijs, cjuoium etiam plus proficietgutta, quam
tot & drac limae &vhciac; quartamen eium ve tota fublLimia
operentur, /'cnnnaii &lupcrin!jcipoirunt proptio fali,quod
in multis praftarc licet, licutin alijs terra rcijci debet , tan-
quam plane mortua, & purgationi prorfiis contraria. Exv.i-
rijsquoquerefinarum,gummi, Ateaeterorum vegetabilium
generibusdefumuntur vaii.e, pulcrac, & valde vtiles prarpara-
tiones.- quemadmodum &:cxmultorum animalium dtucrlis
partibus, exquibus rciflc prapaiatis multa couflantu, medi •
cameuta valde falubna: vccx vera ppar.uionc mumix,Thco-
phrafticis folis nota, laudatiirimum fit medicamentum in
pcftilentibasaflicdibus; exolco icfalc cranij hominis nori
humati ad Epilepfiam : ex oleo mcliis Se ceracad tophos, ax-
ungiaruroquealijs praeparationibus ad leniendum & melius
rclolucndum. Sicctiam ex mofcho.zibctta, caftoico, ex mo¬
nocerotis cornu, cborc, cornu & ofle crudis cerui,ad cardia¬
cos & alios affc<flus:& ex alijs infinitis multa fiuntcxtrafta,
quorum omnium rectam edocuit ars Chcmica, quam da¬
mnas, priparationem. Non enim ex folis metallicis, non
ex pretiofis lapidibus, & gemmis, vt inepte muUi putant , &
totioibi perfuadenc, Thcophraftica defumuntur remedia;
quae nec acria funtncc violenta, vt ignari «5c rerum irnpcrut
clamitant, fcddulcillima.naturxqucnoftts familiarillima,
tjuam Spirituum prsltancia conrcruanc,viuificaut, ab impu¬
ritatibus, folis plciunque fiidotibus expurgant, tota deni¬
que fubflantia non parum proficiunt, vt Dodtorum multi
quotidie felici cum fucccflu experiutur. Sed de his plus
quam fatis. lam ergo ad ea qua: de metallis
feribis, nobis progcedicii-
duni.
im
IrlM i
W‘
ADIACOBIAVBERTI VIN-
donisdeortvetcavsisme.
tallorvmcontra chemicos
cxphcacionem.
J O S E P H 1 J^ERCETANI ARMENIACI^
DMedtdrefponfio^
SE T A L L V M cfle corpus foffilc natura vcl liqui¬
dum , vt argentum viuiim : vcl durum , quodque
ignis ardoic liquefieri pofiit, ficut aurum, argen¬
tum , aes, plumbum, Itannum: vcl molliti, vcluti
’ ferrum, nonnulli fcnbunt. Alij aute propiia no¬
minis fignificationc omnia quae in vifceribus cerrae effodiun¬
tur, metalli nomine vfurpatunt. Sic Oneficritus fcripfit in
Carmania elTc metallum rubricx; In Lybia circa Atbntcm,
falis, Herodotus. Hocqj teftatur Plin.lib.3j.fute nat. hifi. Alij
vero id quod liquatum in fuam reducitur priftinam formam
quodq;dudile&: malleo extendi potcft,cflque durum &im-
prcffile, proprie metallum effe dixerunt. Hacq; ratione illa
ptxfertim in fex diuiferunt,'in Aurum fcilicct, Argetum. JEs,
Stannum, Plumbum, &Fcrrum. Addiderunt nonnulli Mer¬
curium, non quod a£lu fed quod potentia metallum merito
dicatur. Hxc aurem Planetarum vocabulis Chernici nomi¬
nare cofueuctunt, nonvtipforum materiam ad planctas re¬
ferant quod inepte putat Aubertus: fed parnni moti fimilitir-
dinc quadam maiorum ac praecipuorum fyderum, qua ratio¬
ne perfediora duo metalla, Solem &Lunam appcllaucrunt:
& propter duritiem ferri, M3rtem,qucm belli & armorum
Deum Poetae funt commenti ; ac argentum viuum propter
maximum ac pene incertum motum, Mercurium dixerunt.-
pattim etiam Pythagoricorum inftar, vt arcana fua, inuolu •
eris quibufdam aenigmaticis obtegerent. Caeterum nullam
video rationem , cur ftibium inter metalla proprie numerari
debeat: quare ex illorum genere (pace Agricolx dixerim , cu¬
ius audloritate nititur Aubcrtus)cftexcipicndum:quum illo¬
rum definitioni omnino repugnet. Siquidem liquata metal¬
la omnia ad fuam redeunt forma propria, dudiiiaq-,> dura &
impref-
A D A V B E R T V M. igj
imprcffilia funt omnia:qua ratione amuirislapidibus liqua¬
bilibus, in quibus non clt humidicas valide peimixta eu liceo
tcrrcftii, fcccrnuntur: quemadmodum &ab inlinitis niar-
clialitariUTi gmeribus & fcmimctallis. Stibium autem lique¬
faciam ptiftinam omnino amittere formam rctu periti quo¬
tidie experiuntur, & quum ipliim nec duCtilcefle, nec impri¬
mi poircipfovrucpnder, propfic metallum id elici nonpo-
teft. Veruntamen hoc affirmare placuit Aubetto nolito, ia
mctaUicis vfquc adeo crudito, vt adhuc fomnictglaeiale fta-
Iium,(quoJ vercbifcmutum efl,& cinereum illud plumbi ge¬
nus de quo plura Agricola lib 8- de nat. foflil. ) llibiiim cxco-
Clum.ac Chemicorum regulum clfe.-quod plane cflabfurdu,
Non enim ftannum glaciale quod bilcrautum rcCle appella¬
mur, ftibiumcfl vllomodo pr^paratum ; ncqucChcmicorum
regulus, tartaro & nitro cxtraClus.bifemuru dici pote(l,quod
doCliSjOiTmibusqifanac metis relinquo judicandum. Sedilia
parum ad rem, quum metalli nomine pluta,vt diximus, non
proprie tamen dicantur. Efiq; fane Auberto iftud condonan¬
dum, qui nullas fodinas vfquam confpcxtt, vt de his rcClriu-
dicarct.-ncc Agricola: fcntcntiam percepit- Ituctim conque¬
ritur ille: quovd Chemicimcralla ipfa diuidant, in pctfeCla Se
impcrfcClaridq; ridiculu putatmulcis decaufis, Pnmo,quod
quapdam traditaa Gcbcrod 'finitio, non minus vni quam al¬
teri metallo c5ucniat,quum tamen, vtptobc peifeCla abim-
petfeClisdircerncrentur, vnahis, altera alijs definitio fucric
ilatuenda, Quafi vero viri definitio puero non conucuiar,
quamuis ad viri aetatem nondum pcrucnerit,& abjs acciden¬
tibus videatur ab ipfo , quemadmodum & inter fc metalla»
differre. Sic alia acdiuerfaefrcdcbcrct coraliorum alborum
Se rubrorum definitio,quaniuis inter fe differant, quod rati¬
one abfolutac coClionis & terminatae, alba no attigerint per-
fcClionisvltimum gradum; quorum tamen omnium vna&
eade cfldcfinitio.Sed vt fuam melius comprobet Aubertus o-
pinionejquarcunqicffcntialem habent foimam,quam fingu-
ia metalla habere certum cfl, pcrfcCla ncccffario cfle fcribit:
piaraq;& rerum parentem naturam in fuo obeundo munere
haud quaquam ccflarcvcl quiefcete.nifi impediatur du feo-
pum fibi propolitum attigerit. Addit, materiam ex qua natu¬
rale fit aliqiud,& circa quam verfatur natura, tatirper moneri
dum cflcntialcm fuam fit alfccuta formam. Ex his omnibus
MM 3 tandem
lii RESPONSIO
tanJecocludit metalla rede in pctfcda & imperfecta tliuidi
ronpofle,ncqiaurualiispr?ftantiusacpcrfedius,ctrirplcn-
didius & tcmperatius.vllo modo dici debere; quae omnia nu-
quammanca &futilia, nobis funt confutanda. Arquevto-
mniadcbicoordinc petiequamur , aurum ipfum avens Phi-
lofophis perfcClius cattens metallis ac pra:ftantius & purius
mento d:ci,nobisert dcmonftiandum,vthincconcluda;nns,
metalla in perfeCta &impcrfcda aChemicis non fine ratio¬
ne c’ illipigui. Ergo vt nitar etiam audforitatc Agricolae, a quq
pra:fcr;im Aubertus ifta fua omniadeprompfit : is certenot^
folum fj)lcndorc,fed & colore, fapore, odore, pondere, ac po-
teilate differre inicr fc metalla (cribit lib. 5. deortu&caufis
fubter rancorum: & prxeipue dcfplcndore(qucm tu A uberte
in auro & argento etiam adefle confiteris ) verba faciens , in¬
quit. Sed quo humoripfcfiicritfubtiliot,dcnfior , & puiior,
eo metallum ctl nitidius &: fplcndidius : qua de caufa etiarq
iiac p.irtecartcrisprxftataurum. Ciimsauri pratftautiam ipfc
e.ciara Agi icol r quaritiu differentiis odoris , fapons & pon¬
deris. Imperfccfa enim metalla , quum feiu liquorem indue¬
rint, amara guftu perc)piuntur,vt xs Sc ferrum. Amaritudinis
autem caufa cft terra adulfa, quam ca metalla participant, vc
ipfcAgricoIa tpftatur. Reliqua vero propter terta puram auc
aquam vbctiorc.m, non admodum fcnlilifaporeliquoresaf-
firiunt: imo fubdulci ,vt aurum St argentum. Qvtin ctiairt
quum jpfi auro terra infitpurilTuna, Sc optime cum fua aqua
temperata ,fumfim perexiguum , vixque fenfilcm quum vri-
tur.ex fc emittit, & dulcem magis quam foetidum. Ptretcrca
addit Georgius, auro, dum igne pmgatur, cxcrcmccum quafi
nullum ineffeob puritatem, reliquis muhumilcd eo pUisvni
quam alteri, quo fuerit impurius E(f etiam auri praeftantia iq
ipfuisviac poteftatc inueftiganda ,quod practcripfura & lu¬
nam, cacterain cineruio & copclla in fumum cqancfcanr, ac
violentia ignis inictearit; quod illis accidit, proutterra mi¬
nus puca.minusquc bopa temperatio in ipfis repetitur, atque
id vni quam alteri ciiiUS , vt ferro accidit , propter terram im¬
pura qu£E multa ei in e fi;. Sed quu aurum vnicum nullo igneo
\ Meteot ®^rdorcconfum' pofilt.vtinquitArift.nihilq; amittat fui pon-
detis, fi aut exuraturaut examinetur : terra ipfum habere pu-
ri/Tima & optime cu fua aqua commixta oportet: vndefic il¬
lius vt terra arceat & cotineat humore, nc cqm expirer : cotru^
humor
A D A V B E R T V M.
humor, tueatur terra ne accendatur, vt inquit Agricolaiquod
fit vt alii volunt , exficco &humidofabtiliflimis, &nonha-
bcntibusaliquod impurum admixtum. Hac rationeaurum
fecundum naturam rerum eft purius reliquis metallis, & illa
pretio fuo vincit, quiafimpliciflimum SipuriHimum ractallu
cft, & ab impcrfcdioDC elementorum propter fuam formam
rcraotiirimum. Sic Plinius, vni rcrum>mquit, nil deperit au-
fo, igne : quod & cecinit Poeta , vt cx fupenoribus videre eft. j,
Atq;ex his colligere licet, inter omnia metalla vnum ciTc au¬
rum, non folum fplcndidiflimum, tcmpcratillimumq;, fed &
perfediflimum , cuius refpedfu extera metalla merito impet-
leifla dicatur. Nam fempertendir natura ad folam peifedio-
iicm, nempe ad auri confectionem, quod folum inter metal¬
la dicitur pcrfsdum. Nullum enim agens naturale, vt dicunt
Philofophi, defiftit ab adionc in fua matetia , nec leparatur,
nifi cum introdudione formx in illa materia. Ergo quamdiu
agens eft cor\iundlum materix, vel agit in mateiiam, id dici¬
tur impertedum , quoniam perfedio rei non eft , nifi per in-
trodudionem formx. Quum igitur in omnib. metallisaqua
quxdam vifeofa, quam argentum viuum Philofophi Chemi-
ci propter conformitatem appellant, fubiiciatur loco mate¬
rix, & fulphur, quod ita quadam fimilitudine vocant, agentis
&introducentis formam in illa materia, non poterit aliquod
metallum dici perfedum , nifi a quo feparatum fuerit ipfum
fulphur. Sed quoniam reliqua metalla habent admutu prx-
didum fulphur, in materia quo perimuntur, denigratur, cal-
cinantur, 8d comburuntur, (quod illis accidit folum propter
illam exhalatione ficcammempe fulphur, quod fitmateha a-
pta ignitionijhac de caufaimpcrfcda omnino dicuntur. At h
conrraiio,quonia folum auium eft omnino ipfo fulphurc ex-
poliatu,quod fatis per fc denotat auri &argcnnviui affinitas:
(omnia enim.vtfciibitPlinius.eiinnatantprxterauru, quod
vnu ad fc trahit) hac ratione eft immunc ab omnib. iftis cor- ^ap.
ruptionib. &in igne & extra igne. Merito autcdiciturfolum
perfedum & formatu fecundum primam & veram intentio¬
nem naturx:completum,quia peruenit ad vltimum finem in
quo coplctunpuru, quia agens non eft immixtu matcrix,fcd '
abipfafeparatii.Inhancfcntentia hxefetibie Arift.Mct.3.c.
vltimo,dc metallis verba faciens. Quocirca inquit, & terram
in fc continent & vrnntur omnia, quod ficcam exhalationem
M M 4 habeant
IH
RESPONSIO
Jiabeanr. At aurum vnum omnium nequaquam vn
folet. Sed
hii non contentus rationibus, tc(p6dcbuAubcrtus:Qjuqcuri-
que eflentialc (une aflccuta formam . ea peifeda effc ncceflc
cft: metalla autem fin^ula luam fubllantiaKm habere forma
pra;tcr bardum aliquem ciniflonem.nemmem necare dicer,
&hac ratione omnia etiam efle'petfcCfa concludet. Sed huic
obicdiopi icfpoderc nobis fatisent facile: Nam ilLc res qui¬
dem qujE pcrftantin natura fua, perfecta' dicuntur in (ualpe-
fie per luam formam fubftantialcm.led quqdam perflant na¬
tura tn fua fpecic, q carne perficiuntur quo quomodo per fu-
am formann lubftantialcm, ad quam cft quida terminus mo¬
tus, fed t]uia feruntur ad aliam lubftaptialem formam vhima
quae pmninorem ipla.n coplct ac perficicadco dicuntur ellc
impetfc^i. quandiulub iHa prima forma permanent, habita
ratione vltimas illius ad cuius artiquufionem contendunt.
Qttod fi non hab.atur ratio vltunxilUus formari fcd in fe lo-
lum conlrdercocur, funt fane perfc6ta in illa fua fpccic, per il-
fam, fuam formam rublljntialc,prouc exigit illa fpccics. Hoc
in generarione ouorum omnes vident, in qua eft c^uidam rev-
minus motus in acquifitionc fuar foim^ fabftantialisjquij l;c
pcrmanet.Sed quia ipfa oua lunt eo dcltinata a natura, vc nq
pcrmaneancfnbillaforma, (edad generandam aucm» & ita
fi' acqq ficio fubftantialis formae vltiipx: ideo dicuntur oua
clTo impfcv^a fuQ forma oui, pcrfcdlaautc res illa cft poft ge¬
nerationem auis.cu ibi fit fiiqsourrunwltimus Hoc quoque
eftdcmecallisiuciicandum^qlicct quandam fint aflccuta iri
fua fpecie clTentialem formam , uou poflhni tamen dici per-
feifta. habita ratione auri, quod foIunrjVt diximus, peifeftum
cft,qmn perucnerint ad fine illum vltimu &cblolutuai, nem¬
pe ad ipfi® auri perfc(ftionc,&auru cuaferint. Et quemaimo-
du in generatione embryonis fic coparatioaniroq vegetabilis
•dfenfibilcm,&fcnfibilis ad rationalem , quia illa lunt ficut
difpoficiot^cs ad rationale 6i. non ficut format , fic imperfeda
alia metalla ad aucu fc habere yidctur.ItfiqiChcmici philofo-
phi racriio diuiferunt raci^ll^ in pcrfc<fta& irripctfcifta.Nam
quatiuisrnctalloium differentia fitin formaipfajponctitta-
mcn^pricdifr^retiarpecici/icuccqui & hominis dilFcretia,
fcd fumetur magisjpprjepcqcs materia & partes cips, fcilicet
fccundu digcftu& indigcftu, completu &inc6plctum,quum
ijl a fint eiasqc properae materiae penitus, M indigcfta <nc6-
■ - ' picta.
picta, determinata ad aurum. Quod autem ferru, quia magi^
vfui hominum commodet, nobilius idcirco auro ludicarAu-
bertus,idopinor,nc Medicis quidem vilis quantumvisindo-
ftis, aurum tamen non ferrum captantibus ptr uaferit. Sed
de auri praftajitia & perfc Aionc fqtis a me didum puto. At
quoniam diximus omnia metella ciufdcm tlle materiypio-
priae, quam vis non parit.r in omnibus digeftce, qua in re ver¬
titur quatftionis cardo , lam ad materiam illam metallorum
perquirendam accedendum. Metallorum, quemadmodum 8c
reliquorum mixtorum corporum , duplicem coftituunt ma¬
teriam Philofophitvnam generalem & remotiffimam.quceru
mitur ex rlcmentis,ranquam ex omnium rerum primarijs.cx
quibus ve fimplic.flimis conftant , &in quae fimpliciflima re-
foluunrur. Horum autem elementorum qualitates virtutesq;
tantum in (e mutuo transire, omninoq; mifccri, Peripatetici
in Stoicos contendunt : qui ip orum (ubftaniias totas elle to¬
tis permixtas contra affirmare conantur. Sed miffis lubricaiit
opinionum iPis Hudfibus, ad tutu t' & tranquillum portum
nos recipimus, & m haere Aubcrtjcomprobamusopmionc,
cxiftimantisin mixtisnon cflcntialitcr apt adfu, fcd poteftatc
fubfiftercclcmcncarquodGalcnus reflatur hb. primo nicthod.
medendi, vbi elementa luis qpalitatibus dantaxat tora totis
mifccri fcribit.Uelccunda veto ac propiia ipforum materia,
pop vna,fed longe diuerfacft etiam multorum Philofophoul
opinio.Alij enim h ali lum hum id um, materia me talloi ii pio-
ximaip d»xcrupr»vt Ariftotclesmnopnulli aqua alijs clemen¬
tis affeda , t^upd Agricolae pla^u’t, cuiusopinioni aflencituc
npftciAubcrtqs:alij cinercaqua madefadla.AiChcmici, quo¬
rum opinione Aubertus pcrucrtcrc conatur, argentum viuura
ipforum materia dixerunttaddiderunt nonnulli fuIphur.Quae
omnes opiniones breuiter ac diligenter nobisfunt cxamina-
dat,vt res clarior euadat,& immerito Aubcitum & alios in tqt
praeclaros ChcroicosPhilofophosirruifrc omnes intelligant.
AriftptclesPhilQfophorum facile princeps, corrm quas punt yitimo.
intra terram & fupra potcftat;cac vi caelcfti , duplicem confti-
tuit materiam, hali^ym videlicet & vaporem, quorum mixti¬
one interrx penetralibus fieri &nafci omnia ccnfctieaquc
pro diuerfa natura materiae bifariam diftinguit , nempe in
foflilia & in metallica, poflilia fic dicuntur , qpod fodian¬
tur e terra , &c fimilia fini terrar efioflae , nec fiipt liquabilia,vc
MM j ' lapiduni
m RESPON$IO
JapiJum genera, quxcxficca exhalatione ardore inccnfa , 8<
humidnm fuo calore confuraente , & quodammodo aduren¬
te coancnnitur. Alia funt metallica , quorum quadam fune
fulilia aut liquabilia, quod plus accedant ad naturam humi-
di quam ficci , ve plumbum &ftannum .• & ita appellantur
quod facilius liquentur, quum ducantur. Dudilia vero con¬
tra, qux maiori cum difliculcatc fundantur , vt ferrum; quo¬
rum proxima materia cft halitus vaporofus , qui frigore cogi¬
tur ic concrcfcit in metallum fecundum fcnccniiam Atifto-
telis, quem tamen nofter Aubertus credit reprehenfione di¬
gnum. Nam, inquit, in rerum natura accidere haudqua-
quam id poteft , vt ab vno extremo contrariove in alterum
iine aliquo medio fiat transitus. Confiat aiuem contrarijs
pra;dica efic qualitatibus tum metalla , tum halitus , quod hi
tenuiffimi, illa verofint cariilima. H me concludit in metal¬
lorum ortu,halitus vaporesque neceflario prius in humorem
J.ib 5 de concrcfcerc.quarainmctalLaindurcfccre. Ha:c ille ex Agri-
ortu & cola dcpromfic. Sed immerito reprehenfum Ariftotelcm de-
caufis fendit fatis fuperq-, vir longe doifiifiimus lacobus Schegkius
fubtex. commenr. fuis in lib.meteotian Arift.vbi docet alium efic[ha-
litumfiuc vaporem ex quo aqua concrefeat, & alium ex quo
metalla : quum etiam alius fic ex quo pruina. Ponderofior
enim & cralfiorefi interdum , quam is fit ex quo aqua. Qua
ratione remotiorem proponunt metallorum materiam, qui
aquam illam eifedicunt, quam qui h.alirum : quum msgna
pars ex his halitibus Sevaporofis materijs, caloris
vi ex aqua terra excitatis gignantur : quum fcccunditas ter¬
rae Sraqus nulla fit abfque calore. Calor enim tanquaro pri¬
mam fobolcm & foetum , procreat duo haec, in quorum na¬
tura parentum vigor, quatuor nempe elementorum reprae-
fentatur , & confpirat genitalis quodammodo vis eorundem,
qualitatibus duabus malculavi agentibus , exteris vero dua¬
bus quafi femineis patientibus : vcrifque vero tanquam pa¬
tri temperationi coelcfti obedicncibus. Vnde procreari ina-
tiimahxc confucueruntinftrumcnto qualitatum primarum.
Illud autem fcnfu ipfo percipi potefi; offerunt enim fefe tam
crafli vapores fubterraneis in locisinterdum , vt rcfpirarefo-
dientibus non hceat , atque inrerdum etiam propter ctafiitu-
dincm.tcftc Galeno, fufIocenmr.Quod fi tam craffi funt, quis
credet contrariis prxdita effe qualitatibus turti metalla , tum
halitas.
A D A V B E R T V M. ,17
lialitus, quominus etiam finealtero medioin folidam metal¬
lorum materiam cocrefccrcpollint, quemadmodum &pon-
derofus vapor in pruinam ? Deinde fi aere pluilTc &ferro, ac it»
fuperno acre lapides etiam ac talia illa corpora concrefccrc &
procreari , innumeri tcftantur,quomodo tadem haec ex aqua
& terra potius generabuntur, quib.commorandi in acre locus
non cft,quam ex halitu & vapore, qui & penetrare & cofifterc
illic tenuitate & calore polfunt ? Quare metalla ex halitu po-
tius.quam exaqua oriri certu eft : qui halitus , quonia cialTuff
cftjfacilcetiam concrcfcit.Scd quid plura dehis2quum omnia
ex ijs oriri in qua: vltimo reducantur omnib. Philofophis cor
Ree ? Metalla autem omnia prrar ter duo pcrfcRa, quae ob ma¬
iorem decoctionem , copadam magis ac fixam habent ma¬
teriam, nonneia halitum aut vapore rcducuntur,&in exami¬
ne Cincriti j &: copellac omnimodo in auras euanefeunc? in fu-
muequidem , non qui coucrtaturin aquam, aut qui madefa¬
ciat, federaflum , propter terreu admixtum, & qui frigore c5-
crcfcar,(5c iiifpiirctur.Q^d certa experientia quotidie cerni a
pyrotcchnicis faciliusetiam aPhilofophis fuisfublimaiio-
nibus, percipi potcR. Hoc ipfum probant T utia,Cadmia,P6-
pho!yx,& reliqua huiusmodi,qux ex vaporib. metalloru fub-
lata, parietibus fornacum adhaerent, &in ipfis fodinis crafTos
cos cfredenotanr,nec aquam vllo inodorcpraefcntant.Obtu-
mefeat ergo cum fuo plumbeo argumento Aubcrtus,qui Ari-
ftotclis fententia profeindere conat® eft, nec de fibi ignotis te¬
mere iudicet, expertis credat, ac crafti ftimos exiftimet clTccos
vapores, e quib. metalla primo concrcfcunt.&finc altero me¬
dio induratur. Propugnato Ar.ftotclc , qua dccaeteris dodifT.
viris ac Philofophis ferat fententia, vidcamus.Albcrri Magni,
Gcberi, reliquoruraq; carbonarioru(hoc.n. nomine fummos
illos viros prarclarius hic noftercenfor exornat) fententia Au-
bertus in eo rcfcllit,quod metallorum proximam matetia ar¬
gentum viuum & fulphur cfte dixeriut,illosq; a reda via aber*
rare nonnullis argumetisoftendete conatur. Primo quod ad
argentum viuum attinet, metallorum ideflemateria propria
dicit non efle verifimile, q> in duritiem cocrefeere non poffir.
Egregium fancargumentum , &dignum quod afuo audore
toties repeteretur, cui tfi iam a nobis fuprarefpofum accepit.
Dicit concrcfccre non polTc, quod fit aerea: fubftantia: , arge-
tum viuum. Atqii i vaporem quem lupraex Ariftot. conclu¬
dimus proximam cfte metallorum mateiiam» quis aereum,
|8g RESPONSIO
cflTircfpcdu aquae non fatebitur? & tamen cum concrefcerp
poiTc quis intictabitur? Aereum igitur fateor efle argentum vi-
uum,quod idcirco Philofophorum multi metallum non (nifi
potcnciajelT: cenfucrunt Sed ita tamen aereu efl'e dico , vt va ^
porem emittat crafliflimum,quiq; frigore concrcfcatjVt vide¬
re eft in Mercurio (ublimatOj& multis alijs iplius praeparatio¬
nibus. quibas fumos& vapores emittit, non ita tamen aereos,
quin condenfentur. Sed quid dices de ipfis metallis imperfe-
<Slis,qu^ vt jam fupra monuimus, dum examinantur, in tumos
& auras cuancfcunt?quid dcniq; de illorum materia & forma
;n nihilum reda£ta?nonnc vapofcm cralfum , quem nos dici¬
mus argentum vmum.ipforum materiam fateberis , quum m
ipfum tandem rnccalla reducantur ? Sed ex Ariftotcle ha:cad-
f.*rc AabertusiQ]!^ ad aquam pertinent, fi plus acris in fc co-
tincant quam aqaje.concrefccre non pofluiit, vt oleum & ar-
gentu viuum.Mrtallorum autem materiam ia duritiem cogi
neccifecftjilioqui metalli formam non iiiduce|:ent. Eorum
Cfgo materia no erit argentum viuum,quura in duritie haud-
quaqua concrelccre polii t. Sed hoc argumentum nihilo eft cf:
hcacius prioriiPro concelliseuim pontt,quajnec ipfe prius a-
liquomodo probarir,&qu2iam nosnrgauimus. Nam dedi¬
mus quide illi argentum viuum aereae cUc fuftaotiae , concrc-
fccrc vero ideo no po(rc,ncgamus;quu vapores contra ipfius
fententia coticrcfccrcdcmonftcaucrimus. Et quide Aubertus
artcindutclccrc haud ncgat.fcdin duritie aut forma metalli¬
cam concrcfccrc hac attcfiuc natura non cxiftimat.Quah ve¬
ro exiftimate, fit rem dcmonftrarc. Argentum igitur viuu mc-
talloru effe materia negat, caufa vero q affert, nempe q? fit ae¬
reae fubftaiuiae, nullius eft momenti ,fiquidcm vapore elle ae¬
reae fubftantix rcfpe^fu aquae & nihilominus tamen proxima
materia metallotu ex Anft. oftendimus. Itaqi aerea fiintdis-
tinguendarnam quae prorfusacfimplicitcf aerea funt ,a pix-
dominio non poITun? coagulari ncq;a calido, ncq;a frigido, q,
ipforum humiditas aerea cxficcari non polht deficient? tcr-
rcftri,qua ration? etja ipfa fupernatant aquae, tcfte Ariftotelc,
vt olcumt&facile inhammantut , quodfint maceria ignis, vt
ipfum oleum, & ligna etia quae fiipcrnaf ant aquae prxter ebe¬
num , quod tcri cftri us fit vt ex ipfius ponficre iudicari potefi.
At argentum viuum nec inflammatur, nec ignis eft materia,
jmo ipfi inftar aqui: aduerliffiraum : nec Icuccft, imo pon-
derofifli-
A D A V B E R T V M.
dicrofUmam , vt in ipfo etiam fupernatent metallorum o-
I mnium (olidi/Iima quxvis corpora , vno excepto auropro-'
I pccr amborum maximam affinitatcm:cx quibus conftatalte-
: riusipfum efTefubftantitcquam fimplicitcr aereae, olciinftar.
Adhuiusigiturargenti viui fimilitudinem metallorum ma¬
teriam proximam dixerunt Chemici Philofophi , ipfumcire
argentum viuum generatum ci valida commixtione primae
omnium roatciiae metallorum, exhumido videlicet vifcofo,
incombuftibili incorporato terrcftri(ubtili,?qualiter& forti¬
ter commixto per minima , in caucrnis terrae mineralibus.
Huic vero Tagax natura (quum materia Te ipfam non produ¬
cat in eircjadiunxit agens proprium . nempe fulpur, quod ni-
hilcftaliud , quam pinguedo quxdam terrx in fodinis pro-
ptijs generata, ac per temperatam decoctionem condenfata,
vt illud ipfum argentum viuum digerendo & coquendo in
metalli formam conuertat ; Itaque fulphur iftud ad argen¬
tum viuum fic fc habet, ficutmafculus ad feminam , &licuc
proprium agens ad propriam materiam. Non quod hoc ar¬
gentum viuum &hocfulphur,vtincptequidam putant,infua
natufapcrfc in fodinis reperiantur i fcdquodfinr hteciami
natura commixta & innaturam tertat longiltlma conco-
Clione redaCta. Et hate quidem eft materia propinqua metal¬
lorum , quemadmodum in generatione hominis, cibus eft
propinquior materia quam elementa, fanguis quam cibi ipfi,
&fpcrma adhuc fangumc ipfo eft propinquius, tandemque
continuata digeftionemateria recipit formam hominis. Sic
quum ex quatuor clementis tanqua ex generali & prima ma-
tciia, metalla fieri primo dicantur, hoc etiam ordinediapofi-
to fiat necefle eft, videlicet vt exi jselcmentisfiant vapores, er
vaporibus aqua vifeofa (qux eft adhuc materia propinquior
vapocibusipfis, ncAriftot.patrocinando nobis ipfiscontra-
diccre putet Aubertus ) & grauis immixta tciirx tCnuiflimae
fulphurcx,qua: dicitur argentum viuum, ex quo tanqua pro¬
pinquiore roatetia mediante mixtione & aClionc fulphuris
cxtnnfecijfit aurum, vcl metallum aliud fecundum maiorem
aut minorem digeftionc ipfius naturae. Nam vt feribit Philo-
fophus Metaph. Quando aliquid fieri ex aliquo diciiur,fit auc
cx medio &imperfedo extremum &perfi:dum, vt ex puero
viriaut ex extremo extrcmum,vt cx aqua,aer.Sed age , redea¬
mus ad noftrum Aubertum. Is fulphur etiam mctailoru ma¬
teriam
,90 RESPONSIO
teriam cfTe non pofle fciibit. Verum audiamus quibus ratio¬
nibus hoc probct.lllud, inquit, fecundum Ariftoiclcm , ex ha¬
litu calido, vn^tuofo & ficto nafcitur;mctalla vero cx alio ha¬
litu calido huraidoque & parum vnduofo generantur. 6cU
Ium ccrtc,fcd fophifticum argumentum , quo cxiaro impu¬
gnatis a fc opinionibus, (ua probare nititur. Recordetur ergo,
fe prius halitum contra Ariilotcle.roatctia non elfe metallo¬
rum aftirmalle;N unc auce confiteri metalla cx ipfis halitibus
gencrati.ErgoipfcfibicohtradicitjVt illi mea refutatione no
fit opus.Adilit vt fcntciitia fuam probet, fulphur humore mol
Icfcerc inftarfalismiccalla vero folo igne forti liquari. Sed ex
falfo antecedente non poteft valere confequens: Nullo enim
modo folu^turfulphur in aqua, fed calore lu|uefic inftar plu-
bi:& hocfaltem prius experiri debuerat, rerum fubtcrranearix
iiofter pcrfcriuator,quam vfq;adeo audader quod falfiflimu
cft,aflcrere. Contorqueri igitur telum illud in ipfum poteft^
quod in Chcmicos fc coniccilTc arbitrabitur. Sedemm aereae
fulphur dicit efle l’ubfiantiac;ideoq; ipfum coagmentati cogi-
quenon poflc:Ego vero cotrarium fupra demooftraui. Qua-
ic non cft quod aliud a mcrefponfum exfpcdlcr. quum neque
noftram coarguerit fententiam , neq; fuam firmis rationibus
dcmonftrarit. Cteterum vel illud vnum fufiicic , quod omnes
fapientes Chemici clamant, nempe fulphur hoc, quod vocati
non clfc fulphur illud vulguquod comburit combuftionc ni¬
gredinis & aduftionis,& comburitur:quum eorum propiium
fulphur albificec,rubificcr,coagulct, perficiat denique argen¬
tum illud viuumChcmicum etiam vulgo ignotum , infab-
ftantiam auri fecundum naturam , aut lapidis philofophici &
auri fecundum artem. Hoc eft verum fulphur occultum , vni*
Caque cindura)&vmbrafolis,& coagulum proprium argenti
viui fui,quod diuerfis nominib. & fuis inuolucris &anigma-
tibus philofophi adumbrarunc-Ex quibus patet Aubertum to
to aberrare cxlo, omnibusque modis quum dcfulphurefibi
incognito loquatur, merito repudiandu: neq; fuiffe laccffcn-
dosphilofophosChemicos,quoddicant argentum viuum&
fulphur, materiam cirmetallorum , vt qui de argento viuo &
fulphurc noin vulgarib.us hoc intelligant. Sciunt enim h«c dc
quibus loquuntur , in metallorum fodinis in ipfa natura fua
tion rep^riri , fed ex his ambobus aiunt fieri quoddam ter¬
tium commixtum , vtiamduimus, obtinens naturas , pro¬
prietates,
191
AD AVBERTVM.
prictates,& virtutes ipforum , vtex eo poflit generati vnura-
quodque mcrallorum pro iplinscompofitionis, digcftionis,
& loci diuerfirate. Haec fufficienc de metallorum proxima
materia , quam Auber tus efle vult aquam , abalijs elementis
afFc(flam:rcd caufam cur ita fentiat, obticuit, diccrecontcn-
tushoc ab alijsfuifTc proditum , fiue in alienis feriptis ale re¬
pertum : qurevox ccrtccfthominis quialteriusfide>nonau-
tem ratione fententiam luam dcmonftrct, quod vexi philofo-
phi folcnt.Scd iam ad (e nos vocant cfFedticcscaufa: , quas
conftituuntphilofophi duplices, totidemque patibiles.Galor
enim & frigus dicuntur ab Ariftotcl. ttohP, iKXy quod vim ha¬
beant ad mouendu;humidu vero & ficcum quou
caufa, res perpeti magis aliqd,q agere folentjdicunturqjafb:!
aprioribusqualitatib. tanquaa nobilioribus ac natura cmi-
ncntioribus,& quoru efficacitate forma in rebus prccrceci r»
Materia enim non perfecognofciiur , fed propeermutatio-
nem.qux nullaeflc folet fine perpcflioue.quemadraodu nec
ipfa fine tad\u, quae per & concretionem, ac perin-i-
trodudlionem adus &form£e aboletur. Cxtcrum obferuan-
dumeft ex mixtura- ficci & humidi , imprimis concreta dici
corpora.dcinderaollia aut dura : Quorum concretorum rri*
plexeft differentia. Nam vel eft humor aqueus qui concrefeit,
vclcft ficcum quiddam terrenum , vcl mixtum ex vtrisque.
Hatc etiam alias funduntur, alias ficcantur, alias hrmedani
tur, alias mollefcunri Incoagulabilia funt autem , quxficca
funt & ignea, vt mcl &muftum : & quxfunt humida atrea it
pratdominio, vt oleaginofa. Quare ha:c etiam non funr ele¬
menta, neque materia iftarum perpeffionum. Corporum au-*-
tem quae concrc(cunt& indurantur ex Arifi. alia ex calore ita
afficiuntur, aha a frigore: A calore quidem humorem cxfic-
cantc,a frigore vero calidum exprimente. Quar igitur coagu¬
lantur a calido per abfentiam humidi , fpluuntur a frigido,
quod humidum iterum ingredi facit, vtlal- Quae autem ca-
lorispiiuationcconcrefcunt, foluuntur , a calido iterum in-
gredicnte,vt metalla. Quicquidenim dilfoluitur liquefeens,
aut igne liqncfcic, aut aqua. Quae liquefacit aqua, concreta
fuerint a calido ficcoquc,id eft igneo calore, oportetiqua vc •
ro liquefacit ignis , aut quorum conerctiotte aliqua ex parte
foluit,([vt cornu) a frigore coalcfcunt : fiquidem contrario¬
rum cfieduum contrariae funt caufae^ Et quoniam calore
liqucfcunt
responsio
liqucfcunt metalla, illa ciiam fiigorc canquam caufa cfFediri-
cc primo concrcfcar.necellc clV.dc quo Piulofophorum Chc-
micorum nullus dubitat , quamvis, vt loquitur aliquando A-
riftotcles, experientia contrarium nobis dem inftrecifal cniin
etiam calore concretum, igne iplo folui potclt & liquefieri, vc
fum fxpius experfUs, diciturquc illud lal fufibilc. Neque Al-
bettus Magnus lummusPhdofophusrcpich ndi debuit a no
liro Auberto.qudd vim metalla efficiendi refitat ad calorem^
quum de foio calore minime intellexerit Aioertus, vt ipfc pu¬
tat. Sciendum eftigitur tefteAriftoiclc, res caula trigotispa-
ti magis dici, quim agere: quia videlicet frigus cft piopnum
patientium elementoru nempC aquae &: te ra:, quae airibo asi-
turalfiptfrigida.Etenirn non aliunde rccipi.uic frigus quem¬
admodum calorem , fed remotione caloris (fiapte natura rc-
frigefcunitjncc refrigerantur externa caiila, ficut aerde ignis.
Quare licet frigus in mixtis vim efficiendi obtineat ; ad cor¬
rumpendum cameu magis valet quam ad gencraildurn Ad cir¬
co non ita reprehendendi funt Chcraici.etr.mn ii dicant natu¬
ram ad procreationem meral' 'ium egere (ubtcrranco calor-
ie,tanqu.,m cfFoftiicc cjuia tlficaciori , qui niifccar, mutet,
disponit, digerat, ac coqu.it iplocu materiam, ic :a. de longo
temporis protracl:J, iplam in aufum informet taqu.im in vl-
timum fincm^Neq-, cos edam criininari in eo oportuu, qiiod
vim aliquaad corporum cxicfliurri influxum referant, llioru
enim fencenciam conflrmatAiift.Ub.de c-xlo & mundo, eJe lib;
decaufisproprictatuclcmentoram,hisverbis : Qji'apnma,'
inquit, piincipiamoucntia ad generatione & inirodudionc
formae in vnaquaq; re,fant ftella: & corpora fuper cxlcftia pcc
motum & lucem. Ipfa enim funt.qux primo moucnc mota ab
intelligentijs.ad natura generationis & edrruptiohis perficic-
dam ad conferuadonem fpccieru,&ab ijs daturfotma & per-
fedio,& vt vult alio loco,fol &c homo homine raot. Nc-
queex hac rationerede concludit Aiibcrius Chemiae arte va¬
nam cfTcjfl vi ftellarum coalefcat metalla, qiiu Chcmicis hac
vi c^lcfti frui non ficcat.Cfcdunt enim ilii cum Philofop.ho,fi
motu & luce cdrporucaeleftiu/ ipforumq; fitu ac afpedu, in¬
troducuntur fotmx iri infetiora , idep confequens & in me¬
tallis contingere. Sed id flttanq ex caula generali acvaldcrc-
motar^pinquiorc.n.vtdixim*’, habet altera cificiece causa, nc
pe calore, cui® vi metalla cocreta in' vifcedb. terf § disponutur,-
digeruntur,'
A D A V B E R T V M. 195
digeruntur, ac perficiuntur.His ergo explicatis vidcndii quo
tendat Aubertus, & quina fit vltimusipfiusfcopus. Chemi-
ftarum laboran cafium ac irritu efTe vult, quem in perficien¬
dis metallis ipfifufcipiiintmei^atquc qSjftannum, ferrum, aut
plumbum ( qu:E imperfecSla an ipfls dicuntur 1 vlla arte perfi¬
ci, conucrcique in aurum & argentum pofle. Ac primo qui¬
dem, inquit, cdnftatillaquatuormctallacfleperfcda; Imo
vero nos imperfeda elle paulo ante demonftrauimus multis
de caufismeque negari poteft, quin arce & leuiori prqparati-
bne, in fui fpccie illa perfediora & prarftatiora reddaiur.Re-
deigitur Arift.q.. Mereor, cap.6. Scdfcrru quoq; inquit,cla-
boracum liquatur , ita vt humidiun fiat, rurfus concrefeat.
Nec fecus chalybem facere ccufueucre. Ferri namque fex
fubfidctjatq; in imum fecernitur: vbi autem f^pedef^catum
fuit,ac purum, mtfndumquc euafit, fit chalybs.At ferrum eo
proflandus efl, quo minus habet excremeriti. Sed niilham fa¬
ciamus audoritatem , quum radonibus philofophicis hoc i-
pfum antea fatis cuicerimus, quibus fatis fuperque folum au¬
rum pcrfedtunl cfle commoflrauimus, c.-etera vero omnia,
imperfeda. Addit pra;tcrea Aubertus vt impoflibilem red¬
dat transmutationis artem: Ea qute arte perficiuntur & for¬
mantur, artificialia efle, metalla autem nominis notione ac
eflentio definitione , naturalia efle. Mineralia enim fune in¬
quit: Illa autem a folo naturali principio ducuntur, ergo na¬
turalia funt,idque ex Ariftotele. Nlturalia enim effectionis
fute principium in fe habet : qua: vero per artem efficiuntur,
minime,fed excrinfedus & ab alijs obtinet. Addit vt fumma-
tim abfoluat,arte nulla naturale indi forma, ex quo metalla
nulla haberi artificialia concludit. Age igitur noflrum efl
officium ifla euer Lere,vt tandem veram cfle Chcmica artem
demonftremus,qute naturam ipfam imitando metalla tras-
mutet. Diximus fupra ea dici imperfeda, quaeftntinmo-
£u ad eam formam ad quam vlcimo deflinantur.-perfeda au¬
tem , quum pcrucncruiit ad finem motus. Et quoiiiam fb-
lum aurum ad vkimum tenninu motus peruenifh, & for¬
matum fecundum veram natura; intentionem iam nos o-
ftendimus: ideo ipfam folum perfedum , reliqua vero qua:
funt in motu ad formam auri , imperfeda efle conclufimus;
quorum tamen perfedionem ipfa natura femper perfequi-
£ur in fuo finu, vt illa tandem; fed longo temporis protradii
N N u;
194. RESPONSIO
in aurum conuertat.Hoc autem pbfTunt metallici efrbflTorct
teftari , qui in centum podo plurUbi, repeiiunt aliquot vn-
cias argenti optimi, qubd illis pro maximo lucro habetur.
Sed &in fodinis nonnullis acris, inuehitur quoque aurum,
fic & in argenti fodinis: quod vbi compereriint iflarum re¬
rum periti, vel quoties argentum imperfeftum inuehiunt,
propter indigeftionem,fodinas occludere cofueuerunt, fua-
dentque vt per triginta annos aut plures ita dimittantur,
donec fiat perfeda concoOli o a calore fubterraneo.Sicetia
Hift. lib.j. feribit Plinius , in auro ipfo argentum vario pondere inefle,
alibi dena, alibi nofta,alibi oftaua parte. In vno tantum,?iT-
quit Gal. metallo,quod vocant Albicrarenfc , vicefimafexta
portio inuenitur, ideo caetens praeeft, quod fit fecundu mi¬
norem aut maiorem naturae digeftionem, vt coniicere licet.
Cu .n. eft completa digeftio, tuc aurum inuenitur obrizum,
purifilmum, & vere perfeftu. Ex quibus patet metalla,qua-
uis fint in quodam termino motus, n6 tamen elfe in vltimo',
ipfaquein via& tranfitu eflead aurum tanquam ad folum
perfedum.Vbicunque etiam aliqua inuenta eft vena metalli,
non procul inuenitur alia: vnde etia metalla Grqcis ex Plinio
Hift. li- J J- videntur di (fta efle , quafi qp alia poft alia inuenian-
cap. 6. tur.Sed dicet in hanc fententiam Aubertus,Sipervlteriorem
decodionem imperfefta reducantur in aurum a natura, cuf
non expcOlatur a foflbribus illud tempus , prqfertim cum
fi hoc contingeret, multo vberiotemexeare qua:ftum fint
habituri ? Refpondemus , quaedam efle qux metallorum
generationem diuerfam faciant, non folum in fpccie , fed
proprietatibus & accidentibus fecundum regiones & loca in
quibus oriuntur. Quemadmodum & diuerfificantur anr-
malia,vt feribit Ariftot. 6 Ac animalibus.In AEgypto .n. feor-
piones non funt venenati, aliis in loCis contra: & triticum
temporis fpatio fecundu ipfa loca degenerat in filigine,con-
traqi filigo in triticu. Sic de metallis dicedum, qu^ quamuis
deftinata fint a natura ad fine illum , nempe vt fiant aurum:
tamen pro regionum & minerarum diuerfitate, ipfarumquc
corruptione , quadam poflunt ad fuum perfe<ftionis gra¬
dum perduci, vt fiant aurum: qu:edam remanent in tramite
imperfeftionis , fecundum etiam diuerfitatem digeftionis
& depurationis. -Debiliore enim Calore , natura quaedam
COZr-
A D A V B E R T V M. 195
coagulat indigeftajVt pliuribum & fl;anum:quqclam aduren¬
te ac fuperfluo calore, vt qs Se ferrum: quoddam contra pro¬
pter ipfius caloris penuriam & agentis defedum noncon-
crefcitjVt argentum viuum. Lunam deniq; calore fatis tem¬
perato, loAge vero temperatilTimo Solem, ipfa natura pro¬
ducit , minime egentem aliqua operatione qua perficiatur,
vt qui fit aflecutus vltimum unem & complemctum. Nam,
vt inquit Ariftotelcs fecundo decaclo & mundo: Bonum
tompleraentum illud vnum eft,quod non indiget operatio¬
ne , qua fiat bonum: Sc perfectio omnis rerum eft in eo po-
fita, vt fufeipiant vltimum illius complementum. Quo¬
niam ergo imperfedla metalla non perucnerunt ad illum
vltimum finem perfccffionis & complemetum propter cau-
faspra:di(Stas:ideo indigent operatione artis , cuius auxilio
naturam ipfani imitando, illa tandem perficiantur, ac vlti¬
mum finem allequantur, ad quem ordinata funt a natura,
nempe vt fiant aurum. Nam vt feribn philofophus fecundo
Phyficorura. Omnimodo quidem ars aliqua perficit, quae
natura non poteH: operari, alia vero imitatur.Sic arte adiura
natura,flores frudusquefuos arbores producunt, etiam liy-
berno tempore in regionib® frigidis, quod ex fc fola nequa¬
quam pra:ftaret natura , vt videre eft Heydclbergae in hypo-
caufto Comitis Palatini, & multis aliis in locis. In toto au-
^em Chemiae opere , quod naturam omnino quiefccre, Sc
folam artem fubiefrum moucre dicit Aubertiis , falhlfimc
dicitur. Nam ratione naturae agentis , Chemia eft opus na¬
turale, fiquidem materia illud ipfum eft, quod decoquendo
appetit , retinet, digerit, expellit, permifeet, corrumpit, ge¬
nerat &informat,pr^ccpto Dei Omnipotentis, fuo tempo¬
re lapidem, cum quo natura informat metalla per ipfam
permixtionem. Ratione autem minifterij , Chemia, fateor,
eft opus artificiale, hon quod ars corrumpat, generet ac in¬
formet , fcd hactenus folum quod hoc totum fubminiftret
naturx operati, quod fola per fc alias efficere non poflet.
Natura enim ad generandum aurum duplici modo opera¬
tur, vno, per fe & primo, quum in mineris propriis & ex fuis
principiis aurum generat , cpio modo impoffibile eft artem
imitari naturam. Secundo operatur perfe, fed non primo,
videlicet quia primo generat aliquod imperfedtorum ex iis-
dc principiis in fua minera ipfiimq; vltimo conuertit in avi-
NN j. cum:
IC)6 responsio
rum: quo modo ars ipfam fequltur naturam, in eo quod ex
impcrfedis metallis, ficut & natura ipfa,aurimt tandem pro¬
creer. Ex his patet aliquid ex aliquo fieri dupliciter, fcilicet
mediate, & immediate, cum fecundum Arift.li.q. Meta, pia¬
res poflint effe materiae eiufdem rei , nempe mediata , & im^
mediata, quauis oporteat mediatam materiam vltinio redu¬
ci ad immediatam : alio enim modo exmatcrijs dmerfis res
diuerfe producerentur. Quoniam igitur ars mediata & im¬
mediatam eandem afiiimit materiam , quam & natura, illa-
que mediatam vltimo ad immediatam reducit , vt & ipfa na¬
tura, habetq^ue vnum & idem agens , quod ipfum argentum
viuum expolier, ac tandem ipfum transformet: & fi artis
idem finis ac natura:, nempe vt ex vnioneiftius formae cum
fua materia aurum tandem generet: non dubium eft anem,
naturam ipfam imitando, in omnibus ex imperfedlis per-
fedum metallum conficere pofle , quemadmodum & i-
pfa flatura conficit , vt fiipra diximus. Quorum cum cau-
fa: finf omnes eadem, necelfario & ipfa dadem efle , eofi
demque producere effcdlus eft necefie. Neque eos cenfeo
cxcuiaiidos, qui fubiedum Chemicorum philofophorum
quarunt in vegetabilibus : Illorum enim operatio eft inanis,
quoniam non poteft fieri generatio, nifi ex proximis conue-'
nientibus &imittediatis. Alij in rebus animalium operati¬
ones fuas impendunt, prafertim in ouo , quod opus fuum,-
quadam moti fimilitudine ouorum , Chemici philofophici
ouum, appellarint: drxerintqueipfumouum,quemadmo-
dum&elixir,quatuor elementa continere, cuius corticem
terram appellant, pelliculam , aerem : albumen , aqUaiti :&
vitellum, ignem. Sic etiam ijdem philofophi lapidem ftium
anigmatice dixerunt vnum efle in tribus , &tria in vno,
quod in fe contineat corpus quod ftat, animam qua viui-
ncat, &fpiritu qui tingit. Hqc anigmata qui non intellexe¬
runt, fibiperfuaferunt ouum elfe philofophorum lapidem,
qwod tria in vno contincat,nempe corticcm,viteJlu,& aqua,
ideoque tandem concluferunt , ouu efle vnicam illam mate¬
riam a Chemicis requifitam , non minus qUidem decepti
quam alij , non animaduertentes minime quadrare hanc
materiam educendo inde metallo. Homo enim hominem
generat , & beftia , beftiam. Hoc quia expertus eft fuo
cum detrimento [ vt accepi ) bonus Aubertus , qui oua philo-
A D A V B E R T V M. I97
Tophicc decoquendo , centenos aliquot decoxit aureos , ca-
uillatur artem, quafi illu fefellerit; immerito quidem, quum
ipfemet potius aberrarit , nec prxftarc ip/ius culpam ars te¬
neatur. Genus cnjm debet iungi cum genere, & fpecies cum
fpccie, &: vnumquodque germen refpondcre fuo femini , vt
fupra dix-imus. Nondefunt alij, qui fui Elixeris matenara
quxrant non in ypgctabilibus aut animalibus , fed in rebus
Uibterraneis & propinquioribus. Dicunt enim artem natu¬
ram b^nitari, ideoque ex iifdem principijs cx quibus &: natu-
jra opcratur,cenfent ellc laborandum, argentumque viuum
& fulphur,qux audiunt metallorum proximam cHe materi¬
aro, dccoquut. Sed perdunt miferi oleum & operam , quum
argentum yiuum philofophorum, uon fip illud vulgare, nec
etiam commune fulphur, vt iam dixi. Ecquis enim pollet in
mcofurg & proportione debita cofequi intentionem natu-
rx? nemo profecto; Dciud? argentum viuum fi vel minimo
igni admoucas, exhalat, ac etiam mixtum fecernitur, & ful-
pliur etiam non difficultef, quum tamen hormn amborum
comundio fit necelTaria ad finem vfque digeftionis in gene¬
ratione metalloru. Sic falluntur quotquot in marchafitis,
tutia, antimonio, arfenico, auripigmento, lapidem illum
quxruDt,cum fit vel fulphur infcparabilc omnino, Sc tamen
debeat feparari vltimo,vt iam diximus, vel minori jgne cum
feparctur,fubiedum jion efie pliilofophicum fatis dpnotant
omnium philofophorum feripta. Erranf etiam qui marem
Solem penfent accipiendum ,& feminam Lunam, qux duo
amalgamant ( liceat enim artis vocabilis vti) cumvulgari
Mercurio, & cx tribus vnum faciunt, illaq; decoquunt Che-
mice, fublimant, & ex illis tandem animam eliciunt, quam
vltimofiiare conantur. Nam a philofophorum fcnptis dif-
cedunt, qui fatentur omnes vno ore, agens lundlum efle &
proportionatum a natura inmincris, cum fua materia: di-
cuntque vnicam ell'e rem , in qua funt quatiipr clemenm-
bene ^portipnata, vt ibi fit figens & fixum, tinges & «ncTtu,
album & rubeum , mafculus & femina fimul compolita. Elt
ergo, vt etiam fupra iam duimus, quxdam tertia natura
communis & alteratacxdiucrfa comixtionc , & digeftionc
fulphuris & argenti viui , m qua eft vis mineralis ad genera-
dum mixtumrqux duo agunt & patiuntur ita inter ie perpe¬
tuo. donec traducantur a forma corporum miperfeaoram
NN 5
19$ responsio
primo generatorum (non {eparato adhuc agente a fiia ma¬
teria ) in formam aliam, & tandem preuenerint, continuatis
digeftionibus & purificationibus, ad vltimam illam &vcrc
perfeftam formam, quqeft forma auri, in qua eft vltimus
terminus motus , vbi etiam, agens omnino a fua materia fe-
paratur. Hoc quid fit multi qu.Trunt,paucifIimiinueniunt,
aut fi inuenermt , pra;parationes ignorant & intentiones
f hilofo- philofophorum,quorum medicina ex illis folum elicitur per
phicila- artem, in quibus habitabat potentialiter per naturam, &in
jpidis ope- quibus perfeftio prima: materiar, omniaque metalla repe-
rationes. ^ ^
tiuntur.
Hanc autem illi poftquam inuenerunt materiam, primo
calcinandam cenlcnt , & ab omnibus fuis fordibus purgan¬
dam, calorem reflituendo, huraoremque innatum confer-
uando. Nam in calcinatione Chemica nulla debet fieri cor¬
poris diminutio, imo potius multiplicatio.
Deinde calcinatam materiam, ipfius craffitiem attenu¬
ando , in quadam liquidam fubftantiam ac in fuam primam
materiam reducunt, quam vocant aquam mineralem, qua:
manus non madefacit. T uneque fit vnum in genere, in nu¬
mero non itemreuius Solem appellant patrem, matrem Lu¬
nam , & mediatore Mercurium: & alteratur corp** fua jppria
forma , fed noua illi inducitur imniediate, quum nihil in re¬
rum natura omni Ipoliatum forma reperiatur.
i Hoc fa6f o fepararit ex ipfa iam foluta quatuqr elcmen-
Elemcnt. ta,illaque diuidunt in duas partes, in afeendenten^ aut fpiri-
|eparatio. tualem, & inferiorem fiuc terrenam: qu3^ duje partes funt v-
nius tamen natura:, nam inferior cft fermentum ipfam fi¬
gens, ficfuperioreft anima totam ipfam viuificans. Harum
tamen diuifio eft ncceffaria , vt facilius transmutentur tan¬
dem inter fe omnes , & pars terrena transeundo, in aquam,
nigrefeat, & aqua poft?a transeundo in aerem, dealbetur, &
aer in ignem conuertatur,
jv. Separatione elementorum fafta, eoniun^tionem faci-
Coniun- unt aquse aeris cum terra & igne , vt vnumquodque eleme-
torum in altero difpergatur,leruata proportione: tribuunt-
que hac ratione mari tres partes aquie fu*, femina: vero no-
uem : & tunc fimile fuo fimili applaudit, & par pari gaudet,
propter concupifeentUm adhaerendae materialis maxime Sc
formae fulphurete,
H*c
I,
Calcina-
no.
II.
Splutio.
A D A V B E R T V M. ' 199
Hqc ita coniunfta putrefaciunt, humido tamen calore
(ne igne acccnfo, Mercurius feparctur , vpl in altum feratur
propter naturam fuam fpiritualem ) vt hac corruptione al¬
teretur materia, &clemcta naturaliter diuidkur, & regene¬
ratio fubfecjuatur. Nihil eijim nafeitur vel crefeit, ne inani¬
matum <|uidem,nih putrefaftione fadla.
Poftputrefadlionem, ad coagulationem accedunt, atque
eodem calore icmperatilTimo perpetuo materia alterante
tam intrinlccusquam extrinfecus operantur,donec materia
albefeat & perlaru referat hmilitudinc : fitque tum fpirituu
volatilium cum corporibus confixatio ac vera congelatio,
Albam hoc Ipinara vocant Chemici philofophi , & lulphur
album incombuftibilc,quod nunquam ab igne recedit.
Ab cibationem denique le conferunt , nempe ad fubtili?
inerroflationem &cralfifubtiliationem,c6milcendo aquam
fuam cum cinere , & lac fuum cum terra foliata, moderate
quidem,vt hc albedo & rubedo, bonitas & quatitas & virtus
ipfius crefeat & augeatur , atque coquendo & iterum cor
quendo materia nutriatur.
Tunc materiam fublimant,fublimatione tamen non vul¬
gari , illamque fic ab immunditijs omnibus expurgant, cor¬
pus extollendo , ac ipfum fpirituale ^ fpiritum corporalem
ac fixum reddendo , falfedinemque fulphuream minuendo,
vt totum dealbetur ac citidiine liquefieri po/Tit.
Abfoluta fublimatione materiam fermentant, Ipiritum
cum fua terra dealbata, & calce tanquam cum fuo fermento
coniungendo , aut animam cnm corpore incorporando .
Non enim polTunt oftendere fuas virtutes permanentes, acr
cidentia Ipiritualia, nifi cum corporibus fixis coniqngantur,
tanquam cum fermento q\iod reducit fibi appofitum ad fui
naturam,colorcm& faporem, per mutuam hanc & commu¬
nem corporis & fpiritus imprclTionem, fine qua opus perfici
non poteft, quemadmodum nec palla fipe fermento fer¬
mentari.
Ad maiorem autem nobilitatem materiae, illam exaltan¬
dam cenfent Ipiritum augendo , terramque fublimando &
fubtiliando , per naturalem rcdificationem , omnium ele¬
mentorum circulationem & veram graduationem ipforum,
donec ad perfedum amplexum reducantur.
Tunc S^am<mdrara fuam folutionibus & coagulatioui,-
NN 4 bus
V.
Putrefa-
6lio.
VI.
Coagula¬
tio.
Vir.
Cibatio.
VIIL
Sublima-
tio.
IX.
Ferm c li¬
tatio-
X.
Exaltatio.
XI.
Augmen*
tatio.
XII.
ProieCiio.
200 RESPONSIO
bus reiteratis in virtute augent : & cum nouo fermento
virtute & quantitate^, idque in infinitum.
Vltimo faciunt proiedionem fuper imperfecta, ponderis
vnius fupra plura, fecundum medicin^ perfedionem. Quan¬
to enim mams fubtiliatur & tingitur, tr.nto abundantius
pperatur:& fic naturam imitando, imperfeda metalla perfi¬
ciunt, ac in Lunam & Solem conuercunt, exproprianique
ipfius materia purificata arte, &fubtiliata, deinde dccodio-
ne & digeftione fixata, donec in album, tandem in rubrum
prodeat colorem :volatilisque rurfus fada, & iterum fixa,
donec ingrelTum habeat & pcrfe6le tingat , fuam ppiificiunt
medicinam , fuumq; puluerem , quem lapidem pliilofophi-
cum vocant; Idque varijs operationibus, diueriis rebus, plu¬
ribus vafis , multisque fornacibus , vt ex prxdiclis , artis
imperiti forte coniicient: quum taipen vero philofopho , in
toto hoc magno licet opere fit vnica operatio, vnicaq; via,
res vna,vas^vnum,rolus ignis, folaque fornax, vt omnes illi
vno otefatentur. Hxc autem omnia obiter annotare vo¬
lui, quo MagifiriAuberti de philofophorum lapide fenten-
tiam euerterem ( de rebus enim ignotis cqilibet fascft im¬
peritiam fua prodedo, nugari & vt nudam tum auri tum ar¬
genti formam ab firadam a fiio concreto (quod tamen ipfe
exiftimat) materiam non elle philofoplwcx medicinx de-
monftrarem . Sed (inquit ille ) ex 'quanam re componatur
lapis, nen curo: attamen quum ens non lit naturale, natura¬
lem etiam formam induere non poteft, fcd artificialem fo-
lum & fucatam. Polfum ego hic prouocarc ad multorum
infignium virorum teftimonium: fed ratione potius exifti-
mo nitendum efle.Dico igitur metalla vere transmutata,co-
gnofei perfedtajuon per formam ipforum prijexiftentem aut
introdudam, ( hoc enim eft irapoflibile ) fed per accidentia,
proprietates , & pafliones qux fequuntur formas: Itaque li
in transmutato metallo illa omnia qux in verp reperiuntur,
in quouis examine, certe ipfa habere fomiam non foratam,
fed aiuri vel argenti mineralis indicandum eft. Narrj id quod
efficit operationem oculi, efi:oculus,& e contrario, vtferi-
bic philofophus 4.Metepr. Prxterea lapidem philofopho-
ru naturalem efle demonftrauin:]us,ex ipfius efficiendi ratio¬
ne : idque mediante agente naturali, fcilicet igne, cum colo¬
re fiio naturali, odore, & forma naturali: qux luiit formx ac-
ciden-
A D A V B E R T V M. fOf
pidentales, {equcnnes fuam determinata fubftantialcm for¬
mam, arteadminiftrante fibi matcriJnti. Ars enim eft con¬
nexa cum natura , quoniam artis principium eft ipfa natura,
vt fcribit philofophus i.Phyf Q_ua ratione ars poteft dici na¬
turalis, naturaliaqucipfms opera, naturales itidem formx.
N aturales enim formx dicuntur dupliciter : nempe aut quu
natura (ibi prxparat materiam, & prxterca introducit for¬
mam, vtinhoniine, & lapide : aut cum ars (ibi fiibminiftrat
prxparatque ( non vltima tamen prxparatione) jnateri-
am , quam natura tamen disponit & prxparat ad vltimum
vfque; forrnaq^ in eam introducit , ytin generatione cerulTx:
&minij videre eft. Neque nouum eft quod ars in multis fe-
quitur naturam, multaque naturalia arte componi & perfici
polfunt: quod etiam innuit Arift.4. Metaphyfic. de Colcho-
tare & Calchante verba faciens.Natura .n. inquit, in mineris
atramentorii generat atramenta: moduairtc generationis
ipfe oftendit. T eftarur th paulo poft illa duo atramenta etiii
arte coponi & perfici poile. Ars .n, quum llt imitatrix natu-
TeX , vt fcribit z- Metaphyf! afiumendo fubftantiam ferri aut
xris ( ex quibus naturaliter illa fiunt ) illamque miniffrando
naturx , folutionious , deftillationibus & coagulationibus
reiteratis, illa tandem ingeniofe perficit , & ita perfede qui¬
dem , vt habeaqt cafdem proprietates & operationes adiuas
ScpaiTiuas, quales habent & mineralia illa duo atramenta.
Idem & in confedione falis cernitur, Reperitur enim alius
mineralis ,vt in Polonia, alius eft facftitius, vt in Gallia: eas¬
dem tainen habens proprietates ^tpaiTiones quales minera-
Jis, qua ratione & yere naturalis dici poteft, & cius forma et¬
iam dici naturalis &vere perfefta. $ic quoque de metallis
fentiendum. Nam quemadmodu propnx materix defedus
eft potiftimum in'caufa,cur ex re quapia non gignatur altera
ci fimilis:(ic'fi materia idonea inuenta eft : caufa eftprxcipua
cur ex vpo alterum ei fimile producatur. Itaque quoniam ar¬
ti trasmutatorix eft poftibile inuenire eandem auri & ar¬
genti materiam omnino naturalem, id eft tertiam illam na¬
turam, argentuna illud yiuum videlicet, cum fulphurc fuo
coagulatum & commixtum: fitque facile ipfam naturamfe-
qui&imitari in filis operationibus, quoniam ipfa fuauiffi-
mo calore decoquit & digerit illam materiam,donec in vlti-
mo termino motus, ab ipla cius agens feparetur, nempe ex-
NN f tr>
zoi
responsioad aybert.
trancum fulphur: confequitur cx parte & agentis & proptias
ac naturalis materi?, artem dici ScpofTibilem &verc natura-
Jem.Sed tandem ad iftud argumentum confugiet Aubertus:
Si auri argentive fpeciem introduceret lapis ijTe philofophi-
cus, illud fibi aflimilaret , atque alium hoc modo formaret
Japidem philofophicum Refpondeo hanc metallorum con-
uerfionem elTcipforum redudionem ad quoddam mediuim
nempe ad temperationem , & aLCiuabilitatem illam fumma
( quae in folo auro repentur ) in fubftantia , colore,dmeftio-
nc,furione,fonoritate,& aliis proprietatibus. Hxc fuflicient
hadenus a nobis difputata, non vc de cxiftiraatione Auberti
exteris in rebus quicquam detraham, fed vt eum, & qui eius
libellum dideriis fuis ornanduiq putarunt , oftenderem tot
acerbis conuitiis immerentes profcidilfe, Demque vt veri¬
tati patrocinarer, cuius &ipfum ftudiofum efle oportet, fi
bonus eft,qualen> eum elTe arbitror.Neque enim h?c funt a
Vide Plin. me excogitata, fed a dodilf viris prodita, certilTimisque ar-
B.natural. gumentis confirmatame me qitisquam exiftimet illoru Ibla
Hiftor. 33. audoritate vti,qux tamen nec ipfa debuit ab Auberto con-
cap.4. qui enini illos exiftimet vel temere, vel mala fide il-
gmen”o^ la nobis arcana, iureiurando etiam fanda, reliquifle? Hanc
auruper- igitur ipfam philofophix partein , qnam vfque adeo acerbe
feaum laceflit, improbat, cagillatur, aufim egq contra affirnaare,
fa£^m nunquam fatis laudati ac prq meritis prxdicari polle, fiuc
fuiflc cn- naturx iniracula,qux ex abditilTtmo fuo finu eruit,
iuuet nos contemplari, fiuc vtilitates illius fpedemus, qux
pene funt innumerabiles, pter illa infinita quibus artes plu¬
rimas illuftrat. Nam vt extera pr?termictant,vcl folius lapi¬
dis philcrfophici virtus ea eft, ac prxftautia, vt plerisque fa¬
nandis morbis fufficiat,& veras ac exquifitas medicamento¬
rum pr?parationes commonftret; fed h?c ijs fordere mirum
non eft qui impurioribus funt aifueti,aut quibus vnica cqn-
fuetudo ius facic.Ego, vero iftiusmodi homines commoneo,
vel vt difeant meliora, vel vt melius inftitutis non inuideant,
vel faltem ignota non reprehendant: fin minus, nihil tamen
eorum conatus morabimur, quia futurum fcimus , vt ob¬
tineat veritas, & illas tandem tenebras fuo fulgore difpelleSj,
fingula cuiusmodi reipfa fun'- patefaciat,
IN-
\
INCLYTI REGIS
MAXIMILIANI excel¬
lentissima MAJESTATI IC¬
ANN ES DEE, LONDINENSIS,
Imperium optat FelicxfTimum.
Adua cAufA^med conditionis k\omiaem
gem tAKtum, tar:^ exiguo donare munere , 4»»-
mare pojfunt, ha antha, nunc , me ad hoc faci -
endum impulere. 'Beneuolentia ntmtrum erga vefiram
^J^rCaieflatem me* maxima : muneris ip/iust licet
parui, tum raritat magna , tum bonitas haud afpernan-*
da. Beneuolentia vobis excitauere cdctliauere/empH
ternamjvefira admiranda virtutes’, ^ua tanta Junt,vtf
qui tlUs oculata non perjpexerint fide , altjs quidem, vel
mediocriter credant, rarifitma, de etfdem > hcet verifii^
ma, narrantibus. Sed qui eafdem diligenter accuratiusq^
Junt contemplati prajentes: orationis , fe, diEiionisq^
xima laboraturos inopia ac paupertatatefatebutur, qua,
primum oratorie in earundem omnem fe diffundere ess^
piant amplitudim. Huiufce r et cau fas. Ego, proxime it
praterito Septembri, in Hungartei vejirt Regni Pofonio^
aliquam trahens moram,luculentifiimas easq^ vartjsex-r
ploratas modis, oculatus cognoui tefiis.
‘ De muneris autem ( mole quidem ipfa exigui ) quod
diceremrarttate, verbis, qua fieri pafiit>faucifftmis’) mh
hi, mentis indagati conamine toto, occurrit humana vi¬
ta duplex, inque diuerfas fententtas , curfusf quorum alf
terum ingrediuntur plerique omnes ) Ifiaccofiderandus
ratione. Quam primuffnfannaconfetdo curriculo, Bue^
204 PRvtFATIO AD REGEM
rittA^-.adolefcentHm iam,(^t{od viu deinceps ingredien-
tur genus^mimum torquere incipiat optio: tunc^m anci-"
pitts ludtcij alifjUantidum hafitantes , binio: ftatuunt ta^
dem: vel ( veritatis knj quidem ^ virtntis capti amore )
adphilofophandnm^toto reli^no vitajpacio,neruos con¬
tendendos oes: vel^{illi certe ^mundanis irretiti illecebris:
aut diuitiarum flagrantes cupiditate ) delicata ejuafluo-
Jamve vitam ducere ytnodis follicite labor andu omnibus.
Et tfloru^millc^profedlo vel facilime tnueniasivbi tHoru
(flncerius fcilicet cjui phylofophU opera nduant)vifc vnu
monfirare queas ; qni tpfa Phy fica , /alte prima veraq^t
deguflartt fundamenta. At., quicalefftum vinum ^ (%•
llionum: rerum altarum ortus., flatus, obitusque^fuerit
penitius pleniifsqueperfcrutatus caujfas : ne eorum qui-
de, qui fe totos ad fapientU fludia conuertere, millefimu,
in medium adferre, Refp. litteraria potefl. Quid ergo,
qui, iflisdiflicultrttibusfuperatisQmnibus, adfuperca-
leftium virtutum , Metaphyficarumque influentiarum
fpeculaiionem & comprehenflonem a ff)irarit,Vbi hunc,
m toto terrarum Orbe {nojlris ifiis deploratiflimis tem¬
poribus) Magnanimum,vel V num HE ‘7^ O A) Cum
iuxta prioris noflra (haUd temere recepta ) mille fima
proportionis progreffum: Ex centvm sincere
philosophantivmmyriadibvs;At
EX PROMISCV^ HOMINVM SORTI S,CeN-
MYRIADYMMILLIBVSjHvNC Vnicvm
EEEICISSIMVM FOETVM EXSPECTARE DE¬
BE M V S. Cuius fic demonflrata Raritatis
Hierogeypijicvm Typum, ad Pythagoricam
(dn^am ) appingemus Utcram. f^bi vefira Excedentia
attentius intuenti, maiora fefe(^confideranda)offerre vi¬
debuntur, Myfleria : ex nojlris hoc mododefcripta Cof
mopolittcis Theorijs.
TT-
MAXIMILIANVM.
2(5/
TTPANNOS nNETMATIKOS
ARBOR
PVERI
Infan
in ejHo nunc triplicis ijiim {philofophtcA ) explicat a
raritatis gradu {clementijfime REX) optarem quidem
hoc meum ejfe, cenferi^ munuswel tpfi^^ui artium ma¬
ximarum , rerumqjecreti^imarunt cognitione excellis
ahundas, facili pojiis ajfecpui conieitura. At tn infimo, r.
primocjue philofophadi generefiatuere: no id a me arro¬
gant er eJfefaEium exifiimo.Etfi ab humoyalttus interdu
“Videatur caput leuare velle : Ex eodeergo ^ Bonitatis
gradu, fruUus vberes de tfio meo Jperandos munere, ve-
fira felftudini polliceri, audeo. Et ,hac cpuocp^raritate ^
pr aditum efl, hoc nofiru munus. Quod eo genere Jcrtbe-
dii vftp^ ad extremum orationis filii, contextum efi, (juoy
nunquam, ad hodiernum dtemiaUquodfutJfeabfo-
lutum opus , vel auditione accipere potui, vel ex maioru
intelligere monimentis.
Hieroglyphicum etiam licet appellem , fubejfe tameri
^ Ium e robur quafi Mathematicu , qui penitius exa-
minarit, fatebitur : quod in tam rarisfaliitare rebus fa-
tut
2,0^ PRiEFATIO AD REGEM
tis elTt rarum liauet. An non hocrarum,^uafi,Apom-
mkos vulgaro, T^lanolarumcharaSleres.yx mortuu
autmuw, autfahom ^uafi-BarbarUadhanchorano-
tii-, ) M vita tmhui immortali: (i in omni lingua Ona-
tiono , proprm fua, oUijuentifmo explicare poffe viro,?
Cm ena accedit iflud valde rarii : externa eorundem
corpora, ad myfiica,iamfua,(opttmi,argutneti, Hiero-
glyphici, ) ejfe reuocata, reftitutave SymmetriM. ^aji,
vel eddefHiffent olim, apMd Seclum prim : vel tales fore^
nofirt optajfent Uaiores. In Ecltpuca Dodecatemortoru
notumdnouoyfeltcti^tdcprizji^retentauen
fuy ^ id Videre vt efl rarum^ ita nouumprorjus. Et hac
vmma m vmco , yiercunjy charaBere Hieroglypht^
coiacuminecpuodampramumto) mcludheft ommno ra-
riftmum. FereergOy illcy nobustotim Aflronomta refli-
tutor ^ Injlaurator nomin ari pote ft : (^nofinlEHO^
VAE in hoc genere nuncius, vt Sacram hanc fcrtpttonts
artemy vel^Slonam conderemus primi: vel extinSlam
prorfks, ^ ex omni hominum memoria deletamyeius re--
mearemus monitis. Id^^ydnobU, hoceftfaSlummodoi
vt placfdipmcy^ ^uafi fua Jponte.Hieroglyphtca tlU in¬
terpretationes omnes , ^efe m medio ponant : F 'olentum
nily vel improprium qua(i per totum videri opufculum
i ^ Et hdtCy ita Londinenji nofirO Hermetis Sigillo {ad
Jempiternam hominum memoriam ) confignari\ vti in
eodem, ne fuperfluum puntlum vnum\ ^ ad hac qua di¬
ximus fignificanda, ( longeq^ maiora ) ne vnum deficiat
pun5ium-jomnes cogentur ^maxime faterirarum. Atpra
caterisyilli , qui in philofophta fapientiaque profundiori¬
bus dtfqutfimnibusy nomen pojfunt profiteri fiuum.Sic e-
ntm lefiificabuntur Grammatici: dum rationes eJfe red-
dendasyde litterarumformisyJitu,locUin ordine Alpha¬
beta-
MAXIMILIANVM.
betario , nexibwvarijs , valore numer ait , alijs^ pluri¬
mus ( ejua ctrca trium linguarum Alphabeta primaria
conjider ari debent) hic admoneri fe videbunt. Vt (3 a^
ltas,tararumejfe Grammaticu, ejui Grammatica vna
c/fe/cientiam y ab vno difcedam homine , txaEle defen¬
dere poJfit'.quam illum, cjuem Jupra tn terris demonjha- 1557,
utmus rari fumum : Apologeticeyohm dtjfcruimus. Sed
tanta de hijs mtht confiant mjfienay cjua foltdtfima ha- utis Jfiut
bent ( tum tfitus artu grammatica : tum eorum «jua e- Apologia
iusdem eruantur auxilio myfieriorum) in Sacro fanElts fofifch^cS’
D 61 Omnipotentis fer ipt uris y iaEiafundamenta\ qua- «c Anglo.
ta nec libro explicare magno queam ; nec locus ifie , iam
requirere videtur. Neque mireris y O Romanorum Rex
inclyte y me , alphabetariam liter aturam , magna con-‘
tinere myfleria , nunc obiter referre : Cum Ipfe, qut 0-
mniiim my fler iorum AuBor ef folus , ad primam (3
vltimamy feipfum comparit liter am. ( Ouodnonm
Graea Jblum iffe intelligendum lingua : fed tum in He-
braay tum in latina , varijs y ex arteifia , demonfira-
rt potcfivijs.^ O, quanta y tumy debeant ejfcy inter¬
mediarum myfleria ? Et non mirum , hoc , tn literis
fic confi are : cum & vifibilta C3 muifibilia omnia ; ma-
nifefla, ^ occultifima {natura vel arte) ab ipfo Deo e-
manantia , ad eius Bonitatem , Sapientiam <13 Eoten*
tiam y pradicandam , ceiebrandamque a nobis , di-^
ligent i fima indagine funt perlufiranda. fnde , excu-
fatione omni carere Humanum Genus , docebat Pau- Ad Roj».
tm : Etiam fi nullum aliud de htjs haberet feriptum **
monimentUy quamy quod ex Creatione, ipfo digito DE Is
tn omnibus efl exaratum creaturis. Aty hoc nunc no agOy
curiofius y vtifia ab omnibus requiret e velim Grama-
ticts'. fed ipfos, qui rerum abdita eruere myfleria laborat',
cn , tefies facere nos , rarum quoddam m hoc genere y {ex
nofird
pr^FATIO ad reg,em
mjlra UoMJe)Mm5/lrafi exempi» amicf «L
monere-, pnmoi, Hebraorum, Orteor» , &
Latinorum lueras', a Dcojoloprofdtas , ^Mortalibus
traditas. ( Quiccjuid humauaiaBare /olet arrogantia)
earumcfue omnium Ffguras, ex pun^lis i reai: lineis ^
circulorum periphcriis, (mirabili fapietitipmoijfue dtjpo^
, • , fitts artificio )prodii([e. Et licet, omnem Mofitea legis (en -
«p!t‘ , v/fy ad lodim rj Apicum impletionim omnium,
Confiderandum ejfe , nos docuit aterna caleBtsnoflri Pa--
trujapientta-.^uarnn IO D ^ Chirecl^i ex quibus o-
rnnes Habraorum liters, ycales^^confurgunt ) v/titnd
coHfideraiionis legalis, facla Analj/i : TS[obis tamen non
ejl td contrarm , VnitAte apicJs chirex,
IMMOTA manente; TRINITATEM MO-
NADVMCONSVBSTANTIALIVMjIN VNI¬
TATE ipsivs IoDjConspicvAm, Ample-
dentibus: £xregtA descendente linea
VNA et diversis PERIPHERI>€ PAR-
tibvs dvabvs, conformatam. P^nde
fatis enucleate, eodem labore detegtmus:primos homines,
tamflupendam Hebraicarum liter arum ^ Nekudotht
fabricam i ex tam myfficis condere principiis ,/inepra^
/entifimo diuini numinis afflatu , non potui fe. ei-
tamfi, mtnim a eorum ftm ,cjua vulgarium Gramma¬
ticorum ponderentur iudicijs : dum tamen , epuo fefe ad
omnem literarum ^ JVckiidotht generationem j
tpuam mirabili accommodent artificio, apte a fapten-
ttbus confderantur , maxima, perpluratpue (abfolutif-
fma anagogia) illos edocent mjjhrta. Sed dimiffls , hoc
modo , literarum tfiis s ^ lingua Thtlofophis j Ma¬
thematicos meos , raritatis ijiius hojlri mufiertss addu¬
cam [incerifflimostefles. Ariihmkicus , (^non dico, Lo-
I. ftfirt) an non mirabitur s Numeros fms , quos artbui
> cor-
torporatis abfiraSlos^ ^ fcrifibilibus omnil-m liberes '^in
T>tancea6 recondebat receJJibHs\tb't^He,mci'iis zurrtjstra-
liabat alltonibfss:eofdeni,htc, in nofiro cfei e , . .'r/uruarn
concretos ^ corporeos oflendi^ fleriejife : eorufidcm
antmas , formale seju e vitas y ab eis ^ in t:ofl ros fece : ni v-4
fustAn non maxime mirabitur , tantum videre A tona-
disfoetumicui nec vlla Monas aha , vel n::n e> ur r.ddi-
tione accedit : nec extrinfece ad ipiam multiplicandam-,
adhiberi poteJl?y4n non adrrdraticne rffdewr maxtma\
tn rei (£ ccnfus jubiili fima gener alii^uerenuLiWmmrei,
tanquam ChaoSypropofita , ( ademne dijfoUicndum A-
riihmeticum dubifimyhabilis)cenfm tpjumy ^'valcrey
fine df im at ionem{pot entia in ipfa Re Intentu )hic primo
femper examincy Denario explicari numere? ■Accuratis
diut/ionts ^ aquationis opertbm ( velvt illa arsprafcril
bit^mediantibiupriuf? Geometra ( mt Rex) fbt de artis
fud. vtx fatis plene cb flare principiis ( quod valde mirum
eHfncipiet hdfitare\cumftc.tn fei reto, murmurari , in-
nuique intelltgen Quadrato, Circulare , cmntno dqualcy ^
huiiu Monadis Hieroglyphicd My ferio idaYiMrchiwe~ ^
disq^ diBos Sudores, hiCy excellenttffmo dompenfaripojf!
fruUutlicet tetatum haud fuerit ipfaffecuiiu problema.
In magnis volutjfe fat efl.Mufi tu , qm flupore ille pojft
ture affici merttifiwo'.cumfne motu ivfioyinexplica-
btleSyCdlefiesqj hic intelhget Harmonias}^ Aflronomtd
an non perpefi juh dio algoris, vigiliarum CS laboris po;^
nitebit fe maxirnCyCum^htcfine acris vlla perferenda in^
iuriafub tetio.claufs vndiq^fenefris oftubfcyad qitod^
cuhif datu tempus , cdlefiiu corporum periphorOSyO culis
cxaBif ime queat obferuare? ^ hacquiefe, fine Mechai'^-
nicis vilis, ex iigno vel Orichalco confeBis infr umentis?
Cf PerJpeBiuus yfui ingenii fiupiditate cddemnabittquiy
vt iuxtaparabolice com feBionis linea ( apte in gyris ctr~
O O cumaBam
PR^F ATIO AD REGEM
€timMa)fpeculfi efficeret Imodi^ lahormt ommhtuiefu»
^pofiu <jHA^tcnmc^{tgni obnoxia, ) mMeria, mcredibiU
j €x radiis(oUnbii,i vexaret calor^ify^m.loic,ex tetrahedri
i Centone trigonicaMnea exhibea^fir j. ex.c^im forma cfr -
\cuiatayfienpoteff (peculii-, ijiaodff yel nMuifiiifMu-
■ ^ bl(<s)cjUoscpin(f^ lipides,vel metallu efaodcunj^ m impal^
pMes cj-uafhvi caiorts{vertfftme maxima) redigere po-
uff pulueres. Et Ponderum fubtiliffecuUttom toto
vit£ tempore mfudarlttcjuam beneffuos ille collocatos effe
)abores,lumptus^ ludicabilicum, hic, elementu terra fu-
pra acjHam natare poffe,,certiffima experientia, PAonadis
nojhadocebit magtjleriu f Haud Jecm,^Ht rationes Ple¬
ni ^ f^acuif argumentum vf^^ab ipfis philofophia incu¬
rabilis controuerfum )diligenttffime ventilarunt : vide^
Yuntq^,eHege,^natura{c^uafi indiffilubilijvmculoyl a
Deo dpt.Max. J coordmataSyConnexas,^ copulatas ele-
jnentoru proximoru effe Juperffi^iestvt tn igne, aere ^ <*-
{juafurfum deorfum,horjuin.tllorfu*n,(ex eorum animi
\ Jentent ia)ducendis tmpellenduve-, hominibus miranda
K confidfm/Jiime ojlendere pojimtj varus ^ tlUejUidetn-
^ uentis Reipfunt vtdes-.vt hydraulicoru totum artificiunf
monft^at,& relicua Heronis ;haumopoeettca-, vtnuno
placet illa nominare.) At terra elementumffurfum, in
igne,per acjud, vlla machina eseantlare pcjimnullus ex tl
da jpfeffione,fibi vendicab t.Nojbra tame Monadis theo-
ru,fisri id pojfe,demonflrant. O fapientrjiimc Rex,ijlain
mentis ve(ir£,memoruiJyrepona(i5 Thejauris, fecretifi-
*' mis. Ad Cabaltjld lam venio Hebrstum: ^ut,vbifud(Jic
ditlam) Geomefrid,Notariacon,g3 Tzyruph [artis fua
tres ^ua/i.pracipuas clauefextrafaf^fla 3 nuncupata litt i
gua exerceri fines videbiv.imo vndiquatpffex obuils qui- ■
busq^, vi/ibilibus ^ tyustfibtlibus~\huius,[a, Deojgecepta ;
traditionis MjJitcanotasjcharabiercsque corregartivel^ .
hano '
I htinc (trtetn, tum, vocabit San^aw.^^vetitate coa~
■ iim\jiintilligat\velnQn luJ.iorum,tatum ; fid omnium
\g€nt:um , nationum linguarum , fine
eundem ejfe Deum bencuolenttjfmum fatebitur : nui-
1 lumejue mortale fe excufare poJJe,defanU£ hutm noftra
lingua tmperit ia. Quam, in nojhisad Panfcnfes
I rijmi-s, Realem nommaui fabalamfue -• « 'oyrcc-.-z^t tilam ^
• vulgarem alteram \ cabahjlicam nomino Grumaticam
\Jiue >^iyof.itvis\cjUdt notijfimis literis, ab homtne fcriptibi-
I libui,tnfflit.Hac autf ejua creationis nobis esi nata le¬
ge, \yt Paulus innuifRe alis Cabala Cjrammatica ejuoq^
I tpu&dam diuintor eH\cum artiii illa ft inuentrix noua-
rum,^ abjlrufiftmarum fidei fima explicatrixwt hoc
'noflro alti tentare exemplo, de cetero, pofiint. Non exhor-
refces,bene fiiofio Rexflicet iam ,in vefira Regia prsfen
tta, Aiagtcam hanc proponere audeam parabolam. Ter-
re(le ejuodda corpus. Monas hac nofira hiercglyphica , m
cetro centri,latens,pofidet:epuod,cjHa fit Aciuandum di-- /
mna potentia,fine verbis,ipfa docet : cui tam y^Ruato lu-j
naris ^ folarts e fi [ matrimonio perpetuo ] Copulanda^ V
infiuentiagonetica:ltcet,ante,in cslo vel alibi, fuere ab ^
Eodem corpore Separatijjima. Hac\^Dei nutiffacla Ga»
maaa,\jpHam,Pari(ienfibus ,fum '»««• yoPi*'» inter- f
pretatus:id eH, matrimonii terramfiuewjlHentalUcon-L
iugti,terrefire fignum~\fuperfuam natiuam terram, ea-*
de,vlterius nutriri non potefi,vei irrigari,cjudad cjuar-
tam magna verecg Met aphy fica reuolutione completam,
^uo finito progreJJmsjut aluit , in Metamorphofinpri -
musipfe abibitirarifiimeque,pofi, mortalium confi?tcie-
tur oculis. H£c,b Rex optime , vera efl , toties decantata
[& fine fcelere~\ Magorum Inuifibilitas:^H(t\^ vt po fieri
omnes fatebutur magifisofiraeH Monadis cocejfatheo- i
riis.Expertftmiis MedicHS,etid ex ufdefacillinse Hip-
0 0 Jt pocratii
vV
iii PR^FATIO AD REGEM
Lib dc pocratis Myflicam afftCjuetHr voUntatem. Sctet enimt
Quid , cui , addendum & auferendam iizivr^ipfam
artem [nb rnAximo Monadt-s nojlrACompen iio^ ^ Afe-
dicinam ipCimcominert Jubens demdef.itert velit. Be^
I, X rylltfiicus.hic , tn lamina CryflaBtna omnia cyua fuh ca~
7 lo Ltmxjn terra vel acjutsverCantur^e.xadtjJime videre
^ poteJ}:-:Sincarbunculo/iueX^"\)!^lapide,aered omnem
’*■ ^ igneam regionem explorabit. Et .^Ji f^oarcrjadumicot
nojlra Hieroiilyphica A^onadis, theoria vige fima prtmay
fatisfactat\ip(icjueyh^ oarh Beth Adumothjjpeculandunt
mmiflrerJd Indos vel Americospon tllt ejfe philofopha^
digratia,peregrinandum,fatebitur.
TDenicyne de Adeptiuo genere ( cjuicijuid vcl Ariot on
ars fubminifirare, ve! polliceri pojjit ; vel vtgtnti annorie
An- ii6z. maximi Hermetis labores funt ajfecuti)hcet ad Varifien-
fesyfua Monade peculiari ( anagogica apodixi illujlra^
tum )alias fcripferimus : ve/lra tamen Maiejlati Regia,
conflanter ajferimusyld Omne^anal giconojlra Mona^
dis hieroglyphicA opere y ita ad viuii exprm, i ; vt jimilim
( aliud exemplumjiumano generi nopojfet proponi. Quod,
^in fiipfum, dupliciter, traducere debet upiumy fcilicetydi-
gnificatum glutire opi4s: o^is tm taridgtujicattonem.
Nunc fatis a me\( imo vereor fi hac hominum audit et
i vulgtesyne plus fatis; ) deraritate noUrt huiujce muneris
^theoreticiyeffe diEluf triplicis inclyte diadematis honore )
concedas Rex 6 Maximiltane-.eifdemy^ limittbusyetulde
definiri bonitatem. Satis ergo fity ( Regnum ore,ntu decus
fin^^ulare Jhoc nofirum munu» , dum, tam effe rarum de~
monflrauerimus diligentius, neminem tamen{licet inui-
da linguA petulantia maledicentijfimum ejuide ) auem
ejfe Aefopicam mujfitare pojje. Tantum profebio abejfe,
vt tul}e,tllius indignitatem ferat calumnia; modejltjjimi
omnes (apientifimiy^f atebuntur philofophv.yuod non de¬
dignabuntur ilti fuidem, vnamecum, laudes IS honore
M A X I M I L I A N V M. aij
'illi Vhointci accingere i ex cuitts foltH^mifericordu aliSy
'rarijlimasifi as omnes cum umore ^ amore extraxeri-
I mus theoreticas plumaiicotra noflram per ^damum w-
I tradnElam nuditatemivt eifdem , ignoram la ajperrtmis
•.^uilpufdamfiigorthts , mttUoreftfi eremus alacriores:^
I errorum turpttudinem,aphilofophantium tegeremus o-
\CHltA\honeJla f^entatis fiudiofijjlmi. St epuamvisauBo-
' riiate alicjua humana^nullo modo, hic fumus freti i/icu-
! hi tame,ant!<puijfimialicuitis phtlojbphi, opportune pote-
' rat noflro illuftrari lumine , alipuod notabile diblum vel
JcrtptH\ibi,illudamicenojiri6exhiberepoJleru-,norecH-
fiuimHS,Ve!utiinHcrmeus,Oflanis,?j/thagor£,Demo-
I enti , (3 /inaxagora eputbufdam Aiy ferus : in qU(S,ex
noftns hieroglyphicis defendimus dcfnonflrationtbusy
non tanepuam ab illtsfde emendicantes in iflis. Et ifi atn
tantam raritatem, ita, vbi(},coniunSla comnaiurbo-
nitas:vt nihifvel aperte veltelle,tn hoc libello a nobis ef
fepofttum ,proteftemur,puodnon idem hcneftHm,fnce-^
rum,dtgnitatt humana aptum Jit : pietatis perfeShjfima,
religionis^ vero (ludio vtihfimum.Et vt certe,
in tam arduis Aiyjlerm non potefi , ni fi ille, put , eorum
per jpeSiifumamhabet omnem amplitudinem'^ fc nemo
citius infantiam fu7i,maltttam,vel arrogantia proderet,
^uam tlle,pui,pHicpuam eorum pua hic vejiraftpiene-
tiacdmendauimus,vel tanpud impium codemnare , vel
tanpuafriuolum retjcere auderet. Cuius r et, cum nullu,
've! ludicto acutiorem, vel vfu expertioreivelauEontate
potentiorem-yveljlnceritate fideltorf adducere puu pcfit
tefle,puamfummus ide Regii Rex omnipotens , Regeje^
cerit Maximdianym : erit ergo miht veftra .dugufU
Maiefias injlar alioru omnium:cut,hac noftra, probata
erfe,l,Aberi<iuer^tAncnflHrr.,tr,ohoUr,umwultc^^^
era Gram^ncuflroru-.ftd etiam multoru phtlofephaita ertgeta-
mmi>s.^clhumi,,am,prcfurtanu>rum MjJlcricru precUm*-
00 5
iH PR^FATIOADREGEM
tam incertitt^diiiem-^tacefUes. K propter rerum rar\t4-
t em imperitorum fiepo^a timentes ludicia. Qui hotia
cum maUs( temere^ promifcuea^ , cx nominii fota Jimili-
tu'ltne,')condemnarcforet fludici.Cum maxime deplora^
do^interdum^optimorum librorum interitu. Qmrum
tnrum(jue,ReipubUc(t Chrifiiar/dt^plurimu, varijs tem¬
poribus , attulijje detrimenti , cUriJfime conflare potejl.
Apto nimirum ad tatn mapna trananda capejfenda^ue
mgenioyVelpriorirationeperterrefaBo : veliam^ cjutdh
cum progrejfm haud, mediocres fecerit j rufi ice eiufdem
^fuperbe, ab imperitis iudicibm, vniuerfo tam nobili
tam^Ue diuino Myfleriorum conderr/natofludio.^^t al¬
terius e fi locifmgulis flientiis hoiieflis , fua^ comparare
te.mulasf ilfts illas epuidem, vmbratiles^odiojas , moleflaSy
homtnumcjuc jocietati inutiles. Quas folas,^ ea ratione
epua vulgares captant homines (g exercent', non vulgari
folumfedfapientijflmi cuiusqueiudicio explodendas, co-
demnandascjue ^ fatemur ^ ita dihgentijfime ferit'
nos <ytiocjuefuademus.Sed,(puitCQrpora illa , velejfene-
fcianttVelvbitVelijualiafmt ; quorum ifl<& tenuijflma
flint vmbra quomodo tiili , honfinum non vulgarium ^no
vulgaria condemnare fludia, vel audent, vel (Ititem iure
poflunt} Fiat luflitia.f^nicuiq^ , quodfutiefi , fle, tribua¬
tur, in iflis vulgaribus fciolis , artium magnaru vmbras
non fltl antibus folumfed eafde etiam [celerati fime eme-^
tientibm adult erat ibmqpnugas, errorum , omnemq., ad-
fcribamus impietatem', at in bonis foltdisq^fludiis proue-
UtQribu4^ hmeflis moribus tum cotifirmatis , tum fisa
integritate clariflimis:vel,vim[ ob leuevulgi calumnia )
inferrewel eorum tn odium vocare nomen fludtdqp. vel
in difcrimen,vitd:non folum inhismanu id mthi{o Rex )
[edininflum ^ quafi impium videtur. 7S(a,vt corporH
quorumcunq.^,omnes vbteumq^ vmbra,cbmuties cum i~
fls corporibus T sr minos habent: [quod Mathematicis ejq
\notlpmum)eodc modo^^ hic^phrafcsloejuendijcriheti-
\dj/^^:vmbrt6, veris ipfis corportbi{f,commisnes e fferer -
mittunt Sophi J'^bt,t?npertt i, temerarii , Cf prafumptuof
Simia^vmbras captant folas, nudas , ^ tnanes:dum ip(i
^apientiores phtloji/pht. Corporum foltda fruantur doflri-
na (3 fru^ugratijstmo.Stc^j vere,t!lud , vfu venire vi Luc.c.»v
demmivt 'tliisad ejuod habere fe putabant, (ymbratile,)
tancfud non folidum c5 jincerum,ex manibui eripiatur,
tHfitftme‘.S corpora traElanttbm , vmbrarum omnujit
concejfa honefta legtumaejue comprehenfio ^ cognitio.
leitur oportet, {6 Rex,)intey mbra (S Corpufi
^ vtrinscp^ distinguere fines, vires, c' hlflitis ille efh
Gladius, %egsus, Imperatorius jjicuiHs , vt aha multa.
Ita, & hoc, e/i prsifiare dtuinum munus. Et arte profecto
ejuadd,mterdum,ipft Sophi, l^mbr ait i es figuras , intras-
pforum corporum fnuofos anfraflus libenter admittunn
ne afintstnhefpcndum hortos, ruditer irruentibus , ele-
th fima praheantur lactuca , cum tllus fu fetant cardui,
ignofees mihf o Rex, mundu,de tntufl ittafexChnjh au-'
Uorttate)arguentt. Nee^ hac, v lio modo, hoc loco,hiii /f-
ponbu4,tua praferitm cewmemoratafapuntia , parerga
cenfert voloumo nefuperflua ejutde. yiiii^hdc halhnus.
Eluncer^o meum Monadu I{i£rti^'yphics fo:tf^^'^ (son^
humiilniitojlpro:
thmxeii vobis i<i>nc»dm:vt ei»l(ler,,Mti
„„ncqisiil£,fiertc<iV9pM£r:pclivtrii, Client <2 emtepu-
dior (ifii,lsmcbir.enAMhor,mvcjn«iempcrvobpsvt
(£rmrepofufr4e»tm.Pro ve/lrc,demcep,e^o e«i:ce,ia-
hen volo,b cUr„cnt,f,me Pxx-.cput . vt mw, viJik « /?">
‘fere •^tr.tc,t;!^s,j ■
PR^FATIOADREG. MAXIM»
Aphon- emdemyincredibiUvcfimadtantuminterualltiini^iif
ftris pro- magnettca^dHodcctm jolum dternm jpacio , in hmC
ticfs^rm ^ auram plactdiftmefum enixui. Quod, felixy
preffis fauflumtjueejfc , tum vefira. Augufidt. cclf.tudiniytum
Londini, ar denti fsimis meis [incenfimA ventatis fiuditsyconcedat
ek Aph.sx tdaficrofanbiaTrmtos, cju& tn A'lonadistnejf'abiluyO-
mnipotemia^itnte omnia fecula, fundata 3 viuitregnat-
ejuefempiternauui [oli, omnis laus, honor , virtus 0glo-
rta, ab omni femper exhibeatur , decantetur que creatu¬
ra. Arnen.
Antvvetpix^jAnno is54.lanuarij. ap.
TrFOGR.APHO.
GVLIELMO SILVIO AMICO
SVO SINGVLARI,
loaimcspeeLondincnfis S. D. P.
'\TIdes amice mi, optime Gulidme^quam vnicecha-
V raspracUriffimas habeam , tllufiriffimi Regis Afa-
ximtltani virtutesxui ex cordis mei fer iniis, rara, excel-
lenttfimaq^ communico Arcanaieaq^ ratione , illicomu-
nicanda curaui,vt etiam plurcs per terrarum orbef tum
m eius honor em,propt er eximi as fucu , Regiasq^ virtutes:
tum vt alii ex tUofibi exemplum capiant ; qui ^ Regtu
ptpientif ime vacare Regnorum gubernaculis'. ^ philo-
fophoru tamen, fophorumq^fiupenda cumulate addifeer e
Adyfl eriapotefi ) plures,inquam,€ifdsmfrui j vejira di¬
ligentia, ^fide queant. Duo igitur funt,qu<z mihi es ora-
dus maxime:vnum,vt vbiq^accuratam meam , in lite-
rarum varietate,pund:is, lineis, diagrammatibus , fche-
matibus, numeris ,aliisq^,imtteris,( quantum pofis)dtli’‘
gentiam'.ne,idem ipfum,quod egof Dei nutu peperi ex o-
tnni parte bene formatum corputfTypographia negltgtn-
tiaiVeimutilum, vel deforme prodeat tn luce: indignum
00 s fqf*i'‘
AD T Y P O G R A P H V M. tiy
Jicjuidem,‘^ege tanto^^ndignu verePhilofophantiufin-
dtjs,^Ubortb.,tpuosw eo pentttjjime,fiptjlimeef^ exami¬
nando ^collocare volunt ^Maximis ^ Cauere tume fatis ^de
ifio, mihi videor .infortunio^ dum te elegi , ijliiu nouiter
nati operis parentem Typographtcum : epui omnibus
modiSy nitidum, fuisy^ bene compofuum membris ^ tua
curatura, emittere potes.
Secunda, epuod a te proflari optarem , haud ejl kue,
id cpuide: ‘dSltmiru promtfcuo vt hominu generi, hofccy
nullo modoytn maniu des libellos. JSlo ^ illis ego hac qui-
dem.vel meliora , mutdeam : Sed hoc inde orituru mali
Jujpicans : Non folu^quod ex ipfi Labyrintho, fe, mijeri,
nunqua extricare pojfunt: { Ingenium interea incredi~
bilibus angentes modis , pefimeq^ fuis projpicientes rei
familiaris negocitsjjed etiam , quod altjs quoq^, {illis in-
uium )vel, ingredi fuadebunt iter: vel de eiusde, velut
illis explorata , certitudine, fceleratif ime ementientur^
impojiores , homtnumq^larua: Feldeniq^y talia Dei
Adagnalia , ejfe , negare; aut meam , rabtdijfime accu¬
bare finc erit at e audebutinunc tande dejperabundi;Vt,
primo yh ac My fler ia , cu maxima prafumtione aggrejft
funt temerarij. At in hoc tanti momenti negotio y fi te
bene k multis lam annis noui ( velpropter amicitia no-
flram: veVRgip, Chriflianavtilitatpyvelfaltem propter
ipfiusfapientifimi Maximiliani Heroicas virtut&s, qua
nihil commune cum hominum vulgari habent forte )
cauebts , fpero , ne fidem tuam fiuflra requifiutffe vi¬
dear. Cauebis tu quidem: per te, honefiifiimi omnes
librorum mercatores, V deas.
Ex Mufeo noftro Ant^jrcrpietifi:
Anno 15(54. lanuanijo.
O O j
MONAS
monas hieroglyphica
lOANNIS D E E, L O N D I N E N S 1 $,
^yi^athematice. Magice ^ Cahaltfiice,Ana -
gogice(^i explicata.
AD
S APIENTISSIMVM
HOMANORVM, B0HEMI^,£T
HvNdARLA
REGEM,
MAXIMILIANVM.
T HEOREM A I.
E R lineam redam, circulumq; , prima, fimpliciC
fi naqjfaic rerum, tvim, non exi{tcntiam,rum ia
laturac latentium inuolucris, in lucem ptodu-
iliOjrepraefcntatioque.
THEOREMA II.
T nec ftne reda, circulus; nec fine pundo, reda artiflcio-
fe fieri potcft.Eundi proinde,monadisque ratione, res, Sc
efie coeperut primo/ Et q peri pheria fiint
affi;dae,(qaaataecumq, t'ucrint)Centca‘
lis pundi nullo modo carere pofiunt
tninificrio.
THEORE M A III.
\TOnadis, igitur, Hieroglyphicae confpicnu Centrale pnn
dum, terram refertjcirca quam, tum Sol tum Luna, reli-
liquiq; plancta* fuos conficiunt curfus.
Et in hoc munere, quia digni’ atem Sol
obtinet rumraam,iprum , (pcrtxcellt-
tiam,) circulo notamus integro ,ccn-
troqucvifibili.
u
t
MONAS.
HIERO-
OLYPHt-
C A.
THEOREM A IK
Hemicyclium, licet hic.folari fitcirculo quafifiipe-
riiis pnusquc; tamc folcm tamquam dominum , regemqj
Tuum
HIEROGLYPHICA. ir?
fiium obrcruac; eiusdem forma ac vicinitate adeo {^audete vi¬
detur, vt in illum in Semidiametri aemuletur magnitudine,
(vulgaribus apparente hominibus,) & ad eunde , lemper fu ut
conuertat lumen: folatibusq; ita tandem imbui radijs appe¬
tat, vt in eundem quad transformata, toto difparcat calo:
donec aliqGot poft diebus, omnino hac qua depmxim us,ap-
parcac Corniculata figura.
TH EO REM A
p' T lunari certe Semicirculo ad folate complementum per-
■^dudlo; Fa(fbum cftvefpcre & mane dies vnus. Sii^ ergopri-
inus,quoluxeflfada Philofophoium.
THEOREMA VI.
Solem, lunamquc, rcdtilinex cruci , inniti , hic videmn?.
Qu{e,mm Ternarium, tum Qa3ternatium,appofite fatis,
ratione fignincare Hieroglyphicapoteft. Ternarium quide/
cx duabus rcd:is, & communi vtrisque, qiiafico-
pulatiuo pundo. Quaternarium vero: cx 4. rciilis,
includentibus4. Angulos reftos. Singulis , bis, (ad
hoc) repetitis 5 (deq; , ibidem , fecretiflimc, etiam
Oilonarius, fc offert; quem, dubito an noftriprac-
deceffote^jmagi, vmquani confpexerint: notabisq.
maxime. ) Primorum pactum, & fophorumTerna
rius, magicus, corpore, fpiritUj&anima , conflabat. Vnde,
manifeftum hic primarium habemus Septenarium. Exdtia-
bus nimirum redis, & communi pundo: deinde ex 4. redis,
ab VDOpuudOjfcfe, reparantibus.
THEOR. VII.
“C Lementis , extra fuasfcdcs naturales, dimotis: fuos ad caf.
•^dem rcduus,n3turaliccr,per redas facere lineas, disloca-
t.T eorundem homogcnc^e partes; experientem docebunt':
abfurdum igitur non erit, per 4. redas , ab vnico pundo /in-
diuiduoq; in contrariascxcutrentcs partes, quacuorEleroen-
totum, (in qux Elementa ta, fingula, tadem refolui poffunt)
innuere myftcrium. Hoc etiam notabis diligenter; Geome¬
tras docerCjLincam ex pundi fluxu , produci : nos hic dmili
ratione, Heri monemus: Dum Elemeritares noftrar lineae icx
Stilla', { tamqua m pundi> Phydei ) continuo cafu,( quad flu¬
xu) in Mechanica noftra producamur Magia.
M O N AS
THEOR. VIII,
/^Vatcrnarij , praeterea Expanfio Cabaliftica, rccun<^um
Ticatae NumerationisPhrafin, ("dura dicimus, Vnum,
duo, tria, qua.tuor^DEN ARivM,Gu'nmatim exhibet. Vt
& ipfe Pythagoras dicere folebat: Nam 1. 1. j. & 4. decem
conficiunt Nontemercergo,CRvx Redilinca , (id eft, Vi-
gefi.na & Prima Romani Alphabeti litcra) ex 4. ficti re<!bis ju¬
dicata, ad Denarivm fignificandum ,ab Aaciquiflimis
LatinisPhilofophiseftaflumpta. Locus etiam tiU eftibidcra
definitus , Vbi T ern ARivs $ vim fuam per Septen arivm du¬
cens, iilum flatuiL
THEOR. 7X.
|_jOcautemnoftrrE Mo N ad i s, Soli, Lvn/eqve, optime
^■conucnirc videbitur: cum eorundem per 4. Eltmentniu
M jgiam ,Ex3<flifGmainfuasLine.asfactit fadtaSEPARAxio;
Deindcquc , per earundem Linearum Pcriph^^rasC A d omnis
enim datat lineae Magnitudinem , licet Circulum dcTcribere;
perGeomettix Itgcs) Circulatis, in Complemento Solari,
fuentfafta Conivnctio. Tuncenim latere non poteft, qua¬
lum noftrx Monadis , Soli, Lvn/eq.ve, Crucis Denaria
inferuiat Proportio.
THEOR. X.
J^Olccatcmorij Arietis, omnibus eftnotinirna , qurcflin
Aftronomorum vfu (quafi Acioxdes, Acuminataque ) fi-
guraifta: Vt & ab hoc cxli loco, Triphcitaris
Ignex, notariExordium conftat. At igius er¬
go mini. 1 fteiium ("in huius Pcaxi Monadis ) re¬
quiri fignificandum , Arietis adiecinnis Aftronomicam no¬
tam. Sicquebreuiter, noftrx M o n a d i s, vnam abloiui-
mus Confideia
tionem Hiero-
glyphica : qna
fic volumus, V-
nicoContcxtu l
Hicroglyphi-
co pro^rri.
E M B N T A.
Ignis.
Monadis
KIEROGLYPHICA. xti
Monadis istivs, LvnaEt Sol, sva sepa¬
rari voLVNT Elementa, in qjibvs denaria
VIGEBIT PROPORTIOJ ID QJV E IGNIS FIERIMI-
N I S T £ R I O.
THEOR. XJ.
A Rictis NntaMyftica,exduobusSeiDicirculis, incommu-
■^ni Puudo conncxis. conftituta yEquiuodlialis Nydhe-
mera’ loco jpcirtimeaflignatur.Viginttcnim &quaiuor Ho¬
rarum Ttmpus, vEqoinodlij modo distributum jSecretiH]-
masuoltras denotat Proportiones. Noftras dico, rcfptdu
Tena.
THEOR. XII.
ANtiquiflami Sapientes Magi quinque Planctarum, nobis
tradidere Notas Hicroglyphicas/ Compofitas quidem o-
mnes, ex L V N /fi vel S o L I s Charaderibus : cum Elemen¬
torum aut Ancus Hicroglyphreo Signo.Velu ti iftas,c]uas hic
Saturnus-
0£
u
lupirer.
i
-Xj
Mercuri*.
§
Mars.
Venus.
Mercurius..
videtis figuratas Qnas fingulas modo Hieroglyphico.ex no-
ftris prius iadisFundamcnns, non enc explicare d fHciic. At
primum , de ijs quas Luns habent Charaderem , nos nunc
Paiaphraftice agemus: de Solaribus deinde, Lvn aris no-
ftra Natura , dum per Elenmntorum feientiam , citea noftra
fcmelreuolutaTecram,SA r vrn vs myfticc dicebatur. Ec
eadem decaufa.Iovis quoq; habebat nomen; illam que reti¬
nebat figuram fecretiorem . Et Lunaro, tertia dementatam
Quem , M E R-
quam fit LvNA-
Rcuolutioncjp»
phi; noftro Sc-
cricid cotrariu;
Modo
vice, oblcurius hc notabant.
CVRIVM vocare loleni Qu,
Ris, videds. Illum, Qvarta
ciuci,licct Quidam velint So-
creto propolitO tamen, noa
NONAS
^lodo Spiritus Ptui/Tin.’ Magicus, loco Luns, rKiXiV}:cl>)&s»t
adiuimftrdbic Opusj &:(ua vacate Spirituali, nobircum So-
1 V s , per Mediam qaafi Naturalem diem fine verbis, Hicro-
g yphiccIoc]^uatur; in purifiimam fiinpliciifimamcjjanobis
pueparatara -
TerramGeo-
gamicas.iftas
4. intcoduccs
imprimeujq; L.,
figuras; vel illarum loco, illam alteram.
THEOR. XIII.
Artis ergo Charadf er Myfticus,an non ex Solis & Arik-
1 s,Hieroglyphicis, eft conflatus ? clcmeiuali( partim)
jnccruenicnre Magiflerio? Et V e n e R i s, qutefo, annon ex
SoLls, ficElcmecorum pleniore explicatione? Ifli ergo Pla~
netx, Solarem tcC^icinzTrsptipoiixv, Opmc^i‘Ayec^a^vfiyi(rsafi
In cuius progreflu fit tandem confpicuus
rius ille alter : Ptioris quidem vterinus
Lunari fcilicec Solariquc Flementorum
ta Magia, vtexprcniflimcnobis ipfcHiero
cusluquitur Nuncius, modo in illum o _ _
figere aiuemq; illi prxbereatcentiorem velimfis. Et, fNvTv
D £ I, ) i fle eftPhiloibphorum M e R c v R i v sdllc cclcberri-
rrsus.MiCRocosMvs &Adam. Aefolebant tamen expectilli-
mi nonnulli, huius locograduq; Solem ipfum ponerc.Quod
iioshacnoflraxtatenon poflumus prxftare;nifiANiM am
aliquam a CoRPORE.arce Pyronomica feparata , huic Operi
^ficeremus
C^od&fad:,! eft difficile:
& propter igneos, fulphu-
teosq; quos fecum adfert
Halitus , periculofilfimum.
vSed illa. Certe, Anima, mi-
raprxftare poterit. Nimi¬
rum, tum ad Lvn ^ , difeu,
{VclMERcvRii.fiiltcm)
LvciFERvM; Immo & P y-
itoENTA-, indiflolubijiibus
Hgarc Vinculis. T. * fter-
tio jfn vdlunt) 1(^0, (ad
Mcrcu-
Fia.t(^r.
c5plc-
glyphi-
HIEROGLYPHICA. ajj
feptcnanum nnftrum complendum numerum ffolem nobis Totius A-
iftum exhibere Philosophorum. Idorum duorum Theorc ftronomi?
marum arcanis, hgnihcandis; videre quam cxadlc, quam a- inS^enoris,
pcrrCjDolhij Monadis Hieto ^lyphicae, relpondcatAnaicmia
ifta.
THtORLM A Xlr.
inia I
nadica,
ptincipa»
lis.
•p X Sole &Luna, totum hoc pend ‘re magifterium iamhoc
"^ciarc confirmatum t ft. Huius, ciia Termaximus ille Her¬
mes, nosolim admonuit.Eius patrem Solem ,cflc, aircrens:
Lunam autem .matrem : nutriri vero fcimus in terra lemnia,
kadijs nimirum lunaribus ficfolaribus^fingularcra circa ean¬
dem, exercentibus iufiuentiam.
TUEOR. XF.
^Olis proinde Lunaeque circa terram labores, Pliilofbphi»
•^proponimus confiderandos. Huius quidem, qUomodc^>
dura in ariete vcifatur folare iubar.-ipfa tunc in proximo('rci-
licct tauri) figno , lucis noujm recipiat dignitatem: exalte-
turqifupr.'. innatas fibi vire'.Quam (prae alijs notabilem ma-
gii)Luminarium , vicinitatem, charadere quodam myftico
exphcabantvercres: tau. i.infignito nomine, Quam, quidem
Luna elfc exaltationem , vsq; ab ipfa prima hominum arate
(inter Aftronomorum placita,) memoria efle proditum, no-
tiflimum eft Ac incclligunt myfterium illi foli,qui abfoluci
cuareremyfteriorum Antiftites. Ve &fiir.ili ratione, Venetis
cfle domum, dixcrc.Taurumtcafti nimirum proIificiq;con-
lugalis amoris, ficcnim*5<pvV<f, Tj5<^t»Ve<rSj95re5»<' Vtmagnus
illcOftancs in fccrctilTimis luis recondidit mykcrijs.
Solis vero, qua ratiene, ipfepollaliquas fui luminis, ad-
domo ( nuftrofcili-
cer Ariete) vcluti in
fua tnupharedicitur
Exaltatione. Qu^
fecretifliraa myftcria
noftra etiam Monas
cljnlfime,pcrfedif-
fimeque demoa-
Taurus.
lA LVN/llEXAL-
>Sa tATlO.
V — A
. T ^ XLBMKNTA.
Aries.
^ SOLIS EXAi-
fy^ TATIO.
^ ftrai
MONAS
114
ftrat:TAVRiq’ii(lem’ftaqua2hiccrt depida Hicrog’yphi-
ca figura; 6cilla M art i s; qujtn ii. &13. Theorciuacc ad¬
duximus, qu* Solem Redam Arietem tendentem, mdicat.
Ex pra;fenti autemTheona, Atia noftrs Monadis fefe ofFerc
Anatomia CabaLftica: cuius ifta eft vera artificioraq; expH-
catio. Lvn>e, solisq^e Exaltationes, Mediante Elb-
Mentorvm scientia.
ANNOTAT 10.
T>i^o htemaximopere notanda ejfecenjeo : ^num,<juod Tau--
riHieroj^Ljphtca ijl a figura y nohts Cracorum Diphtengum }s\
exafferepr-tfentei, Vrtma Vcclinattonls , Gigmttuam femptr
flngularem Terminationem. Secundo ^ex apta Metatheji Loca^
lu dupltciternobis A LP H A commonjirat : Circulo &• Semi¬
circulo Tangentihm filum, ‘^el/e mutuo (fithic)fecantibus.
THEOR. XVI.
TAm nobis de Crvce, paucis ad noftriim propofitum, cf^
^philofophandiim.C R vx noftra, licet ex duabus Redis (vc
diximus) & squalibus illis quidem , cUnfeda fit : non fe mu¬
tuo tamen in scqualcs dilfecant longitudines. Sed tum ae¬
quales, tum inxquales partes, in M;fftica noftras Crucis dis¬
tributione, baberi voluimus. Ina«enres, in Binarum ita fc-
datum poteffate (eo quod 3;qualis funt Magnitudinis) Crv-
cis quoque jtquilatera: , virtutem latere. Grneialiflimec-
nim , Cruce, exaeqiialibusRedis, fieri iulTa; aequali profedo
linearum DeciifFrittonc, eam fien debere , Naturae quacdani
requirit lufbtia. Secundum cuius luftiiiae Normam,dexE-
quilateraCcuce (qualis eft Latini Alphabeti Utera vigefima
pcima)hdcc qua: feqn.untur, perpendendaproponemus. Cru¬
cis, Redilincae, Rcdanga!*,&iEqailater3c,Si per commune
fcdionis pundu,& Cotrapofiros angulos, Reda vbicunq''c
transire concipiatur; Ex vtraque parte, fic transeuntis Re¬
dae, Crucis fade partes, funt omniuo fimiles & aequales:
Qjurnm figurae, esedem lunt, cum illa Latinorum Utera,
quae Vocalium cfle Quinta, recepta eft, & ad Quinariim
denotandum apud Antiquiflimos Latinorum PhilofophoS
vfitaiillima erat: Idquc haud abfurde ab illis efte fadum,
ccnfco; cum fit Dcnarij noftri , Conformis Medietas. Fx
illis ergo figurae, fic duplicatae (exhac Hypothetica Crucis
diuifio-
«5
H I E R O G L Y P H I C A.
«iiuifionc) proucnietis, ca ratione, qua Qui-
naiiutn vtracquc reprtefcntant ( licet ercda
altera, altera autem hienteuetfa ) raone-
inur. Radicum Quadratarum hic imitari
Multiplicationem Quadratam; (quae hic
mirabiliter in numerum circularem inci¬
dit, fcilicet Quinarium) Vnde produci cer¬
to conftat, viginti& quinque: Qvt & ipfa littera, eftvige-
flraa: & vocalium Quinta.) Nunc vero alium fitum iplius
Crucis tequilatcra: coafiderabimus : iftum nimirum : qui
hoftrae Monadicae Crucis Situi eft fimilis:
Similem autem hic fieri Crucis Diuifio-
ftCrtt bipartitam vt fupra) fupponimus,
Vnde alterius litcraci Latmi Alphabeti,
fe monftrat etiam geminata figura: creila
vna} euerfa , & aucrfa, altera: Qu^ ( ex
Latinorum vetuftiflima confuctudinc) ad
quiiiquaginta repr^fentandura , in vlu eft.
Iftud inde mihi primo ftaiutum videtur:Eo quod fit & illa
quidem Quinarij, Nota; ex noftro Crucis^ denario, cften-
tialitcr defumpta: at eo fitu locatae, quo, omnium My-
Rcribru Maximi j ipfa Crux, eft confummatiflima, Hiero-
glyphica Nota: Vnde denadj potcftatem , in fua quina¬
ria virtute complcilens , quinquagedatio numero tan-
quam fuo partui , gratulatur. O , mi Deus , quanta h^c my-
fteria? & nomen illi, El. Imrao & hac ratione quoque i
ipfam denariam Crucis virtutem rcfpicerc videtur; quod me¬
dio loco, inter primam Alphabeti Utcram , &‘pfnm Crocis
detiatium ficconftituta; & ab alterutra, ipfa fit, ordine, de¬
cima. Et cum in Cruce, duas ciusmodi intcgralcs efle partes
oftendimus (^numeralem nunc folum earundetn vimeon-
fidetantes) Centenarium inde excrcfcerc apertiftimum eft.
AtfijCxQu^adratorumlcgc, mutuam patiantur multiplica¬
tionem, bis mille ; quingenta nobis reddent : qui huius qua-
dratils, ad prioris circularis numeri quadratum, compara¬
tus: &eidcm applicatus, etiam centenarium, denuorefti-
tuct:vt& ipfa crux, fecundum fuidenarij potentiam, feex-
plicanSjCcnturio efle agnofeetur : Et tamen curo fit mfi vin¬
eus ipfe ciucis charaderiVnum quoque repra; fentat: Hic er¬
go (prxtcr aliadigniflimajab iftis crucis Theonjs, numerare.
V
/\
,ttf MONAS
& progredi iatn farnus cdodi ad hunc modum: Vnum, de-*
cera, centum. Denatia fic nos euehente crucis proportione.
THEOR. XFIt.
"^Tex fexto Theoremate liquere poceft, in Cruce Boftfa
" quatuorredosconfiderari,angulos;Quprumvnicuiquc,
quinarij attribuere fignificationc, prascedens doceret Theo¬
rema; Vno quidc locatis modo : At altctu obtinentibus fitfi:
idem Thcoremaquinquagcnarij numeri, fieri Hieroglyphi-
Cas notas admittit: ita, euidentifiimum efi: , crucctti denariu
notare vulgariter; Tum in Latini Alphabeti ordine, litetam
efle vigefimam ptimam:('Vndecft fadlum, quod, Sophi,Me-
cubales,didi,vigintivmlm, per eandem fignificabantlitera;)
Denique,& fimpliciflime confiderari pofle: vt vna nota, efie
confpicitur; qualeracunq; & quantamcunq; aliam habet po-
tcftatem. Ex quibus omnibus,optima demonftrationc caba-
liftica concludi polTe videmus; crucem noftram, myftis, du-
ccttta,quinquagiata duo mirabili copendio fignificare pofle.
Quater enim quinquej quater quinquaginta; decemj viginti
Vnurn & vnum: ducenta quinquagintaduo efficiunt. C^em
numerum, duabus adhuc alijs rationibus;cx prtemiffis vt nos
elicere pofliimus; ita Cabalifticis Tyronibus , eundem com-
mendamuseruendu.-breuitati fieftudentes: Eiusdem tamca
magiftralis numeri, variam produdionem artificiofam,Phi-
lofophorum dignam indicantes confideratione. NccvoS,a-
liam, hic, Myftagogiam celabo, memorabilem. Crucem no¬
ftram in duas alias lificras, fe diftribui pallam, videntes: Si, vc
numeralem earundet» virtutem quoda modo perpendimus
prius,itaviciffim nunc illarum verbalem vim.cumipfa cru¬
ce, conferemus, quodindcoriaturLux:Verbum, finale &ma-
giftralc fex illa Ternarij,in vnitate verbi, confpirationc &
confcnfu} cum fumma admiratione, incelligemus.
THEOR. XVIIl.
duodecimo &dccimotcEtio Theorematib. noftriscol-
ligipoteft, caelcficm Aftronomiam, inferioris cfTe quafi
parctem &magiftram. Sublcuatisergo in exium oculis Ca-
balifticis (expraedidorum myftetiorum Theorica illumina¬
tis) talem ad amuffim noftrae Monadis, cofpiciemus Anato-
miam.in natura lumine, vi taq; fcfcfic nobis femper often-
dentera, Ecfuoptenutu, fccrctiffiraa huiufcc Phyficar Ana*
HIEROGLYPHI CA.
lyfcos tttyfteria, apertiflimc de¬
tegentem. Oui amem figuram,
ifti coordinationi adhibere: cac-
Icftis nuncij ,dumTheoiicos,C(j
lcftcsq;geftus, fumus aliquando
contcplati.fuimus edodi.Oualc
cnim,ipfum)in itthere,fuo cutfu
figurare circuitione, Aftronomis
cft notiflimu.Et.cum didu/api^
enti, fat cflc debeat: Eri noftras
huius ca!t fers cChli) interpreta¬
tiones ( fic Hierogliynhice ^ppo-
fitas:)pdidis omnnio cofencane-
as.Hinc monuijdifcai miferrimi
Alchcmiftx, luos agoofcetc errotes varios: Quae fit Alburni-
nis ouorum aquaj quod ex vitellis oleum, G^uae ouoru calx: [
Hinc,imperitirtimiiiUimpoftorcS,cumillorudefpcratione,
intclligat:Aliaqjbisfimilia,pplura.Hicproportionatuana- ^ ^ ^
tura, fere totu habcmMioc illud cft ouu aquilinu, quod (^\
tabeus , olim difrupit ^ppeer iniuria, qua timidis brutisq;
rninibus, illius auisviolctia & crudelitas intulit. Licet ad fcaJ • » *
rabei antru(auxilij imploradi gratia) aliquib. cofugientibus, •
ho inde tn libcrans;Scd ipfefolusfcarabeus.hacfibi vindica-
dam iniuria, modis 0mnib.,exiftimans:Vt erat alacri animo,
cbnftantiq; voluntate paratus, ita ad id pftandum, ncevirib.
carcbat,ncc ingenio: Vnde vari js conatibus aquila dum per-
rcqucrctUrfcarabcUstSubtiliffima fimi arte vfus, illius ladcmf ^
(velin louis gremio dcpofitumjouu, in tcrxapcipitariadcoqd 1
difrumpieffccit.Et cadc.uliave ratione aquilina tandem to- M
tam rpccic, e terris dclcuiflctfcarabcuSjn!.!, (malum tantum
pcaucns,)IupitcrcfFccifret:Quoannitcporc,aquil^ fua foli- 7 )
cite curat oua, nulli vt citcuuolitcntfcarabei. Illis tn cofule- «
rcm.quiifti’ auis vexantur ctudelitatc, ab ipfisHclioca charis I
(qui ita certis temporii curriculis latitando viuunt)vnlifuma /
artem dirccrc:Quib.,ia licet no faciant ipfi,efrcttfi loge gra- J
tiflimum.fuis indiciis & fignis,dc fuo inimico , vindida fuij i *
tofTc.Ethic (O Rcx)n6 ^fopum conari me vt aga, fcd Ocdi-
bUm, faterentur, fi adcflcnt.illi, quorum ita de nam-
tifummis fabulari myfterijs , primo fubioit. EUe profecto
quofdatri hoiii qui fcarabei artificio, fi habcrcntdiUoiU-
tutna(juiiinumouum»calcemciufdcm,cumalbumincptito,
1X8
monas
^totoq; temperarent primo. Deinde illud Temperamentum,
< vitelli liquore toto, arcificiofo ordine , oblinirent: voluendo
/ reuolurndoque; VtScarabei fuas conglomerant piUs. Ita,
S magna fieret ouiMecamorphofis:Iamf^cilicct difparcntc, &
/ quafiinuoliito aI
*' bumineipfo (illis
multis veluti He¬
licis Rcuolutio-
nibnsfaiiis) in i-
pfoVjtcllinofo li-
quorc.Cuius arti¬
fici] , tale Hiero-
glyphicum fignu,,
naturae haud dif-
plicebitOecono-
* mis.Saeculisprio-
• ribus, multu efle
a grauifiimis , &
% ^ 4 antiquifilmis cc-
. * '^^^lebratum Philo- ^
tale artificium, legimus: certifiimum & vtilifiimu.Ana’.
^ xagoras certe, ex hoc Magiftetio, exccllentiflima, poft, fecit
m ed5cina:vt in fuoie^ t ejc ‘rpotpMv (pvcnKavUhello videre licet/
N'hil hic efle extra noftrae Monadis virtute Hieroglyphica,
qui anirau iftis myftcrijs finccri* applicat, clarifrimepfpiciet
4-.. > THEOR. XIX.
\ ^Vod Sol & Luna, orartibus caeceris Planctis, longe forti-
r \ in inferiora cundtaEIementata corpora, luas corpo-
% f ralesinfundantvires: omnium rerum corporatarum Analy-
// fisPyronomica, cfFeaudemonflratrLunx dum refundunt
T ^ aqueum humorem. Solisq; igneum liquorem:quibus, rcruns
L mortalium fuftentacur corpulentia tetreftris.
\ THEOR. XX: '■
Icet fatis bona ratione Hieroglyphica, rupra,demonftra-
- 'uimus, Elementa, per lineasrcaas fignificari : hic tamen
^ occrucisnoftr'^punabquafi ccncraIi,exaaiflima dabimus
Ipeculationc.In ternarij noflriconfiderationc, uullomodo,
iJlud abeflTc poreftr in eo noftri binarij fitu Si .n^abelTc pofle,
quis (^dmmae imperitus Mathcreo.sj contenderet.” abefle fup-
ponat-Noneni ergo reliquus, binarius nofter: Sed cmeigec.
)uslmea- ^
une\quA- C
m. Vnde V
itemJX\x \
H I E R O G L Y P H I C A.
quatcrnariustpundi illius ablatione , difcontinuata lincaru
vnitate.AtBinariu clTc reliquu,vna Dobircufuppofuit aduer-
farius nofter; Eri: ergo & binarius, ide, & quaternarius, cade
confiderationc.Qiiod rm cc^c/moItmv efle, fatis manifcftu. Ad-
efleergo ex omniucccflitatc, debet illud puntflura , q? cu bi-
f»ario,nofttu coftituat tcrnarlu; nec aliud qd ei® locofubfti-
lui pptcft. No tamen cft de H/poftatica jppricrate, ip.fius bi-
jiar}): necaliquo raodo pais. Qjaod noiitpars, bine demon-
ftratur.Omnes lin^az partes, funt Inieoe. At illud efle puaftu,
hypothe(isc5firmat.No ergobinarij illius parsaliqu. : Vnde
multo iriinusdeHypoft-uicapropriecatebinarij.ProindenQ-
tandum eft maxime, q? af propria habeat Hypoftafim : Et ni¬
hilo minus tameSin ipfis noftii binai )] longitudinibus linea¬
ribus, c6(ineatur,£/ quu jic n-j^^tdetur tjfe comune, ' "
btnarti^Jecrttd nc.^eretm*^tne cenfen. ,
quaterri-urtum Joic,demonflrumni,*nUrn(H fo qtnefcentem.
mi, Deus, m hi ignofcasobfccrojficrgatua peccaucrim nia-
ieftatejtancu.in publicis fcnptis, reuclans,myfteriu. Sedfpc-
yo, quod, foli^qrunt digni illud vere intelliget. Pergamus nuc
adnoftra5'crucis,illu,que alTignauimus quaternariu. Vbi an
abefle illud punihiupotert, quod ibi reprentatut gpendamus,
Mathcmatica^fedonosdocet rcmoucri pofle. Nanofolu,
pofeparato, reliquus eftnoft^r quaternarius; fedeum diftin-
<3ior longe tum clarior in omniu oculis erit hdi\is.Nf.IU fu*
ff^bfianti^l^ proporttpnti recedente parte:fedfuperfluo,^ chfu-
ftonis pHnih.ftc damnato, reteiiaq^ Oomnipotcs diuinama-
tau aptctb. ^ lotum tua defcrtptu
legemefe faptentm,^ mefabtlemjdertoru mfnttate, ciftert
cogtmur mortales- jimaxfma terrena fecreta & arcana Antus
tp tu pungit, a me, [at m tuo lumme]iocatt^examinatt,tndfao
iarto, expiscar* & fidelpime dcmonjhari queanpunat ^tde
Ifcet in ternarfo dtumo, nullo modopsperflut: utpun^nn qua-
tuor dementor um regno, c3/.'derati faculentt qut4e,corrupubi--
lu, tenebrtcoft O tetc^> quater q.j beatos lUos , qut tHudternartt,
[auaficepuUuaum\adtptp^opuntpsmau: S tUudquaterna-
rn,tctrum ^ fuperfiuu , amandare tenebrarumj^ reUnquere
prmctpt Stcad clantatfS niuea , tt^albarn ‘^epu Ornamenta
^cr«e«/c;«/«.:OMaximiliane,Que,Dc®,[iiiaMyftagogia,auc
Auftriacx familiae aliquejmaximu.ahquado faciat(vcl nie q-
dem i n Chiifto dorraiecaj ad lui trcmedinominis honore nn
p p ^ iltis,
MO MONAS
iftis, iitis, (pnnd^:i in terris fu^flui,^ abominandis tenebris;
vkeriuSjintolerabilib.Scdneipfciam fuperflua (no aptofe,
locojjpfundarn verba, intra propofiti mei cacellos, adutum,
nue me recipia.Et,quia, illis fermone iam abroluerim,quoru
oculi in coru (edent corde; Nunc mihi ad illos conuertenda
Oratio cft,quoru corda in eoru adhuc jpmincant oculis. Qu^
hocjloco diximus, en crucis adferipta (igura, aliquo modo re-
pfentarc poteft. Primu,dc pundo, in binis aequalib. Unciis (ae¬
qualiter in aequaliter dccu(ratis)nccc(rario ; veluti hiCjad A
deinde, ad B (quafi quanda pundi fupHui ablati, vacuitatc)di-
ftindas videtJS, quatuor redas
liRcas.a pando, prius illis comr
jnuni,reparara$;illis, inde^tiullo
eucnienterui detrimento. Ifta '
eft via, per qua noftra Monas , p
^ioariu,Tcrnariumq;ptogrcdi''
ens, in Quaternario purificato,
fibi vni rcfi:uuatur,per atqualiia
tis proportionc,(Q^dq;.n.to-
tum,fuis omnibus partibus eft atqualc.jHocq; dum fiatjnihil
interca cxrernaru admittit, noftra Monas, vnitatu, numero¬
rum ve:Cu ipfafibicxadilTimcfufticiattruis abfoluiifliroa nu
meris oranib.ln quoru amplitudine, tum magicis diffundi¬
tur modis ;tuin no vulgati, poft, artificis induftria,& maximo
ipfius Monadis cmolumcto, (in dignitate & potcntia)ad fu^
prima propriamq; reftituitut materia: interim, q ad genuina
naereditariamq; fuam nonfpcdant proportione, omni mo-
do & diligentia, refedis, rciedisq; in aeternum facibus.
THEOR. XXL
^1, quod in noftrac Monadis rcccffibus, interius latebat in,
^uolutum, eflet in lucem erutum ; commutatisque vicibus,
ciufdem partes primae, qua(iq;cxtcriorcs,loco includerentur
incdip,qua1isinde fieret Monadis philofophica transforma-
' tio, fuperius vidiftis; N une vcroiiny fticae Monadis, aliam vo¬
bis proponemus localem commutationcm.partibus illis, vn-
{de fiipcriorum planctarum, charaderes noftri Hicroglyphi-
'ci/fefe nobis obtulere prius, furfum hic eredi? •: caque ratio¬
ne, reliquis quidem deinceps Planetis, cumfingulis fbrticn-
fibiis litum, quern illis flato a4 feribere fere vifus eft; Si rite
H I E R O G L Y P H I C A.
«ipofitionciftadcfumantur.lnipro cnimAcumine
Anctmo, conucniunc Saturnus , lupitct, Mars : dc-
fccndcndo,crux Veneri Mercunoq; infcruit.Scquu-
tur tandem ipfcSol, &infima, Luna. Sed hsc alia
tint ventilanda, loco: noftrae tamen Monadis hof-
cc nolui celare ThefaurosPhilofophicos.Sicq; vna ,
rationem dare, cur ita Monadis mutari fuu, conful-
tum duximus. Sed, aha, quae in rem veftram effe feio, videte,
Audueque , dchoc fitu , maiora . paucisque explicanda. Di-
ftribuamus igitur Monadem, ( hoc nouo modp locatum) ii
A natomica membra B- P. C. Vbi ,
in illo nouo T ernario ; ipfius D, &
C, vel tufticis quidem, funt notae
liaurar. Atillctcrtius,qui pcr|3ldc
fijmatur , non tam facile a cundlis
cognofeipoteft. Nec illud quidem
leniter eft cofiderandum ; illas tam
notas formas, D, & Cifcparatas dU
uerfasqi ab illo B. oftendere eflen-
ria«' Secundo, ouod illius c, cor- ^ _
nua,dcorfum, quafi terram verfus conuerti
Et D illius, ea pars qua? ipfara C, illuminat .• verfus terra ,
dcotfumfcilicct, Bfpicit: .ncaius Mus
pundum : vete tetrcftte & <iuod . traque demqua D & C, ad
D & C, inde , concludendum relinquo. ^ '
iibu^que Cornibus furfum clcuatis. Sed
ft“ccTD«SrElJaDtotutn habet anuaium Hiatoglyphl.
Quitum ad Lunam duplicatam attme: S.c
"uxtamatct,'^bUaa)c.pUcatipoteft:d^uplcxL»u*^
MONAS
De gradibus loquimur illis, quales Phyfices periti, quatuof
fantu inter oes poflint inuenirc creatas naturas: nimiru cfTe,
viuerc,rentirc,& intelligete. Primos ergo duos iftotu gradus,
huic ineircannot£.tcs:ficdicemus:luna exiftens,viua. Vita ve¬
ro quida pmotudefiniut.motusaucerexfuntnotiflimterpe-
Cics.Crux certe q adiun£taeft.'Elcmentoru hic reqri notat at
tificiu*Praetcrea,in iftis noftris Theoriis, vt (emicirculudui^^
faepiffime tradidjmus: Ita& integrpqt-!
culujfole fignificare.-hic aute,duo fiin t iemicirculijfed fepara-
fi(]^acj comunc pundla copulati tame^) qui^ fi apte coiungani?
^vt artepofiTunt quide) folarc nobis circularemq; referre poC?
iqnc pleniiudine.Ex iftis fimul c6fideratis,fic fumatim, Hie-
X roglyphice, nos haCjp ferre po fle lententia patetX«w<* extjles
W Elementorit tra^landa magtftertu\habensfotentidf}t
kf filaremrepr4,Jentetf lenitHdtne,Jups JimuL arte conexis femtetr-;
ergo: fiatqj ille, (que diximus) circulus: vt,p
T hceram, hic annotauimus.Mcmorps ergo fimvis, primo huc
folare gradu, no natura nobis fuiife obuiu, fcd artificiale , fa-
«ftitiumqjia effciEt cQ quidc, nobis fc obtulifle primo afpedu
^5^''^*’^(^^’^'^^‘^^^^^^^^“®-)^^*spartib,laxis,fluxis,diflblutisi:
no folfde in folare fpeciccopadtis, Deinde horufemicirculo-
runi Semidiamecrum.non cfle jcquale Semidiametro D & C
(oobisitanatoru,& omnib.notiflimoruXcd minore mulco.
Vnde clarum eft.-no effe tantae amplitudinis, ipfutn Bjquant^
fune ipfa D,G.£t hoc bene nobis coflrmat E ipfqm. -opere ifto
m i 5irculan,a B/m fpeciem E,^moto. Nam inde nobis emergit'
^ -"^Veneris folucharadler. Apertuergoiamfecimus.Hierogly-
.phicisifhsSyllogifmis; exB, no ^erandum nobis verum D.
> Nec fuifleprimo vera C,in natura B:Vndc no fuit vera, luna,
viua . De vita ergo motu quoq; ia dubitare potcs:an vere &
naturaliter,ficfehabeant:Ecunt tamc,vtiam prudetibuselu^
cidauimus,ad minus Analogica quide, omnia, q fimili (de B)
dicuntur Phrafi;yt & ruperius,q de C.& D,perftrinximusbrc-
^ter,Analpgicc:ipfiB,cufuis clementis, proprie coueniunr.
Qn.3E de arietis etia natura adduximus, huic flebet exaile co-
uenirc;cu eandeiUi*in fuo capite (licet muerfam) geftet figu-
ram:y t& Elementorum eade nota myftica,ipfi B adiugicur.
Cuci hac tameAnatomiayidcm®,q7Cxvniconoftr«Mo-
*^j**j^ iflcnouuSjpdicrit ternarius:
inde, dubitare no poflumus,eiufcemodimebra,mutuaintcr
fe am>
HIEROGLYPHICA.
tm^\txnT2iSj^mpath/am: ^monemque Monadicam /
w^«B,raa quali fponccjadinifrura : Icainiftis Membris, Ma- )
gnetica virtus cft vegeta, '
Hoc denique annotare libuit, (animi recreandi gratia;^
Quod ipfum B, nobis, Rufticas , totlitcrascipeditifliroecx-
tibee, quod Pun dia, furfurajcorrfpicicnda incapice, & f Y
quariFtotcgcrit.iftaslciliccttres:vt& alias qua-,^-A~^Y
fi fex:( fummatim autc ter triajRudes valde & impolitas, flu¬
xiles volubilcsquetvt, ex femicirculis , vno vel pluribus, eas¬
dem effe fadlas videtis. Sed expertorum literatorumq;mani-
'bus ineft firmior ftabiliorque.Iftas Formandi Literas ratio.
Idyftcriorum infinitatem , hicante oculoshabui : fcd volui
cum hoc ludicro, iftam abrumpere theoriam. Haud parum
;amen me quorundam promoturum conatus intelligo: Si
(priori fuoMyfticofitui,rcftituta noftra Monade: corapofi-
tisque artificiofe fingulis membris ) Calcem rponcam cofdcm, ,
horterque:accuratius , nunc eruere , Quis fuit Ignis ille Arie- X
tinus.Triplicitatis primae, Qms ille atquinodialis nofter. J
Quis in caufa fuit.quod Sol Exaltari poterat Supra Vulgarem
Suum Gradumreaeteraque priora, perplura. Secundis fapien- f
tioribsti percurrere meditatiomhu6. Sed nos ad alia nuc prope- ^
rantes, digito tantum ali js iter indicare, (cui infifterc debeantj ^
non amice rolum,red etiam fideliffimc voluimus: Myfterioru /
(Ytdiximus)aliorum tacentes tamen infinitate conCpicuam,
THEOR. XXII.
■^Ondum noftra? Monadis effe exhaufta Myfteria, facile li-
- quebit. Si fecreciora quaedam Artis Sandlac vafa ( omnino
cabaliftica illa quidem ) Solis initiatis rcuelandajexeiufdem
Monadis officina caute dcfumpta,veftr(jfercniratiRegiac, nuc
exhibuerim Cpcdlanda. Omni ergo Nexu uoftrae Monadis fa-
pienter diffoluto, fingulis partibus (distindionis grati3]lite-
ralesaddamusnotas:prouthicfadlu videtis.Monemuscrgo,
«jcftc vas quoddam artificiale , exA &B:cum(Ytriusq;c6rou-
nl,&iam manifcftando Seroidiametrojipfa quidem M,fadu;
&’ab Alphabeti Graeci, prima , hac litcra , fola partium locali
Mctathcfijdiucrfum. vt vidctis:Ex reda enim, circulo & femi^
circulo, veta illius,Myfticaroq5 ia nos primi docemus, Syrome
tria('licct Cupra ctia monuimus, ex circulo& femicirculo ean¬
dem fieri pofrc:omnia tamen in ide recidunt propofitu My-
fticum(ac,A,& h Prirau quidc,aiiorum funt vaforu quafi ima-
pp j gines:
MONAS
d
134
^ gincs : qui dem Vitrei
‘ (Cautem , terrei. Sed, fe-
eundo in loco,X,& ^,no§
rnemotes reddere f^of-
funt, cuiusdam Piftilli &
mortarii, ex matcria(ve^
,ie) tali praeparat^dorum,
vt cum ijfdem margari¬
tas artificiales non per¬
foratas , laminas Cry-
Aallinas, Bcryllinasque:
ChryfolythoSjRubinos ,
4cinde pretiofos : Car- j(^ir T
. Tl.
bO
M Tg^
V ^ X
5
bunculos & alios rarifUr _
mos lapides artificiales in pulueres fubtiliflimos conteramus.
^ Deniq; quod cum « notatum videtis, vafculu eft.Myftcrioru
jplcniirimum?& ab ipfavltima alphabeti Gratcilitcra, (adfua
prima inftituta Myftagogiam nunc reftituta) vel fbla partium
. manifcfta Metathcfi locali difetepans : ex duobus & illa quo-
que conflante fcmidrculis.De vulgaribus praiterea ncccfTarijs
Taforum, tum figuris, tum (vnde fieri debent) materijs, non cft
. t^eceflc hoc locOjVt verba faciamus. Hoc tamen erit confide^-
randum,c£, fui muneris obeundi captare occafionem , exfc-
cretiffimo breuiffiraoque fpiraculi Artificio ;&(Onp m\£;a
jpw n^on tyroni-
fius Operis expeditifiiraum eliciet primordiale rpecimenjin-
tecim dum Subtiliora praeparandi, artificior illis innotefeat
via. At in X,vitreo('in praecipui fui ofici j fun(5kionc,) aer omnU
externus, ventusve damnum adfertet magnum,
«,autero,0 mnivmcUHorarvm Homo.
T»5ff<£/)i?fTe;(;y)jf,quisiamnonpotcft fubodorari, fuauiffi-
mos&ralubcrrimosfru6lus:vcl exiftatumfdico ) duaru
tantum literarum enafeentes Myfterio? quorum aliquos
qviafi in fpeculo videndos, propius aliquantulum ex nofttis
Hcfperidum Hortis)adduccmus:nihil, extra noftra Monade,
in medium ferentes. Ipfa enim quae in Alpha apparet reftali-
pea.omologa illi cft.expoftremae Anatomiae, crucis parte ea
quae literaM,nQtatur;rcliqu3 etiam, indepatere poteft, vnde
pue veniant.
Exiflcns
HI EROGLYPHIC A.
o
1'Ij
p p ^
Conceptus
fingulad in
fluentia.
PalTus &
fepultus.
£
S
Ti O
5-2
►i ^
Ili
|.e 3 3 1
0 ^ *£.
|-l
3
^ fi 3
§s
0 »*
/ W tr
B e S
5 S
r*
Transfor •
mado.
515? 3 n
B "e 2
e S *
5-0
>£>
tH g 0
'^o>
fo ?
1 Elemctalis
Genealogi?
confura-
matio.
ff 3 3
>
B p 3 g-
g S “■ 3
H S
IH.
P"l
Matrimo-
nmm Ter-
rcftre.
Crucis.
1 Martyrium.
1
<
K
t*
D
0
P
S
n 0
g a.
►n
I-
s
a.
B'
3
5
5’
►5’
Si
,
s
"I;
n.
•n
0
e
>
pi
er
r-E.
Pl
i
5'
91-
^ i
I»
p\
i ' ■ 1
!+> Z
ll
P
His paucis, tales me fpio non , folura , fcd Apodi- /
Xts dare illis, quibus igneus intus viget glilcitque vigor , & ese- y
leftis origo;Yt facile iam magno Democrito, aurem praebeant; y
re praecedenti itUfix , ttxvtIs ;(947W-
rx-Bveerxi iSa^^o/Ltivois. non MvStxot efle hoc Dogro3,fed Mv?-iy
Koy & Arcanumrvt & illi, qui afleruit , quod :^cyu hfxi>s^'y^ ai-
/xeSoSivilxt : 'tvx i ^ o Seoyt»^^ xyS^uttos, ^kct^s iw-
feixs i^yxirixe,)^ fiVi-ixeJv >.oyuY fxxH.
THEOR. XXIII.
5yaimeuias,iani , in noftr* Monadis cpnftm<Stionc Hicro-
glypbica,
MONAS
glyphica.a nobis obrcruacas:& ab illis, qui in annulis, figillis-
ye eandem geftarcjvcl aliter habere , gratum erit, obferuan-
dasjaccuratc annotatas hic exhibemus. In nomine Icfu Chri-
fli.pro nobis Cruci affi.xi cuius fpiritus celeriter hxc per mc
/cribcncis, calamum tatum,eirc nic,& opto,& fpero. ) Ex Elc-
IDcncorum noftra Cruce, omnes iftas nunc petemus menfu-
ras.Vcl hacquidem ( iuxta Propofici Aigumenti Materia ) ra-
tiQoc:quod,rubcaEloLunaf,quidquid fua» generationis capit
A exordium, vel ex Quatuorelemencjstft coagmentatum:vel
” Y elemcntarisipfaquidcn. cft Ehcntiaildque modis varijs, non
vulgariter cogqitis Et quia in nulla re creata , elementa ipla,
inxqualiruntproportione.velvirtuteiartctamcn ad «quali-
/ tatcm.inquibufdamfvt Sophi noruntjtcbus, reduci poflTunt:
^ in Cruce noftra,arquales & non «quales conftituimus partes.
y OBP^.-J^iaracionp.idem&diuerfumdiuevnum&plurajno-
4 minare pofTumus.Cfucis «quilater«,(.t fupra monuimusjin
kcreto,admjttentes proprietate. At, fi Symmetriarum hiepo-
ntaru,rationcs(quas tenemus)fingulas,in medium adducere-
musivel aliter, q (fapientibusjabunde fatisq er totum fecimus
opufculumjdcmpnftraremuscaurasjpropofitinoftri, limites,
nobis, haud temere praeferiptos, transiliremus.
Acceptio, in pUno,pundoiliquo;veluti A:peridcm,vtrin-
que ducatur rcfta fatis longa:qu« fit C,A, K. & fuper linea K,
C,a pundo A, erigatur perppndicularisivtrinqj^ ad fufficicnt£
produdalongitudincfininfinitu.fo^ p
jent diccre Geometratj bene, incom ^
modaprarcauentes) quae admittatur
cife D A E.Iam in A Kjaccipiaturpun-
dum , vbi libet ; & fit B.habita primu
. nunc A,B.(nofl:u fcilicct opis comuhi
j mcnfurajhuius , tripla capiatur , ab A
/ verfusC:&ponar:’e{rcACIpfiusAB,
dupla fiat A E.Et dupla ipfius A 8 , fic
A D.Itaquod toia DE, litipfiusAB,
quadrupla, Sicergo qoftra Cruce ele-
mentale confccimus.ExA B, A C A D,
& A E. Linearum fcilicet quacernatio;
Nunc, ex B K.rcfccecur reda, «qualis
ipfiAD;&fitBI. Centro l,& Inter'
uallo I Bjdefcribatuc circulus j qui fit
B Rtfc-
hieroglyphica.
BR:fccansrc6lam AKiiipundoR. apundoR, vcrfusK.ic-
fcindacur reda aqualis ipfi A B5& Tu RK.ad pundu K, educa¬
tur vcnnquc,ad angulos rcdos,cum ipfa A KjfujfHcienas lon¬
gitudinis linea redarquq fu P,K F.aJ> ipfo K,p jndo,verrusF,
rcfcceturreda,ipfi A D aEqualis:&hi K, F.centro deinde K , &
interuallo KFidcfcnbatur femicitculus F,L,P, ita qj F.K,P,fic
ciufdeDiameter.Tandem adpundu C.ipfi reda A, C, duca¬
tur perpendicularis, vtrinq;, ad longitudine fufficienteexten-
farSc fit 0,C,Q^oAca, ex linea C,0,& ad pdndu,C , accipia¬
tur rcda,a;qualis A,8-linc*;EtficC, M. centro M.& intcifii-
tio M,C,derciibatur femicitculus C,H,0, cuius Diameter fit
C,M,O.E5fimilidcniq; ratione, ex C,Q, reda, &: ad puntlum
C.rcfecetut linea aqualis ipfi A,B;& fit C,N. centro igitur N,
& longitudine N,C,fiat femicitculus, G,G, Q^caius,C N
fitDiamcter.Iamaflcrimus requifitas omnes, in noftraMo-
*jdc.Symmetrias,expIicatas,dcfcriptasqoccfic.
Monere tame Mechanicu liber;C,K, tota lineam, noucef-
fe taliu partium, qualiu.noftra Fundametalis, A B,vna cft. Vn-
dc alia via,illc ad hoc ide opus abfoluendum accedere poteR.
DeindeDiametroSjfemidiaraetrosqjomncs, obfcuns hic(vc
loquuntur Mechatlicijlincisdefignaridebcre.Ncc vllu vifibi-
Ic relinqUcndu Centruicxcepto centro folariiq? , hic, litera E
notatum vidct.Litcrasq; adiungcndas nullas, tum ad ornatu,
(non necefli tate aliqua Myftica a nobis ea ratione, iam confi-
dcranda)pcripheriie iolari, latitudine fiipcrficiale { inrrinfecus
parallelo vno defcriptojMechanicus adijccre poteft. Parallc-
loru vero diftanria,per quarta quintamve parte, A, B, velcir-
citer,ficri potefl.Lunari aute, illam tribuere fpecie, quarolct
prima, poft fua cu folc c6iundionc,in cseIo appafcrctvidciiccc
corniculata admodu.Quod fiet, fi a Kpundo,vcrfusR , acci¬
piatur illa(qdiximas)quarca,quin tauc pars linrar A,B.& fuper
eius lineae fine, tanqcentro, femidiametro vero lunari, traha¬
tur ifta fecunda pcriphcriac pars, ad vtrunq3 prioris femicirculi
contadu niiidu. Simile quid ad M,& N, punda , fieri poteft:
credis ibi perpendicularibus : in quibus pars,ipfius A B, fexrat
vel minor accipiaturtvbhfado centro, prioribus autem M, C,
&N, C, fcmidiamctris , ducantur extrinrecus,illirccundi,
quafi femicirculi. Per ipfas denique , noftrae crucis redas,
vtrimquepofTunt parallelae protrahi, amedijs perodauamy
vcl decimam partem ipfiusA ,B,diftanics: Itaytnoftra Crux,
cx
M O A
tt quatuor fupcrpcrficicbus quafi li¬
nearibus, ca ratione conficiatur : qua-
ru latitudo , fit quarta vel quinta pars
ipfius A B.redae.H^c ornameta.appo-
fita figura , volui aliquo modo adum-
brarc:q omnia, vnusquisq; , pro fui a-
nimi fententia , facere potcft:modo
interea , noftris Myfticis Symmetrijs*
nullafvel minima)infctatur iniuriatne
ea quidc negligentia, temporis tande
progrcfTu.veraru iftarum ( & maxime
neceflariarum) comrrienfurationum
Hieroglyphicarum perturbetur , pet-
catvcdifciplina notia: longe amplior
tnaiorque quam hoc libello , eandem
vel potuimus, vel voluimus quidem
explicare. V t temporis filia, Dei nutu, docebit Veritas.
Atjquae cuivis efle obuia poflunt, in iftisnoftrae Monadis
fyrametrijs fc exercenti, Methodice iam qua:da,ob oculos po-
nemus.Primum quidem ordicntes,a noltrse CrUcis linearum
Quaternario : eo habito refpedfu, quo, Quatuoreffe lineas*,
fimpliciter enuntiare, quis poteft.Deinde de carundem linea¬
rum Q^ternario prout peculiarem, Myfiicamquc, alio md-
do habent partitionem,&ratione.-Tertio,numcris, quos vel
ifto loco, vel ex alijs,pcr totum libellum, thcorijs,artificiofc c-
licuimuSjVtilia quasda a Deo in natura, effe deftinata officia,
^ nonullis monftrabimus exemplis : aliaquc opportunis infere¬
mus locis:quae fruftum haud exiguum ferent , probeintcllfc-
dlaihatcquc breuiflime abfolucmus*
S
QJ ATERNARII PYTHA C Omnis poffibilis Mctathc*»
GOKICL fis, 14.
Omnimoda parciuna
additiojdat.^o.
HIEROGLYPHIC A,
Nofler MdtAthefcos Canon.
Aturali ordine.a prima Monade, deferipeis t^uotcuq, nu*
merisrfi a primo ad Ykiraum,fiaj cotinuata muliplicatioJ
Tt,primi in fecundum t produdtiintcrtiumalliusqjprodudli
in Quartum :fimiliq; modo ad vliimum : produdlum vltimu>
omnem poflibilcm Mctathcfim in illis tot locis, determinat.
Pariq; ratiotic,in quibuscumquc,tot diuctfis rebus: hanc ego
operationem,tibi[6 Rex)plurimum comendo : tura in omni
natur£eexaminatione,tumin alijs Reipu.negotijsvtiliflima.
hac ego in Hebrxorum Tziruph { fiuc Throura) cum maxi¬
ma voluptate, vti foleo.
r Cofttihuata multi-
OVATERNARIt ARTIFI* plicatio,--dat— ii.
CIALIS.
V
Onimodaepar.^ j
tium additio-
fumma
'cft— *-i4
i— --14. Jlis:
Sri£
r 2.4..
r Omni p6p>
j fibiliMc*
I tathcfl
quaterna¬
rii, »qua-
'■ irqusau-*
^ phyfici^
24.Karat. 1
determi- m
nat fanita-\
tem,&bQi- 4
nitatem w
fummam.
Supra ter¬
ra dum ha-
Vbetur P fc.
NOn fum equidem nercius,perplutcs alios , ex Qu^aterna-
rijjAritmefhica virtute, & Formalitatc, in lucem adferri
potuifle numeros. Sed qui iftis,naturaecuolui ,illuftrariq;ob-
fcuritatem magnam,non deprehenderit; maiori eorum mul¬
titudine, obtundi fuum.non acui fentiret ingenium. Noftris
ergo numerisfvt fumus polliciti) quantum inficau(5loritatiSi
in Elementis Ponderandis.in Temporum Menfuris definien¬
dis, deniqj in rerum poccftati& virtuti , certis praferibendis
Gradibus, ex fcquentib. id pcrpcndcndii exhibemus fchema-
i
tibus.
MONAS
C
\externa _
fVirtUi X
^^cquift- enaria
\ ta.inter- < ideft, i.io.ioo.
L;;4. \^ln finita.
Antiquo-
hieroglyphica.
HORIZON iETERNITATIS
MONAS
EX iftis Schematibus, plura elici pofTuntcf Ti penitius coii-
^ fiderentur ) quam apertis par eft pro^rre verbis. Hoc ta¬
men pra: ceteris momemus fingulare vnura , (a nobis etiam i
Primis vna cum tota hac nouaeuulgatum arte) Ratione hic :
in medio efle pofita, ob quam, Quaternarius, vel Denarius, ,
Numerationibus fine imponit quendam:camq; caufam qua
attulere Maiores noftri , non mifle abfolutam exadlamquc ;
alTerimus: fed iftam quam nunc narrabimus.
Poftquamifta Monas, eft libi integre, plenequc L
Phyficeq;Reftituta, (tum quidem eft MOnaS, Vni- i
tiftlma. Magorumque iudicata Vnitas ) neq; in Na- ‘
tura: , neque vilius Artis eft poteftate , Eandem Sx-
pius Quam Quater , per Supercarleftes Reuolutio-
iics,adProgreflum vllum,Motumve faciendum im-
pellere: (Ac inde progignitur Ille,quem nes
1 ob eminentiam fuam, lic notari volumus, ) Idqucea
de caufa, quod nec in Elcmentali mundo , nec Cade-
^ \fti, nec Supercalefti, fit aliqua Poteftas, Creata i n-
fiuentialis: Qua, tunc , non fuerit abfolutiftime Di-
' \ y tata &Dotata.
Cuius, hunc verum EfFedlmTi, Quatitor fimul(olim) Phi-
lofophantes Clarilfimi Viri, Opere funt cofecuti: Vnde,diu,
Maximo Rei Miraculo Attoniti, Tandem adDei Opt. Max.
Canendas, pradicandasq; Laudes, fe totos , deinceps couer-'
tebant : Qui, ea ratione , illis, tantam Sapientiam , 8c fuper
Creaturas ceteras, Potentiam , Imperiumq; fuiftbt Largitus
amplillimum.
TB £ O R. XXTV.
^ T , noftrum huius Libelli Exordium , a Ptindfo , Redla,
" Circuloq; Coepimus: Sicq; ex noftro Monadico Punclo,
Linearem noftroru Elementorum Effluxione Extremam, in
Circulum Circuduximus, Analogum fere , ipfi .diquinodia-
li, qui Horis 24. fuam Conficit Circuitionem : Ita, nunc ta-
dem, Qqaternarij omnimodam Metathefimj ( Numero de¬
finitam, 24.) Metamorphofimq; hac noftraVigcfima Quar¬
ta Confummabimus , Terminabim usque Theoria : Ad
/ Honorem, Gloriamq; eius : Qui, (Tefte , Myfteriorum Di-
/ uinoru Archiprcefule , loanne: in Quarti Apocalypfcos Ca-
, pitis, parte Quarta Vltimaque) in Throno Sedet: In Cuius
^ Mc.
HIER OGLYPHICA.
Medio Circuituq; , Animalia t^tuor (iingula Alas Sex I>a-
beutia) Sine requie, Dic ac Nodte, dicunt: SandduSjSamStus,
Saiid^us Dominas Deus Omnipotens: QuiErat;&jQm Eft: i
Se Qui venturus Eft : Quem etiam, ex 24. Sedilibus , in Cir-' i
CLiitu politis, Seniores 24. procidentes ( Aureis fuisAbic(ftis/
CorOnis ) adorant; dicentes : Dignus es Domine acci- I
pere Gloriam & Honorem, & Virtute: Quia,Tu, J
Creafti omniaiEt propter Voluntate Tu¬
am Sunt; & Creata Sunt. Amem
Dicit
L itera Qvurta,
A.
Cui, D E VS, Voluntatem HaLfhtatemque dedtt^ biutaun^
hoc Myjlenum, aternis Sic confignare Ltterarum
Mommentls: Lahorese^ hoJceSuoi, fLact-
dijjime abfoluere^ Januaij zf. dte
etusdem ly. Inchoatos:
Anno 15^4. Antvverpia:.
(INTELIECm)
l TVDICAT
VEKITvXrEM/
Vulgaris y Utc, Oculus
CALIGABIT, DIFFIDETQVE
flurinmrn.
LAV-
DE LAPIDE
sLAVRENTII VENTV-
/ Ir^ veneti, ARTEVM et ME-
I DICIN^ D.OCT. DE RATIONE
^ confidendi Lapidis philofo-
phici, Liber.
QVOB ^RS ALCHLMl B
eji ^era,
C A P V T , I.
; Vlti opinantur, artem Alchemiae non cfTe ar¬
tem veram: ad quod mouentur duobus funda-
' mentis. Primo , quoniam dicit Ariftoteles in li-
bro 4. Meteoror. Sciant artifices Alchemi:e,fpe-
cics metallorum transmutari non pofle. Secundo , quia vi¬
dent omnes laborantes in hac arte^non nifi fophifticas face¬
re transmutationes , & neminem veras : quapropter exifti-
mant & credunt, quod cum a nullo fieri vident,vere & reali-
ter a nullo quoqj fieri polTe. Sed neutrum horum fundame-
torum cogit artem hanc pretiofifiimam & excellentiflimam
non effe veram. Non valet etenim primum aduerfariorum
fundamentum: quoniam bene verum eft, vt dicit philofo-
phus Alphidius , ac Rofirius maior ; Quod (pccies rerum
non transmutantur , fed bene indiuidua qiiarundam fpecic-
rum ad inuicem transmutari poifunt. Et patet hoc ad ocu¬
lum, prsfertim in his qua^ habent fymboium ad inuicem in
vnavel in duabus qualitatibus, vt confiat in elementis , &
fic ex terra fit lapis, & ex ligno cinis, & ex cinere & lapidibus
vitrum ,, &c. Sic quocjue accidit in metallis: quoiriam omnia
metalla communicant in vna materia, quie efi argentum
viuum cum fuafulphure.Et folum differunt metalla per ma¬
iorem vel per minorem digefiionem , quae fitperfiilphuris
fui maturationem , mediante decodlione. Efi enim fulphur
forma metallorum , & praifertim aiuri: nOn quidem fulphur
vulgi , fed alterarum , vt dicit magifier Bonus-phiiofophus.
Ex his didfis colligitur, quod fi per artem potefi fieri medici¬
na , qu:E habeat in fe virtutem & proprietatem pradidli ful-
phuris -mineralis alcerati, talis medicina ab arce fada, pote-
P H I L O S O P H. 24J
rit metalla imperfefta , & argentum viuum ad perfedoruxn
naturam transformare. Propter quod loannes Scotus &
multi alij philofophi dicunt, & concedunt efle verum, quod
metalla transmutari noiipolfunc quocunque modo vel in¬
genio, nifi prius reducantur ad fuam primam materiam.
Prima autem materia omnium metallorum eft argentum
viuum & fulphur, non quidem m natura fua, fed alterata, id
eft conuerfa in vaporem. Et fic prima materia metallorum
eft vapor humidus vncfuofus, vtriusque naturam,fc.fulphu-
ris & argenti viui in fe continens. Ex his ergo neceflario fe-
quitur, quod fi per artem poteft extrahi huiusmodi vapor
vncftuofus ex his rebus in quibus eft , & reperitur confimilis
illi, qui in mineris terra: generat metalla, poterit confici me¬
dicina, qux fimplicia corpora imperfecfta, & fupra argen¬
tum viuum proieifta perducat in verum & perfecfuin cor¬
pus metallicum longius perfedum omni naturali. Sedfti-
endum eft , quod hnec medicina ex quibusdam facilius & v-
berius, ex alijs vero difficilius ac imperfedius extrahitur , fi-
ue fint ipla metalla, fiue alia: qualibet res. Sed hoc fieri non
poteft, nifi tales res'prius per piitrefadtionem corrumpan¬
tur, & per debitam decocftioncm ac longam digeftionem,a-
iiam nobioliorem formam acquirant.
Secudum etiam fundamentum, quo argumentantur con¬
tra, non cogit,&ratio noftra eft,vr inquit Geber in fua Sum¬
ma magna: perfedtionis Cap. X I. in quo pertradtat confu¬
tationem rationum, artem iimplicitcr negantium, & eft;
quoniaaduerfirio infuo arguenili modo non cadit necefli-
tas, quo quis ad pauca refpicieus, coartatur credere arte hac
non efte veram : quiaafiimli, vel a maiori ad minus, fuain
corroborat phancafiam & errore, in quibus non continetur
neceffitas, fed tantum contingentia vt in pluribus. Amplius,
certum eft nollris temporibus, quod paucifiimi reperiuntur
philofophi,qui fecreta natura: cognofcant,imo illa quaTcre
&cognofcere negligunr, Eci deo^ debitis operationibus res
ii-nperfecVas meliorare & perficere nefeiunt: & plerumque
ignorant aptas ab ineptis , propinquas a remotis difeernere.
Et propter hoc multi deuiaut & delipiunt. V eteres aute phi¬
lofophi altioris erant ingenij , & in operando ftudiofiores.
Na, vt ait Ludouicus Lazarelli : Philofophi propter cog:io-
icenda profunda fecreta natura:, aufi funt aliquoties antra
QQ 3
i4<? DE LAPIDE
{ubirCj&iii filuis ac montibus commorari, vt fblerti ingenio
fcrutarenturfydera, quas vires- habeant, qua; loca terra;
fint apta metallis , quae materi:^ , & quod difcnmen imi Iis.
Et ideo ad iplbrum vtilitatcm,& fuorum filiorum, hoc d.iui-
nummagifterium per ipforum longam iniiefrigationemin-
uetum fuit , quia folum philofophi &c eorum fnij iatelli 7 int
vim naturae , & eius difpofitionem non ignorant. Cum ergo
multi & magni philofophi afferant, hanc artem rriismutatOT
riampolfeneri, acplures libros in feriptis poft fe relique¬
rint , iniquum eft , & flultum , negare ipfam artem non elfe
veram, etiamfi vlla ratio , aut experienda non atterictur,&
comprobet. Propterca bene dixit Morienus, quod multa di-
ftantia eft inter fapientem & infipiente,& inter cxcutn&vi-
dente,& idem eft iudicium inte&male operanteni&: nefeien-
tem. Concluditur ergo ex his,quod ha;c ars eft vera.
QJfOD NON OMNES {Ifl CREDVNT
tem ^eram ejje , Jaunt ea ^tf , ^ fecut^-
4am eam oferart.
Cap. II.
SVnt vero qui credunt firmiter, hanc artem nobiliffiman^
veram elfe, fed vtrum vera fit e.xperiendo non attentaue-
runt,ncc probare fciunt.Crcdit quidam eorum qualitetr
cunque debilis, & probabiliter veritati confentit & adhairet,
aut multitudine dicloru, aut magnitudine au<ft:oru,rcd cour
nidus pugnte cedir.Eft autem vna res,quac omnes ad creden¬
dum facile trahit, fcilicet habendi cupiditas, & voluptatum
auiditas. Sola enim voluptas , cupidos maxime facit.Dicit c-
iiim idem Ludouicus Lazarclli philofophus : Homines ter¬
renis delicijs dediti, ante omnia terrenas delicias optant, &
adeas comparandas nihil operis vel laboris praitermittunt
iuxta illud Ver gilij vatis eximij:
Qmd non mortahafeilora cogis
jacra fames.
Quia ergo homines vniucrfi quaerunt delicias , Se vt quan-.
tum poliunt bene bcateque viuere valeant, omnes fere hu¬
ius mundi delicia;, maxime per diuitias haberi poliunt, iuxta
illud commune adagium , Pecunix obediunt omnia: Sc phi-^
lofophus in V.Ethic difit.Ad hoc nummus inuentus eft,vt lic
' ' qua-
!
P H I L O S O P H. 247
' «jiMifi fidei iufibr liabendi pro eo, quodeunque homo volue-
m.Maximx autem diuida: per huius artis m agi ftcrium pol¬
licentur, vt pote verum aurum & verum argentum , & vtru-
que multum fine magno labore, ex quibus nummi figuren¬
tur , per quos omnia habeantur: idcirco homines fcientes &
non fcientes facile credunt, & probando affedlant acpro-
bado acquirere tentat. Sunt tn pauci qui laborando artis ve¬
ritatem attingunt, cuius rei ante praecipua expofitaeftcau-
fa, fcilicat fecrerorum ignorantia, & ftudendi ncgli^entia.
eA quoque huius fpecialis ratio duplex: prima metaphqrica
locutio. Dicit Auicenna:Confideraui libros affirmantium
artem, &inueni cos vacuos rationibus, vel ratiocinationi¬
bus, qua: funt apud omnem artem , & reperi plurimum eius
quod meis continetur, alienationi fimile , ideftmetapho-
rte feu fimilitudines : fed cum ego me reduxi ad principia
naturrdia , cognoui tunc artem veram efle . Secunda eft fal-
forum cum veris commixtio: vnde Arnaldus ait in fuo tefta-
mcnto:philofophi duplicem modum in eorum libris pofue-
runt. Vnum verum & alium ialfum: verum autem per verba
obfcura, vt nifi a filijsdodlrina: pollent intelligi, neimpijs
fcilicet , via agendi profana daretur , falfum vero fub verbis
i ntelligentibus pofuerunt. Et hunc communiter fequuntur
operantes in Mercurio, Sulphure, Arfenico,& etiam in ipfis
corporibus, & nihil inuenerunt. Sunt igitur plurimi, qui
in hac arte laborant in vanum: quia nec proprio ingemo
poliunt inuenire opportuna, nec ex aliorum fententijs ve-
mm intelligere & extrahere queunt. Aut enim peccant m de¬
bita materia,aut in inconucnienti operatione, (^are con-
fulendum eft talibus, vt aut ac- operando manus fuas lulpen-
dant, aut libros diligentius legant, & leda plemus inteU
heerc ftudeant,vnde in libro Saturni dicitur t philolophi no
fcripfcrunt libros fuos,mfi filijs eorum, & filios eorum voco,
qui perfede intelligunt dida eorum, & non fecun¬
dum literam. Nam operatio lecundum inten¬
tionem litera:, eft diftipatio diuitiarum,
§c tcniporis perditio.
r/i-
0^4
QVOD
DE lapide
243
SJ^OD VRIMVM FTNDA ME NTFM M}\
ius artPSy eji cogn ofiere proprietates mediana.
C AP. III,
Finis huius artis eft producere medicinam , quse omnii
metalla imperfeda, & argentum viuum conuertacin
verum aurum & argentum ita bonum in omnibus fuis
proprietatibus , ficut eft illud quod natura producit. Aurum
emm efl finis vltimus naturae & artisj in generatione metal¬
lorum. Elixirvero eft finis propinquiflimus ad aurum: quia
eil: in potentia propinquiflima, Aurum enim efl: forma auri,
conuertens omnia metalla in auru , vt dicit magifter Bonus
inCap.q.. Talis aute medicina oportet quod fit pcrfedils,
ficut etiam forma auri perfedliflima eft inter omnes format
metallorum , quae efl vltima forma ad quam tendit natura,
& terminus vitra quem natura tranfire non poteft in metal¬
lis: in auro quippe eft Ilatus. PerfedlilTima autem erit, fi non
folii corpora imperfedla transmutet, de vna forma ad aliam
optimam , reducendo ipfa corpora in materiam fuam pri¬
mam, (ed etiam ipfum argentum viuum fubito ante illius
fugam coagulet, & in igne conferuet , & cpnuertat illud in
momento in Solificum verum , vt dicit Geberin Capite de
Medicinis fecundi ordinis. Vnde eadem medicina quaeper-
ficitmetalla imperfqdia etiam coagulat,6c perficit argentu
viuum in Solem vel Lunam : Qi^ia folum vna eft medicina,
quae totum hoc perficit: vnde nili medicina fit talis , quod
corpus liquefadlum in momento denudet a forma prima
fub quaeratjdc remoneat omnes imperfe(ftiones,&fimiIiter
reducat ad vltimam fimplicitatem materiae primae, & in eo¬
dem momento inducat aliam nouam forma , fcilicet Auri,
nondum eft perfedta , qualem ars quarrit.Similiter fi argen¬
tum in ortu fuo fubito non coaguletur, cum illa forma fua
eu0laret,& fugeret cum ea fimuL Ex q\ia re colligitur,quod
componentia metalla , fcilicet fulphur & argentum viuum,.
non permanent fub illa forma fub qua erant in prima mix¬
tione fua, fed agunt & patiuntur ad inuicem continue,
quoufque ex ipfis gen^retnr forma metalli. Et primo qui¬
dem generatur forma metalli imperfefti , in quo fulphur,
quod eft agens, nondum eft reparatum plene a fuo materia.
P HIL O S O P H.
qux cft argentum viuum : quod oftendit eorundem metal¬
lorum fqculetia & aduftibilitas. Quod fi digedio continue¬
tur vfque ad vltimum, quoufque fcilicet agens totaliter fe-
paretur a materia, tunc generatur noua fofma, qua: eft for¬
ma auri, & eft vltima & perfe^ufllma, & a natura principa¬
liter intenta. Et htec mineralia compofita funt ex fuis ele¬
mentis. Imo elementis in determinatis quantitatibus , &
menfuris, nature quidem notis, nobis autem omnino igno-
tis,rimul a principio mixtis in loco vno minerali,in quo vir¬
tus cxleftis conferuatur. Vnde natura permifcet prxdida
duo principia ab exordio in certis menfuris & ponderibus
cum forditie & inquinamento in mineris fuis.Ipfa vero de¬
inceps agunt ad inuicem , & patiuntur fimul digerendo ,
quoufque in fine digeftionis pars pura & digefta a fuis in¬
quinamentis ac forcubus feparetur , & tunc perficitur in
metallum. Et quanto digeftio perfedior eft,tanto metal¬
lum minus impuritatis habet. Quando ergo digeftio eft
completa, tume forma agens, que eft fulphur,totaliterfepa-
tatur a materia argenti viui;quia a principio fulphur extrin-
fecum eft argento viuo & nature contrarium: & ideo infub-
ftantia eius non transit vt materia,fed tantum agit in ipfum
argentu viuum, ficut in rem apta ad patiendu,& fic alteratu
alterat digerendo, & puru ab impuro feparatificq; poft lon¬
ga digeftionem, fua virtute difppnit materia ad fimplicitate
nobiliflima:&tande de potentia materiae educit forma,qux
eande in alia fpecie coftituit, qua pri® fuit. Quapropter ipfa
quoq; metalli forma. , & praefertim auri , ia fulphur dici non
poteft: quibus quauis fubftatia fit in quantu compofiti iul:-
ftatialis principalis pars eft, tame materia fua appellari non
debet:quia non ide efle habet in oopofito,^ extra habuit, op
oftendit virtus:qui3 quauis in parte fit fimiLis,&c.eade t^e
loge eft alterius nature, quia excellentioris virtutis & diipa-
ra?e, vel difteparate.Vndc equivoce dkitur fulphur ^cltin
corpore pfefto, & nunqua corpori vnitur. Cu etia diuerlm-
centur fulphura in duobus corporibus imperfedtis que vtiq;
differunt fpecie , fed no nifi per formas fubftantiales: & ideo
corp’ in quo taliter materia & forma vmutur vtnufq; nomi¬
ne, non incongrue quddoq; ex ea nuncupantur , vnu tamen
mprium nomen &c6mune retinent,^ vtrumq; copledtitur.
Ex quibus manifefte depreheditur, q? matenajpxUpa m^
DE LAPIDE
talloru efl argentum viuu & fiilphur no in fua materia: ejuia
funt miner^ diftnidl^, & vbi illae reperiutur, no reperiuntur
metalla , fed in natura alterata & alterante. Pro.':ima .n. ma¬
teria mctalloru, vt fuperius didlum eft , vapor elt vndiiuorus
humidus,ex vtroq; principio caufatus. Oportet .n.vno eode-
que tempore ex ambobus fpiritibus vapores eieuari, ScTibi
occurrere^ &: in vno loco, que natura prarparauit comiiceri,
&rolidirate loci confcruari. Nifi.n. locus ille cllet folidus *
exhalarent. Sed frigiditas loci ipfos tam comixtosc5denrac
& cofortat. Sic fit , vt ad fe inuice agere , ac pati incipiant, &
alterare fe mutuo , & digerere fubtiliando & impura fepara-
do, quoufque in metalli natura fimul vertantur. Hoc autem
fieri minime poteft fine calore vetris terrx cooperate & mo-
uete. Qqii vtiq; calor caulatur a motu, & a lumine cxlefiium
corporu,&pcrefi virtus eorunde locis mineralibus, ipfisque
minens nnprimitur: per quem generatio metalloru dmerfi-
modecopletur. Hi ergo vapores proxima fuut metallorum
elementa, Scideo metalla in ipiarcfolui pofiiint,tam per na-
tum,quam per arte, ficut exipfis funt genita.Et harc elemeta
difierunt ab elementis mudi,qu^ exiliis funt cSpofita. Htec
omnia funt deintentionephilofophoru/ &hocmodo intel-
ligitur didum Ariftotelis in 4.Meteororfi,q, fpecies metal-
lorain traufmutari non polTunt ad inuicem nifi reducantur
ad luam primam materiam . Materia ergo prima intelligitur
materia ab omm forma denudata. Non igitur noua forma
introducitur nifi prius corrumpatur, &in generatione rcru
ed procellus de prima forma ad vltima per multas formas
medias.Ergo &in corruptione;quia generatio vnius efi cor¬
ruptio alterius. Et fic metalla reducuntur ad primd materia,
quando rediguntur- ad illd prima fimplicitatem, qua habue¬
runt elementa eorum pnmacopofitione;in qua certe fue¬
runt fpiritus.& vapores pernaturd perfedibiles ade^pofiti
formam. H:ec omnia in perfedione medicina: confiderare
oportet. Oportet emm medicina ex his rebus fieri, qua: me-
mlhs maxime conuemunt, & amicabiliafmtipfis quoque
m-talloruni principijs,virtute,natura & ratione fimilia. Ars
qmppc,, vt dicit magifter Bonus, ex ijldemprmcipijs, aut
ornnmofimihbusgeneratmedicmam, exquiHis naturage-
cTtiir r medicina fli-
5 i V Qxfuis, demetis in debito numero , podere & me-
fara,
PHILOSOPH. ifi
Tura , a natura etiam capofitam tali proportione , vt natura:
metallorum maxime fit conformis, & optime coplexioiiata;
fimilitcr eft nunc eade res a natura compofita : quia ars pro.
portionem aftiuoru & palfiaorum nefcit : aut male fcit c6-
ponere vtramqiie naturam, fcilicet agentis & patientis bene
proportiouatoriun , vt mutua atlione &:palIionealteren.
tur, & ad alum formam difponanturtquarum vna obtineat
locum fulphuris & mafculi , altera locum argeti viui, feu fe-
rninx.Medicina enim , vt dicit Mamfter Bonus in tertio ca.
pite, medium locii tenet inter fulphur & argentu viuum cu
debita proportione comim ctaiquiafunt principia metallQ-
ru Hoc modo & aiiiu qui eft vltimus linis & pcrfeaUs.a na-
turaintentat: id ideo medicina habere debet vniforme na¬
tura cu vciorp emrcino, tenens proprietate &virtutc fulphu¬
ris & rrrentiviuifimul , £epcrficicns metalla impeifedf a in
verii auram.Scd vtiqi matena ilfa , ex qua lien debej: elixir &
tindtura philofophorii, a principio per fuam natura metalla
tm?ere in auru non potelr,ficut ncc aliqua res in mudo ma-
nes1n fua naturaiquia natura tale materia nunquam prxpa-
rauit. Et ideo neceffe cftilii amplius digerere per virtutem
fulphuris assetis & tranfnutatis de lua propria forma in aha
nobiliore forma,qu(^ eft forma auri.Et folu.n.Eilphur habet
potentia & virtute digerendi, ac tingcdi materia lua, & non
aliena : vnde non pofeft res tranlirc de forma ad forma mli
denudetur per alterationcs congruas a prima torma lub qua
erat Et fic quando elixir perficitur formafua, debet piimo
materia eius Ipoliari ab omnibus accidentibus prioris lor-
m :r, & ad vltirVa limplicitatem reduci per operat) ones con-
iicnientcs , & tandem noua forma in momenro mdui, qux-
conftituat elixir, habens potentiam informandi omnia mc-.
tallc. Quare elixir non erit eadem res , qiix prius erat , nec
ad fuarim partium , fcd multo excellentioris natuqx & vir¬
tutis q ua ante- Eft enim elixir no n folii qualitas , led ey am
fubftmitia: & ideo iunCtum metallis, lubito mutat ea lu alia
fpecie & natum. Et fimiliter etia hxc res perfici non potclt,
mfi in loco apto & cum calore extrmleco mouete, qm inge-
uio artificis adminiftradus eft redle. Sed de his poftciius lao
loco dicendum erit. Sic ergo medicina ifta fieri oportet er
his rebus,qux metallorum iiaturx conueniunt; nec fieu po-
;eft fine commixtione rei tingentis albx , vel rubea mt. n-
DE LAPIDE
fx , nec fine diuturnitate, & laboris inflantia : qua omnis il¬
lius fiibftantia, & puriflima, alba quidem in luna, citrina ve¬
ro intenfa in fole perficitur. Et cum hac abfoluitur h uius
operis myfterium in medicinam , quas argento viuo maxime
adhxret & illud coagulat , ac conuertit in folificum vel luni-
ficum. Ex hoc mamfefle relinquitur, vt dicit Geber, ex quo-
cunq; eliciatur h^c medicina , oportet ipfam efle primo fub-
tiliflim? & puriffinn^ fiibflantias ex natura fiaa illi adhxren-
tis : fecundo habere perfacilem liq^uefaclionis remiffionem
admodum cer^: tertio fixam elfe fiiper ignis pugnam. Sunt
ergo quinque conditiones , quas medicina habere debet , vt
colligitur ex verbis Geberis.
Prima eft vt facile fundatur ,, & in profundo corporis alte¬
randi , hoc efl , per minima fubito mifceatur, ipfui perfedle
& complete alterando. ^
Secunda efl, vt illuflret cu fulgore fpleiidete in albu vel ci-
trmu. H?e aute duo non faceret medicina, nifi fubtiliaretur
vaWe cum praeparatione certa & determinata: & nifi fulgi-
diffima feu fulgentiffima ex illo fubflatia eliceretm cu mo¬
do fua’ feparationis. Sic enim in fufione feparat omnem ter-
reflreitatem, fulphurcitatem , & immunditiam de comixto.
Tertia determinatam fufionem lunarem vel folarem ad¬
ducat quod non faceret , nifi res tingens in perfedum albu
vel rubeum, ei mifceretur.
Quarta quod fit fixa , ita quod fequatur perpetua altera-
no & immutabilis: quia non permaneret eius impreffio nifi
ngeretur. ^
Quinta quod caufet pondus debirnm s?. _ ^
milibus metallis.H^c autem funt
«,vo!enccmrcaede.a,fp„ul.,l^;Sr
qu^ oportet prqcognofce^
PHILOSOPM.
255
i^OD PHILOSOPHIS TANTVM D^TVM
ejl nofctre ^ facere hanc medictnam.
Cap. IV:
QVia vero fuperius notificatu eftjPhilofophos hanc ar--
temhabuifTe, quia omnes adferunt Lapidem Philo-
fophorum , & de eo miranda canunt fcribendo: vide-
dum eft, verum habuerint ipfam proprio ingenio^andiuino
adminiculo. Pro quo fciendum , quod duo llmtjquaE grauia
& difficilia ad inueniendu/cilicet materia ex qua generatur
Elixir & eius regimen. In tanta enim reru multitudine diffi¬
cile fuit cognokere, quee res fit aptior huic operi, & naturae
metalloru ^ppinquior. Multo aute difficilius -efl cognofeere
& fcire, qui fit modus agendi efficacior: ficut etiam difficih*
fuit cognofeere, quq meulla,& ex quibus principijs genera¬
tur, qua quo ordine,& quomodo perficiuntur;& th vtruque
fua induilria & inueftigatione inuenerunt. Deprimo dicit
magifter Bonus philotophus Cap. vj. Cognitio caufq mate¬
rialis no eft modicu munus introeuntibus artem ifiam.HiCC
enim eft , q antiqui philofophi prfiis qmjfiuerunt , vt in co¬
gnitione caufe formalis deuenirent. C^ia omnis forma ha¬
bet propriam materia, ex qua extrahitur, fine cui® cognitio¬
ne vacui erant a cognitione , & per confequens ab arte & o-
peratione. Secudo dicit magifter Bonus ibidem: Philofophi
ingeniati funt fubtiliflimo ingenio & jpfundiffimo intelle-
<5tucum operatione mirabili, fiiblimi & occulta per quanda
digeftione c5gruam& appropriata extrahere argentu viuu
ex^arfenico,qt eft omnino ide cum argento viuo vulgi, vt cu
fcipfo congeletur, ficut auru liquefadum, cu fcipfo folo co¬
agulatur ab intrinfeco fuo fulphure : habet .n. iftud argentu
viuum ab intrinfeco fuo fulphur pr^didtum fibi lubftautiale
&jpprium. Omne autem fulphur, aut fulphuris habens na¬
turam , habet jpprietatem congelandi argentu viuu. Ex hoc
habetur, q> philofophi vtrunquehabuerunt„fcilicec certa &
propriam materia, & ipfius certu magifterium:ex qua & per
quod,lapide philofophorujquipreciofior omniu lapidu eft,
veraciter compofuerunt. Non tamen eft dubium, quin curn.
maximis periculis,multis errorib®,piurimis laboribus,multi
coriim ad hocfecretum peruenerint, ficut Geber de fe re¬
fert. De alijs quoque dicitur ab eodem; V oluerunt philoio-
Z54 D e L a P I D e
phi c|u:rrcntes hanc fiilpliuris diuirioncm,quia dixcrtfnt, ar-
Pcnicu fulphur cdc, vcl coparcm rulphurisjnon aute argcntii
viuiun.Qjina in manifeho eft fulphur, in occulto vero ru-gen-
tum vuiLim, quando fcilicct (ublimatur niuis albedine,dcbc-
. rent cum anxietate fatigare fe,& laborare in inueftigando &
ratioc:inando, &: experiendo fepius in cognitione ifausoc-»
ciihx materia , qute eft m arlenico. Vnde philofophi mani-
fcftepofueruittarfenicum, fuic auripigmentum materiam
lapidis. Occultum dicitur, quodeft in re, in potentia, & pri¬
mo mtePcdlu comprehenditur ; Maiiifcflum autem , quod-
primo lenfu comprehenditur, & cft adfuin rc ipfa. Vnde
philolbphi, fcilicct^ Hermes, Geber, Auicenna, &Raris di¬
xerunt, habere naturam fulphuris potius, quam argenti vi¬
tii , quamuis argentum vitium valde fuperet in cius compo-
fitione, occultando quantum potuerunt m.aximum (ecre-
tumquod citineo. Et ideo de natura argenti viuiexiftentis
in ipfo, mhil manifefte dixerunt, nih procul quafi vilipen-
deudo. Vnde Morienus, Auripigmentimi conuertit res iu
albedinem , licet aliquantulum a;s corrumpat; quarn cor¬
ruptionem medicati lapientis cft. Arfcnicum enim in mani-
fefto habet materiam lulphurcam, volatilem, aduftiuam: in
occulto vero, argenteam , albam lixam , fub qua cft rubedo
aurea fixa^ Cum ergo hoc argentum vitium fuerit Ipoliatum
afuo fulphure, habet naturam fuam occultam in le jpfb. Et
ideo fapientes conati funt naturam argeti vitii occulti in ar-
lenico cum fuo occulto manifcftarc , Sc cum maximo inge¬
nio exeo fuum fulphur Elixir facere. Vnde dicit Ralis in
libro perfedi magifterij : Non fufticit Inuus artis 'inquifi-
tori, & operatori, rerum tantum manifeftas &apparcn-'
tes comiofcere naturas ( nihil enim in arte proficeret, nih
carundem interiores & occultas abfqiie errore congnofcc-
fet. ) Scdvctbahaxnon funt intelligenda fecundum lliper-
ficiem, fed fecundum fignificata per fimilitudincni. Et ideo
concludit Magifter Bonus, fic naturam mineris metallo¬
rum generauit Auripigmentum, ex quo facit metalla: fic na¬
tura inferta arti generauit Arlenicum extra mincras metal¬
lorum : quod alterius natura in aliud non tranfinutat, vt ars
accipiat ipfum & alteret, &tranlmutet ipfum in fubftan-
tiam vetam Eltxir. Quod fi natura hoc non fccillet , ars Al-
chemicj' penit® vana cllet & inutilis. Quamuis ergo philofo-
P H I L O S O P H, 25;
phi per fuum ingenium , & laborem , & materiam ac opera¬
tionem inuenerinc , nihilominus tamen dicendum eft,
quod Deo reuelante vel inrpirante vtrumque habuerunt,
^iiia Deus, qui eft omnium rerum prima caufa, creator, &
gubernator, per fuam fapientiam & bonitatem, diuerhs ho¬
minibus ditierfas tribuit gratias pro tempore & loco, fecun¬
dum quod viderit expedire illis, quibus largitur. Quodnoft
folum verum eft de gratijs Ipiricualibus , quales habent pro
^nefalurem anima: & virtutes , fed etiam de temporalibus,
qiiic ad corpora ipfa,aut etiam res exteriores pertinent,qua-
Ics funt diuitia: , honores , fanitas , fortitudo, &: mechanicsC
artes. Sed inter alias artes omnes, excellentior eft hxc ars ta¬
men propter philofophicam vtilitatem : quia philofophia:
propinquior eft: tum propter operis facilitatem , quia non
diu laborandu,nec grauiter: tum propter fruduum immef-
tatem,quia innumera bona fequuntur.Hic etiam lapis inter*
omnes nobilior & mirabilior eft , ideo non omnibus datur;
quia meliora paucioribus coueniunt. Non omnibus dico,vc
nofcant quid fit, &: quomodo fiat; fed pauciflimis datur qui
norut h3:C vt faciat. Quia De® ordinat omni a, ne fibi vel alijs
noceant. Si malis darctur,multu nocete poffent: fi omnibus
bonis, oes no bene vterentur tanto munere. Sicuti illi primi
ac jpbi philofophi , qui ad comunem vtilitatem coferebant;
ideo merito acceperunt hoc donu Dei , vt fibi fufficerent, &
alijs beneficerent.Ideo dixit Calid (vt habetur in traflations
Caftrcnfis) Secretum Dei gloriofi maxime eft foror philo-
fophi.^. Infpiratum autem eft a Deo prophetis fuis , & certis
elediSjCredetib.in eiim. Et Hermes iuxta principium:Huius
aute artis fcientia ab vnius tantum Dei habes infpiratione,-
Et Morienus: Intetic omnis hominis, hanc diuinam feien-
tiam, qiia-rentis, aliud arbitrari, non debet , nifi donum Dei
altiffimi & magni, qui fuis feruis eam oftendit:cuius nomen
femper fitbenedidu.Ite Geber ait: Ars noftrain potetiaDci
referuatur , qui cui vult eam largitur & fubtrahit. Et Parme¬
nides in Turba ; Hoc aute fpecialiter eft, cui Deus polfc tri¬
buit. Et BalguS in Turba: Regimc cius mai® cft,qu'a ratione
percipiatur , nifi ab infpiratione diuina detur:j.pptcr q? dicut
omnes philofophi, quod eft donum Dei: quia fcienti illud
& perficienti , & recipienti , Deus largitur & non fubtrahit;
Scienti vero & perficienti, & non recipienti, illud Deus lar-
1S6 D E L A P I D E
gitur ac fubtrahit: quia ab cius oculis cuanefcit, quod tunc
retineri deberet. Item in libro Saturni: Multi habent lapi¬
dem noftrum & cognofcunt , led nefciunt eius virtutem. Et
fifeirent eius virtutem, nihil valeret, nili etiam feirento-
peracionem eius. Operatio autem non poteft fciri , nih per
maximum donu Dei, vel per doftrinam peritiflimi magilbri:
& totum id a voluntate diuina deriuatun
PHILOSOPHI O CCFLTArERVNT.
huncUpdem ^ etusre^tmen.
Gap. V.
PHilofophi occultaucrunt hunc preciofum lapiderti du¬
pliciter. Primo de eo fub allegoria loquentes: vnde Mo-
rienusin Caftrenh. Sunt libri de hac fcientia fub figura
compofitirquorum pars maior obfcura multum; ac lentcn-
tijs connexa, vt non nifi a filis compofitoribus pofiint intel-
ligi: vnde ipfum multis nominibus nOmtnauerunt: quie ta¬
men fibi non conueniunt apud vulgares : fiium aut propriu
nomen tacuerunt,quo apud vulgus nominatur. Quod fi ali¬
quando eum nominant fuo proprio nomine, femper tamen
aliquid addunt, vtfe. intelligentes abftrahat, necognbfca-
tur, vt dicit Lilium. Secundo varias operationes & pondera
fingut. Vnde dicitur m turba: Philofophi multa ponut,quo-
ru nihil faciunt.Faciunt autem hoc propter duas caulas. Pri¬
mo Vt reddant artifice in operando intelligente,& folicitd &
cautu. Oportet .n. artifice qui eoru libros legit,non Iblu lite-
attendat, fed rerum naturas cofideret. Omnes quippefei-
unt , quod fi metalla imperfedta debeant perfici , oportet q>
perficiantur a fiilphure & argento viuo: fed no omnes feiunt
q) cft illud argentu viuum,& quale. Et ideo multi ignorater
operatur. Quare qui intromittit fe huic operi , debet audlo-
ritatibus & rationibus elle fiilcitus , & cafiialifer operari, vt
dicit magifter Bonus cap. v. Oportet artifice altifiimo intel-
ledlu vti, vt per fiium intelledu percipiat opera, qute finit fe-
cundu naturam vifiii occulta, & percipiat operatione diuer-
fam, qu^ eft fiipra naturam. Vnde Geber: Oportet artificem
altiflima perferutatione adiuuariper doclrinam. Si enim
finentiam quantucunq; acquifierit , nifi ab induftria natura¬
li iuaetur, ad epulas tam preciofas non inuitabitur;& in pu.i
do
P H I L O S O P H.
I do in errorem caderer, nifi pcrinduftriam foam remediurn
adhiberefciar.VndcHalyfiguratiue loquitur de hoepurdo
dicensrquod radices fuarum minerarum funtinaere, ^fum-
mitates in terra.EtqiiandocuclIuntura fiiis Ioci<!, auditur To¬
nus terribilis, & fcquitur timor magnus.Qatrc vade cicO)quia
citoeuanefeunt.
Secundo nemalihomincshacfcicntiam fibi vfurpenr.Vn-
deferibitur in libro Saturni : Lapis nofter benedidusab o-
mnibus efl: notuS.Nam in vijs proijcitur,& quihbf^t ipTum ha¬
bere poteft. Propter qiiod antiqui philcTophi alTcouderunt,
tam ipTum lapidem , quam viam fuam & magiftttium eius.
Nec miretis.quodphilofophi finem &■ principium magifte-
rij praetermiferunt, medium latum profequentes. Nam fi to¬
tum fuiflet traditum manifefte, quidam impij eam indigne v-
furpaflent. Item , alius philofophusinquit.te adhortari noti
prxterrrdrtam.vt nemini, quamvis tibi carifllmo, nofiroruni
occultorum thefauros aperias, ne rubeas & albas rofas noftri
viridarij,olid2c&foe’-cntcscaprardepafcanr. Et ideo etiam
hos debemus limilitcr occulcare , & nulli etiam amicorum
notificarc, nediuinum furorem contra nos excitemus. Vnde
magiflcrBonus,Munus explico, quod in armario cordis ve-
ftri fecrerius occultare velitis : quod fimiliccr intclligcnti,5c
intclligcre volenti, fub poena anathematisdiuinai irae narra¬
re velicis:ficuri praecepit Hermes &AriftoteIcs, &alij quam-
plurimiphilofophi.
^OD LAPIS PHILOSOPHORVM ,EX
^na fila re, ^ noti ex plunbtis conficitur.
C A P. VL
IAm deinceps videndum eft, fi hic lapis eftfimplei, velcx
pluribus compofitus.Et dicendum elf, quod lapis philofo-
phoru.cx natura fua: originis eft vna fimplexres indiuidua.
Quiaficut a natura generatus eft , ita folusin hoc raagiftc-
rium intrat fine additione alicuius alterius rei , extra natu¬
ram fuaefpccieicxiftentis Et hoc omnes philofophi aiffirmat,
dicit enim Mundus in T urba ; Nolite compoficionis plurali¬
tatem curare ; neque eaejuae philofophi in fuis libris pofuc-
runt. Veritatis namque arcanum , natura vnacft.&illudin
Tcntrcfuo occultum non videtur, neque feitur nifi afapien-
bus.Et in libro Saturni-Ifta feientia nihil aliud eft, quam pcc-
fcdainfpitaiioDei : quia totum magifteriura in vna re con-
RR
'ijS , DE L AiMDE
dicitur Adrop. Similiter MorienusinCaflrcnfiiHu-
iasrcimquic primi &:ptincipalisfabftantia,&maieria eftv-
na,& de ea cft vnam,& c.utn ca fic vaara , vel aliquid aliud fibi
additur, vel minuitur. Ec Hermcs.quomodo cx vno omnia
procedunt, & (ichoc magifterium ex vna fic fubftantia atque
materia, Et Morien. inquit, multiplicia fune eiufdem radicis
«omina, fed vnam radicem huius magifteti) fubftantiam abs-
q'ie materia inuenies. Et Senior. Natura coniungit natura,
& natura gaudet natura, & tamen non eft nili vnica natura, &
genus vnum,& fubftantia vna, ac cflentia vna. Item Alphidius
in Turba, V nus eft lapis, vna natura.vna com politio, atque v-
num vas ad album & rubrum fimul faciendam. Et ideo con¬
cludit Rofarius : Oportet inquifitorem huius artis conftantis
clTevoluntatisinopcrCjVtnonmodo hoc, modo illud atten¬
tare praefumatiquoniam in rerum multitudine ars noftra noa
psrficicur.Eft enim lapis vnus , via vna linearis,racdicina vna,
cui nihil additur extranei, nec minuitur,mfi quod fuperflua in
cius praeparatioge remouencur. Quoniam fi aliquid extra¬
neum fibi apponeretur, ftatim corrumpcrciur,& non fieret cx
coquod queritur.
i^VOD LAPIS 1^0 STER VNVS EXI ST ENS,
flttres in fe res comsnet.
Gap. VII.
QVamvis autem lapis vnus fit in fubftantia & natura , cfl
tamen ex pluribus rebus comporitus,cx quibus haa per-
fcdio caufatur , non folum iiciic multae res alia? m ex¬
traneo occulto, fed & in manifeflo partibus luis diftindus : v-
num enim continet, feu coniungit, duo componunt mcdici-
namtitaque funt vno in corpore iunda tria,vt ait quidam phi-
lofophus. Hercules in Morieno CaftrcnfiiHocmagifterium
ex vna propria radice procedit , quae poftmodum in plurts res
cxpanditur,& iterum ad vnum reuertitur. Et iterumibidem
ait quidam fapiens, Propria creatio hominis eft fperma , Sc cx
vrio homine mulier extrada cft.Ex quibus fcilicctjmare & fe¬
mina , multi filij & filix in colore & afpcdudiflimilesnati
funt,& continue nafcuntur.Primum ergo continet duo:vnd«
Parmcn.in Turb-Natura natura Ixcatur: natura natura vin¬
cit, &fupcrat.Vndefi:riptun\ eft, 'Propter hoc relinquet homo
paitem
P H I L O S O P rt.
j»9trcm & matrem luS, & adhat rebic viori ruae,& erunt ejuo in
carne vna.Etifta duo funt Sol &Luna. Er Morifnusvbifupra:
Non fludcasliocmagiftcriunj circa cjuatlibetaliaqu^rcre ,&
quarrendocrrare.-quohiam adeiusefftilum non peruenies
tfq;dam Sol ot Luna in vnum corpus icdigantur.Et Aliiatus
ait : Qui veritatem vult fequi, accipiat Solis atdorein & Lun*
fputu. Et Hamis io T urba .• Si fumferis lulphur & argencu vt-
uu,quodhbet ficut cO in natura fua, epo: tet te illa cSmifccrc,
quia proportione debitam ingeniu humanam penitus igno¬
rat, & poftea coquere in folidarn mailam, q; nihil valrt. Ideo
inueniemusquafdam corpora, m quib.prjcdicladuojfcilicct
fulphur & argetum vitium (unt debito modo adunata , & hoc
cft fecretu maxim u , & propter hoc dicit Arnald. Iftc lapis vo¬
catur Mirius,id dl Mercurius fulphureus. Ite in libro Snturnij
Lapis nollcrqu: cft Mercurius philolophoru , non inuenuur
in cauerniSjfcdeft corpus & rpiiitus. Secundo lapiscontincc
tria. loanncsTcb. Tota forritudoartis dcpiehcnditurtan-
tum in tribus, feilicet Sole , Luna & Merciuio,cum futc prae¬
parationis caulis : quia in his duobus corporibus fblum le-
peritur fulpbur Tapientum , vtrumque fcilicct album & ru¬
beum , in quibus natura fligax continet (emen ruuni. Et in
bis tantum infunt radij tingentes cum adiutono noftn Solis.
Lapis autem Mcrcurij compleditur vtrumque. Et alibi • Qm
cum trinus fit in perfonis, huius rei verum nomen eft, Al-*
beris, vel albar teris , quod ex tribus com ponitur , fcilicct ter-
fa , aqua & igne , quemadmodum & ouuin qued rubeum , 8c
aquam , & corticem continet. Deinde ex didis tiibii.s vnum
quidem fic, quod eft pullus, qui gallma alcnreexi'.; SimilitcC
hoc compofitum regimine fir, Sc piitrefadionc, ex qua fit act
qui cftfpirituSj&c. Item lapisphilorophorumeftvnusincii-
nitatc,& trinus in vnirate, quia in fe habet coipus, mimam ^
fpiritum. Corpus ftatjanima viuificarjfpiritus tingu. Item Bo¬
nus Cap, z. Materia ab exordio operationis debet cfTo vna ab-
folutc i in qua fit virtus corpoiis , rpuuus & aniins; funilis
materiat minerali. VndcLilium , vnde fola res cft, habens in
fe corpus, anima & fpiritu limul tingentia. Iu cuiv s opera¬
tione non eft nCccflTarium aliquod coadiuuans ,ain adin>ui-
culans : in cuius figura Ezechiel vidit r-otam in rora , berpiri-
tum vitae qui erat in medio totarum. Ecpioptc, ..o< aqui-
RB. 1 buiia a
x<jo D E L A P I D E
bufdam vocatur Deus tcricftris. Scdabfuvt per ha?c deroge¬
mus honori diuino:quo'd Deo proprie conuenit attribuamus
creator* , nifi per fimilitudinem. Per haec ergo exprimitur
naturalapidis , compofitio, & virtus inaellimabilis. Tertio
lapis concinet c^uatuor : ouia ex c^uatuor elementis com*
poniturjiionfolumficutcaetcrae res omnes habent elementa
quatuor (ibi mutuo c6mixta,veru etiam diuifa locis, & in fuis
fph^risdiftindla. Vnde dixit Htrmes in Morieno Caftrcnfi;
quatuor ex vno omnia procedunt : ideo fic raagifterium ci v-
na fit fubftantia atque materia. Etlicet quatuorelcmentain
vno corpore fint iunclajvel vnita. & disiundla per totum cor¬
pus diffufa: tamen diuerfum habent colorem & dominium.
Et Aftanusineodem ait : Q^ituor elementa fcil. caliditas,
&humiditas,hccicas&fiigiditas ex vno fonte funt& proce¬
dunt Radices funt aqua & terra.Quae autem cx his coriipofita
funtjfunt ignis &acr.Er Mundus inTutb. Natura nonlaeta-
tur, natura naturam continet, natura naturam vincit & fupe-
rat;& tamen funt diucrf* naturae nec plures: verum vna natu¬
ra habens in fe quatuor naturas, & res fuas, quibus (ibi ipfi fuf-
ficit.Et in lib. Saturni diciturcLapis nofter eft triangulus in ef-
fe,& quadrangulus in qualitate. Et haec quatuor elementa in
lapide funt in eius occulto corpore , valde proportionata be¬
ne, & hominis complexioni valde conucmentiffima. Vnde
in via vniucrfali dicitur, in hac re funt quatuor elementa , op¬
time per naturam proportionata , ibique figens & fixum tin-
gens,& tinctum, album & rubeum, mafculus & femina fimul
compofita , &duorum fpermatum in hoc opere non oportet
effet quietem , donec permifeeantur. Propter quod hic lapis
maximam fimilitudinem habet cum ouo. Dicit cnimPan-
dulphus in T urbeOuum continet quatuor clcmcnta,fcil.cor-
ticcoa, Ccil. terra , alburne quod eft aqua, pellicula quae eft aer,
vitellum quod eft ignis:fic etiam lapis continet eodem ordi¬
ne quatuor elementa. Et ha:c eft caufa quare philofophi hanc
artem nominauerunt Ouura.Non tamen vt dicit Lifiunij vo¬
cant ouum fimplicitcr,(edcum additione. Nominant enim
lapidem ouum philofophorum,proptcr fimilitudinem quam
habet cum ouo. Imo propter haec praediata affimilatur Mun¬
do. Vnde Morienus : In hoc lapide quatuor continentur ele¬
menta. Affimilatur enim mundo & mundi compofitionhnec
in hoc mundo alius lapis repetitur, qui huic affimilatur in ef-
fcdu
P H r L O S O P H. ^6l
fe<f^:u vcl natura. Quicumque alium lapidem ad hocmagifte.
lium quaeficrit, omnis eius operatio vana erit.
QVOD LATIS EST FILIS ET
frectofus.
C A P. VIII.
POftquam diftum cftd^ Iapide & compofitionc, viden¬
dum eft de cius vilitate & nobilitare. De cius vilitate di¬
cit Moricnus-.Omnis res qu^ magno emitur precio, in hu¬
ius operis artificio mendax & inutilis repetitur. Et Haly dicit:
Inuenitur hic lapis apud pauperem & diuitem, & apud eun¬
tem & fedentem. Et in lib. Saturni , Quilibet cognofeit Ia¬
pidem, & exci cognofeunt & habere poflunt.Et de precio hu¬
ius inquit Rafis in lib, verbor. Laudetur quicreauit cari/fi¬
mum ex viliflimo. Et Lilium, vt Zinon air : Hic autem lapis
palam minimocmitur precio , quod fi nouiffent venditores,
ipfum in manibus tenerent, & nullo modo venderent. De v-
troque dicit Rafis vbi fiipra: Ars ifta longe catteris praeferenda
eft,in qua eftparuaimpenfa , patuus labor, tempus brcue,lu-
crum magnum , optanda fecuritas & hilaritatem comitan¬
tem largitas, & eft lapis non Iapis vilis ac preciofus , obfcurus
& eleduSjvnius nominis &multotum nominum- Idem quo¬
que Iapis eftpreciofiflimus, quia fine ipfo non operatur natu¬
ra, Sed quomodo idem poteft efle vilifTimus & prcciolidi-
mus?rerpondeodum eft. Quia in fe confideratus vilis cfttquia
etiam fjepe in fterquilinijs proijciiur, & pro vili precio cmi-
turrfcdfi confideratur quantum ad effedium , tunc eftpre¬
ciofiflimus, quia ex eo fit elixir nobiliflimum. Et Cie in eo iunt
omnia metalla in potentia, & praefert i m aurum, quod eft pre¬
cio fi flimum.Ec hoc dupli ei terrprimo in potentia remota an-
teeiuspraparationcm ; fecundo in potentia propmquiffima
pofl CIUS perfedionem. Vnde fccundum’mtentionem ma-
giftti Boni in V.Cap.Natura generat de ente in potentia , ens
in adu in inftanti, vtdicit Ariftoteles in nono Metaphyfi-
ccs , praecedentibus tamen omnibus dispofirionibus con¬
gruis, habihtantibus materiam ad formam fuscipicndai-n,&
fecundum quod materiadiucrfimode disponitur, alia & alia
forma in eam introducitur. Omnis ^utc generatio eft expro-
pinquis principijs,& vniuocis,Yt patet in V 1 L Metaphy fices.
D E L A P I D E
Siciitcrf^oiliio spiritus nac'.’ra:, fcilicetfulphur &argcntura
yiuum Rirtin pr retia corpora .-quia funt principia corporum
mctaiioraojj^cccoDueMo marer.aliicr &fornDaliccr, vc patet
peuiataiide ?n miaeiis 'Ex foUs euim illis fpititibus natu-
j:afaci:aftacorporaj& ccon Jctfo.Et non commifeendo cor¬
pora Ipiriiihus vt conncitat fpiiitus ad corpora. Sic etiam
ars generat clixir neccfikrio ex ijUlcm principijs proxirais&
vniuocis ,cx quibas au'anr gcne|;atur: quiaeUxireft forma
auri proxima: aut principia auti fuit duoibli fpiriius,kili-
cer fulpliur 5c argentum viuuml Vltefifli,‘iratura facit exib-
lisipfisfpvriqbus , fine admixtionealicuiii^corporis^ corpo¬
ra fixa,fci!icct Sol; ica quod (pidius tales per congruam dige-
Eionem recipiunt proprietatem, & naturani, &efleiuiam
corporis, &exfolisfe ipfs figuntur. Ergoetiain arscxfolis
fpirifibusfuper ignem fuam facit elixir fi:!tum- Ecficutlpiri-
pus minerales non funt vulgi, (ed altcratij fic etiam Ipiritus ar¬
tis. Et ficut natura de folisfipiritibus ficit corpora in adlu, ex
his fcilicet fpiritibus, qua: fiiat corpora in potentia , fic etiam
ars debet facere, Etficut nr.cura nihil mifeet fuis piincipijs,
quia impediret generationem, fic & ais. Etficut natura duo
habetprincipia.vnum quodtcnecnaturam agentis, & aliud
quod tenetnaturam materitCjfeupatiencis, fic etiam ars. Et
ficuc natura haec principia fiuml componit in Certis menfutis
& determinatis ponderibus, ficciiam ars debet componere,
led ars non poteft feire debita pondera:'rgo oportet quod ta •
quam ancilla talia accipiat a natura compofita. Erit ergo vna
materia a natura ponderata , in qua.ars operaii debet , & illa
fufficit.Ex quibas concluditur quod oporret neceflaiiojquod
omnes diffcrcntia:,quacfunt in aupo minerali addu, fiat quo¬
que m lapide, & ia elixir in potentia , & manifeften tur iii au-
rb,quodfitperciixirin adii, fcilicet, quod fit grauifTimum,
citriniflrimumifplendidiffiaiumdmpallibile ab adurentibus,
t cmperatifllmum Atmarimc medicinale. Ex omnibiishisvl-
tcrius concluditur: quod illi duo fpiritus foli k natura com¬
mixti, fcil. fulpliur & argentum viuufunt principia & materia
metallorum , & funt metalla in potentia; ergo etiam &arscx
fpliseifdeni principijs vel omnino fubtilib.anatura comixtis
generat elixir, quod eft aurum in potentia,praJcedcnt * tamen
congrua praEpatatione. Et funt vtiq; illi fpintus per fc folos cu
if loiis corpus in potentia.Sic ergo fpiritus mercurialis,exiftes
P H I L O S O P H. 16^
fnbicifium natur*, &fpiiicos fibi omnino fimili?, artisfubie-
<5lum cum fuerit, per artem fublimationis ingeniofam mun¬
datus & purgatus h, fordibus fuis , & per congruum ignem ve- '
nerit ad ortum:tunc eft fpiritus fimplex fugiens in aftu,qucm
philofophi pra'fciucrunt , & eft corpus in potentia propia-'
cjuiflinia.Ergo oportet hunc nos perficere absq-, additione a-
licuius cxtrinfcci, & conuerterein corpus in a6lu,quod fiteli-
sir fixum &rubicundiftimumficutfanguis, & tunc eft corpus’
folare philofophorum,& lindura perennis , & hoc eft aurunt
philofophoru & plumbum & ses philofophorG,dc quo Myl-
uefindus aitj^s noftrum non fit tingens, 3nie<]ua fit fugiens.'
Et hoc eft (Sulphur philofophorum , &iproium aurum oc¬
cultum in argento viuophilofophotim. Vnde manifcftutti
eft, quod non lolum corpora metalloiu ex fius tantummodo'
fpiritibusfiunt.fed fere omnium aliorum mineralium gene-*
ratio eftcxvaporibusproprijs.fiuefimpHcibus, fiuecomixtis.
Qui vapores omnium funt de genere rpiriruum, quia fugiunt '
a calido, & tamen in fine digeftionis figuntur a frigido con-
ftringentc.-&: figuntur per fe cum fuis corporibus occultis exi-
IVcntibus in cis in potentia, absq; permixtione alterius corpo¬
ris extrinfeci cuiuscumq-,;ex his patet preciofitas lapidis, tamc
plura de hoc inferius a nobis declarabuntur.
i^OD L ^ r l S P HI Losor HO RVM FN r M
propr$um nomen habet, ^ tamen multa nemintbuf appellatur.
Cap. IX.
HIclapisbcncdiduSjficutvnareseft, ita etiam vno pro¬
prio nomine nominatur.fcilicct trifonis , nihilominus
quafi infinitis, & omnium rerum nominibus. Echarc
multitudo nominum a duobus procclEit generibus horni-
num, primo aPhilofophis. Vnde Bonellusin Turba .-Hqicrci
propter diuerfos colores in operatione apparentes dmcrla no
mina imponendo pfcntant.V tide ide Bonellus.Tnuidi nomi¬
na multiplicaucrunt,vipofterosfeducerenc,vt ait Hermoge-
nes.Philofophi auie hunc lapide diuetfo nomine & diuerfimo
de appellant. Nunc enim nominelapidis, nunc animalium;
nunc ceris vel ftanijvcl ferri, vel plumbi : imo omniucorpo-
ru nominibus nuncupaucrunt, nuncfpirims , nunc corpo¬
ris , nunc oui , nunc cuiusvis rei nomine ipfum appcl-
lanr , vt dicit Lilium. Et hoc fecerunt propter tres caulas
fcurationes. Prima eft , propter colores m eius operatione,
RR 4 »PP^'
D E L A P I D E
apparentes, & fignifiqantcs varietatem &cfFc<5luum diucrfi-
taccm.in ipfius enim operationcomnes colores, qui hodicin
mundo excogitari polTuntjapparcnc. Et ideo fecundum di-
uerfos colores in ipfr opcraiioncapparcntcs djuerfificantur
per phi[orophp<; cius nomina. Vnde dicit Morienus in tians-
btionc noua quam fecit Caflrenfs; Sapientes hoc magifte-
rium multum quaerunt &inuci)iunt, amant & ornanr,ftulti
vero ipfum derident, & pro nihilo rcputanc.Ignorani enim
quid hoc fit, & funt multa nomina quibus appellant ipfum
lapientes in locis fuis : quorum vnum cftfperma, quod quan¬
do vertitur infanguinem mutatur, ac demum cpagulacurfic
fic quafi fruftum carnis conicftum. Sunt etiam alia plura no¬
mina, quorum omnium efl: vna radix, led fecundum diucifos
cfFe£lus,&diuerroscolorc5,acdiucrfas naturas, nomina muU
^a & diuerla nominant & imponunt. Secundo patio eft pro¬
pter continentiam multarum rerum in (e. Eftenim ex omni-
busquatuor clementis lue lapis confe£lus,vtruperius ditium
eft.-quarc cuiuscunq; tciclemcntarx nomincipfum nominat.
Suntcciam m e.i omnia mefalla iu potentia, & multa mirabi¬
lia opera, & virtus fuiciruum & corporum, ac proprietas mi¬
neralium , vegetabilium &auim d:um, etiam, & nobilitas o-
mnium lai;irlum preciofbrum &. hcib.arum , & ideo omnium
nomina (ibi u 6 immerito vfutp^t. VndcPydi.Tgoras in T urb.
Ipfe lapis cft preciofi(limiis,qaia fine ipfo non operatur natu-
faicuiiis iioiTien fft vnum, tamen multis nominibus nomi¬
namus cum, propter lU<x naci.r.a; dignitatem icucxcellctiam.
Tcniacatdacit propter occultationem eius.Vndc dicit Li¬
lium : Si jnfipientes huue lapidem cognofeerent , non vili ve
faciunt precip ipfum veiiJcrcrnt. Item Paucim philofophus
in Monen. Sapieres huius magiftcnj nomina & effedus eius
atque confectiones, non ali^d^^caufamultiplicaucrunt , nifi
vt fapientes hoc magifterium inftrucrent,infipicntcs vero pe¬
nitus cxcxcatet. Quoniam /icut hoc magifterium vnum pro¬
prium nomen habet , &hoc talcfibi depuratur: fic etiam ha¬
bet vnam confedionem &vnam viam linearem. Et ideo (vt
dicit Lilium ) fi vulgus feiret ejuantum thefaurum in manibus
teneret , non vilipenderet vtique hanc rem viliflimam & pre-
ctonfilmam, Scdhoc Deus apopulocclauit» nemundusde-
uafiarctur.
QFOD
Gap. X.
MVlti philofophorumJibros legentes, & credentes lapi¬
dem pbilofophorum pofle fieri, quxrunc &non it>.
ucniunt, laborant &errant, ac vitam fuam perdunt^
ac rerum fubftantiam. Cuius rei duplex cft caufa : prima pro-
prij nominis occultatio , non enim nominant eum proprio
nominefimplicittr,fedcum adiundo. VndeLiUum. Hunc
lapidem Reges quarrentes non inuencrunt, nifi pauci; fc. ij,
quibus Dcusr:uclauit. Nam fi aliquando philofophi» hanc
rem proprio nomine vocant, femper cius nomini aliquid fi¬
di addunt, quod cft propicrca ne notum fiat.Sccunda nomi-
num diucrforum multitudo. Vndeinli.Moricni aicErnech,
Nihil aliud magifterij in errorem traxit, qua varietas & mul¬
titudo nominum, & quia in vnafolaconfcdionc nomina fic
mutant, ficutcolorcs multi. Itaq; libro? percurrentes, & va¬
ria nomina inucnientesjfalfam concipiunt opinionem de la¬
pidis materia, & diuerfi diucpiam, fecundum quod cos faa-
tafiapropria,& non ratio naturalis inftigar, Ex qua re con¬
tingit, quodaliqui invna materia laborant ;alij in alia;oes
vero in materia no conucnienti, quorum multa funt genera.
De horum numero fuerunt mi:ilii,& magn^ audotitatis viti,
&in philofophiafamofi, qui naturae principia vniucrfaliter
confidcraucrunt &non proxima, ^tficutadgcncrationeox
particularium confiderandam dcfccndcrunt,&falfcde gcuc-
lione metallorum iudicaucriint; ficut etiaminptincipijs ar¬
tis & cius operationibus fecerunt djue^fis, Scideofemperfo-
phiftica opera fecerunt,^ femper in fophifticis permanferut,
nunquam pcrucnicntcs ad illam lapidjspcrftdioncm, quam
philofophi intendcrunc. Alij vero in artis & naturae vciis
principijs operati fuerunt, fcd regimen artis verum &dirc-
dum omnino ignoraucrunt, & ideo non minus erraucrunt.
Cum ergo multi cognofccrent quod clixir cft forma auri &
argenti informans & transformans metalla imperfeda , exi-
ftimauerut, quodelixir deberet fieri ex principijs mctalloru.
Principia autem metallorum,funtlulphur&argentum viuu.
Ex qua vt concludebant, quod lapis pbilofophorum fieri ha¬
bet ex altero horum, aut ex ambobus fimulrQuia eorundem
comiuibus Philofophi lapidem nominant. Alij vero his ac-
RR 5
feni-
D E L A P I D E
fcnicumad^Iderunf, alij ex marchafica qualibet, aut tbucia»
aut antimonio, aut reliquis mineralibus operationem fece¬
runt, Cstcri in rebus animalium, aut vegetabilium operati¬
onem faarn impenderunt, &omnesclelufi funt propter vtri‘
urquedcfcilum ,fcilicet materia conuenientis & operatio-
ois debita?, quia nefciuerunc iudicium de propnjs & proxi¬
mis ptincipijs, qu^funt tria.fcilicet, argentum viuum & ful-
phuraltcrata, &in menfura debita commixta a natura, &
calor mineralis digerens, & virtus loci qui eft generationis
principium, imprefTa casleftibus corporibus .* quorum quod-
libct io corporibus generandis diuerfitatc inducit per fc; plus
autem omnia fimul. Ex primo fcquitur diuerfiras elemento¬
rum , imo potius clementatoru, ex quibus metalla gencran-
tur.Ex fecundo diuerficas pctfeftionum.-quia ex diuerfa dige-
ftione,putiora,vel impuriora elementa mctalloru generan¬
tur, & commifeentur, & commixta proprictantur. Ex tertio
vero diuerfae fpecies mineralium procreantur.Quamuis ergo
metalla &matchafic3e habeant com muniter duo prima prin¬
cipia, fcilicctfulphur &argentumviuu : tamen quiaquanti-
tas&mefara,acmistio &digeftio in diucrfis eft valde diucr-
fa .(Diuerfttas enim mixtionis & digeftionis caufat diucrfua-
tem in maceria diucrftmode paftibiicm) etiam ftc fuerint eae¬
dem qualitates elementorum , fiuc in fimplicibus fiue ia
compoficis. Ideo metalla participant ad inuiccm in com¬
munibus paflionibus, quia tenduntadvnam formam fina¬
lem. Non autem aut Ma:chartt3,aut fulpHur , aut argtntum
viuu ia natura fua fuut principia cpponentia metalla, fed vna
tertia, nitura confufa & mixta in debita menfura ex iplis
generata: alloquia natura no pofletipfa in vnu locu coacer-
uarcadgeneratione complenda Qu’ancc natura mineraliu,
nec etiavegetabiliu habet iftos mot** locales ad generatione.
Ars autem habet in diuifione Scconiundiione; oportet ergo
quod ifta tertia natura fapiac naturam quandam comunem
jifteratam a natura componcntium.-quae peoueniat ex eorum
diuerfa commixtione & digeftione, & in hac natura tertia eft
vis mineralis ad generationem compofici. Compofiroruin
autc duo funt gcnera.Vnum quide cuius coponentia omni¬
no Cubijeiuntur pro materia, & ex horucompofitione fit no-
aa form a diuerfa a formis fuorum fimpliciumtno autem ma¬
net m ipfis potentia ad vlteriotcni formam metallicam, qu«
P H I L O S O P H. x&j
pofTit fieri per digeftione naturae, vt fu ncmarchafit^ , atrame-
ta & magnefia. Q_ardam vero funr, cuius componentia non
omnino fubijciuntur pro materia , fed vnu eft pro agente, &
aliud pro materia. Ec talia quidc non manent fab illa forma,
fubqua componentia fuerunt in prima copofitione. Et vitra
hoc per mutuaadione &pcfiioncm poffunt digeri , & trans¬
mutari de forma in foimam, tam diu , quoufq, attineat vlci-
mara forma & pfedione.q eft form a auri: & tunc agens fepa •
fatura materia: & talis digcftio eft in generatione mccalloni
quoru materia eft mixta exduob.principijsin mineris , fc. cx
fttlphure & argento viuo, & no maner fubilla forma fubqua
eft in prima copofitione, led agunt & patiuntur adinuice c6-
tinue, quoufq; generatur noua fotma.fc.corporisimpcrfefti.*
& tuncagens nondu (tparatii eft a materia, icd fi cotinuctini
digcftio vfq; ad vUimu,quou{qi fc. agens totaliccr feparetur a
materia,tunc Igitur generatur, noua forma, fc. metalli pfedi»
q eft forma auri.Ex quib. patet , q> omnia mineralia fiiutco-
pofua ex filis clcmencis in quauiitatib.determin3tis,&mcfa-
ris comixtis: ita q? mifcibiliu vnum no eft prius nec pofteriu^
altero: fed fimul &femel eft generatio fimpliciu &compofi-
totum &c conuerfo. Sicut ena fit in generatione la(ftis,quod
eft compofitu ex trib.fubftatiis,fc.careo,butyro&fcro:&eoru
generatiocftfimulcumlade.Exhis cocluditui quodeu me¬
talla fint compofira folu ex duabur.fc. argeto viuo &fi'.!pbu-
rc,& fimiliter eorundem miner3E.& ars debeat imitari nacuia
omnino necclfarium eft quod procedat ex ijfdem principijs,
ex quib.natura omnino aur fimilihad generationem clixiris,
& eadem pondera obletuet.Ex quibus patet, quod qui in lolo
fulphure laborant in vanu laborant. Piiroo quidem quiaful-
phur quanruncunq; depurcturper fublimationcm , non po-
teft elfc de compofitione & fubftantia auri, nec poteft fubqci
pro materia, quia nullum agens fubijciiur pro materia. Se-
cundoquiafulphurfolum no habetmarcriam inquam agat
per digeftionem continuam , ex qua vltimatc formam , ficuc
de potentia materia* extrahat. Quia fi hoc fieri polfet, videtur
quod maxime hoc fieri deberet in minera,in qua ad pcrfctfti-
one medicina? reduccrctur.Et poftquafubito comtnifccretut
etiam viuo, Scfubito coagularet in metallum, quod non fit.
Tertio vero quia fulphur figi non potcft,nifi calci natum, nec
calcinatur nifi per fublimationcm , quod vtrunq; eft diffiaU
i«8 D E L A P I D E
valde , quiacft corobuftibilc. Multo aute difHciliuseftipfutu
tingere tindura perfeda: impoflibilc autem fulgete qualen^
Elyxir requirit.
Alij veioquiinfblo argento viuo laborant , plus errant,
quemadmodum Aldimarus inquit: Qai primo ipfumfubli-
mar, & poftea in odluaginta diebus fixat lento igne, quoufqj
habeat fufioncra metaibeam .-fed vana cft hxc medicina, q
exfola materia patiente fincfulphurc agente non perficitur,
etiam cum argentum viutim mulram habeat impuritatem &
groflitiemjperfe digeri nonpotcft,
Alij autem ex argento yiuo & fiilphurc fimul mixtis cona¬
ti facere lapidem: quod non minus impoflibilc cft. Primo fi-
ucquodlibct profedigerat, fiuc fimul commixta, non pote¬
rit confequi intentionem paturae. Secundoquiaquantafic
eorum menfura neccfl[aria,tam in mineralibus, quam in me¬
tallis nemo feire poteft.Tercio quum quodlibet per fe fit dif¬
ficilis praeparationis, commixtis ambobus fimul erunt ma¬
gis difficilimae.
Alij autem laborantinfoloamo,fedricchi fecundum in-*
tentionem philofophorum faciunt. Primo, quia licet fuum
fulphur fit tingens fuum argentum viuum, de cuius potentia
cxcrailum eft, non tamen eft lufficiensadgepcrandupu aliud
aurum, autadaugendum &mulciplicandum fuam tincftuia,
cum fila timftura fit yltimus gradus in metallis. Secudo, quia
opus philofophorum non cftfumtuofum, apud illos fcilicer»
quircdeyiam naturae & regimen debitum inueftigatun t. Et
de hac inquit Gcbcr; N on oportet tua bona confumcre:quia
vili precio, fi artis principia non ignoraueris , quae tibi t: ade-
mus» ad completum pcrucnics magiflcrium. Aurum eft au¬
tem fumtuofum: &fic pauperes cogerentur hoc glorioium
opus poftponcrc? E: cum opotceat artificem pluries errare,
pauper non polfetiterato plurieseciam opus rcincipcre.ficut
exigit arsifta.Et ficlii, qui ad arcis operatione iftam & intel-
ligentiam pctfciftani adpropinq iant, propter maxima pau-
pcrcaccm operari non pollent. De quibus dicit Gcber:Hi ta¬
men vltima paupertate dcprelfi, ex difpenfationis indigetia,
coguntur hoc gloriofum opus poftponcrc. Ergo paupertas
non prohibet ab operatione lapidis, fed vltimaca. Et fic opor¬
tet, quod ab exordio operationis, materia artis fu vna & vilis,
in qua fit virtus corporis , fpititus & animae fimilis materiae
P H I L O S O P H.
minerali. Alij vero laboran t cum Mercurio & ctre, ac ferme-
to iolis, vel lunae, quod cx hoc iumnnt.quia philofophi Iapi¬
dem frequenter aes vocant, fcd decipiuntur. Primo quia phi¬
lofophi loquuntur de aere philofophorum , quod etia aurum
noftrum , vel phyficuro dicitur: fimilitcr ferrum, vcl plumbu.
Secundo, quia aes vulgare habet multas fulphurcirares impu¬
ras, inficientes & corrumpentes mcdicinas,quae in purgatio¬
nibus omnino auferri non pofluntjvcl vix. Taleautemful-
phurnoneftdecflontiaauri. Aurum quoq; cficx naturis lu-
cidi/Iimis&purifs. &eius partes funtvnius fubftantirc & na¬
turae, Senon diucifae. Tertio, quamuisauri fermcntumcom-
mifceatur, tamen aurum non poteft aes tantum fua virtute
perficere, quantum peripfum a fua virtute diminui. Idem di¬
cendum cfide omnibus qui operantur inalijsmctallis, qui
inutiliter laborant, & poft longum laborem nihil aut parum
inucniunr. Quare vt dicitur ab Arnaldo in libro ciustefta-
menti: tales fc, operatiohes fuut valde prolixae, faftidiofre , &
magnatum cxpciifarum, &quandoq; propter vnumdcfcdluj
totum negotium perditur. Et licet bene incipiamus, aut di¬
mittimus, aut negligentes fumus. QiyLe etiamfi ex metallis
pofietfieri lapis, coniultius dimittitur opus , quam inchoa.*
tur, vel incipitur;
Ahj vero funr qui laborant cum;falib. atramentis &alu-
minibus foluetes cum ipfis aut eorum aquis fblem , aut luna^
autcqt!€ra metalla, &pofica dcftillant&cogclant difiblutas
calces. Et hi adhuc grauius crrant:quia hx res longius abfunt
abintentionc naturae;
A liqui vero magis veritati appropinquant, qui fcilicctcu
argento vino & auro laborant vel argento.-idco quia aurum
cft corpus nobilifiimum: & argentum viuum nobiliflirous
fpirituSj &per amboiu comixtionem aedigeftionem poteft
extrahi anima. Sednechi fecundam intentionem philofo¬
phorum agunt, feddecipiuntur in nominibus quibusvtun*
tur philofophi. Scito quod haec ars myftica cft.ipfi autem ap¬
plicant nomina ad ipfas res ficut fonanr. Philofophi enim cu
deargento viuo vcl auro loquuntur, volunt didafua intclli-
gi deargento viud philofophorum, vt de aurophilofophoru.
Qaia aurum philofophorum eftfulphur philofophorum:^
extrahitur de argento viuo philofophoru. Oportet ergo oc¬
culta nominain didis philofophorum confiderare non ipfa
fignificata, volentem non errare, Ali j
47® DE LAPIDE
A!ii vero laborant io arfcnico vcl auripigmento : quia t-i
traraquccomporicumelt a natura ex duobus principiis mi-
joeraliouSjfcilicet argeto viuo & rulphure,quod oftendit fub-
ii fiiario rpiendens & tingens in albedinem : fimilicer liqucfa-
dio ractaliica. Quod autem tingat argentum viuum habet a
liilphurecoagulanteiprum & digerente. Vnde fi primo arfe-
nicum decoquatur in acutis rdbus, ficutin aceto, vrina Sifa-
Ic, &poftea fublimeturcum calcibus metallorum & fahbus,
efficitur albiffimum ficut nix , & transpardns ficuc cryftallus.
Similiter arlenicum tft valde ponderofiim &inflammabile,
fed pondus non potefthabcre nifiab argento viuo, inflam¬
mationem vero a fulphurc. Ergoarfenienm erit fubieCluraj
& principium apud naturam in generatione Auri &apud ar¬
tem in generatione Elixiris, vt dicit magifter Bonus capite
6, Sed hi graniffime errant. Primo quia natura arfenici eft vo¬
latilis Sc aduftiua. Secundo quia cft difficilis fixionis & fufio-
nis. Tertio quia folum dealbaturin minori opere: graueau-
tem cft citrinitatem ex occultoxius extrahere, quarouis in
natura fua fiilphur habeat, ratione cuius fixari poflTer, 8c rube¬
fieri, quodeciam argento viuo fuo perminima infeparabrli-
ter coniundum cft, & ipfam coagnlat,&aliquantu!ura dige¬
rit. Quarto , quiaquamuis philoiophi videantur ipfum afle-
rece materiam lapidis, rame loquuntur de ipfo fub metapho-
r-a:qnod oftendut alia verba eorundem philofophorujqu^ de
arfcnico vulgi verificati non poliunt. Loquuntur enim phi-
lofophi de alia re , qus fe habet in fua comparatione & pro¬
prietatibus ad modum arfenici. Et hoc vocatur arfenicum,
quandoque etiam auripigmentum: Quia ficut Arfenkum
primo eftcitnnum,poftea eius manifcftatur occultum, quod
cft argentum viuum occultum cum fuo fulphurc occulto; fic
etiam illa res de qua lapis philofophorum fit, primo in ope¬
ratione cicrinatut & nigrefeit , poftea albefeit, in qua albedi-
nc cft occulca rubedo ; de qua rc fupenus clarius didum cft,
Alii vero laborant in marchafica , thucia , magnefia, anti-
monio & fimilib. fed vane. Primo>quia a marchafitte fubfta-
tia remouetur fulphur totaliter per ignem lentum, & fuum ar
gentum viuum remanet in fundo vafis mortificarum, quauis
poftea cu ignitione fortiori fublimetur in Aludel.fcd fulphur
in generatione lUctaliieftneGeflariu vfqjadcomplemcntu di
geftionis. Ergo etiam in generatione elixiris. Secundo quia
argen-
P H I L O S O P H. 171
arp;cntum viuum marchafit^ rublimaiiim, no liquefit licjuc--
fadionc metallica fixa , quod tamc requiritur ta in metallo
quam in Elixiri. Tertio quia in triinens metallorum non re*
pericur marchafita aliqua, nec aliquid obtinens cius proprie¬
tates, fcdinomni mincta repetitur argei;tum viuum &fuU
phur. Ergo illa litnt principia metallorum, non hac , ergo fi-
militet & arcis. Ecquafi eaedem rationes fune dcthuci3,ma-
guefia &aniin)onio, nili quod fulphur iltorum nullo modo
cft feparabile ab cis.
Ali) quoque laborant ad faciendum lapidem dc quibusdai
animalibus(iucdealiquibusparcibuscorum,YcluticxOftrc-
iSjTcftudine, Bafilifco, Bufone, Salamandra & reliquis. Alt)
de fanguine hominis, fpermate, craneo,&c,Alij cxouis& in-*
finitis rebus fimilibus quod vanum eflet enarrare. Et horum
omnium, vt dicit magificr Arnaldus, efi vnus operandi mo-'
dus, fcilicec vt putrefiant & feparentur elementa per alcmbi-
cum,& rcdificcntur, poftea albificctur terra, deinde coniun-
gantur&iimul congelentur &fixentur. Sed nec hic modui
cft conucniens naturae, aut dc intentione philofophorum.Rx
quo concludendum cft, quod philofophi hotura omnium
vcrbiscum de lapide loquuntur vfi funt; &pluribusalijsno-
minibus,&non funt mentiti fecundum intentionem ipforu,
quia fub allegoria dixerunt veritate, tamen imprudentes fi-
gnificata rerum prout voces fonant acccpcrut, &in cis labo-
rauerunr, & fe & alios deceperunt, nec ad cognitionem lapi¬
dis philofophorum peruencrunc, nec etiam pcrfctftcappro-
pinquaueruntjfedfempcr fophiftica fecerunt. Quia operatio
iecundum literarum intentionem cftdiffipatio diaitiarum»
vt dicitur in libro Saturni.
Q^as conditiones haheat lapis , ^ per quajigntt
cognofet pojfit. C A P V T IX.
QVarauis lapis philofophoru cognofei faciliter nSpoC*
fit.-quia philofophi aliaru rerum nominibus cum no-
,minan t,&multisobfcui at, &propriu eius nome tac£rj
tamen fi quis fidelis fuerit , &ficquenter eorum libros Icgc-
- rit,& fi intcllcdlunaturae opera viderit, infpiratc Deo inueni-
et quod qujcric. Sunt enim duae res quae faciuntinucnirr,
hunc lapidem cum magiftetio. Pr ma res cft kdio cum di¬
ligenti inquificionc. .Vade Rofanus dicit; legendi.?
i7i DE LAPIDE
^ibris dcfes cxtiterit, in praparandis rebus promptus efTe nois
poterit. Sane liber librum exponit &apcrit, aefermonem cx-
plicat:quia quod in vno eft diminutum, in alio eft expictum.
Non ergo potell dc Icui ad practicam afluefeere , cuius mens
in theorica renuerit defudare. Et in Lilio fcribitur:Q_ui citius
cupit perueniread arte noftram, libros noftros nonalpiciat;
quoniam magoam moleftiam &iniuriam nobisinfermit an¬
tequam a Icdlotibusiiuclliganturifemel vel bis Vel ter noftris
voluminibus peilcdlis. Secunda res eft fidelitas honeft:ata,cu
deuota oratione ad Deum. Vnde magifterin Lilio: Quicur-
uat dorfiim fuum in noftris libris legendisjcisq; vacat, & non
eft in vanis implicituscogitationibuSjdominumq; precatur,
regnabit in regno indeficienter quoufque moriatur. Et ante
dicit Lilium;fi ex di6lis aut dicendis no poterit aliquis ad no-
ftri lapidis notitiam peruenire propter ofFufeationem fui in¬
genii , non reprehendatfapientes , fcd rcipfum. Si enim quac-
fierit & ignorans fit, nofeatquod Dcuscelauitabeo veritate.
Nam fi Deus ipfe feiret in eo mentem fidelem, ci vtique veri -
latem infpirarer.Vt ait Diomedes: Ex quo etiam omnes hunc
lapidem celare debent, & maxime regimen eius, ne in manus
inimicorum deueniat ^ & nos fimus poftea caufa ipfis male a-
gendi,vnde a Ueo puniri mercamur. Deus aufem folus potefl:
gratis cui vult largiri,nec largiendo peccait: quia iniuftus cfte
non poteft, aut imprudens ,'led perfede cognofeit quod ho¬
minibus expediat. Ab hac ergo arte bcnedicla funt vetiti mi¬
lites amorum ac deliciarum feminalium , clientes fcclerum,
truces, vindiift se auidi, cupidi, auari, homicidas, ac prophani.
Sed vt ait quidam optimus Philofophus :
H HC leniat patrt^z Codrus, petatis amator :
Et (jtficunc^Deum^ Jydera fandacoLtt. Nam larctim-
piis haec fandta atq; aurea virtus. Hic ergo lapis tam diligen¬
ter a philofophis occulcatus, difficulter inuenirur:quia multa
alia metalla transmutat , fiue vere fiuc fophifticc inueniatur :
tamen quibus Deus ipfc fauet,&qui fenfum verborum atten¬
dunt & noii voces. Lapis hic dicitur a philofophis £es,proprer
fimilitudinem,& tamen xs non eft :eft tameaes philofopho-
rum. Vnde Exiraenusin Turba:Scirote omnes periti mentey
quod nulla fit timftura vera,nifi cx noftro asrc. Et hoc intelli-
gendum eft fecundum Lilium , quando compofitio noftra
pcrfcila cft,& in clixir conuerfa. Hoc xs, corpus, animam &
fpiriium
P H I r. O S O P H. 27j
fpiritum habet, &cx eo ficaqua , vtpaterp^r fequentia phu
lofophorum diiSta in Lilio. Djciturcciam fctrum.VncicKofi-
nusiRecipe ferrum & duc in laminas. Et Ra/isin libro Lunic
luminum inquir, Viuum argentum & puru ex ferro ego ipfc
adminiftrationc exprefli, & tandem in Auri puriUimam fpc-
ciem conuerti. Q^d non intelligitur cameil de ferro vulga¬
ri, fcd de ferro Pliilofophorum propter colorem fimilcm
cum ferro, quemin decoclionc accepit, fient etiam de *re.
VudeRofinus air. atscum dealbatum eft,&cum rubeum fa-
rtlum eft, ipfum aurum dicimus. Hoc autem ass quampluti-
miignorant- Vocatur etiam plumbum. Socratesin Turba.*
Scitotequod abfque plumbo nulla fit tindiira vcra,co quod
vim habeat. & Oemocrrtuj.-P.utiibum noftru coque quouf-
que rubeiim fiat Et dicitur plumbum , quia in manifeftocft
argentum, in occulco vero aurum: &quiacalcinaturo fitru*
beum. Vocatur ctbm Msgncfia ab inurdis: quia in ea cft
ximum arcanum, vt dicit Bafeu in Turba.Plura vero funt alia
norhina,q natura ciusexprimunt, led a lemotis.Sunt alia qu^
expreflius indicant quid fit lapis. primo, quia harc leseftcom-
pofita cx corpore & anima. Vnde Amigantiisih TurbaiiEs
noftrum habet corpus & animam vthoino; Et quemadmo¬
dum hominum fpiratiocftcxaere, fieres noftra humitfo.in-
fpiratur. & propter hoc a quibufda vocatur homo. Vnde Ray-
mundus Maffilicnfis. Lapis ab homine alTumtus cft, illud
quod abundat in eo in vere. Quapropter ipfura eftanimah
quod corpora roborat. Et Hermes; Lapiscft in rcanjiTtata,&
fpirituahs. Vnde Ariftoteles hbro dc Secretis fecretoru dicit,
quqd lapis eft mineralis, vegetabilis & animal. s; quia horum
proprietates naturas fcriiat. Vnde quidam magifter Philo-
fophusait; Deo peifoluarous honores, qui pennas alasque
negat, mclioraquc donat. Cum ergo lapis fit conipolitiisex
corpore, anima &fpiriru carere non poteft; quia fpiritus vin¬
culum cftanimac& corporis; quare etiam cx tribus compo-
ficus dicitur, fcilicct anima, fpiiitu & corpore, vt fupradi-
dfum eft. Vnde loa. T eb. Lapis cadens fic ex tribus , nulli da^
tur nifi quibus fit inlpiramine Dei. Secundo dicitur Oirum
philofophorum , propter fimilirudinem quam habet ad 6-
uum, vt dicit Lilium, & idem loa. Teb. Attendite veritatem
tantum confiftcre in tribus , ex quibus fiat vera compofitio,-
verum dic integrum clixir» videlicet ex lapide Lunari, &ex
S S lapide
474 D E L A P I D E
lapide Solatij&cxlapidcMercurij, qui compleditur vtram-*
que naturam, vidcliccc albam & rubeam. Idem nunc hic cibi
trado ouum in carne capere > fi feis capere nouum , tractan¬
do rem lapidis, quod produxit in brutorum , dulce pomum
eft odorum, floridus hic pomulus. Item alius philolop. Qui
argentum viuum cum albumine & vitello ouinoftri tingere'
nouerit,ad arcanum id quod dicitur philofophoru fulphur fe
peruenifiefciar.Et Arnal. Licet in animalib. et vegetabilibus
Deus donauerit vnicuiqj lapide perfectum phyficum , & me¬
dicinam perfedta q habet transmutare omnia metalla in fo-
lem & lunam, tamen homo non poteft eum facilime inucni-
re. T ertio habet lapis in fe duas naturas principales. V ndc di¬
citur inlibro,qui dicitur Via vniuetfalis; inhacrefuntqua-
tuor elementa optime proportionata; ibi eft figens & fixum»
tingens ac tindlmm , album & rubeum, mafculus &c femina
wifimul c5pofita . Sunt .n. duo fperraata in hac arte necefia-
ria, fcilicet maris & feminae. Mas dicitur Sol : femina dicitur
LunajSol dicitur pater,Luna dicitur matcr:& non fix impr^-
gnatio.nifi mafculus feminae iungatur.V iideBaflen inT urba;
Scitote qj natura illa eft mas& femina, & mmdi vocauerut ea
magnefiam, coquodin ea eft maximum arcanum. Et a-
lius quidam philofophus dixit -. Lapis habet duos colores al¬
bum fcilicet & rubeum , album in manifefto & rubeum in
occulto. Eft calidus &ficcus; &cx hoc eft oleum tingens.
Etinlib. feptera Sigillorum dicicur Annulus aureus argento
coopertus. Et hoc fignificat lapidem philofoph-quiquidcm
in filo profundo eft mafculus & aureus, &infuo rnanifcfto
cft-argenteus & femineus. Et Rhodianus adhuc aitDapis no.»
^{crtalbifs.&citrinifs.&c.&inipfofunt qiratuor elemen¬
ta. In ipfius occulto eft caliditas&ticcitasjin cius manifefto
eft frigiditas & humiditas.Id quod eft in occulto, eft oleum &
eft de natura folisSc ignis: fugidicasaute eft fumus aquofiis,
esc eft de natura aquae & lanae. Item Arnaldus -.Lapis Phyfi-
cus eft pro parte fixus, & pro parte non fixus, fed volatilis : a-
liter enim non renerer naturam argenti viui & metalli inter
quae eft medium ; quia naturae fixae conlungitur natura vo¬
latilis, & quando eft ei iuniftum , incorporatur naturae fixte»
fiefixaturynum cum altero. Item de eius natura volatili dicit
Moritn. in translatione noua.- Qjuicquid ad hoc opus vel
magifterium confeceris, in cuius principio YCticatera non in-
ucne-
H I L O S O P H.
i litnctit, inutile cft.-qtiocl namque boni potefl (cparaii , cum
t ipfarcsnon faliac, nec Iccum in mundo comraifcearui-, ita
[ fc. quod in vnum corpus redigatur. Item dc natura cius fixa
► dixit Rofarius maior,loquens de argento viuo pcrfcdbifljmo:
i Laudetur etgo Deus, qui cx vili creauit prcciofum^vt cum
■ raincraUbus maximum tencatfymbolum in natura .• &:Dcus
» dedit illi fubftantiamj& rubftantiiE proprietates, quas nulli
i c5tingit ex rebus in natura po (fidere. Vnde ipliirn fblum eff,
I quod ignem fuperat, & abeo non fiiperatur, fedin co amica-
[ biliterquicfcit, eo gaudens; Iprutn namcpfolum continet in
t fc totum quoindigemus in noftro magifteno. Vndehocar-
I gentum viu. continet in fcfulpliuifuum bonum, qutycoagu-
1 latuc in folcm vel lunam, fecundum diucrfum digeftionis;
: modum. Etin lib.I.ilij diciturrquanuis autcmnlta; iintgum-
1 mx,cxquib. qu.rda pennasignisncqueuntfuftincrernam co
I diminuuntur.iUae aut applicationes uoil:iae,q fiuc cx gumma
: noftra,&cx honorabili noftro lapide, pennas ignis fiiftincnt*
; nec vnquamcodiminuuntur,quoniaminigne nutritae funt.
Vnde mundus philofophus, O qua multi funt inueftigatores
’ huius gummaej& qua pauci funt qcognofcunt ea.de vtraque
natura fimul.VndcdicitRofar.&alinsphilofophus; Invia v-
niucrfaliiftorum duoruCorporu cbniundio neceftaria eftia
iftaartc advtrumq;elixir:quia Vnu alcerufoluit & volatile fa¬
cit, ac vnum alterum cingtt & fixar, &loquuntur dc Mercu¬
rio, luna ficfole, quia omnia ha;c tria in vnareexiftunt. Vnde
Rofar. Non opereris nificum Mercurio, folc & lunaiquia to¬
ta ars in iftis cofiftit. Non aut loquitur de Sole, Luna & Mer¬
curio vulgari, fed dc noftro Mercurio, qui folc, lunam, & fuU
phurpbilofophoruminfcconcincr. Et de hoc etiam dicitut
in lib. Satur.Cqcus cft,qui dc re aduftibili putat facere artem,
cum operatio diuina fu cx pura fubftaria , quq in igne perdu¬
rat fine aliqua combnftione. Omnes enim aliae respcrcom-
buftionem ignis deftruuntur, & confumuntur, &c. Aunim
autem & argentum in arccnoftra fimul ordmes, & habebis
totum magiftcrium*. non tamen dico auru vel argentuvulgi.
Nam argentunoftrum,eft argentum viu. noftrnm, &aururri
nofttum cftfulphur noftwm. Eu hoc totu mhil aliud cft, qu^
argentum viu.de argeeo viuo,& fulphur de Udpbure.N on a u t
intelligas ad liccram quod ego dixi, nifi figuratiuc. Infubic-
enim noftro funt raafculus & femina, & firailiter fol
V SS X
17^ D E L A P I D E
&luna. Dixit ergo lunafoli,tu me indiges, ficut galliisin-
Jig»tgalUna, &c. Exhis omnib. hocelicJturrecretum; quod
licut duo funt principia metallorum in natura, fic etiam duo
fune principia clixiiis in arte, fc. argentum viu. & fulphur.qu^
omnibus pra:di£l:i> nominibus nominantur. Idem quippe eft
diccrcmafculus &femina, quodfulphur &argcntum viuu.
Idem Ibi & luna: idem pater & mater; idem vir & vxor : idem
cabdum & fagidura.-idem oleum &aqua: idem Auripigme-
tum &Arfenicum,&hi$rimilia. Per hoc enim vnius&: eius¬
dem rei, diuetfre figuificantur proprietates, & duo colores
quos Lapis habet, Icilicct rubeus &albus. Intcrhrec autem
omnia nomina, nomen Solis & Lunae proprie Lapidi noftro
conuenit,fcd magis proprie nomen Sulphuris StArgentivi-
ui, & per conTequcnsArfenici, maxime autem proprie Mer¬
curi) nomen prae omnibus libi attribuitur. Adhuc in lapide
noftro funt omnes planctae virtute, cluo tamen praecipue,
fcilicct Sol & Luna: quia caeceris praedoroinatur. Dicitur e-
nim in lib» Mireris: Eft eadem vna res quatuor elementa
continens, &reptem planctas: duo quidem funt meantes,
& quinque non meantes* Et Rhodianus dicit : Sunt omnes
planetae, & eorum imagines in fuis locis, ficut in rphaerafuis
temporibus operantur. Et infra fic; In omnibus corporibus
Alcheraiae quilibet plancta fuo loco fuam facit imaginem
vfq; ad complementum operis. Sol ergo & Luna principium
tenet &fincm. Ecficucfolaprincipio occultatur inLunam,
ita infine occultatus extrahicura Luna, ^apis autem magis
proprie fulphur & Mercurius dicitur; quia horum vim te¬
net &naturara. Vnde dicit magiftetBonusin Poftilla quin¬
ti cap.Sicut ex menftruoabfquc femine non generatur em-
brio, nec ex ouis venti fit generatio auis, c uia virtus animae
non eft in cis nifi cx fpermate maris; fic ex argento viuo
nunquam fitaurum neque argentum, neq; etiam clixicabC-
qucfulphuris aifione: quia non eft in eo virtus generatiua
nifi per fulphur. Item ficut cx fpermate folo,aut femine ma¬
ris, abfque mtftrUo & materia feminx no generatur aliquod
animal, quoniam tota maceria generationis & nutrimenti
non eft nifi cx femina, fic cxfolo fulphureabsq; argento viuo
nunquam fiet aurum, neq; chxir. Ergo oportet ifta duo prin¬
cipia firaul a natura commixta concurrere ad generatione m
elixids: ficut etiam ad generationem metallorum. Sulphuc
ergo
P H I L O S O P H. 177
ergo fua a£lionc digerit argentum viuum , dans fibi tlndlura
metallicam, primo alba, poftea rubeam. Argetum autem vi¬
uum in fua natura manens, quantumcumq; album & purum
non tingit fua caliditate ac ficcitate.Et has conditiones lapis
nofter habet. Propter quod fub allegorica materia lapis dici¬
tur a magiftro bono, Arrenicu.& non immerito: Quia Arfe-
nicum vtramqi naturam concinet, fcilicct fulphuris Scargen-
ti viui. Atfenicu enim habet natufas & proprietates ,& lub-
ftantiasilloru comixrasi&ipfutn fcilicct Arfenicu eftobiincs
vices & vicatiatu illorum, &cft principium naturx pertlloru
commixtionem , cum habeat potentias & virtutes ipforum.
Propter quod dicit Gcber in Gap. de pcincipijs naturae in ge¬
neratione mctalloru: Tiia funt principia naturse , fcilicct ar¬
gentum viuum, fulphur &compai fulphuris, q^uod etiam Ar-
fenicum eft. Et itetuin in eodem capitulo. Principia natura¬
lia in opere naturte funt fpiritus fcctcns,& aqua viua:quam &
aquam ficcam concedim us nominari. Quia argetum viuum
in Arfenicum coagulatum eftaqua ficca. Sic ergo magifter
Bonus lapide appellat Arfenicum, vi intelligaturfc, vtramq;
naturam in eo cfle vnitam in ^ertia natura , q non fit fulphuc
vultui, nec argentum viuu vulgi:fed eft vnum habens corunde
virtutes ac proprietaces‘.& etiam vt incclligatur , quod in la¬
pidis noftrifubiimatione,primo ad albedinem proceditur; in
cuius ventre vera Stpredla latet rubedo. Vnde dicit Morien.
Scias quod fulphur,& Arzcncch, id eft Auripigmentum com¬
buruntur, & a combuftionc cito confumuntut; quomodo
ergo expedatis.aut expedare vultis de eo , quod cito ab ignis
co^buftione confumitur , & in carbioncm redigitur, &c.
Quod verbum exponens magifter Bonus dicit; Qimd confi-
derandoAtfenicum fecundum quod eft a natura produdum,
totum comburitur, quia nunquam fulphur combuftibile fc-
pataturab alijspartib. fcd omnes fmul euanefeunt, Simili-
rer etiam in minori opcrc,fi taliter figatur , nunquam ingre¬
ditur : fcd confiderando naturam eius occultam , qua? de na¬
tura auri , fic non comburitur: quia partes eius qccultx per
profundiflimum ingenium fcparancura fulphurcis. Etidco
videtur quod Moric.fub allegoria fit locutas, ficutiplc& a-
Jjjphilofophifcmpcrconfueuerunr. . , r
Lapis quoq-, maxime proprie dicitur Mercurius a phimlo-
p.. is, co quod ftcundum totam naturam fua habet propne-
^ ^ SS }
e
de lapide
tates Mercurij , Scillas retinet in principio, medio & fine. In
principio quidem, quia opus incipit a natura volatili, quae fi-
milem albedincm habet cum argento viuo.ln medio autem:
quia tota roatcriaadpcrfedlifs. albedincm cum fpledorecri-
ilallino conduciiur.In find vero, quia quamuis extrahatur ru¬
bedo dc occultis eius, nihilominus tota materia Mercurialis
clbquia quanto metalla funt perfc(3;iora, tanto plus dc Mer¬
curio & minus de fulph ure habent. Propter quod aurum folu
totaliter fpohatum efta rulphure,poft copictam digeftione:
Er ideo raagisincorrupcibile & magis fixu cft omnibus me¬
tallis. Etfiquarauisa principio fulphur incipit coagulare Sc
tingere argentum viu. diucrfis colotibus,tamen pofi longam
digcftionem,argcnciun viuu exfe habet potentia coagulandi
& tingendi fine alio rulphure,vcl cum paulo lulphurc. V traqj
enim tindlurajfc. albcdinis & rubedinis efi ab vtroqjfpiritu;
albedo tamc proprie eft ab argeeo viu. rubedo vero alulphure
proprie. Cum ergoargcnr.viu. receperit a fulphurein coagu-
latiouc,&digcfi:ione virtute &fubO:antia clixiiis:recipiet etia
ab ipfo potentiam tingendi & transformandi omne corpus
in metallum pcrfedunn&primo in album in prima digcftio-
nc, fecundo in rubeum in vltimam digefiionem. Prima ergo
tindlura eft ab argento viuo, quam tum recipit a fulphurc di¬
gerente, cuius fignumefi, quod omne metallum cum fuerit
purificatum, oftendit inmanifefto potius naturam argenti
viui coagulati , quam lulphuris , propter exuberantiam cius
iri manifcfto. Secanda etiam tindlura eft abargento viuo,
quia dc cius materia educitur forma vltima. Et hoc modo
lapis dicitur argentum viuum iit hoc argeutum viuum eft cx
corporibus extindtum , &c{t generatum cx aigento viuo , &
eftex mafculo. & coagulatur afuo corpore (ubito , id cfi, a
fulphurephilofophorum, quod nunquam feparatur ab co Et
quamuis argentum viuum trahat luum corpns fecum ad vo¬
latum, tamen fubito corpus illud interimit ipfum,
ictinctin igne. Vnde dicit RafisinLumine luminum; Ar¬
gentum viuum volans & fpiricualc, totius opens eft cxoidiii,
& radicem firmae. Vnde Sol, vt ibidem dicitur,in hoc loco al-
bpdinis natura voicnre, muliebrem fufeipit formam: fed quia
rubor pr^ualct tribuitur Soli: Q^auisenim folide & vere fit
Rubeus, tarnen primo promit ad albedine propter natura au¬
genti vim, iii quo elt radix rubediuis occulta, queadmodurn
iminiutii
P H I L O S O P H. 179
mmium in ccrufla. Vndc Pythagoras inquit;Sol cft albus ap¬
paritione, rubeus. vero expciimento.Proptcr hocRafishoc
auru albu vocat corpus ncutru.Et quando hkMcrcutius ori¬
tur {imul cu eo, in ventre fuo otitur fol & luna. Sol vero fitnul
afccndes retinet & figitMcrcuriu.abfcodcns eu in ventre (uo.
Vnderifolfimulcum Mcrcutio no afccndcretvolandO)no v-
nirctur ei, nec figeret iplum.Pct hoc . n., quia fimul afccndut.
vnum recipit virtute fuper aliud. Et ideo tuncfpiritus vincit
corpus, & corpusfpiritum , &conuertuntur ad vna naturam.
Vnde concludit Magtftcr Bonus in V.q? origo ifti osradicis&
fiimamctum cfididlus Mercurius fublimatus, purgatus, mu-
dus & candidus. Et dc hoc argento viuo dicit Rafis,ipfum dc-
ficcat,humc(aat,infcigidac& calefacit, & facit operas cotra-
riasfccundu iuum codimentum. Et Gcber dicit in lib. Denu-
datoru in cap.de AuroiSi non pofueris Lcuamentum , toraui
amittes confedlionc Q^ia fi argetum viu.afcendens in fubU-
mationc, fimul in vnum cum fao corpore, no poteft feparati
ab co,nccec6uccfo fccundufubftantia Stlocum. Ncccfiario
ergo aut fimul recedent, aut fimul manebunt. Sivero corpus
receperit vim & dominium fupra fpiritu, tunc couertit i^fum.
ad naturam fuam, & fic permanebunt dc ci^tcro in atternum.
Si verofpiritus receperit vim ac dominium fupra corpus, tuc
fimul cuolant . & annihilatur opus. Et huius fpeculatio eft
pulcra: quia omnis res generabilis & corruptibilis habet luu
contrarium inleipfisin potentia, quod poteft deduci ad a-
, aum abfq; prafentia & permixtione contrarij fili exterioris.
Et in ifto modo quod erat fixum in potaia.in ndfixum redu-
aum in a6f:u,rctinct non fixu.VndcGeber ait:Sifumma vola¬
tilis fiipcrauerit fiunam fixi.volabit cum ca:fi aut fumma fixi
fupaucrit fummam volatilis , figetur fimul cu ea. Planum aut
at quod fixu fup.crans volatile, perfecit opus ; volatile au t fu-
perans fixum pcrimitj&anmhilatopus.VndeinTur.dicitur:
Irritate bellum inter aes & argetum viu. quia pariter tendunt,
&c.Irritarc bellum eft dcftruecc ipfum.fc.co tempore quando
volunt pacificari poftbaium,& hoc eft SoUs& Lunae, Sul¬
phuris & Mercurij. In quo oportet toties facere fixu volatile
& ec5ucrfo,quourqifimul figatur, Sifluant in veru lanificum
&folificuro,altctado.EthocargetumYiu.dcfp6f3turcum au-
lo,&econucifo fecundum philQfqphosjEt quia vna fubftan-
lia eft fubicaum fixi Sc volatilis, poifibile eft, quod fixum cuna
SS 4 'vola-
aSq D E L A P I D E
volatili afccndat,& econuerfo volatile cu fixo fixetur. Et hoc
locutn fic in vno vafe, absq; manuum cotritione. Ex his ergo
patet, ^ lapis proprij flirae vocatur Mercurius , quauis etiam
jiomiuetm aurum philolophoiu deargento viu. cxtra£luiti,
&pluiib. etiam alijs nominib. infinitis.
Quarto dc lapidis generatione dicit Zinon: Hic lapis c6-
poniturex ladte volatilium. Et in lib.quidiciturviavniuerra-
lis.SuntauceneceflTaria horc duo fpermatainarteifta, fc. ma-
fculinum &fcmin nu, & oportet quod fpermata habeat ido¬
neum conceptaculum, 7cl receptaculum fuaefubftatiae &fuae
naturxcoulonum.lu quo,vt quida magnus pbiiorophusin-
quitduas perfediones exercear. Et iftud vas eft Luna, &idco
dixit Heriv(cs,mater eius efi Luna. Defuisaute coditionibus
fen^ibilibus & figois dicit Morien. in Caflrenfi.- tadlus huius
lapidis eft mollis, & eft maior tnollitiesin eo, plus qua in fuo
corpore. Pondus vero illius multum tftgrauc , &eius guftus
du lc;lTimus,eiusq; fubftatia vel natura aerea:&eius odqr ante
cofe.cfcionem eft grauis & foetidus, &aflimilacur odori fcpul-
chrotuui. Item phtlolbphus Marthonys ait: HairesvfFi, tuffi
appcllaiurtpoftca fit eius odor bonus ^fiiauis, & nihil tema-.
net in eo obfcuritatis & foetoris.
De regtmtne lafidti m gener el
Cap. Xil.
DIdbo de materia lapidis, nunc dicendum eftdc Rcgimi-;
ne cius. Multi enim fciunt lapidem , fcd rcg’tnencius
ignorant. Vndercireoportet,quod etfi multi i.n hac atr
te operantes, imo pene infiniti eiranr,in cognofcendp inaie-
riam propriam &immediatam lapidis: longe plurcsacmulr
-to magis falluntur & decipiutur in cius gubernatipne,& ideo
paucifliini ad perfedionem lapidis perueniunt, &dc mille
vixjvix vnus.Vndcin via vniucrfali dicitur, -Vix aliquis hoc o-
pus cxccllentifs.ad finem optimum fine impedimento perdu-
c't. Et oportet artifice huius magifterij cum multis laborib.
& erroribus ad pf.rFcdlionem eius peruenire. Et in li.Satiir.
dicitur; Multi habent lapidem noftrum & cognofciint,fed
jvcfciunc cius virtutc, & fi feiret virtute nilni valeret, nifi fcircc
etiam eius operatioocm. Operatio autem no poceft feiri, nifi
per infpirationem Dei, aut pci dotftriua &inft!tuiionema-
g’ftri. Rhodia», quoque dicit: In hoc opercAlchcuiiie multi
erraatk
. P H I L O S O P H.
prrantj&paud perucniuntad eiu^ perfedionem. Huius autc
caufam aJllgnat Hamis in Tiirb. Iu dido noftro lapide, hu¬
mor aereus lubcilis cum aquoro,& aquofus cum terreo ficco,
ita funt coadunati homogence; quod vix vel nunqua nifi lub-
liliffimo artificis ingenio, ab inuice feparari poflunt; Beatus
ergo ille qui tancaingenij fubttlitate adeptus cft in hoc mun-
do:quoma absq; huiusmodi ftparationc, omnes pradicates,
feu operantes in vanum labora uerunt.Et quia tamen eft difH-
cultas in huiusmodifeparationcjideo nemp,vcl vixvnus inter
omnes mundi philofophos ad ipfum perucnire poteft cu effe-
du.Noncrgoquisquaiadetfcicirehunc, vcl artificem efle,
nirifciatpraedidos humores in didolapidefequeftrare. Qiai
vero fciuerit facere hanc reparationem, & puripres partes, Ici-
licct aereas, fpintu3les,rubtiliflimas, in vnu naturaliteradu-
nare,&cxipfis medicina formare, erit indagator prcciofaep-
fedioniSjSc ideo Morien.opeiante cautum rcddit,dices: H^c
cft huius rei radix vt qui eam addifccre voluerit, eius dodri-
nam primo a magiftrDaccipiat,poftca magifter coram difei-
pulo frequeter pertradet eam. Sunt enim huius fcientia: plu¬
ra obftacula:& multa diftantia eft inter fapientes &infipien'
tes,& inter caccum &vidente: Necillequi dispofiiioncm hu¬
ius magnferij per probatione rcdecognouerit, cftvtille,qui
adhuc in eius inquifitione per libros petfiftir. Ex his elicitur
quod operatio qualiscuroque fit, necellatioeftmhocphyfi-
co magifterio. Dicit cnimRofar.& Coftisphilofophus : Qua¬
vis aute noOer lapis i am in (c naturaliter tinduram cotineaf,
quoniam in corpore magnefi^ , td cft terrajffatuus quida deli-
nanda addidit gdlinajpci-fede creatus eft : attamc per fe mo¬
tum non habctjVt fiat elixir completu I nifimoueatur artc&
operatipne.Quarc per philofopbum didum eft.Fili extrahe a
radio fuara vmbram. Etiam dicunt hocMundus,Theophilus,
Hermes. Igitur operatio nobis neceflaria cft , ficut vides in in¬
fante, qui quauiu ad creatione attinet, nafeitur perfedus: im-
perfedus tame quoad operatione , nifi nutriatur.Ideo diuer-
ix artes adinudae funt a philofophis,vt ait quida philofophus
vt compleatur ab ai^teq? cft a natura derclidum. Delirat qui
falfa imaginatur,aut vera quae non expedit, fatur.Finis aurem
huius operationis eft,vt dicit Gebcr,vt in lapide noftro melio
retur tindura eius plus qua cft infua natura. Et Bonell. aitiEx
clementis nihil fit absqj regimine fuma ratione ducdo,&c*
: SS 5
lU DE LAPIDE
Q^ale regimen tn JJ)€ciali necejfarm*» efiarti^
Cap. XJII.
SEd quale regimen huic arti fit neccilarium , deinceps per-
ferutandum eft.Qmbufdam autc vifura fuitjquod regime
lapidis {blum opus natursc , ita quod artifta nihil aliud a-
gaCjnifi ipfum in vafc claudere, &in aerefuspendere vmbro-
fo,& a turbinibus quieto, vel interna fepe!irc,cum hoc obfer-
uatis congruis temporibus annijmenfiu, dierum & horarum,
atq; opportunis curfibus planetarii & aftrorum , ita quod re¬
liqua omnia natura peragat vfque ad complementum. Et fic
lapidis regimen no clfet aliud , quam applicatio ad debita lo¬
ca 5c tempora. Qopd videtur ex hoc probari, qrda ipfa metal¬
la in vifcerib.terrae, lapides quoq;& extera mineralia atq; na-
fccntiafolocalore&vircutcqux a cotporib. cxleftibus cau-
fantur,ad fuu complcmchtu jpducuntur.EtRQfar.inquiiiSuf-
jficiat aute tibi,materia fu/ficieter disponere cxtrinfccusiquo-
nia ipfa fufficienter intrinfecus operatur, ad fui perfectionem.
Habet enim motum fibiinhxrcntcm fecundu vnamvia&v-
nurn ordine meliorem ac certiorem q poHit ab homine cogi¬
tari in creatione cuiuslibet gcncrati.ldco tantu prxparamcn-
tum clfc debet raagifteriophilofophorum. Quia natura, nili
, impedita fuerit per contrarium,non poteft prxtcrire motum
fuum certum, antequa habeat tempus adimprxgnandum, ad
parcuriendum>ad nutriendo, ad operandum. Et fim ili teretia
cx hoc argumentutn trahituriq? philofophi dicunr,dccoClio -
nem lapidis faciendam elfc in calore Solis. Similiter cciam cx
hoc, q? philofophi annu inquatuor tempora diftinguunt, &
fecundum horum varietatem dicunt , Lapide elfc regendum.
Dicit enim Zinon inT urb. Annus diuiditur in quatuor pa'rtes;
prima elt hyems frigida & humidaifecunda cft ver, calidam &
humidum: tertia cltxftas calida & llcca; quarta cft autumnus
frigidus &liccus,iuxta hunc modum oportet nos duas natu¬
ras regerc.Dcalbate crg6,&c.Et quidam vcrlificator dicit;
Dic mihi ,^uid numerum geminatis ‘Ciribus auget:
fiocnaturafactt^j^ecterumquemJitaSnrtuSy
■ . A^raojuefub caloreiT:egradtentia curjis* ■
Ima ars natura dt ponens ordfne ‘^tres,
’^>‘tergo(!ir‘naturafac$t,/ideJictt^nai
C ajfa erit ait er tus (juttmifis mtranda fet^as. c^ c.
' Multa
PHILOS.OPH. x8j
Multa alia funt , quae de hac re fcrihuntur: fed fiquislibros
philofophoru perlegedo, diligenter rcftcqjexamvnauerit, in-
ucniet q? lapidis regimen fine calore ignis per artem admini-
ftrato perfici non poteft. Omnes enim philofophi ponunt
magiftcrium fieri cum ignc.Vnde Moricn , inquit , Fornacem
phiiofophorum conftruas,in qua ignem phyficum accendas.
Et idem, maiim a huius operis efficacia i n fuo igne perpendi-
turmam cum eomineraeaptantur,& male animae in fins cor-
porib. retinentur, & cum eo animae cura corpore coniungun-
tur,& ignis eft tota huius rei vera atq; perfedta probatio*Et no
incelligitur ex hoc quod calor naturae fufficiat , fed oportet i-
gnem elementarem exhibere fcuadminiftrare, ficut patet ex
alijsciufdcm verbis, quaeinfra ponuntur. Idem diciturin lib.
Satur.totum regimen noftri operis confiftit in igne, in vafeSc
claufura. Et certe fineipfis magifterium perfici nonpoteft.
Item Rhodian. ait: Opus Mcrcurij quod eftfpermafanguis &Z
carojita creantur in ventre Athanor , ficut infans in ventre
mulieris.Et Boncdusait:Ex elementis nihil fit vtile absqjco-
pofitioneSe regimine, coquodrpcrmaexranguine& libidi¬
ne generantur, &c.Si enim humiditas vteri & calor non effet,
fperma non manere t, neque foetus perficeretur. Foetus autem
extractus non nifilade nutritur, & igne parce &paulatim
dum psruulus eft,& quando magis, &c.fic & tc oportet in hac
operatione faccre:fciasque quod absque calore nihilvnquara
generatur, &c. Icero certum eft, quod oportet m generatione
metallorum calorem elTe continuum: quoniam leruarcturm
fuis vafismincraiibus,fcd non conferuaretur, nifimonscflec
folidus,&: frigus circumflans calorem compelleret ad inferio-
ra,& flringeret.Ergo afimili:Lapidis decodioin clixir ncccf-
fario fit cum calore continuo m vafe apto conferunto, quod
fieri non pofiet in libero aerc:quia nunc frigore nimio , nunc
humido exceffi uo.nunc alij s alterationibus dccodio variare¬
tur. Et idcp dicit Albertus Magnus in libro tertio minera¬
lium. Hoc agit calor ignis in Alchcmicis,dumodo fit tei^e-
ratus.quod agit calor Iblis in mineris : quiain vtroque virtus
planctarum & llcliarum recepta , defertur ad vafa, rebus ipfis
infunditur .Similiter oportet ignem in generatione clixiris
effe maiorem, quam in generatione elementorum : alioquin
fudero effet vtrobique tcqualis,. oporteret etiam vnum effe
tempus aquale v^raque generatione:^ fic in millibus annoru
clixii
xH DE LAPIDE
elixir non perficeretur. Quare vt dicit magifierBonusin V.
capitulo:Aliudcft regimen cmfdem rei cura igne cura vtro-
bique fit calor. Proptep quod & aliud tempus eft in genera¬
tione auri, & aliud in generatione clixiris. Exquo fequitur,
quod oportet alium calorem adhibere, & intenfiorcm,& ma¬
gis continuum per artem , quam natura miniftrat, Sic enim
^is lupplerc valet longitudinem naturalis operationis. Vnde
KofanusaitrSolicire regimina exerceas, &ad virtutem perve-
ni-rstquod quidcrn nec per le,necmiraculolc, vt forte putas,
icd arte ££ operatione artificis cum lagaci ingenio perficitur.
Vnde philolbpbi fi militer ponunt, quod hoc opus efi ars mu¬
lierum ac puerorum ludus.Et hoc ideo dixerunt , quia mulie¬
rum opus cft coquere ,• non autem coquitur fine igne; ergo
nec hoc opus fit, vel fieri poreftfineigne. Sicergo igneab
exteriori miniftrato, per artificem perficitur. Veru ex hoc no
concluditur , quin etiam natura operetur. Natura enim o-
mniapcrficjt,& artifex folum appKcat rcsncceirariasj& inter
cattera ignem , vtpote maxime nccclTarium. Cum enim
ipfa materia partim fit fixa , a principio adminiftrandus eft
fibi ignis & vfqucad finem continuandus , temperatus ta¬
men, vt materia paulatim afluefeat ignem fufferre , donec vir
timo tota figatur, vt nullum omnino ignem pertimefcat.Hic
enim cft finis artis, vt generetur fulphur, flue elixir omnino in-
cremabilc: ficu retiam finis naturas cft, vt generetur aurum,
quod in igne non diminuatur. Hoc autem per nil aliud fit
conuenicntcr,ficut per ignemiquiafic paulatim virtute ignis
roboratur,& ad incorruptibilitatem appropinquat.Regiroen
ergo huius artis cft ignis, calor , & non folum calor naturalis,
vcllapidis,velcaeleftiuni lunarium : neceftncceflarium ob-
feruate ortus & curfus caslcftiurn figncrum,autafpe(ftus pia- '
metarum, vel tempora anni, aut dies vel horas, nifi quantum
pertinet ad bomtatem radicis,de qua pofterius dicetur. Quia
huius noftri Lapidis generatio eft omnino na turalisficut alia¬
rum rerum , quas natura producit , & cius cffcblus fimilicer,
quamvis diuinus&caeleftis fit dicendus propter fuam excel¬
lentiam, corporalis, nec non & fpiritualis : qualis eft imagi¬
num & annulorum. Cuius fignumtft, quod eius quaslibet
pars, eandem virmtem habet cum toto, & tantum valet con¬
tritus, aut liquefadu;, quarum integ'r:nec in cius generatio¬
ne mftum cft viiquam ab aliquo philofopho obferuare chara-
«fteres,
P H I L O S O P H. ±if
dcrc?,vcrba,fumig3tioncs, aut alias ceremonias magicae artis
proprias. Ec hoc clEquod docetLiliu confiderare in hoc opere
quatuor tempora, & fignorum curfum ac planctarumilicec ia
aliquibus hoc reperiam rcriptis>non oportet tamen. Ntm
quaii omnia quae in hac arce yelfcientiafuntrcripca ad occul-
tandunicam,non vt in ceteris fcicntijs dicitur: Quacumque
feripta funi, ad noftram dodrinam feripta funt.
QT O D ^ D RE G I ME N P ERTINETi
bonam habere radfcent,
Cap. XIV.
ANte omnia autem oportet lapidis philofophorum ra¬
dicem cflcoptimamialioquin nihil fit. Dicit enim Mo-
rienus; Maior radix huius operis cft in inquifitionc fpc-
cicrum , quae funt meliores admagifterium. Namvnaquae-
que mincra multorum eft generum. Et in libro Saturni dici¬
tur. Accipe lapidem noftrum de fummo bono,& non recipias
ipfum nifi recentem cum fuo fanguinc toto. Item in via vni-
ucrfali. Spccies noujc meliores funt qua antiquee. Et Mundus
in turba; Gaueatisnc aes capiatis nifi purum & mundum. Ad
hoc ergo quod radix fit optima, oportet pracipue tria circa i-
pfam attendere. Primo quod ex optimis corporibus extraha¬
tur. Ex bonis enim arboribus boni frudus colliguntur, &
ex mcliorvbus arboribus meliores gun.mK effluunt ; & ex
melioribus gallinis meliora oua procreantur.& bonus paftus
bonas ac pingues facit carnes. In genere gallinarum melio¬
res fune nigrae quam albae.Intcr complexiones melior eft fan-
guinea &cbolciica;intcr aetates melior & magisrobufta cft
juuentus. Vnde Rofarius dicit r Non comedes de filio, cu¬
ius mater menftruum patitur.fcd fi comedis de pinguiori car¬
ne comede, & habebis aurum.Et in libro Saturni dicitur:Non
comedasdefilio cuius mater fit Icprofa ; quia fi puram fub-
ftantiam habemus, purum corpus creare poifumus .• & fima-
fculus fuerit leprofus&femina Icprofa, ncccflc eft corpus le-
profum gcncrarc.Vnde fi purum corpus create volumus, opor
ter nos habere purum mafculum ab om ni forde mundum :&
puram feminam ab omni forde mundam, & fimilitcr purum
femen clarum ab omni forde mundum. EtRaymundus de ter¬
minis inquit.-Accipegummi de India, fi habere poteris, quod
cft gummi nigrum & clarum inmanifefto, & rubeum in oc¬
culto, aut dc Hifpania , & coniunge fimul mafculum cum fe¬
mina, &c.
12^ D E L A P I D E
Secundam circa quod attendere debes, eft, quod femittj
im,praegncturruo femine mafculino. Eftenim lapidis genera
tio,quaii hmilis generationi hominis; quia oportet concur¬
rere femen vtriusque, maris fcilicet &femin2P. Omnis enim
virtus gefieratiua animae, eft a femine maris. Vnde ficut ex o-
uis venti non generatur auis : ita ex ouo philofophorum non
generatur lapis, nili femina a fuo femine, fcilicetafuo mare
fuerit impraegnata.Et hoc femen eft virtus ignea penetrans &
tingens, & ell coagulum coagulans menftruum , & eft anima
fcu fpiritus fubtilis viuificans.Et propter hoc quidam philofo-
phusait: Sicuthomonon poteft generari line coniumftione
viri & mulieris, lic medicina noftra line coniuneftione maris
&fcmina£r.Mas enim eft calidus &liccus , femina vero frigi¬
da &huraida. In vtriusque autem coniundlione contem¬
peratur caliditas cum frigiditate, & liccitas cum humiduate;
quia non coijucnienter generatur anima!. li excedat caliditas
fngiditatem,& e conucrro,vel liccitas humiditatem &c con-
uerfo. In vtriusque autem commixtioni extrema contraria
rcducunturad mediam dispolitioncm , Icilicct ad tempera-
tam calidiracem. Vita enim viucntium in calido & humido
conliftitjfupplc, temperato ,vt habet dodlrina Ariftotelisilic
per omnia de lapidenoftro vno eft : qui non folum compoli-
tus eft ex duplici natura , fcilicct raalculo Stfemina vtliipra
didlamcft, ratione cuius ad fcinuicem agunt & patiuntur,
perficiunt & pcificiuntur,vcin fcquentibus apparebit :fed et*-
iam ex fua origine prima, exfpcrmatc mafculi Stexfperma-
te feminsE&rncnftruo concipitur, Scnafccndo oritur : pro¬
pter quod animal dicitur, quia in potentia vitam habet, &
fempervtique volatilem ; nili in fterquiliniiim mittatur. Ec
quiaanimal domefticumcft, quidam iplum non immerito
hominem nomiaaucrunc. Vncin libro Saturni , de hmus
lapidis procreatione prima &recunda dicis ui , Si malcukis esi
femina coniungitur per temperamentum , mediante fpei‘-
mate,nccclle eft cx menftruo generationem fieri. Et quidam
alius Philolbphus ait : Illa res, de qua lapis fit, vocatur Rcbis,
id eft rcsbiscompofita,veI resex duobuscompofita. Et vere
dixit, quia limul vel femel in ventre terrae, id eft, matris com-
pofitus vtnafccrctur , &altera vice invale vitreo componi¬
tur , vc in clixir perficiatur. Ex duobus autem compolita , cx
Ipermatc maris &raenftruofcmmaE,ideft, cx rubeo & albo
nafei-
I> H I L O S O P H. ig;
flafcimr, etiam inter duos montes, qui funt pater Si mater. A •
lij tamen inter duos motes, id eft fulphur & argentum viuum*
vel folcm Si lunam:fcd hi proprietatem lapidis in fc jpfo con-
fidcrant:illi vero fuam originem dcmonftrat : quia ex mafeu-
Io& femina genitus cft;& ideo maris & feminae proprietates
iu fe retinet & conferuat.
Tertio quod attenditur eft. quod in optimo tempore ad-
fumatur: tunc enim quaelibet res ad humanum venit vfum,
quando in fumatura & pcrfcdfiirimacft. Lapis autem nofter,
ficut vbiq; repetitur, ita& in omni tempore repcritur:fed no in
omni tempore aequalis virtutis eft ficut nec in omni loco.
Qaxlibet nafeentia fuum tempus proprium habent : quilibet
fructus & plantx tunc meliores funt, cum maturi funt: ficLa-
pisnofter melior eftex duobus : primo ex tempore, fcilicet
quando nafeitur in vere. Alia cum gummi aeftiuo calore matu¬
ratur & effluit. Noftrum enim gummi verno tempore opti¬
mum effunditur. Qaiacnim languinis humaninaturxma-
ximeapptoximat, &gcncrationi animalium appropinquat:
fanguis autem in vere maxime augetur , & animalia ad com¬
mixtionem incitantur,&aucs ad cubandum: ideo tunc lapi¬
dis noftri materia eligi debet, &ad opus conuenientifflme
tunc applicatur, ve auis nofter volans producatur, fiuc pluma-
ta.fiuedcpluraata.Vnde dicit Raymundusdc terminis. Pona¬
tur autem Lapis in vafe phyfico in principio veris fole exiften-
tein Ancte. Hoc enim tempore, vcaitRaymundus Marhlien-
fis,magisaugmentatur calor &humiQitas , fimiliter fanguis
& cholera fimul.Et ideo etiam hoc elementum lapidis magis
abundat in vere, & hoc modo natura iuuat artem , &ccnipus
opus,& plaiuaemagifterium.Sccundoexnoaitatefrudus:re-
centes meliores funx antiquatis, (i funt maturi : Quia ex lin¬
gulis rebus genitus, afuisradicibusauulfus, paulanm mitius
extrahitur, quoufque totaliter corrumpatur. Nofter autem
Japis tenerrimus eft, & cito virtus cius exhalat , nili noftro ca¬
lore nutriatur. Et ideo aliquantus operi noftro non con¬
gruit, ficut antea didum eft. Sed recens eft omnino incorru¬
ptus, &c.
Q^od ad regimen fpeclat hahere ^as opportunum.
Gap. XV.
ESt Scaliud quod ad ipfum regimen eft ncccffariurojfcili-
cecvas aptum confetlioni lapidis. Cognifa ergo ra¬
dite
iU DE L A PIDE
dice bona>quodeft prius, oportet cognofccrc vas, quod elT" pd
fterius:in quo ficut in proprio loco lapis gignitur. Vnaqujtq;
enim res in loco fibi conncnientc generatur. Huius ergo lapi¬
dis vas tam admirabile, eft valde necelTanum.Vude dicit Mo-
ricnus;Si Capientes fuas expoficiones dc qualitate valisjin qud
Conficitur creatio lapidis, non inueniflent , nunquaad perfe-
(Sliouemagifterij pcruenirepotuiircntiOftendi.n.fuperiuSjqj
hoc magifterium non mulcu diftatab hominis crea tione:ho-
irtinis autem creatio non nifiin ventre maternoperficitur^A-
riimaliaenim in ventre matrum , calido humore temperato,
ex fperraatum comixtionc aluntur & pcrficiUcuc,vc dicit Mo •
ricnus.Metalla fiquidem in veurire terrae decoquente gignun-
tur.Foetas in vtero & pullus in tefta procteatui: Opoitc taure
conditione vafisconie6turare cx rlatura Iapidis. Lapis quippe
philoCophorum non perficitur, nifi tota cius virtus retineatur
intra vas Cuum. Quare oportet vas,in quo hocmagifletium a-
gitur, primo efle fortill. quod ignem CubCtinercpoilit. Vode
dicit LiliumiHoc autem lapideum & circulare vas non times
ignem clle oportet, & non porofum Ccd valde Colidurh. Vnde
dicitur in lib.SaturniiMulti fecerunt vafa de terra, & de ferro,
& inuenerunt tandem fe dcceptos/quia fpiritus fugiut per po-
ros,&ideo ad perfectione magiftcrij no potuerant pcraehire;
Tertio qi fu vitreum ex vna fola materia. Vitrum. n. in :gnc
creatur:& ideo fortius omnib. ignem Custinet. Eft etiam vi trii
folidu.nec habet potos ; ideo fpiritus in eo exhalare non pof-
funtjVt diciturin code lib.de alia autem materia qua cun q; n?»
valeret.Quarto q? fit bonum, &: fipidum-ViideLilium : Pauca
enim vafa ex his vafis lapideis , quib.vitreaiij vtun tur.durant^
quin & corroduntur in opere, vel fcinduntut. Ideo dicitMo-
ricnusiEtponecomiftosinvafcfpilfo. Et inviavniucrfalidi-
cient iPonatur quaelibet pars feorfum in vrinali vitro duplo.
Quinto quod fit ventre rotundu , & collo longum&ftri-
^lu.Vndc dicit Pandulphus &Horfolcus. Rotundu fitvelfa-
duni in modum caeieftis lunat. Et in via vniuerfa-li dicitur; Va¬
fa autem vitrea fine, q habeant fundum rotundum &co!lum
longum ad menfuram dicnidij pedis vel circa os ftritftum , ita
tamen groirura,quod poftis pollicem introfigere, & fint for¬
mata ad modum phialae, &fint (pilTa & fortia-.aliteriftam a-
quam tenere non poflrcnt,fcd prae nimia eius fortitudine fran¬
gerentur.
Sextni
P H I L O S O P H. 289
Sexto , vniim tantum vas fufficit. Vnde Lilium ait: Sciea-
: dum cft philofophos huic noftrx operationi tantum vni-
; tum vas attribuere : quia omnes de operatione loquentes,
ilemper diciint devafe in fingulari. Vnde Bonell.ait : Suo
i imponite vafi. Xiftus quoque ait: Suoque imponite vah au-
. guftioris. Et in lib. Saturni, Tottmi perficitur invnovafcj
& non in pluribus. Et Geber: Et totum iftudfit in vno furno
&invno vafe. Hoc eft ergo vas mirabile, quod a diucrfis
iiominib. nominatur. Dicitur enim primo vas philofopho-
j irum, frequeter aiolis philofoph. inuentum tanquam magis
1 corigf Lium operationi lapidis. Dicitur etiam ouum philofo-
I phorum : quia ad formam oui difpofirum eft^ & dicitur fub-
ilimatorium, cx co , quia in eo lapis fublimatur. Dicitur
I etiam cribrum : quia in eo lapis guttatim ficut per cribrum
aqua dcfcendit.Vnde Mireris dicit. Suo cribro ipfum cribari
I oportet. Dicitur adhuc fphacra , quia ad illius fimilitudinem
Ifadlumeft. Et quiaineo lapis fuperius & inferius voluitur
i & rotatur ficut in fuo orbe circiilariter. Vnde Mireris aitj
Sph?ra fph^rate & muenietis.Et Afcanus:Auru cribro fphae-
tx fepties cribrari oportet. Dicitur etiam fepulcrum, quia in
eo lapis fepclittir , & ignis operatione moritur , vt dicitur in
Symbolo.Appcllatur praeterea Carcer: quia in eo mafcul® &
femina violenter detinentur.Dicitur &Leo antiquus, & LeO
viridis a Morione : quia fortis eft vt leo. Vocatur etiam Vrh
faalc, Cucurbita, Boccia, Phiala^ Ouum , 6c alijs multis no-
ihkiibus nominatur;
i^rOD MODVS iM P ON EN DI LAPIDEM iN
f»um ^as ejl artus, ^ fbtre quis congruus ^ quts
incongruus, eji necejfartum.
CAP. XVl;
MVltifunt qui lapidem cognofeurit , qui tamen ipfum
incongrue imponunt in vas , & ideo non efficiunt, q>
quaerunt. Et circa hoc duplex eft error. Primus qui¬
dem eorum,quimafculu a femina feparant, &mafculos ma-
fculis feorfum,& feminas feminis feorfum copulat. Et hi de¬
cipiuntur ex verbis philofophorum , de quibus fomniauic
Alphytris Atifleus, quando iuit per fundum maris & inuenit
regem & gentes fuas , qui hon generabant : qui applicabant
inconuenienter mares maribus , & feminas feminis , & con-
T T iunxit
290 D E L A P I D E
iunxit filium regis forori fu* , fuit mortuus filius
regis: &c. Secundus error eft illorum , qui totum lapidem
terendo commifcent, &poft commixtum imponunt. Et hi
fimiliter falluntur ex philofophorum fcriptis. Dicit enira
Morien® : Recipe fumum album & rubeum, & clfnndc am¬
bos, & pene commixtos invafe fpiffo, &c. Et Ariileus ait :
Accipite corpus quod vobis demonftraui, &indc tabellas
tenues coaptate , & fimiiia : Sed philofophi optime dicunt,
fi iprorum verba bene attendatur.Oportet enim quatuor ex
huiusmodiimpofitione obferuare. Primo quidem quod fi-
jnulmafculus & femina, Sol &Luna , fulphur & argentum
viuum, rubeum & album, qute funt idem , in vas ponantur:
nec vnquamvnura ab altero feparetur: Quia fcriptum eft:
Qiios Deus coiunxit homo non fcparet: Et fuperius didlum
eft, quod mafculus fine femina generare non poteft , nec b,
conuerfo,,& quod fixum non fixura fixat,neceifario concur¬
runt ad generationem metallorum in natura. Sol vero & lu¬
na ad generationem Elixiris in arte , & fimiliter innatura
coniunfta. Vnde dixit Mireris: Accipe lapidem & fimul
comraifcc in albo rubrum inferri : fac ficut fermentum in
pafta. Et Mundus in turba: Caueatis ne aes capiatis nifi mu¬
llum & purum. Ifta duo fapienter vafi imponite & orate De¬
um , & hunc lapidem videatis in opere mixtum. Ex quo fe-
quitur, quod non ante impofitionem mifccndum eft per at-
tificem: fed poft per naturam & operadqnem. Et fic verbum
Hcrm. intelligitur. Accipe lapidem Aurfj& humori fc, aqute
permanenti commifce.&c. Et iterum nifi efiet fermentum
non coagularetur aqua. Propter quod a Maria prophetifla
appellatur Coagulu, coagulans. Sic intelligitur quod fiipe-
rius di6lum eft. Et pone commixtos in Yafc,hoc eft commix¬
tos a natura.Vnde quidam magnus philofophus ait: Cu mu¬
liere virum claude in eodem fepulcro. Et Socrates ait: Arca-
nu operis fit ex mafculo & femina , vi enim malculi recepta,
gaudet femina,&c. Et Raymun. de terminis inquit:Coniun-
ge fimul mafculum cum femina. & in via vniuerfali duorum
ipermatum: In hoc opere non oportet efle quietum , donec
permifceantur,&c.Et in horu figura inquit Hermes,Sol me®
& radij mei intranei funt in me.Et hoc eft fomnium Rafis aft
Euthefiam,de homine neci dato,habete corpus albu vt fal,&
caput aurcu ac diuifum in circuitu, &c.Et haec eft vifio lenio-
I> H I L O S O P M.
ris , qui vidit iil Carcere lofeph fpliocraroHs & fplK^ram kinje.
Et Artet® ait ; Recipe mafciilu Sc femina purgatos , & arquis
poderib. fimul funde : ita per feminam concipiat mafcuiu,
vt de mafculo nihil videatur:deinde in laminas fubtiliflimas
deducas: deinde fcindatur, & in domum vitream ponantur.
Rafis quoque in T urba ait : Filij dod:rina: introducite vitru
citrinum cum vxore fua in balneum poflconiugium. & ite¬
rum in turba : Effodiatur ergo fepulcrum,& fepeliatur mu¬
lier cum viro mortuo in fimo equinOjid cftj coquatur in ca¬
lore humido, quouf|ue fponte iungantur, &c.Violeuter er¬
go mifeetur, fed fponte non per contritionem , fcd per ca¬
lorem , non extra vas , quia prius a natura permixti & con-
iundli funt, fed in vafc,quia ibi totaliter vniuntur.Et ideo in
principio refident in fundo vafis ficut lapilli : vnde Arnaldas
'ait: Recipe de aqua purifolis, & de aqua purx luna: fimul
mixtis & vnitis , & pone in vas vitreum extra folem : & tunc
erunt fol &iuna relidentes ficut parui lapides. Ex his intcl-
ligitur , quod lapides imponi poflunt in vitrum in numero
quouis ad libitum. Et ideo vas fit concauum &bonq capa¬
citatis. Secundum enim multitudinem materia; oportet va¬
fis multitudinem feu capacitatem ftatuere.Dcbet aute femi-
plenum tatum cfre:imo fecurius eft, vt 3. tantum pars fit ple¬
na & duae vacua:, & minus etiam. & ideo dicitur in lib.Satur.
Pone vas cum materia in fcutella habente cineres in fpifli-
tudine z.digitorum,& ftet fupra ignem in furnello,& folum
3. pars vafis fit cooperta cum cinerib. c6preflis,& firma bene
vas ne pendeat ad partem, &c. Qu.amuis aute lapis polTit in
inumero pari vel impari : tamen numerus impar magis eft
myfticus & diuinus. vnde Raymund. de terminis fatis expref-
fe dicit. Pone aute z5.forbilia in vafe claufo , & apta vas in
balneo philofophorum , ita quod calor folis vbique poflit
vas circundare:& Senior fub figura vidit 9. aquilas, & ftatua
in medio fuper cathedram cum tabula marmorea in raanib.
& duas aues , vuam cum alis & aliam fine alis : vna tenebat
roftro caudam alterius, &c couerfo, &fph(jram fblisfph^ra
lun;E, &c. Secundo quod Sol fiue malculus ponatur integre.
Ideo admonet Mundus in T urba: ifta duo fapienter vafi im¬
ponite. Dicit aute, fapienter , quia cauendum eft , ne cafu
tumpatur fphtera folisifi aute cafu rumperetur, fol debet ite-^
rato cxtrahi.-Facile extrahitur h culmus vel calamus fubtilis*
T T i f oh-
DE LAPIDE
politus tritici, abfcifTis nodis propellatur vfq; ad ventrem ra-
fis & infigatur. Sic enim facile imponetur , fi fiat cana vitrea^
fubtiliSj&c.Theophilus in Turba: Accipite magnefiam alba
& aquam viuam mafculo mixtam , & terite coquedo non cu
manib. quoufq; fiat tenuis aqua. Et alius quidam philof ait.
Oportet autem albumen cum vitello integro ponere , & ci¬
to claudere: quia cito euanefeit virtus fpiritus nificlaufura
retineatur. Vnde & loan. T eb.Ouum caue ne frangatur, aft*
ne interimatur in folari circulo,vitellum fcias latitare, qui ia
ouo rubificare nitorem vis rubedinis.
Tertio quod nihil rubiungatur,nec aqua nec puluis,fed fo¬
liis in vas ponatur. Vnde Geber: Eft enim vnus lapis, vna me¬
dicina in qua magifterium confiftit : cui non addimus re ex-
traneam,nec ab ea diminuimus , nifi q> in pr^paratione eius
fuperflua remouemus.Et Diomedes in T urba ait: V enerabi-
li vtimini natura , quoniam natura no emendatur nifi in fua
natura: quibus noli alienum introducere, nec puluerem nec
vllam rem. Et Rofarius ait: Si aliud extraneum fibi addatur^
llatim corrumpitur.
Quarto priitsquam imponatur fuperflua afi eo remduea-
tur. Et haec eft eius mundatio , poft primam eius purificatio¬
nem, quae per infufionem completur, nihil fuperfluum , ni¬
hil diminutum in noftro lapide repetitur. Effufio ergo c-
ius eft purgatio , in fua quippe natura Lapis puriflimus eft:
vnde in via vniuerfali non fecimus mentionem de purifica¬
tione terrae noftrae albae & rubeae: -eo quod fatis purificatae &
mundatae inueniantur venales: eius tamen purificatio fufli-
ciens eft, vr educatur extra domum fuam , & in alienam do¬
mum includatur. In propria domo generatur auis volans,
&in aliena domo lapis tingens, vtraque auis volans adregu
menfas & capita falit. Quia artem hanc apparentem, vtra¬
que auis, plumata ac deplumata dedit , hominumq; confor-
tia relinquere nefeit. Pater eius pigros ad loborandum exci¬
tat , mater fatigatos laboribus pafeit filios, delicatos recreat
artus & ornat.Rumpe ergo domum, frange parietes, purifli-
rnum inde extrahe fucCu cum fanguine j coque vt edere pof
fis. Vnde dicit Arnaldus in libro Secretorum : Purga lapi-
dem:tere portam: frange caniculaln: elige carnem teneram,
& habebis irem optimam, In vna ergo re omnia membra la¬
tent^
P H I O S O P H. 295
tent, omnia metalla lucent. Horum duo fuiit artifices , duo
i vafa, duo tempora, duo frudlus, duo fines, vna falus, &c.
<2^0D CLAFSFRA EST AD REGI,
men necejfarta.
C A P. XVII.
NOn folum oportet vas efle fortiflimu , fed etiam clau-
furam munitiffimam : quia ficut diftum eft, nifi fpi-
ritus fubtiliflimi retineantur, totum magifterium jp-
ditur. Statim autem vt lapis impofitusefl vafi, incipit pro¬
pter angu^iam carceris fudare , &rubtiliflima: partes exha¬
lare, & quanto diutius coquitur , tanto fpiritus magis mul¬
tiplicantur, fubtiliantur & fortificantur. Et jdeo ftatimab
initio oportet vas claudere, & forti figillo oblfruere, ne flo¬
res fugiant , & totum magifterium amittatur. Quid iuuaret
fortiflimum vas habere, & non elleclaufuram eius firmam
& optima?Nec etiam fufficit q? fit firma, nifi etiam fit folidifl
fima: q» tunc efl, quando nullo modo efl: porofa. Omnes er¬
go philofophi fortem claufuramperfuadent. Dicit ad hoc
Mundus, vafis os firmiter claudite. Theoplhlus ainVafis au¬
tem os firmiter claude , ne flores fugiant. Artephus , In do¬
mum vitream ponatur, & cum cemento fortilTime coope-
riatur,ne aer intret, & humiditas introclufa exeat.Etin libro
Saturni dicitur: Pone lapidem noftrum cum tota fubftantia
faa in vas noftrum , & claude optime ne refpirare pofllt. Et
Morienus dicit : Claude os vafis cum bitumindne venti eua-
dant: In longum enim venti in vafe multiplicantur &cah-
diffimi efficiuntur, itavt fit periculum vel quod vas franga¬
tur, vel figillum rumpatur. Vnde Haly figura tiue dicit de his
’ ventis:Scias quod radices fuarum minerarum funt in aere,&
fummitates in terra : & quando euelluntur a fiiis locis, audi¬
tur fonus terribilis, & erit timor magnus. Vade cito, quia ci¬
to cuanefeunt, &c. Et ideo dicitur 111 libro Saturni: Scias q>
totum regimen in igne & vafe confiftit : quia fi os vafis no eft
bene claufum, fumi qui funt fubtiliflimi euadunt , & totum
magifterium annullabitur. Eft ergo duplex periculum fi
claufura non fit fortis , primo quod perdatur opus & labor,
ficut di(ftum eft : lecudo quod interficiat vel Isdat artificem:
quia a principio lapis eft ficut toxicu mortificans ; in medio
T T 5 icut
294 E LAPIDE
ficut fpiritus vehemens & fubtilis, omnia penetrans : in fine
fient medicina perfedtifiime fanans. Vnde dicit Artephus:
Duo funt canenda in Lapidis magifierio : primum ne igne
incendatur; fecundum ne exhalet: quia laederet laborantem,
& multas in ea infirmitates induceret, &c. Quare necelfe eft,
vas forti/Hme claudere, & cum vna claufura & non cum plu¬
ribus. Et qui hoc ignorat, errat vt C3^c^s. Claude ergo firmi¬
ter os vafis cum figillo Hermetis vt refpirare non pofiit. Spi¬
ritus enim promptus eft ad fugiendum , quando eft verbera¬
tus indodle. Ergo aliqui fecerunt, qui figillauerunt vafa cum
argilla impafta cum lale : alij etiam cum alijs , vt de ceruflk,
minio , bolo armeno , & impaflata fortiter cum vernice li¬
quida fupra marmorem : & omnes tandem fuerunt decepti:
Ego autem dico tibi, quod cum nulla rc fortiori poteft figil-
iari vas , nifi cum vitro. Stude ergo ad inucniendum hoc fi-
gillum fecretum : quia fine illo magifterium perfici non po-»
teft. Et de hoc eft duplex modus: primus eft per tortura col¬
li. Ponitur enim tegula perforata ad collum bocciae, feuva-
fis,& fuper ipfam tegulam ponitur cinis cu carbonibus, quo-
ufque collum fit ignitum, poftea cum tenaculis ignitis , feu
forcipe ferrea , collum comprimitur & torquetur , vt docet
tradatus Lucis. Et hoc proprie figillum Hermetis eft. Sed
tunc oportet collum effe longum Dtis , & cum maxima cau¬
tela ignire, ita vt materia inferius manens , nullo modo dc-
ftruatur per ignem aut lardatur. Secundus modus eft fic : vt
collum in fup|emo bene calefiat , & poftea fuper ponatur 5c
circumducatur vitrum forti igne iiquefadtum. Et tunc vitru
forti igne liquefaflum infra os colli per duos digitos debet
habere circulum vitreum aliud, in loco in quo ponitur a-
lembich, non minus magnum vel altum, quod apte intret
in os inferioris vrinalis per oppofitum, quamin aliis
difUllationibus , vt docetur in via vniuerfali,
dc poftea cum vitro liquefado, vt
praedixi, cla uderein
circuitu.
PHIL O S 0,PH.
2^5
QVOD iFFRNVS QJfl DICITVR A-
thanor , nectiJfartHS eji.
Gap. XVllI.
NOn minus furnus eft conueniens, in quo vas cum ma¬
teria ftacuacur, & igne decoquatur. Supra enim eftdi-^
dum, quod totum regimen magifterij & noftri operis '
in igne, in vafe & in claufura : quia fine iftis perfici magifte-
rium non poteft,vt aperte dicitur in libro Saturni : Ignis de¬
bitus certe adminiftrari non potefl, mfiin furno ad hoca-
pto. Oportet ergo fecundum ditium Morieni in tranllatio-
ne noiia, quod artifex fciat ignis qualitatem & fuat fornacis:
& fimiliter ignis afcenflonem : in qua videlicet parte forna¬
cis, feu in quo loco ignis debet accendi, &c. Et circa hoc tr;a
oportet attendere : primo fornacis debitam dirpofitioneni
& conucnientem ignis proportionem , vt videlicet > non fit
nimis magnus , nec nimis paruus , uon nimis altus , non
nimis depreffus, & vt parietes non fint nimis groffi, feu ipif-
E , nec minus tenues : fed taliter inflruclus , vt flifficieiitcin
calorem & continuum recipiat & feruetac miniftret. Ma¬
gnus enim ftirnus & paruus vel grofllis & tenuis, no eodem
calore ^qualiter & continue calefiunt.Vndc Morien.ait:\' bi
fupra fornace pliilofophoru conflruas,in quo igne pjiilofo-
phicu accendas; aut.n. eius materia ex flercore erit copouta,
aut ex folijs oliuaru,q7 nihil aliud eft:quam vt ignem aqua¬
lem in combuftione durare. Quaerat fecundo , vt calor ae¬
qualiter tangat vas vbique in altitudine materiq. Vnde dicit
Mireris : Sepelias autem vas in ignea natura. Natura autem
ignea fubtus & vndique in circuitu pofita , ipfum vas in me¬
dio pofitum duobus oportet te natura; igneae digitis vel tri¬
bus cooperire donec mellis colorem, vel fiilphuris rubri, vel
vermihonis induatur. Et Raynuindus de Termims : Apta
vas in balneo pliilofophorum , ita quod calor fohs vbiquc
circa vas poffit circundare.Et ibidem vbi fupra dieit Mireris;
Et hoc totum fit in igne in vitreo vafe, quod vas figuli conti¬
neat. Et in Soliloquio philofophicodicitur : Colloca phiala
vitream inter cineres cribratos , fupcr^urnum fibi aptum.
Et in lib.Saturni ait: Pone vas m furno, & cum cinere fubtus
& ad latera , & fmt dua: partes vafis difcoopcrtx defupei , &
tertia pars coopetu , & commoda bene ignem m iUiflO. t
TT 4 ^
DE LAPIDE
in via vniuerfali diciturrCineres iint fub vitro ad|{|)iflitudin5
ynius digiti tantum ; deinde ad ignem temperatum fub vafc
terreo quod cineres continet. Vnde Lilium: Dracone autem,
in vafe fepulto , ignis trium fruftrorum ficcorum fubtilium
in fouea fornacis accendatur. Morien. quoque ait:Cauendo
etiam , ne flamma ignis yllatenus prsedidiuras contingat:
nam omnia in damnum verterentur, &c. Vnde Lilium : Fiat
aucerafub vafculo ignis carbonuni paucorum ad vafis pro¬
bationem & calefadionem , & plus plurium graduum, igne
augmentando continua ipfum vfque ad 15. dies , vt fornax
optime dedecetur, & probetur an vas fit in igne duraturum?
Si autc fornax per fe abfq; igiie deficcata elfec , tunc fufficiet
praedidtum ignem carbonum fieri tancu per o61q dies. T er-r
tio vafe in furno pofito, non remoneatur, nec aliquo modo
tangatur , donec opus fit completum, Vnde dicit Morienus:
in Caftrenfi: Vas aute fuo fornaci inuiolabiliter, vt ait Her-;
mes , firniiterque adh-rreac , donec totum tempus fermem
rationis Etlieb compleatur. Et in lib. Saturni dicitur: Non
autem poteft tangi aqua noftra fine damno, nifi quandp eft
fada : quia antea efl veuenofa & foetida: & multi philofophi
dixerunt , quod toxicum mortificans. His ergo confideratis
conflrue fornacem, ficut docetur in libro Quintae effentite,
aut ficut dicit Saturnus: In primis habens bonam terram,
argillam fcilicet , quam impafta cum ftercore equino ficco ,
& parum de fubtili arena, vt melius teneat calorem ignis.
Alij impaftant cum argilla optime cribmta , & cum ftercore
equino ficco , admifeendo capillos hominum incifos minu-
tim aut cimaturam pannorum. Altitudo furni fit vnius cu¬
biti & trium digitorum & fornax fit rotunda, & in mediq
fiat fblarium cum decem foraminibus : Habeat autem duas
portas , vnam fupra folarium , per quam ignis imponatur :
& altera,m inferius prope terram, per quam recipiat aerem:
Vas autem cum materia pone in fcutella terrea habente ci¬
lleres ad fpiflitudinem duorum digitorum, &ftet fcutella fu¬
pra ignem in furnellp & rege ipfum vt fit lentus & continu¬
us , & firma bene vas, ne pendeat ad partem aliquam, &fo-
lum tertia pars vafis fit cooperta cum cineribus compreflis.
Et Lucas ait , in quibus , fcilicet vafe & fornace , qtitcrenda
eft potius vifio fiue depi(ft:io,quam feriptura. Item fada for-
H^ce caput eius totum liniatur extrinf©cus cum aqua vbi fit
PHILOSOPH. 297
calxviua comperta fubtilis. Alumen f^cum vini, fal prtepa-?
ratum , &puluis corticum otiorum crudorum .Furnus quo¬
que ftet in loco luminofo, fecuro a ventis & alijs incommo¬
dis : Sine hoc ergo Athanore nihil fit : quia fine eo calor tam
necefiarius generationi lapidis, necconferuari, nec conti¬
nuari poteft in temparamento congruo , licut ars requirit.
QVOD IN NOSTRO REGIMINE NON EST
4tlta ofex4ttq manuulii ntft tgnps^
q A p. XIX.
IAni ante diilum eft , quod ignis eft necefiarius inmagi-
fterio lapidis, fed nondum declaratum efl, vtrum alia re¬
quiratur operatio:qualis efi: calcinatio,fublimatio,defi:iI-
latio, elementorum feparatio , incineratio,& fimilcs opera¬
tiones mult3e,qu<j fieri dicutur in lapidis regimine,ac mult^
reiterationes ac pondera & tempora diftmda, fed fi quis
refte philofophorum didla pcrfpexerit , inueniet quod in
tanto magifierio , fola efi: vna operatio & vna confedio : &
omnes alia: operationes de quibus loquuntur, igne tantum
peraguntur & perficiatur. Dicit enim magifler Bonus in 1 1.
capitulo : Omnes ponunt quod fit vnum tempus deter¬
minatum & CQntinuum decpdlionis ad perficiendum elixir
album & rubeum,quamuis quandoque tempora varient &
interrumpant in dodlrina ad errorem idiotarum. Et FFarais
in Turb.Philofophi multa ponunt, quorum nihil faciunt.
Quoniam vnus modus , vna res efi: : non ergo teras manib,
nec coquas , nec fundas quouis modo cum illis qua: pra:ci-
piunt medici : quoniam medicina vna efi: quam tindluram
puram appellauerunt. Plumbum nofirum quando putrefeit
Ypeatur ars: quando finit humiditas argen. viui exaltati , vo¬
cant putrefadionem, fed pofi: egrefiionem nigredinis ad ci-
trinum colorem, dicunt eam Aurum : ied quando fuerit ex
tin(fi:ura tertia dicitur flos auri: quando ex quarta,fermen-
tum dicitur : fed quando vltima dicitur venenum tindp-
rum.Ibidem:Sapientes libros fub figura componunt,vtinfi-
pientes penitus excarcent. Dico autem quod fapientib. vna
cft: confedio, vna via, vna re«,vnum regime: cuius confedip
cft naturarum mutatio, fcilicet calidi cum frigido & humidi
«um ficco admirabilis commixtio. V nde Mireris & alij plu-
T T '5 ref
D E L A P I D E
res in Tur. dicunt; Vna dispofitione torum magifterium
terminatur a qua tanquam a radice fumunt quxlibet vires
Sc tinfturam. Philofophus autem opus diuifit , dicens : Co¬
que j contere , reitera: & non te tardeat & videas ne oberres.
Nam commifccre, coquere, fublimare, aflare, calcinare, de¬
albare, terere, aquare & tingere, plura funt nomina eorum:
tamen regimen vnum cantum eft. Et dicunt quidam fi phi-
lofophi fcirentjquod vna combuftio .i.vnus modus coquedi
fibi fufficerec , non toties di da eorum reiterarent: quod ta¬
men ideo fecerunt , vt teratur & regatur compofitum, & iu-
giter coquatur, & ne nos tardeat commouerunt. Eft ergo
adio vna ,qua: eft coquere, vt ait Thcopliil. & etiam Geber
in lib. radicum , fi patienter continueque decoque , vnde to¬
tum regimen cum igne.Dicitur enim in T ur. manuum con¬
tritione non indigetis: quoniam contritio fit cum igne: vn-
de cum omnia conuerfa fuerint in aqua diligenter contrita
funt.Et Alphid.Cum foluimus,fine interuallo temporis cal-
cinamus, fublimamus, feparamus & componimus: & inter
folutionem & compofitionem corporis & fpiritus non in-
tcruenit fpacium temporis. Vnde folutio noftraphyfica , eft
vera compofitio. Et in lib. Satur. Volo te docere io-nem no-
ftrum vbi iacec tota perfedio : quia cum igne opus perfici¬
tur , led manibus perfici non poteft : quia cum igne teritur,
cum igne putrefeit , & cum igne deftillatur , cum igne pur¬
gatur & fublimatur, cum igne foluitur & coagulatur & cal-
cinatur,cum igne fit volatile Sc fixu: etiam ad hunc fenfum,
oportet intelligere etiam elemetorum feparationem, mun¬
dationem , reiterationem & coniundionem. Vnde oportet
elementa amxna fuprema, & ia purificata fupra leuem igne
incendi, quoufquc coiungantur & conteplentur fc, &pau-
latim comburantur , quoufque in illo leui igne cxiccentur.
Et oportet reablui & mundificari, ac igne dealbari, quouf.
que omnis res fiat vnus color. Item in Turb. Scientia no-
ftra quatitor elementorum & qualitatum eorum ad inui-
cem conuerfio.Conuerte ergo elementa,& quod quteris in-
xienies. Nota edam quod non eft feparatio elementorum
quatuor , ficut idiota: & imperiti intclligunt , fed in natura
elementorum eft quoddam arcanum abfeonditum, duo¬
rum fc. elementorum,quorum opus,&: virtus fentitur, qux
fiiai terra S: aqua: alia vero duo elemeta^ fcilicet ignis & aer
uon
P H I L O S O P H. 299
non tanguntur, nec videntur, nifi in priorib. clementis, quae
ilint terra & aqua : quoniam ignis in decoftione pcruertic
eoru colores. Terra eft maior omnium elementoru,& ex ea
alia procedunt, & ad ipfam vertuntur: & nifi iungantur ifta
quatuor elementa, nihil operamur. Eft ergo lapis vnus qua-
tuor habens colores fecundu quatuor elemeta. Ite in Turb.
Conuerte elementa, &quodqua:ris inucnies. Conuertere
autem elemeta, eft facere humidu ficcum, & fugiens lixum.
Qu^a peradla dispofitione dimittatur in igne, quoufq; cor¬
pus annuetur in fpiritum , & rarum tingens remaneat. Et
Raf dicit in 5. lib. verbor. Spiritus ifte vertitur m corpus :
& tunc fadla eft amicitia inter frigidum Schumidum , inter
calidum & ficcum. Et hoc fit virtute Dei & temperamento
ignis , & moderantia terminorum ignis, &c. Et in hoc fit
conuerfio tindurarum ad inuicem : quia vt dicitur in lib.fe-
ptuagintaprocceptorum.-Quicumq; fciuerit conuertere au¬
rum in argentum, fciet etia conuertere argentum in aurum.
EtRofar. dicit, oportet elementa ad inuicem conuertere il
eft, circulariter,quod eft calidi & humidi cum frigido & lic¬
eo fubtili difpofitione admirabilis coniuneftio, vt dicit Mo-
rien. Aer enim & aqua in humiditate conueniunt, terra &
ignis in ficcitate. Er ideo harc ad inuicem facile conuertun-
tur, & tardius ad inuicem feparantur. Ignis vero Staqua,
terra & aer ad inuice non couertuntur, nifi primo inaei '‘,&:
terra primo in aqua conuertantur , vel econuerfo. Cii ergo
liccu couerteris in frigidu, & frigiduin humidiun, &: hunii-
dum in calidum , tunc totum h^ebis magifterium elemen¬
torum. Ergo feparatio non eft realis,fed eft tinflurariim, &c
naturarum transmutatio. Vnde dicitur in lib. Saturni, Azot^h
abluit fbrdes aLatone : & Eaton & Azoch femper funtu-
mul, & nunquam feparantur, imo femper manent fimul
coniundi : fed propter diucrfitate colorum philofophi no-
niinauerunt multis nominibus. Et hoc modo oportetj
quod operator pondera elementorum , & terminos teir.
peramenti ignis fciat, vt dicit magifter Bonus in v. capi¬
tulo : non quodheee pondera trutina artifici fint nota . fed
aurtifex debet cognofeere, quod quando elementa omnia
{iint , & apparuerint munda ad oculum in vno elemen¬
to, tunc natura ponderauit in illo vno elemento omnia ele¬
menta fecundum naturalem & veram proportione. Et ideo
DE LAPIDE
nifi artifex cognouerit tempus determinatum mundificatu
onis iftorum elementorum, neceifario ignorabit eorum po-
dcra & ipforum compofitionem. Et per confequcns nihil
nouit. Et ideo dicitur in Lumine luminum : pondus a me¬
moria nunquam labatur. Ex hac aute determinatione opus
redditiirgrauiffimum. Quantum enim ad abtum coquendi,
dicitur opus mulierum ; quia fic etiam leuifllmum: led qua¬
lum ad regiminis moderantiam & terminorum ignis , tunc
cltgrauiffimum. Vnde Morien. loquens de binis confeblio-
nib.dicit: Hxc autem compolitio non fit manibus : de cuius
grauicate quarnplurimi fapientes fiint conquefti. Vnde phi-
lofophi nihil fuarum rerum pofucrunt , nili fecundum p?^-
dida pondera, nec aliud occultauerunt. Si ergo, vt dicit ma-
gifterBon. in v. capitulo. Credimus quod omnes modi ope¬
rationum, quos defcribit Geber, concurrant fimul in vno
vafe , abfque manuum vlla contritione , quia folus ignis eft
conterens totam materiam ad vtramque tinbluram fimill
perficiendam. In hac autem trituratione oportet artificern.
vti manibus & oculi? valde fEpe,tanquam iuuantibus natu¬
ram & minillrandb. natura. Non tamen propterea quod
manibus teratur , fed quia non peruenitur ad rei fcientiam,
nifi per vifione rei , vt dicitur in comento Stolicaru. Et ideo
dicit Geb. Nifi artifex habeat fiia pfefta organa , no poterit
ad huius operis complementum per fe venire, fi puta fit car-
cus aut in extremis truncatus; Sctcrdum inftrumentum eft
vitra prjedifta duo, altiflimus intelleftus : vt fc. per fuum in-
tclledum comprehendat ex vifis opera, quae funt fecundum
naturam occulca , & percipiat operationem diuinarn , qua:
fupra naturam. Nifi enim naturali induftria iuuetur , quam
tiuncumque per dodrinam eius fcientiam acquifierit , ad e-
pulastam preciofas non inuitabicur , vt dicit Geb. nec in
punclo errorem fuum emendaret, cui remedium adhibere
ignoraret.Ex his euidencer apparet,quod Lapis noftcr folius
ignis regimine indiget , quia in fe habet naturas integras ac
perfedas, quibus fibifufiicic,& feipfum foluic,ac feipfum co-
gulat,leipfum dealbat, feipfum rubificat,feipfum gubernare
facit. Omnia tamen haec perficiuntur mediante igne. Ignis
enim primum aquam extrahit, & mediante aqua & igne
omnia complentur.Ideo dicit Morien.Azoch&ignisLato-
nem abluunt & mundificant , 8c eius obfcuritatem penitus
ab
P H I L O S O P H. ^or
' ab co auferunt, feu eripiunt,fi tamen refte ignis modum di{l
; pofueris. Et ait Maria in T urba : Non oportet vti in contri¬
tione & comixtione & toto regimine, nifi illa aqua fola per¬
manete, & hoc eft acetum acerrimum, quod facit aurum eC
fe merum fpiritum,rme quo nec alb.edo,nec nigredo, nec ru¬
bedo fieri poteft,&c. Ex his reprehenditur error illorum, qui
lapidem manibus coterunt , & deftillando aquam per alcm-
bicum feparant alia elementa : ficut eft etiam error illorum,
qui contritione oleiun a Lapide extrahunt ; quia non eft ali¬
us modus extrahendi oleum philofophorum a fulphure &
argeto viuo, quam per ignem & aquam , veluti quidam phi¬
losophus fcribcns filio fuo aperte declarauit.
^OD j N REGI MI NE t AVI DIS NO IN
funt dtuerjigradiu ignfs,
C A P. XX*
QVibusdam autem vifum fuit, quod in regimine ignis,
diuerfi gradus pro diuerlis temporibus ad diuerfos ef-
fedus producendos & colores atque naturas alFerc
admiiiiftrandi,&quod philofophoru verba hoc videntur in-
fmuare. Dicit enim Pandulphus in Turba: Caueatis ne in¬
cendatis ignem intenfiorem ante terminum , & videte quod
ienis fit bene leuis ad rem dealbandam , donec coaguletur:
Ergo videtur quod minus poft dealbationem debeat augeri
ignis. Idem quidam alius philofophus in Turba ait: Opor¬
tet ^es noftfum comburere cum altera parte aqUaz, vt fimul
liquefiat inaqua:ipfa autem aqua in terram verfa, intenfio--
rem ignem facite. Et Raymundus de terminis dicit : Pona¬
tur lapis in principio veris in vafe philofophico , & permitte
donec materia denigretur , & tunc augmenta calorem folis
fecundum quod natura augmentat, &c.Sole aute exeunteiil
Leone, regatur opus cUm intenfo balneo vfq; ad peifedion^
verte albeSinis,&c. Et Alphidius dicit; Qualibet autem vicCj
fadaincreatione aquae fuper terram , fortifica ignem in cal-
cinatione, quoulqj lotione aqux& ignis obfcuritas penitus
recedat. Et dicit Lilium allegans verba Rofmi ad Euthefiam*
Quatuor funt anni tempota, fcilicet Hyems,Ver,dEftas, Au¬
tumnus: inielligeq'uod in iftis quatuor anni temporibus ab
hye-
joi D E L A P I D E
hyemc in hac operatione incoamus , ideft, ab humido &
frip-ido,& ad ver periienimus per pullulationem, id eft,colO-
nnn apparitionem, quae fit leui decodionevt in vere : dein¬
de ad ^ftatem peruenimus,icilicct ad cimnationem,per ma¬
iorem ignis intenfionem , vt in ^ftate. Vltimo ad autum¬
num procedimus maiori calore ad rubificationem perueni-
mus. Sed tamen qui rebte philofophorum verba infpicit,
reperiet omnes velle, quod femper ignis fit aequalis , & prjE-
fertim vfque ad dealbationem. Vnde dicitur in T urba: Sci¬
tote quod primus humor frigidus eft : Cauete ergo ab igne:
quare philofophi iufierunt nos fuauiter regere, donec fiat
fiilpliur incremabile. Et Morienus dicit : Fornacem phi¬
lofophorum conftruas , in qua ignem phyficum accendas :
aut enim materia exftercoreouinoeritcompofica, aut ex
folijs oliuarum. Hoc autem nihil aliud eft, quam vt ignis
in combuftione durare queat, quoufque in eo album re-
manferit bene firmatum, nec propter ignis exuftionem fuc-
cenfum inueneris.Et Morienus in Caftrenfi dicit: Quando
corpus immundum direxeris , mitte in eo poftea de fermen¬
to quartam fui partem , & depone eum in fole & decoquas,
fitque eius ignis blandus, & per fiios dies aequalis ardendo
perduret , eius fcilicet ignis indefinenter ardeat aequalis , ita
quod nec mualefcat nec debilior exiftat aut fiat. Propter ^
dicit Bonellus in T urba: Nifi fit in illa re quod ipfam emen¬
det , id quod quaeritis non fiet: reuera enim in ea eft quod i-
pfam emendet, nifi fugetur igne nimio , vel nimia feftinatia.
& ideo patientia & mora neceflaria funt.Vnde Zinon ait : Si
quis in hac arte incrodueftus eius ftiret naturam, prolixitate
vtiq i coquendi fuftineret, donec propofitii nutu Dei extra¬
heret. Et Morienus ait : Sciat artifex fui ignis accenfionem.,
numerumque dierum fuorumj&c. & eormn ponderum me-
furam. Ex his ergo patet quod ignis iugiter debet efte aequa¬
lis vfq; ad finem operis. Si autem quandoq; iubeatiir incen-
fior fieri, aut maior, non eft referendum tamen ad intenfio¬
nem caloris fcilicet temporis. Q^nto enim res diutius in
quali calore durat , tanto per ignis adtionem magis de vna
natura ad aliam alteratur & mutatur. Et ideo quee primo
fuit liquida, poftmodum erit ficca, & qute primo fuit nigra,
vel alba, poftmodum fuit citrina, vel rubea, &c.
PHILOSOPH.
50J
Qued i^nis debet femper ejfe lentui ^
conttnutee.
Capyt. XXI.
SEd cum ignis multi fint gradus , vidcdum nunc cft, qua-
tus eflc debet , an magnus an debilis. Ad quod tamen
relpondendum eft: quod primo ignis debet elTe lentus,
Vnde Lilium inquit: Scias quod abfque calore , nihil vnqua
generatur, & quod calor intenfus perire facit , & quod bal¬
neum frigidum fugat compofitum. Per ignem vero tempe*
ratum corpus fit fuaue atq; coueniens. Nam igneleui humi-
ditas corrumpens extrahitur. Philofophi emm teftantur o-
mneSjle non inuenifle ignem extrahentem humiditates cor¬
rumpentes alium , quam leuem, prolixitatem commendan¬
tes, & feftinantiam fimul vituperantes & merito. Nam fi co-
pofitumplus quam oportet regatur, extinguitur. Et in libro
Saturni dicitunTota operatio eft in regimine ignis:quia qui
fcit ignem regere, vcitiet ad perfedione. Ille qui regit mate¬
riam fuam igne lento, poteft venire ad arcanu,& fic materia
non vitrificarur, & femper manet folubilis: cu violento vero
igne vitrificatur, & in tantum induratur quod no poteft fol-
ui, nifi cum maximo labore , quod nihil prodeft. Oportet e-
nim partes fubtiles feparare a partibus groftis & no fixas a fi¬
xis: non autem hoc fit nifi cum lento igne. Na fi fierent cum
igne violento, aut materia combureretur , aut cum partibus
mbtilibus fimul afeenderent partes groflaj, Scillas inficeret.
Et ideo omnes philofophi volunt ignem eftefuauem. Vnde
Hermes ait: feparabis terram ab igne, fubtile a groflo fuaui-
ter cum magno ingenio. Et Morien. ait : Qu^d autem hate
corpora maxime coaptat, oleaginari eft: na illa viuificat atqj
coniungit, & exiliis omnibus vnu corpus efficitur. Quapro¬
pter ignis blandiftimus coponi & apponi debet, qui fuis die¬
bus femper duret aequalis. Nam calore ignis cito in corpore
ferpente , feftina combuftione ipfum corpus confumitur.
Narn corpora poftquam fuas non retinent animas combu¬
runtur cito. Endica autem bene omnibus corporibus con-
uenit. Na ea viuificat & aptat, & ab omni cobuftionc defen¬
dit, & coniunfra quadam in alijs , Scinfimul mixta a calore
nimio defendit, eiusq; fortitudo eft nimis magna, &c. Pro¬
pter quod dixit ante hxc verba Morienus : Azoeh & ignis Ia-»
tonem
464 . DE LAPIDE
tonem abluunt & mundificaiit, &eius obfcuritatcm ab t6
penitus eripiunt. Et Bonellus ait in T urba : Nihil eft huius
artis fcienda , qua vapor & fublimatio argenti viui per muh
tos dies leui igne.Icem lento igne & aequali decoqueda funt^
vt roboretur ad pugnam ignis : Et ideo T eb.
In humore collocet ut,
^ feruore coloretur,
ignU in temf/erie.
Humore dtiio tunc firmetur^
ne ad latus decimetur,
^rmo fuftentaculo.
sic mittatur matrtx fi are,
gemmdm dtiiam maturare^
tn humoris loculo.
J>er humores tunc rigatur,
ne lapU noftsr corrumpatur
ttjlus^iolentid.
Lentits qutppe calor datur,
fcedo forte amputatur
aciualutulenttd. Item PandulphuSi
fet videte quod igiiishtbeileleuis ad rem dealbandam , dd-
jiec coaguletur. Et in via vhiuerfali dicitur : Si ignis elTet ni¬
mis magnus , fpiritus hiimidus cuolaret ,& frangeretur va^,
& fpiritus fubtilis exiret. Secundo ignis lentus debet efle c6-
tinuus, & nec ad horam cellare. Vnde ih via vniuerfali eadem
dicitunDaigiiem temperatum fub vale tetreo, quod cineres
continet : vafe autem in furno apto pofito , ignis continue¬
tur. Et Morienus inquit ; Eiusigiiis indelinentef ardeatae-
qualiSj&c.Et vt dicitur in T urba:Vna hora minuatur calor,
aut frigus luperet.Et iil libro Saturni dicitur : Ideo dixerunt
omnes philolbphi, leuiter alfando facietis omnes decodlio-
ncs. Et Morieiius ait; Cauenedefuis diebiis aliqudn ob-
liuifcaris , aut augmentes , aut miilues. Sit ergo eius i-
gnis blandus & mitis , qui per fuos dies xqualiter ardeiido
perduret.Item Rolinus:Scitote quod ^s non comburitur ex¬
templo, fedpaulatimj&qtiicquid de ipfo coraburitur,ipfuni
in humorem occiditur.Et Gebcr dicit ; Oportet operantem
fedulum operi vlqileadiplius confummatibneinlillere, vt
tion dimittat opus detruncatum: quia lic damnum acquire-
retiSic Lilium: Dimifit opus imperfedum prbpter terribilia
PHILOSOPH. . ^0/
mala: qu* occurrerunt fibi, & ideo Ccut dccodioncs non
funtaugcndat.ita non funr intermittendae. Vnde in libro Sa¬
turni diciturrln hoc llint multi decepti laborantes.- quia fada
diflolutione coagulant , deinde calcinant cum fortiori ignis
calorc:& fic faciunt in omni dccodionr,quod cft contra Gc-
berum,i]ui ponit totam arcem in fola fublimatione.-pcr quam
puriflima pars diuiditur&c. quod non fit nifi per lentum i-
gnem,qui apud philofophos dicitur Calor folis , quia cft fua-
uis vt calor illius. Etenim calor folis non cfl violentus, fcd
temperatus ; calorautem ignisefl. fortior, quam calorfolis.
Propter quod dixerunt philofophi , Suauitcr coque flento
i^ne.Ignis enim fortis defttuic opus & di/lipat : ignisautem
lentus ad fanitatem perducit , &vnam fubftsniiam generar.
Etvt dicit Gcbet ; Lentus ignis humiditatis naturalis, fiue
radicalis cft conferuatiaus,& fufionis tributiuustvehementior
autem humiditatis cft cpnfumptiuus. His ergo cognitis,ad-
hucreftat dubium , quantus calor folis huic operi eftneceft-
farius & fufficienstquia in lento ficut & ip forti, plurcs poflunc
intclligi gradus. Eft enim lentior lento, ficut in forti, fortior
forti. Ideo difficilius inter omnia arti ncceflaria cftrcgimcn
ignis.Dicitur enim in lib, Saturni: Sciasqnod qui operantur
in hac fcientia , funt decepti in regimine ignis plus quam in
alia re, quia nefeiunt temperantiam ignis. Multi cnimfei'
unt rem ,led eius regimen ignorant. Uifcc erge regimen So-
lisrquia ibi latet tota perfedio. Potes hoc regimen addifccrc
ex duobus, recurrendo ad naturam dScad feripturam. Primo
ergo natura fit imaginatio tua. Nam facit natura fuam con-
codionem plane & continue per calorem folis in vifccri-
bus terrae , quofque ex fpiritibus vaporis mineralibus gene¬
rantur metalla: fictu quoque rege opus tuum . Sc inuenies
perfedam feientiara. Non tamen poflumus in hoc naturam
quantum ad omnia imitari: nec oportet , vt dixit magifter
Boniis.fedfufficitconcinuum.&lcntum calorem, fecundum
operationem debitam ad noftrum opus adhibere, ficut patu#
ra ad fuum:quamvis non eodem gradu caloris.
Secundo fume philofophorum dida,& con lidcra quem ca
lorem dicant lentu.VndcThcophilusaitin Turba: Opottee
autem lento igne comburi, &humiditatc quada vtiouorum
nutricationc.Et Moyfius ait:Ec debet fic comburi & dealbari
tanquam ouoium nutrice, id eft, Icui decodionc. Sicut cnira
YV tiocil
D E L A P I D E
vi-iQic aqua pup;nam ignis prolixuatc corrumpendi, contjj
naadi,&pacrctacicuai,&inlparandi,rciLcctcalorcSolis.hoo
cft leui dccoaione res c jngdancur. Balneum cnim.id cft,ia-
tenfus calor per rc facic.hem loan.Teb*
Ouum coque ttt ui dire:
coque tAnturn fo!i^ mortj
tradatu cum beneuolo.
Irem Mircris.-Nonne nutricis galUnre calore Sc ex ouo gal¬
lus volatilis ? Similiter huius putrcfadionis calore ficcxouo
noftrogillus volans. Erideo putrefiat in mari mendu-iaE-
gypti.C^ippe terrae Perfarum cgentfubfidio aEgypti. EtRa-
fis in Turba : Filij dodrinx introducite maritum ciitinum
cum vxore fua in balneum poftconiugium , & non incenda¬
tis pulucrem gric.nc ofere & motu fubicoprmctur, Reddito
cis fudorem fuum. Et iterum, lnreditcignem,rcquicmquc cis
conftituite:& cauetene fugetiscos nimio igne, comburen¬
do venerandum regem. Ex his collige praeterea , quod tan¬
tum oportet efle calorem , quo aquam emittas (udando, &
nullo modo iiulurecur, fcu congeletur: quia leui dccodlionc
contra naturam aliorum gummi ludat, & coagulatur.Alia in
acre frigido, Sc hoc in acte calido coagulatur. Ideo dieicur m
lib. Saturni, tere & cribra in vafe philofophico , 6c coque Icui-
ter ad ignem, donec color eius mutetur in violaceum Quod
ideo dixittquia tahigne debes coqucrc> quod fimul teratur
durum dcfiillct humidum.Vndein Sohloquiodicicur.Gui fu-
perpone ignem febrilem, &c. Cognolciti t & ignis lentus fic,
ficutdiciturin Via vniuer. Dicitur autem ignis temperatus,
quando potes tenere manum diu fuper fundum vafis terrei, fi-
uc fcutellae,finc latfione.Similitcr etiam in libro Lucis dicitur
ig*nis lentus fiuc temperatus; qua diumanum inventtefurni
potes tenere. Igni-, ergo lentus, imo Icntilfi. d. cicur calor folis
liuc ignis philofophicus. Sed videndum etiam quo fomento
ille calor gcneratur.Eft enim quadiuplcx calor igneus, ad mo
dum fohs, per arte caufatus, fecundum philofophosiprimus fi¬
mi, fecundus balnei, certius fubtcrrationis , quartus carbonu.
Nihil tarnen hic dicendum clf dcigne acris,(cucaelcfti,nccde
igne flaramarrquia primus infuffiiciens cft,vt Cupra didum eft,f
&c. Secundus vero aduftiuus,acutus & omnino impeteinensi
quia fupeiius prohibitum cft,iic flammas cas contingat, eo
infans noftet tenerrimus damnaretur. Eli autem tertius
P H I L O S O P H. J07
ignis iDtrinfecusrrbu^jVt fune olea & res acina": & fecundum
hoc lapis nofter Cuuno sn fchabec ignem , fe l «fiotiofas, n li
cxtcrioiicalorccxtueturacmoucatur Res aurem actnaincc
aliud, aliquici fibi adiungitur : quia ftadm eius fu^ft mtiam
cottumpcrccjvcprardidum eft. Solus ego folis ncftri calor
* ppooen Jus t ft P' r artem, vt!gn;s lapidis aJaiSbim mnuearvir;
&ic Vifiim cft ergo quibufdau),quod I. pis fub trtra dc Seat fe-
jidiriiAbj in fimo equino ca,!' de :Alij in balneo Mana: : Quia
,v :rbs Philolophorum videantur hoiuu» alterum prartipere,.
Dicit enim Rolarun maior .• Coque autem & deftillatii bal-
jneo Mana*, quosifquc videas nigrum tetum in oleu conuer-
fura.Alpliiviusautcma t.Vas in fttrccrc Inimido circunda.Ec
Jlaymund. fnbtcrtarc prateipit in ct niponendo.Sed f qms be-
iiefcrutetur,repcnct,philc.lMphcru inr^^ntione eirc qj omnia
fiantin AihanorcumignccaibonumiQ^ i quando Icnrus cP,
«dicitur calor firT.i,& calor balnei, A caiorlt bs. iHecnim ignis
hamiduseft,quia humiJiratem in lapide caufat & esrrahit.
Eft etiam fimi caior.quia putrefacit. H'ft etia calor terrariquia
Athano: ds terra & fimo coftruituv. Talis etiam caloi melius
potcftinatquaiitatecontinu3ri,qua cal»^: baiuci &fin:!i,S: no
folum humedat a principio Iapidem , (Id etiam in nnedt lic-
cat.E.xperiri ergo cuilibet fingula licet; 1'ed.ratio & audoriiaS
in omnibus prcualet hancellc pliilofophoram inicntioncm.
Illorum namq; priora dcmonlbant, fed Apolbrioraindica-
buntadhuc. Dicitur etiam in Tur. Si fermentum fibi mmi-
fcesjvt dicit Hetmes,dcp;)ne ipfum in (ole, id eP in fimo equi¬
no ad coquendum , donec haec duo in vnum red gantur cor¬
pus ficcum,&c. Et iterum ui Turba e.idcm dicitur. Effo¬
diatur ergo fepulcrum , & fepeliatnr mulier curo viromot-
tuo in fimeJ equino, id cft coquaiunn calore Icui , ac tempe¬
rato , quoufque fponre lungamur. Cuius fimi equini dreo-
dtoePapud ph lofbphos obfcur.i transfiguratio , hoc cft m
nigredinem conucrfio.Et ilipenus didum eP quo 1 ignem fa¬
cere de Percore equino, vel de folijs oliua*, oiKiI aliud eP , nifi
vein coijibuPionc aequalis ac leuis perduret. Et h:c igi'i . noa
potcPdfi, nili ignis lampadis cum oleo. Vnde quidamphi-
lofophus ait; Pone cucurbitam bene lutatam., Srfrpcltasinl
ventre equino calido, ficfic.-; quam cuoiare continue cum i-
gnc lapadis, donec tota exietu , &.materia nigra fueru in fun*
do,&c.Et in Soliloauiop.hilofpphico de igne febrili loqncns
■ yV * dicit,
,eS " DE IAPIDE
dicit. Qm non potcft fieri nifi per licinium lampadis cum o- ■
koEci^ib.Satur.dicitur : Ignisphilofophicus non cft ignis ::
vulgaris. Mulli ipfumputauerunt debere fieri cura carboni-
bus.cum lignis, vel cum folijs oliuarum , vel cum ftcrcoiibus ^
animalium, vel cum oleo, & cft ibi botta intcntio.dummodo ^
tamen fciant facere licinium debite. & hi pene omnes funt de-
cepeirquia nos non habemus nifi vnum ignem : & hic eft cum :
licinio philofophico.Licinium autem hoc numquam com¬
buritur, nec diminuitur. Fit autem cum Talch praeparato
cum filis bombacinis,vcl vibicinis,id cft,faais de tubere vibi-
cis arboris.Vndc nihil oportet operatorem facere, nifi oleum i
tantum ponere. Cum tali igitur igne perficitur operatio no-
ftra, aliter autem non.Iam enim docui, quod ignis excefiluus
cft cauraerroris,ignis vero lentus eft caufapcrfeaionis. Ignis
ergo philolophicus de licinio efle debet , & efte de tribus filis,
& fila non fint grofla.Et loan.Teb.ait,
^ejle con/eruatur.
tribus filis tgmaJur,
cum lunari radio,
filis^eftisjitquaternist
rubra lux tn lucernis
Ex his concludc,quod ignisphilofophicus nofter, cft ignis
folis , balnei , fimi & lampadis. Idem enim funt,vt femper ae¬
qualis ardeat,uifi forte ardeat in vltima rubificatione , quan¬
do fulphur eft omnino incremabilc fadum , parum 'augetur,
&quafiinrcnribiliter. Per hunc namque modum fpiritus ae¬
reus primo cum aqua extrahitur : deinde anima, qux cft ful-
phut & timftura foluta : quae iterum corpori reddita, per i- i
pfum corpus viuificatur , & paulatim ad ignis fufFerentiam
disponitur, quoufque vltimo ignem non timeat. Vnde la¬
pis vltimo ad tantam pcrfedlionem venit, quod igne funditur,
vt oleum, in aere vero parum frigido induratur vt pix,vel cera,
nunqua tamen in igne diminuitur ctiarafiftarct mille annis
in igne.E t quia cft ignis ex igne,debct reduci ad igne, quouf¬
que ignem non timeat, vt dicit Calid inT urba.Et hoc eft olea:
philofophotumcxcoiumftioneanim^ & corporis confcdfu,
a quo corpore anima prius fuit extradfa per ipfum fubtilcm,'
qui eft aqua & vapor aereusrqui fpiritus corpori non coniun-,
gituritcrujnifi mediante knima.Ec ideo oportet prius anima
extra-t
/
P H I L O S O P H. jop
extrariam cum fpiritu vniri,vt poftea ambo fimul cum corpo¬
re coniungaturj&viuificentipfum corpus &occultam natu¬
ram manifcftcnr-Hoc autem oleo nifi calido & humido fepa-
rctur, aliter haberi poflctjVt ait quidam philofophus adTho-
rnam filium feribens, humido namque aqu£C extrahitur cali¬
do anima,& aqua defendit corpus a combuftione. & funditur--
anima vero tingit & colore firmo & permanente.
determinato tempore perficitur.
Cap. XXIL
DEinceps vero de tempore videndum eft, fcilicet quan¬
to tempore lapis perficitur. Circa quod philofophi va¬
ria (cripferunt. Quidam enim breue tempus affignant,^
& quida longumjVt patet inLilio. Ex qua re perpendi potefl:
q? vno. tempore citius perfici poteftjqnam in alio: fimilitcrct
iam ab vno operatore citius qua ab alio. Similiter etia in vno
loco citius quam in alio. Sunt enim duo qute opus accelerant
vel retarda.ntificut funt duoeadequte perficiunt vel deftruut,
fcilic.indufiria operantis,, & virtus catli influentis. Vnuseninr
magifter altero ingeniofior eft , &intcllc£tu perlpicacior, &
exercitio diligentior & cautior/ Qud ergo meliorem radicem
eligit.aptiora vaia& inftrumeta parat, moderatiora regimina
accomodat, profundius caufas ad e£FctSus,& econtra compa-
Xandopro’^icit,no.biliora loca excipit, deuotiori mente Deo
& fani^is oblequiturjcitius proficit. Ideo iubetur artifex duo
facerc,primoDeum opt.max.votis & puro corde colere, vt in
intellectu altiC illpftretur , &vniucrfa impedimenta, quae a.
dia.hp.tp aduerfario hoftro afferuntur, quas innumera accidc-
pe polTunt,ab cius opere remoueaniur.Secundo veto faepe cir¬
ca vas morari, & diligenter ex vifis coloribus & naturae varijs
formis conijccrc , & comprehendere mirabilia opera natU-
Xae & bei cum fuis caufis & cffcClibus. & fignis , v t ex his fc di¬
rigere in regimine feiae & pericula & incommoda praecaucEC»
ynde dicitEilium.Philofophi pofucrunt huius combuftionis,
vel alTationis terminum diucrfum , forte propter locorum di-
ucrficatcm humidi & roridi a ficco:quia in humido velocius»
&inficco tardius congelatur hoc opus, vt ait Aftanus: Te¬
rreas cum Hermctc.vt totiescotinuctur, iteretur, &tcratuto-
pus in fimo coquendo , donec vifui patefiat, ita quod operis
muiatrotc docear. Quamvis etiam caelum folum hoc opus
y V 3 nnc
510 D E L A P 1 D E
fiiic arte non efficiat , tamen nu ! nm cooperatur Sradianait;
cjuia in omne opusnaruiae pei ie inflari t. Et hoc autem opus^
licet fit arci$,(flcamcn ciiam n3tuia*,quiaigneperficitur.Di-
«ffiim 'ft autem lupra^ quod ctelcflis virtus per ignem maxi-
rne, fi,:oc enam per a!ia media clerhenia locis & rebus effici¬
endis influit, & vno tempore plusquam in alio, & fimilicerv-
nt loco plusvpiam alicriivt quotidiana manifelfat cxpetiecidr
& ideo ex h ic patre porefl: accidere acceietatio, vel operis la¬
pidis tarcl itioificut eriani nou omnes gallinas .Tquah tempo¬
re pullos edunt. Qmcquid c3tr.ea'fir,magrKi diffcrcniia in tc-
po.e clTe non pottfl. Omne s autem com i'un,rcr pdnunta.
inenfet operi pcrficicn.lo.-aliqni vcXvi pdustaUqui miniis.Vndq
i ' quit 1^1 ICO, quod pauciores dies praiparationiseft circuitus,
Hc refol jti.i luminaris maioiis. HtRafis in Lb. trium verboiU.*
^puitusiue veteitur in corpus, &. cotpu, in fipiricu, &itf'cuni
rpiritusin coipus^&c.& tunc fada efi amicui’ i. urrfirigidurn
(Schu.iodurn, inter calidani Sc ficcurri. Et hoc fi; viccut‘e bei>
ac te nperainento ignis, ac moderantia tcimihi'tum i-Iius.Ec
h Ullis longitudinis tcrminuseft da'orum's^ rcpieir>',^4' i^ro-
pter quod opoitec artificem folicscu eife in regindne ignis.
Item in libro Saturni dicitur ; Pone vas ad folcm noflrum in
Acic^tis fig^iio,& dum futrit in Leone, morare prope vas, vlqut
dum vcneiitin Sagitranu & refpicecjuomodo mgiefcit , al-
belcic , vel rubercit,&,c. Et Rhodianus dicit : In hoc Opere eft
fahus Luna? , & circulus Solis ; & fuutin eo cid gra'dirs , pri¬
mus debilis^ (eci/ i us fitmus, tertius pcifcdltis. Et funt tres ter-
mmi: primus quando So!'<ft inAiictc ficui fua exaltatione;
fecundus quando eft in Leone , tcithis quando cftin Sagitta¬
rio, hem aqua tribus menfibus foetum coferuac .-aer totidem
fouec lignis totidem cuftqjfit fic colorat; EcMireris diciiitrii
plex cflfegimcn lapidis : primu fdgidu & humidumjfecundu
calidum fichumidii temperatu, tertium calidum ficficcum.l-
tem quidam aliusphilofophus ait: Secundum philofophos.
Lapis nofter paruUi diftat a generationchominis , ficideoin
quadraginta diebus praeparatur per eius folutionem fic putre-
factionem. Deinde vero vfque ad quintum menfem perfici¬
tur in medicinam albam : qux eft Aurum album. Efficitur
enim tunc tanqiiam oleum album vt nix , 6c tuncconuertit
^ Meicunum.in Aurum album ( licet in paruaquahtiraic, liifi
poftsa compofitum illud denuo l^tSc luo tanquam infans
1*'
P H I L O S O P H. jfi
blande nutriatur , & bibat quanrum bibere poterit : &hoc
multotics reiteretur , femper expediancio colores, & albcdi-
nem tandem,{ii'crubedincm,qiiourqt)c fiat Draco fitiens, Sc
titidVura fiimi (fima virtutis fupren.x. Deinceps vero v!que ad
nonum menTcm conuertitur in lapidtm rubeun'& fixum. Vn-
de lapis tantum teneri debet in ignem quoufque de vna natu-
rainaliam, & de vno colore in alium ampiuis nmtaii non
polfitjfecifiatficut fang iisrubicundilfimusjflucnsin igne fic-
ut cera:ica tamen fixu , quod numquam diminuatur. Et fioc
cftolcum philofophorum conuertens Mercurium, & metal¬
la impcrfcdla in folcm meliorem minerali. Vnde medicina
poft quartum menfem incipit rubere, &continue augraCnta-
tur in virtute, colore & fixione. Et iic non immerito hominis
generationi airimilatur,yt dteit Moneii. in Caftrcnfi : Primo
enim cftcoiius,idcftroluuo feminis quando fcilicct Mercu¬
rius calore deftillat.Secundo conceptio, quando corpus per
aquam difioluitur.Tertio imprxgnatio , quando vniucrlali-
lercommifcentlpcrmata r &haccfinnt per quadragina dies.
Quarto generatio fiuc ortus i quando videheet anima infun¬
ditur, & ad perfcaam albedinem ducitur : quod fit fecundum
quofdam in feptuaginta diebus, vtl circa. Quinto nutiitio
quando ad rubedinem & fixionem roboratur &c firmatur. In
albedinc ergo lapis oiitur,fcd in rubedine cibatur, & in foitiy
tudinem virilem nuniturpcifcdej&c.
i» ^•ino regttnine e fi folum 0'giiJy
ra ogera/imul.
c AP. XXIII.
QVamvis aute lapis nofter fia: ex vna rc,& folo vno repi-
mine ignis, ficui fupradiaumeft : tamen a principio:
quia cl\ etiam res imperfecta, & etiam non fit clixir pcc-
fcdu.nifi per artem perficiatur. Non perficitur crgon.fipec
varias digcftiones,antequa ad pciftCta digeftionc pcruenia
tur.Diucrfae quoque digeftiones generant diuerlos co ores a ^
inuicem tamen oidinatos.vividcmus ad fenfum.Dmcrfiautc
colores in cade rc fibi fuccedentcs.oftcndunt naturaru & tor-
marumutationc.Idco Lapis noftcr,anteqpcrartcpethciatur,
VV 4 transit
pi, D E L A P I D E
tranfit de natura ad naturam, & dc colorcin colorem ,& fi:
faspc corruptio, ac ficftcpe generatio, & habet infcdiucrfos
concrariosq; efFc<aus , & recipit nomina varia, & fiunt in vna
re diucrfa opera, quae tamen, quia ad vnum terminum ten-
duntrvnum qnoque opus dicuntur. Ex fine ergo intentio &v-
nitasopcrisexc!iacrficatecfFeauum,eftdiftinaioopetum.V*
num ergo opus efl: fablimatio ; multa opera funt folutio , pu~
trefadlioi calcinatio , fixio , & his fimi lia. Primo ergo vnum
opuscft fublimatio. Dicit enim Alphidins&fimiliter Satur¬
nus, totius Operis intentio noftra , non eft aliud, nifi vt fuma¬
tur lapis nobfsnotus, qui dicitur Arabice Adrop , Latine vero
plumbum ; & cfilapisphilorophotumliabcnscxccllentifli-
mas virtuies fuper omnes lapides, & ponatur in vafcphilofo-
phico adfublimandum : & tamdiu fublimetur : donec in vlti-
mam puritatem fublimationis deueniat. Et hate eft prima &
vera operatio. Gebcr quoque ponit totam artem in fola fub-
hmatione. Et verum dicit : quia haec fublimatio/cilicet phi-
iofbphica, non eft fublimatio vulgiifird Comprehendit vtique
omnes has feptem operationes. Prima cfl: purificatio j vtpu-
riffimamfubftantiam accipias. Secunda cft folutio, vt totam
materiam in aquas foluas. Tertia cfl purificatio, exeo, quia
nihil nafciturnifi prius putrefeat. Et ideo putrefiunt , vt ma¬
gis digcfta melius feparentur. Quarta eft ablutio; quia res
lordida oportet vt abluatur a corrumpenteimpuritate. Idem
4urtnicftablutio,inceratio&mundatio,commixtio&com-
plcxioin hac arte. Qmnta eft coagulatiorquia oportet, quod
aqua fuauitet deficcctur in folc cum terra, & coaguletur &
tcucrtatutinpulucrcm. Sexta eft calcinatiorquia res calcma-
ta cftmagis apta ad fublimationcmi & eft ptopinquior fixio¬
ni. Et hoc a multis philofophis vocatur fufio , &inuariabiliy.
Et omnes iftae operationes funt & fiunt in fola fublimatione.
Et ideo qui pcrfcac noucritfublimare, totum opus perficere
poteft. Eft ergo fublimatio partium fubtililTimarum a grof-
lis, vel non fixarum a fixis feparatio. N am partes non fixS cle-
uantur pet fimum, feu per fumum. Et oportet prouiderevr
npn fugiant ,fcd cum fixis figantur. Et ideo remanent , vt vc-
ociorcm fufionem prteftent partibus magis groffis, & cas a
vmficationc defendant. Per has ergo feptem dispofitiones,
qux funya fubhmanone, quilibet iniclligcns poteft venire
ad perfcdionem operis. Et hoc totum fitex vno vafe. Ideo
noA
P H I L O S O P H. 51J
non fis ncgligcns in mundatione, quae complctut per fub-
limationcm; quia qualis erit mundatio, talis fcquetur per ea
pctfcdlio. Ex his ergo elicitur, quod Tubhinatio dicitur lapi¬
dis affinatiojVtfcilicct fiatfublunis infubftaniia, virtute &
colore. Vnde ait Hermes in T urb. Qui fciuerit aereum ab a-
quofo, & aquofum a terreo ficco fcqueftrare, & puriores par^
tcs. i. aereas, fpititualesae fubtilifiimas admuarc,& cxipfis
medicinam formare, erit indagator perfccJili Ili mas perfedio-
nis. Et ficut dicit Geber: Imperfedtum in uofiro magiftetio
perficimus per fe, fine alicuius rei extranea: commixtione.
Lapis enim nofter a principio impcrfcdluscft,fcd vtrumque
perficimus quod in eo eft,(cilicet corpus & rpiritum cum fub-
tiliflimo ingenio, feparado purum ab impuro, fubtile a grof-
fo, fpirituale a corporeo & feparata optime mundando, ac
fubtiliandopcrdigcftioncm & decodionem, & lubtiliatav-
niendo, & maximis virtutibus & coloribus perficiendo pec
fixionem, quousque' producamus medicinam puiifiimam,
& rubtilifiimam , penetrantem & tingentem corpora imper-
fcdla in nobililfimum aurum,vt vult Hamis inT ur. vbi fopra.
Et haec eft jpprietas fubliraaiionis.qua: no fimul,fed per gra¬
dus, ad hanc lapidis perfeifbioncm transit & tendit. Debet c-
nim lapis ifte per artem fublimationis, ad fummum gradum
complementi paulatim peruenire.Q^od & ijs fignis certiffi-
mc cognofeitur; vt ponit loan. Scotus in fua quarftione , fcil,
fifiatacre fubtilior&ladc nitidor: fi fit vino rutilentior, &
fanguine rubicundior: fi fit eledro liquidior:fi fi t gracili fpu-
ma ampullofior:fi fit furiofo vento Ipiritualior: fi fit aqua vi-
ua limpidior: fi fit ignis pugna fixior & fortior : fi fit in omni
frigore, quantuncunque magno, & in omni calore quantun-
cunqueparuo incoagulabilis omnino. Ethasc oroniaper
diffinitionem Alchemiae notificantur: qiiam ponit Lilium
dicens: Alchcmiacftfubftantia corporea exvno &per vnura
compofita,ideft ,pcr vnara operationem preciofiora adin-
uicem, per cognitionem & cfFedl;ura:&cadem naturalicom-
mixtionein genus melius naturaliter conuertens. Haecergp
medicina eft Mercurius non vulgi, fcd philofophorum pec
fublimationcm mundatus, fubtiliatus,tindus&fixatus, &
non tingit nifi tindus &c. Qma qualis erit eius dirpofitio&
mundatio talis erit & eius perfedio. Perfedlio enim magis p-
ficit.Ex qua re perpenditur, Quod virtus lapidis eft muUipli-
V V 5 cabi-
>t4 D E L A P I D E
eabilisin infinitum; Qii’a{iper congruam rublimationem
potefl perfici ad cantum gradum virtutis & nobiluaiis, pote¬
nt vtiq; id maiorem gradum , pet maiorem perfici fublima-
lioncm, nec erit ftatus in a!iq lo vno g> adu, faitem nobis no-
to, Q^imuisnon fitvnain t( t > regimine operatio, quae di¬
citur (ublimatiorppopcer vnum fiacm in omnibus intentum:
cft tamen nihilominus multiplex operatio propter diucrfosi
cfF (flus & colores ac naturas, quae in vno opere, feu regimine
pervaria tempora cuidentet fi ituvifu .Sunt quippe duae ope¬
rationes, funt tres.funt qu3tuor:& fic deinceps v(q; ad decem:
ihaovfq; ad piares. Qux tamen omnes veluc partes perfedtae
rubbmirionis funt , in fublimationc vna communi, omnes
particulares operationes conneduntur , ficut particula¬
res feu fublimatioDcs lingulares. Omnes enim habent pac-
ticularcm finem &coramunem.Communiseftpcrfc<lla fub-
limatio &coloratio,reu purificatio.Particularis vero talis.In-
ter caercra vero opera funt duo principalia taquam immedia¬
ta, fub fine vlcimojfcilicet opus album Scopus rubeum. Vn»
«nim & eadem medicina ad album &ad rubcummifi diffe¬
runt per maiorem & minore digeftionis & perfrdionis mo¬
dium feu praeparationis. Vnde ait quidam philofophus , Nihil
poteftfietiAurumfnifi prius fuerit Argentum. Dequibirs in¬
fra dicetur. De his dicit Morien in translatione noua; iftud
magifterium, binis indiget creationibus, atq; binis confedli-
onibus,quaeita ad inuicem funt connex.T?, quod quando vna
earum perficitur, totum m igifterium limilicer perficitur. Es
tamen vna via confiat cius narura.atqjvna confe^Sio talis eft,
■qualis altera, &c. De his in T ui ba dicitur, cft ex duobus, & a-
qua fimiliter ex duabus naturis, & opus albi & rubei cft vnuni
opus; opusalbieftmedictasopcns & principium ;opusvero
rubci cft fecunda medietas. Ideo totum opus vnum & primn
opus.quod non praecedit. Aliud opus cft extradio tindura-
tum: & fecundum hoc etia poteft poni duplex regime. Vnde
dicit Mirer. Nofeas amem quod philofophorum regime du¬
plex cft: vnum tamen difficilias,qaod oportet humidita ere-
gt & alfatione. Altera auce figura ficcicatc regitur & humidi-
■latc.Eode modo poffent diftingui tres operationes, 5c earum
fimiliter tria regimina, fic eciao» quatuor:& fic de fingulis vel
Caetccis.fcd nunc non eft neccfla fermonem plongarc , quare
fuinmatim principales operationes perftii ngeda: funt,vc b rc-
uiter
P H I L O S O P H. jij
uitct ordo naturarum habeatur, & ex his plura alia intelligar
t! r ab ingeniofo artifice.non enim omnia fcnbcnda funt.lcd
pecctiam fcribi polTuDt. At iniitiliicrhuicartifc applicat, qui
non ex feipfo plura operi neccflatia & opportuna noucrit ex¬
cogitare. Dicitur ergo in lib. Saturni: Accommoda bene ign|
in iurno, & fac quod tota materia foluatur in aquam: deinde
rege lento igne , donec maior pars vertatur in puiuercm ni¬
grum. Quiaquando lapis noftcrcft in yafe noftto , & mate¬
ria noftra feniit folcm noftrum, ftatiin foluenft in aquam.
Ifta autem aqua Ctlit in caput valis per fumum, id cfijpcr ven¬
tum ,feu peracrem. Etpoftea iterum dcfccndit ad fundum
vafis, & foluit materiam & reliqua paulattm in aquam. Et fic
liraul cft fublimatio & didolutio Lapidis, &'vtrunq; fc.afccn-
fus dcdefcenfus diciturdiflolutio.Poftea incipit ihgrofTari &
conoerti in terram : & paulatim terra ftans fuper aquam > de
fccndit ad fundum vafis, & efficitur nigra & fostuIenta.Et tuc
dicitur putrefadio. Poft vero longum tempus terra nigra ca¬
lore folis & aqu« ablutionis remittit colorem & odorem foe¬
tidum. Et tunc vocatur Ablutio fcu Mundatio. Deinde vero
aqua diminuitur, & terra per temperatum folem deficcatur,^
&cmic vocaturCeratiQ:quiatunc totamateria conucrticur
in terram fi bene feias operari Et it^ hoc tota vis regiminis co-
fiftit, vtlcilicet conucttacur in terram. Coniicria vero tota
materia in terram fttidam ftaniem, nec fe fundentem, voca¬
tur tunc congelatio :& vfqjad hoc tempus agendum cft cu
maxima cautela: quia in Hqc confiftit quafi totum magiftc-
liu.Vndc Herm. Vis cius integra eft , fi verfa fuerit in terram..
Xotum enim magiftcriom non efl aliud,nifi facere iblutionc
redam &congclationcm perfedam. Materia vero congela¬
ta, & per maiorem Solis decodionem perfede dcficcata, in-
cipitdc3lbari,&fundivtoleumalbara:&tuncdiciturCalci-
natio, & quando venerit vfquc ad pctfcdiara albedinem: ita
quod illa albedo fit fiipcr om «es albedines, tunc vocatur De¬
albatio:^^ tunc Lapis cft perfedus ad album. Q.^o fado con¬
tinuandus eft ignis, quoufq; Lapis non varietur amplius d«
colore in colorem, fcd teneat firmum Stinuariabilcm colo¬
rem &rubicundiflimum.Ec tunc vocatur Fixio. Et ficLap^
nofter phyficus perfedus & abfolutus cft ad rubeam.
314 D E L A P I D E
Qmdcogmtto colorum necejfaria efl ad dtrtgen»
dum regimen nofirum.
Cap. XXIV.
DTucrfitas colorum, oftcndit diuctfitatem digcftionum.
Ia omni autem rc naturali & artificiali funt diucrfi co -
lorcs fecundum diucrfitatem digeftiouis, quarodiu res
ipfa eftin motu & in via genctaciouis, Vnicuiq; tamen rei cft
proprius calor & naturalis, quando cft in coplcmento vltimij
digeftionis, ficut patet in floribus & in fruiftib. & in lignis &
animalibus. Cum ergo Iapis philofophorum longa arte per¬
ducatur, & per multas digeftiones transeat , innumeris quo¬
que colorib.variaturSed quia res artis cft & naturae, vnu folii
colorem fibi proprium determinare. Et quia fit non vt fit,
fcdfit ad aliud, ex fine ad quem fit oportet cius colorem
determinari. Fit autem adAurum. Aurum autecitrinum cft;
quare ncccflario citrinum participabit. Et quia non fit vt au¬
rum fiat, fcdvt ex alijs metallis aurum faciat. Alia vero me¬
talla in fuis coloribus ab aureo diftant multum & vna res co¬
lorata, alteri mixta colorem vtriusq; variat, & minori maio¬
rem impedit, nec colorintentus acquiritur, nifi alterum co¬
lorem & proprium multum excedat. Et ex hoc ncccflario co-
cluditur, quod ante omnia oportet artificem praecognofcc-
rc colorem propriuin & naturalcm,qucm Elixir debet habe-
re.vt prius fitincognitionc,quod effe debet vltimu in exeeu-
tionc. N on fufficit autem vt fit citrinus citrinitate Auri, quia
fic non tingeret metalla imperfeda in colore auri; N ec fuffi¬
cit vt fit rubeus quacunq; rubcdinciquia fic non multa quan¬
titatem tingeret inuariabiliter , fcu immutabiliter: quia non
omne rubeum tingit citrinum, fcd 'rubeum valde excellens»
Q^rc oportet, quod artifex per congrua digeftione veniat
ad colorem Elixir ab arte inucncum.Ec illud rubeum erit cx-
ccllentiffimum & immutabile fecundum Ipecicm , & etia fc-
cundu minus.no autefecundu maius: quia femper debet ha¬
bere poflcaugcri.-fed ante hunc coTorem rubeum cxcellctif-
fimum,infinici funt alij colores, quifuiitimpfeifti: quosna-
turanecats principaliter confiderat : fed tamen funt via & p-
fagia,feu figna & indicia coloris perfeifti. Ecideo ars illos no
multum confiderat, nifi in quantum funt indicia peruenien-
. diadpcrfc'ftamac defideratum colorem. Et aliqui ex his co¬
lori-
P H I L O S O P H. JI7
loribus funt magis propinqua & manifefta indicia bona dis-
poficionis ad finem intentum. Dc his ergo principaliter ince¬
dit ars, vc vera dc cis habeatur cognitio, & dc alijs non curat.
Sic ergo hac ars tres principales confidciat colores : ex quib.
coniefturare potcft,fi operando bene proceditur, & fi fit fpes
effeitum confequendi.Sunt aute hi tres, niger, albus & rube¬
us: niger in principio: albus in medio, rubeus vero in fine o-
peris. Niger corruptionem indicat rei, & bonam permixtio,
nem vel commixtionem humidi cum terreo, &eftgcncrati-
onisinitium. Nihilcnim generatur, nifi ex altero corrupto.
Albedo vero cft fignu tetminatahumiditatis fuperflua.Vndc
calor agens in humidum generat nigredinem, & agens in fic-
Cum,deficcandohumiditate,gcneracalbcdinc. Rubedo vero
caufatur,ficocinuctur calor in ficcumalbu.Ynde omnes phi-
lofophi iuflcrunt iftos tres colores in regimine lapidis diligc-
tcr c6fidcrarc,&co ordinequo didi funt-Rofardixic; Obfer-
ua diligenter, ne opus tuu rubeat ante nigredine,& pereat per
cobufiione tindura. Decoque omnia fimul in aqua alba,do-
nceverfa fuerit in nigredine. Si enim in principio mixtionis
feceris raultu ignem, comburuntur orania,& fcquitur corru¬
ptio in tinduris. Vnde Pandul.in T ur.ait.Caucacis ne incen¬
datis ignem in tenfiorem ante tcrminum:quoniam fic £es no-
ft rum rubeu fic, quod nihil vobis prodcft,co quod in initio re¬
gendi vultis albcdine. tunc rubeu facitis , &c. Et Socrates ait:
Coquite ipfum donec fiat pinguedo fpifla.-Poftca accendite
ignem fub co, donec fiat lapis albus, Poftea iteru coquite do¬
nec priuetur humore , & fiat puluis ficcus. Item Eximenus in
Tur.Coquedo ipfum liquefacite,quousq; fiataqua, vel vtarr-
gcnt.viuum:deinde aqua nitri imbuite, donec fiat vtminius
liquefadus.dcinde coquite , donec coaguletur & fiat ftanno
limile. Tunc maximum cft arcanum fc. lapis , qui ex duobus
compofitus cft. Regite ipfum iterato coquendo, donec fiat vs
crocus cxccllcntiflimi coloris &pcrfcdionis.&c.
primum m regimine opus, (lapide pojito)
ejl dijfolutto.
Cap. XXV.
I5torum duorum corporu.fc.Solis & Lunae 'cum Mercurio
coniundioimhac arte cft ncceflaria ad album Elixir & ru¬
beum, ^a cum ipfisMcrcuri*’mifcctur,&figiturcumaximo
inge-
DB LAPIDE
ingenio. Sed hcc minime peruenit ad artificem dura: ceruii.
cis.Ec'hocnonincelligicur ( ve dicit Rof ar. ) dcfole & luna &
Mercurio , in fua natura metallica confideratis : fcd bene de
hoftro lapide, qui omnium tri.im in fc continet proprietates*
Eftenim compoficusex corpore fc. albo &rubeo; !5cexrpitica
inercunali volatili. No aucem ex his fit Elixir,nifi corporum
corudein redadio,ad luam piimam materiam, cjuaeeft aqua
vifcofa.HjEC autem rediidio per nihil aliud ita conuenientee
fit, ficur per Argentum viuum,qui cxipfolapidceftiquia ipsu
habet polle folem & lunam ad lua primam materia reducere:
Ideo indiges, quod in dilTolutionc lapidismultum labores, fe.
fiubtiliores parces a grofiioribus ,& puriores ab impuris dis-
g.-egando. Quare verum opctis principium crt lapidis dillo-
liuiu. Ex qua tccoguofcuur , qtiod lapis non eft aliquid mi-
heralciquia in illis prrecedit vel calcinaiio vel fublim.atio; fcd
per hoc fc principium corpora ad naturam primam redigun-
turrquia fic corpora aufccnturcu rpiricu,& fiunt vnum cu ca,
& nuoquarn leparantu),(lcut ncc aqua mixta aquae, &vituq;
in alterum agit,l'cat m rem fia: naturar propinquam. Et btee
Iblurio corporis fit cum coagulatione (puicus coagulatio
fpiritus.fit cum folutionc corporis. Et ideo patienter fuftinc
& coque & reitera : q.iia qii imo magis teris , tanto magis
mollificaSj& grofium fubtidas : fic cAim fpiritus cum corpo-
rcimpafiatur : qux autem impaftantur ex toto refoluuntur»
& haec imp.aftatio fic cum alfatione. Ex hac radice fequitur:
quod corpus cum fpitiiu ar':e''dit , &.rublimatur , ac Ipiritus
cum corpore fixatur: & vtrunqucvnam & eandem naturami
eandem, virtutem , eundem colorem recipiunt, Etquamuis
hoc fiat poli tempus longum , huius tamen initium eft ipfa
folutio; &idco maxmae ad artem cft necelfaiia: & hoc vo¬
lunt philofophi vnanimes. Dicit namque Haly in Turba:
l^ifiquodlibct corpus in aquam vertatis, ad opus nonper-
uenietis. Er Pandulph. Scito quod omne corpus diftoluitur,
& cum fpiritu cui comm xtum eft, fic proculdubio cito fpiri-
tuale. Similiter Bi^nellus ait; Nili corpora rpilLi cum natura
corpore carente diu diruatur, qaoufque corpora fiant incor¬
porea ,& velut fpiritus tenuis conuirtatur , non poteris il¬
lam cenuilfimam animam tingentem extrahere, quae in na¬
turali ventre occulta cft. Item Thcophilus dicit : Accipite
jaagacfiam albam,, id eft aquam yiuara, matam mi^fjulo,
ic ic-
P H I L O S O P H. 5J5J
& terite coquendo non cum manibus, quOufq; tenuis fiata>
qua* Et I jan. Thebao.
H.tc res f» tmo csnfr icetur
^ ionfrteatu hurij edetur
ac^uasnfujlbtlt.
Et far s nulla remittetur
fia> .'ts^rojj*, qutn aquelur
Ltrr/fl.am infoluhtlem.
Et GalHnatius auttoi ait:Sciro quod magifterium non per^*
citur, nifi iota terra foluaiur H ecfuntdida in genere dcdif.
fclutione lapidis, opotter autem fpecialibus deip!a diflcrerc
Primo conlidjtandus cft finis propter quem fit. Fit autem jp-
pterduc: primoquidem vt corpora adfummam fimplicitacc
rcdur-antur,id eft.vt fimpliciora redigantur qua fieri polTunr^
vc dicif Io m. Scotus.ldco primo foluuntur.vtpoftcrms pau¬
la tim fublimandoad maximam fubiilitatcca reducere pelli¬
mus. Opus autem foiutionis ( n dicit Rofarius ) fuit inuentu
non propter aliud , nifi ad Tubtiliandum. Primo ergo corpo¬
ra dilfoluuncuc cum fpiritibus, vtfiant ficut fpiritus: & vtpoH
hoc magis magisque fubtilicntur, quoulquc totaliterad na¬
turam fpiriruum reducantur. Quanto ergo pluries foluitur^
medicina fubtiliatui & coagulatur, tanto magis fubcilior ef¬
ficitur &virtuo(ior. Vnde omnia quae fublimantur, duobus
modis lublimantur, qucedam pcrlc, &quxdamcum alijs.
Mercurius ergo cum fit fpiritus, per (c fubliraat ur : terra autc
noftra cum fit calx corporis non lubliroatur, nifi incorpora¬
ta optime cum Mercurio. Conrcrc ergo calcem & imbib«
cum Mercurio noftro , &coqucdoncc fiat vnum corpus: Sc
noti te taedeat hoc ipfum multoties reiterare,- quia corpus
non afccndctrutfum, nifi incorporetur cum Mercurio. Et
ideo ncccilccfi,vc quantum potes magis corpus fubtilics, &
anima fuam fubrrahas, & cum Mercurio fortiter piftes quo-*
ufqj fiant vnu. hiare cigo folutio dicitur prima fublimatio la¬
pidis; & hanc fublimationefacim^jVt reducamus corporaad
fubtilcnatura,vr fiant ficurfpirii®,?. reducamuscaad fua pri¬
mam matena, &vtairumant vnu colore, & nifi harc folutio
pccdar.aliij lublimationcs,funt fublimationcs incoucni^tes,'
& no coucniep ter fubfequutur.hdqcquoq; folutio dicitur ca¬
rri tio q nonfitmanib. fedigne, vtfupradidu eft. Hic etiam
loiutio in aquam non intcUigiiur ficti, ficut fit folutio vul-J
DE LAPIDE
garis in aquam nubis, fcd eft folucio quq fit in aquam vnftua-
fam feu pinguem, vc inquit Scotus & alii, donec totum retoU
uatur in aquam, & fiat res vna tandcin.H^c tamen folutio no
cft propri:folurio,licetfic appelletur, fed potius liquefadio
ad inodum ccr«^.Ab hac ergo difTolucioneprima incipit, & fic
per multos gradus lapis philofophicus conteritur, quoufquc
vitimo loco pctfedtifiime fubtiliatus remaneat, habens vittu-
rcm omnino fpuitualcrn , ad penetrandum omnia folidaSc
dura ;vt dicit Hermes. Et ifto modo educitur dc potentia ad
ailum perfedum. Supra enim di(^umeft,quod aprincipio
lapis impcrfedusefi, &compQfitus etiam de corpore ScCpi-
litu, habens in fe pro parte naturam volatilem, id cft,aeream,
& pro parce fixam , id cft terream. Eft enim de natura Mercu-
rii adhuc de natura folis & lunae. Vnde virtus mcrcurialis
cuolat, Sc virtus corporis fixa eft. Qttare tamen vnum in alte¬
rum agar, Sc vtrumq-,impeifedum, alterum perficit mcdiar^c
remmine congruo ; ideo ambo volant vt fpiritus : & ambo fi-
xa^itur.vtcorpusiquiainfeparabilitcrvniuntur.Et nihilomi¬
nus naturalis fubcilitas &fpiricuaUtas per frequentem itera¬
tionem folutionis &rublimationis augetur, & completur, vc
vult Rofar. Secundo fit diflblutio,vt ex corporibus anima ex¬
trahi pofilt. In ipfis enim corporibus naturam fixi habentib.
eft anima cu tindlura alba vel rubea. Et hsec anima eft verum
philofophoru fulphur & oleum ipforu, & quinta elfentia cor
porU,quia fulphuris proprietate habet, & virtute coagulandi
Mercurium ac tingendi. Et ideo dicitur a Maria prophetiftTa,
Coagulucoagulans,&abHccmetediciturFcrmentum.Hacc
aucem anima non poceft habere perfeda virtutcm&complc-
tam coagulandi Mercurium, & tingendi metalla , nili extra¬
hatur ex fuis fulphurciiatib.& cu corpore fuo coniungantur :
lafuisenim fulphurib. complete tingitiMercurio autevnita
fpi ritualior efficitur : & Mercurius eft mediu coniungedi tin-
^uras.Ncc ha:c anima poteft extrahi a corporib.nifi perfecte
diflblutis : quia per oes parces difFufa eft. Corpora quoq; non
diflbluuntur nifi perMcrcuriuifcd nec fubito diffoluutur, fed
paulatira. Quare oportet lapide fummo cumiaborc ac indu-
ftria diflbluere. Et cu tempore, vt anima poflic extrahi & cum
Mercurio vhiri',&curpiritufubcili fubtiliati, donec fada fuc-
rit fpirrtualis omnino, & n5 poflic facere corpus fuu fpiricua-
Ic. Ethocvblunc oesphilofophi. Dicit enim Mireris: Calor
folis
P H I L O S O P H. jii
folis, fpintus aeris, & hiimiditas roris animam extrahit & ve-
gccat.lgncaenim nacucaigns flaminis & igni fimi equorum
fcqueffratur.ac fic tandem viridis coloris. Ec ideo vocatur A-
uis & fulphur>& (imilceft margaritis Tineeris ac nitidis, & bu¬
tyro albo tecenci.Fex vero refidua nigra eft corpus.-fcd anima
tenuis cfl, qarcftaci*,&c. Vnde Pandulphus in Turba dicit.‘
Oportet primo xsnofliu leuiignc c5buri,ricatouum calore
gallina nutritur, ne comburatur Ec fit vas vndiq, claufura, vt
cius calor aug*aMir,eiusq; corpus diruatur ac deinde fpiritus
eius cingens extrahatur. Scito autem quod omne corpus difl
foluitur cum Tpicica cui mixtum eft , & fic procul dubio cito
fpiritualc. Omnisautem fpiritus a corporibus alteratur ;&
fic eoior eius tingens &contra ignem ftans. Et fi patiens Tue¬
tis in coquendi prolixitate, omnis fpintus tinget.
Secundo confidccareopattec,per quid fiat h^cdiffolutio*
Ec certe Teias quod no fitnifi per aqua Mercurij. Lapis nofter
enim mollis eft,& rcnerrimus,& partim frigidus & humidus*
Vt Ttlpecius tara dicdum cft,& admodicum ignem fudat forti¬
ter, & guttas gtades velutihmpidiflimae aqute generat in vafc
noftco,quaederccndcnccs eorpusmollificaiit,& mirabiliter
perforant.-&iteram f^pius afeendunt &defcendunr,quousqj
totum corpus attenuent Acdifloluant. Q^ndo autem cor¬
pus maguefice eft vt aqua iiquefadura , tunc omnia vapor fa-
d:rfunc,vc dicitur in Lilio; Calor ergo eft primUm moueus;
quia aqua exhalare facit, quae iter ad fugiendum non inucni-
ens, quarnuis fuga fit ei eflentialis. Si iterum in corpus inci¬
dit, cUm eo congelatur, & color eius variatur, &c. V t dicitur
ibidem in traclatu Miferula. Primum autem in opere cfta-
qua.- quia hoc non procedit aliunde , & per ipfam extrahitur
tindara pro rubeo &albo opere.Iam in via vniuerfali dicitur.'
Vafc in furno apto appofito, continuetur ignis. T unc vapor
materiat afcendit in Alcmbicum fnrfum fubtiliflimc: & con-
uertetur ibidem in aquam ferenam limpidam, & claram, ha¬
bentem lacryntae formam & naturam omnium fpecicrumj a
quibus generatur; dc defccndit rurfum perroftrum cornicis,
id eft per collum vafis alcrabici.Ee haec aqua quia fabnlis eft,
ingreditur corpus» & extrahit primo animam , deinde reli¬
quum totum diffoluit, & in aquam conuertit. Dicitur nam¬
que in libro Septem Sigillorum; Spiritus Mercurij ipfum
corpus rubctlitcringrediens, &ad fimplicem naturam difpo-
XX itens,
D E L A P I D E
nens , cztraliit ab eo animam, & fecum in aerem portat. SU-
que vapor ex duobus elementis principaliter compo{itus,qvri
prius fuit frigidus & hunaidus. Et Haly dicit : V afe autem fir¬
miter claufb, coquite aes noftrum , donec corpus IcuefiatiC
impalj/dbile, & iterate donec cum aqua (it diligcn.er cotti-
lum.Vafc enim firmiter claufo, coniiertitur hamidirasfupcr
Corpus, & foluitipfura in menfe philofophorum. Menfis vero
illorum fecundum quofdamfunt tres dies & tres nodes. Et
quidam per decem dies dicunt: & alij per 40. dies in circa : &
alij etiam quinqjillis addunr.tiajc autem aqua multis nomi¬
nibus nominatur. Vocatur enim aqua maris; qUia maioreft
cius copia quam terrae, & etiam quia eft amara ex ignea natu¬
ra quam acquirit. Vnde dicitur in T urba: Accipite aes noftru,*
& Icui igne coquite cum aqua maris , donec tabulae confrin¬
gantur,!. difloluantur, & fiat aqua , vel donec fiat faginarum
Modium. Vocatur praeterea Aqua nubis , propter abundan¬
tiam guttarum, & propter earum guttarum claritatcm,dc
caelo afcendencium. V ndc Lilium ad hoc inquit: Incipientes,
audientes aquam, putant cum elTc aquam nubis ; fed fi libros
noftroslcgiflcnt.fcircntcam vtique aquam permanente efle.
Q_tt3e tamen abfqj fuo corpore, cum quo diflbluta cfc,&fada
fuiit vnum, permanens effe non potclLVocacur proprie Aqua
pcrmqncns.Vndccxiftis ait:AccipirelapidemAuri,&humo-
rifuo commifcctc, qui eft aqua permanens, ac fuo imponite
vafi fupra Icucm ignem, quoufq; liquefiat. Vocatur etiam A-
cctum acerrimum;quia eft acuta &pcnetraiiua acdiflbluti-
xra.VndeEximcrus:iEs noftrum commiicctecum aceto acer-
rimo,& coquite ac regice,donec fiat aqua. Item alms ait; Eft
autem acetum acerrimum, q? faciiAurum effe merum fpiritu;
&cu£n mifcetur corpori , vertit ipfum ia fpiiitum. Vocatur
etiam Argentum viuum, quia habet colorem , fplcDdorcm,
virtutem & proprietatem argenti viui mineralis, etiam quia
frigida & humida eft. V nclc Lilium; Nam primus cius humor
cftfrigidus.Etiftcraasdiciturfpiritus, feu Argentum viuum,
quod argentum viuu non habetur nifi ex corporib. liquefa-
dis:vt aiuntMorien.& alij qtia plurcs,&c. Vocatur etiam Fu-
musalbus,quia per modu fumi afecndit, &ad albedinem la-
dis tendit. Vnde idemMorienus dicit; Harum fpccicrum tres
ad totum magifteriumrufficiunt,fcilicct. Fumus albus. Leo
viridis, & aqua fcEcida. Vocatur etiam Cauda Draconis ; quia
leil.
H I L O S O P H.
fcil. DracOjidcft corpus, vcl terra eandcdcuorar. Vndc Gal¬
linarius ait.Haec aqua cxiensa corporibus fuis, dicitur Cauda
Draconis, qasabipfo Dracone paulatim totadeuoratur. Ite
Hermes in Turba: Ex ifto lapide exit Draco, qui comedit
caudam fuam. Ex iplb enim nubes afcenduut, dcdcfccndunc
liubes ac pluuije.Dtcitut enimjauis volans, quia ad modum a-
uis in altum, id cftin caelum cuolat: & tamen iterum in terra
propter nutrimentum defeendit. Vnde nutrix omnium eft
terra. Et Hermes pater ait: Mafculus recinet volantem, & vo¬
lans eft femina, qua habet alas integras, & volans vult vola¬
re cum alis: fcdalia quae nou habet alas, retinet volantem &
prohibet cama volatu, &iprani facit fecum federe, &tun(3
colligatae retenta- funt, & m carcerem, &c, nifi denuo per ar-
rem loluantur. Vocaturctiamfpiritus, propter fubtilitatem
fuac naturae. Aftcndit enim per medium vaporis fubtilis,qua-
ois pofteafrigido acrcperculTus infpillstur in aquam. Tan¬
dem virtus aena in ipfa manet, penetrans corpora &fubtili-
ans; Vodein Turba Icgitur.Nota quod fpiritus eftaqua.qu.-i
extrahit animam a corpore, Scamma illa cfttindura fofuta,
Scc.Dicunt enim philofophi periti.- Tria funt componentia
noftrum aes, fcilicct corpus;^ fpiritus & anima- Multis etiam
ahjs nomiliibus nominatur, & n5 immerito.-quoniam vt di¬
cit Lilium: Aqua illa eft natura illa caeleftis, qu^ elcmentata
in corporibus exiftentia fuo regimine feparat, & iterum ea
coponens iu vnum rcducin Vldmo veto confidcrandum cftj
quod aqua diftolucns corpus, fuam natura mutat Sccolorcm.
Quia enim corpus in ea &cum ca diflbluitur, efficitur fpifla
vtmel, veibrodium faginarum (vtdiiftum eft) & albo colore
coloratur. Cirrinu enim cualbo mixtumjCroecu,vcljppe vi¬
ridem caufat colorem: propter quodeorpus totum hquefa-
ftumi vocatur Auis viridis, fecunda dieftum Mireris fuperius
allcgatum-Ethacc per figna vtiq; cognofeitur prima dilTolu-
tio completa, quando fcilicct coipus & aqua vbique &ino-
mnib. partibi aequali, vcl parum differenti profunditur cro^
cco colore inter citrinum & album ipfarum partiu coponen-
tiu medio, vel q. medio. Quod ideo iungitur, quia album fu^
perat in quantitate citrinu; Separua fcu modica faclaeftdi.!
gcftio.Etjppt^r hoc color plus dealbcdine,quadc ci trinitate
participat. Et jpptetea poft lapidis liquefadione , m atciia pl^
butyro liquefacto , quam alteri vnctnofoaut pinguialfimb
XX 1 latut*
D E L A P I D E
latur. Et hoc cft qaod dicitur in Soliloquio philofophico'
Diifolutio ergo partium corporis perfedi, coagulat tenuem
fubftantiam ladis in maffam denfam , qua: erit q. butyrum
du£lileco3gulatumj&cft fermentu paftae.Vndein Turba di¬
citur; iBsagitrum oportet comburi cum altera parte aqua:.
Iftiid enim aes incidens in aqua,dicitur fermentum auri, (i be¬
ne rigatisilpfa enim hmul coquuntur , & liquefiunt vt aqua.
Ex his ergo conclude cum Rofariojficut etiam prius didbum
eft, quod hic non intelligitur folutio.rcdudlio in aquam, fed
quod ficcum conuertas in humidum.grofium in fubtile, cor¬
poreum in rpititualc,compofitu in fimplum. Et hoc eft quod
lubtilcsiprum quantum poces.Nam prout erit diligens prae¬
paratio, ita etiam erit in medicina perfeda.
Q^od fecundum in regimtne , ofus eft
putrefaSio.
Gap.. XXVL
COrpora qu^ non foluuntur, non fubtiliatutrideo opor¬
tet, vt in folutione lapidis patieter laborcs,partcs craf-
fiores fubtilioresfubtiliandp , & fubtiliores a crafliori-
bus fegregando, donec totum corpus fubtile fiat, & fpiritua-
leatq; volatile. Hoc autem, vtdi£tum eft, fit per argentum
viuum,quod cftaereum,& corporis diffolatiuum,&ipfius a-
nimam paulatim extrahendo, fecum in caelum portat , & per
hoc eius virtus continue augetur , calore ignis cooperante-
Qua^pcervltimate totum corp^^diruit atqj vincit, arqjfccu
in aere po.rtat.Sedantequa ad hac pfcdionem reducat ipfum
corpus neceftceftjquod corpus primum in aqua foluat,&rol-
uedo putrefaciat. Et ideo primus modusfolutioniscft:,matc-
ria putrefacere. Incipit.n. putrcfadfioa principio fimulcum
folutione,icdnondu copleta eftputrefa(ft:io,quando materia
totain aquacft folutajiedpoftea copletur : & in hac putrefa¬
ctione lapis iteru melius foluitur,qua prius fuerat folutus:qa
quanto plusaagetur,&opcrationes c5tinuantur,in tato plus
lapis fubtiliatur. Totu ergomagifterium cofiftitin putrefa-
«ftionerquia fiputtidu no fucrit,ad nihilum dcucnicr,vt idem
ait. PutrefaCtionefequitur nigredo, Sthocinhumido. Caufa
autem moucs ad putrcfadlionem eft calor temperatus. Vnde
dicit AuicenatCalor ages in humido generat nigredinem &c.
Hxc
P H I L O S O P H. 315
Hafccrgo triaconfequunturrc mutuo, fc.humiditas.putredo
& nigredo. VndeArtephus dicit: Stet autem domus vitrea
fubtiliter fituata,quou(qj materia iaclufa, humida) paulatim
cucniat putrida & nigra.
Primo ergo notadura cftj quod putrefadio eftneceflaria,
primum in !apidem:quia non fit generatio nifi poft corrupti-
one,nec melioratur res nifi prius cius forma penitus deftrua-
tur;lapideautadpcrfeda forma Elixiris pducereqrimus; er¬
go prius corrumpenduserit. Vndediciturin Turba .-Et Iapis
vnus quatuor habens colores, fecundum quatuor clemenca
qui fi mortuus non fuerit, ipfc folas manet, fi autem mortuus
fuerit, multum fra£lum affcrt.Ec in libro Septem figillorum
dicitur.-Nifi putridum fuerit ad arcanum peruenire non po¬
teris. Et vt dicitRaymundus dcTcrminis:HafC putrefadio fic
inAriete couenientius. Vnde in Ariete tota materia debet cITc
conuerfa in fubftantiam homogeneam. Et in hoc nullus de¬
bet errarc:quia totum fccrecum iacet ia principio operis, fei-
licetinpetfedionc,
Secundo.Nota quod ha-c putrefadio cft duorum corpora
perfccSa & vniucrfalis commixtio. Vndediciturin Ub. Mife-
rula:Oportctquodfol qui eftvnius genetis cum luna, bibat
&incbrictur,&abundancerpotecdcaquaLunaE, Scamicabj-
licer concumbat, ac per minima coiungatur; quia natura c5-
gaudet natur^i^ppter conformicate naturaru.Tuc.n.lpcrma,
j, pinguedo folatis, fubintrat in corpus lunare, &pcr minimas
parces commifeetur, &vniuerfali commixtione fibicotinc-
duutur,& per hoc luna fit pr^gnans.quod fitin quadraginta
diebus. Vnde nifi talis commixtio fieret, non fcqueretur
partus, vc refert Morienus. Etmfifiat impr?gnatio,noneut
ortus. -ri-
Tertio nota,q) tria fune fignaputrefadionis, fc. color ni-
ger,odorfGecidus,&fubrilicaspalueris,vt fit fine tadu. Ignis
enim cu humido denigrat lapide in praeparatione. Et ifta de-
niaratiocftfignum pcrfeds commixtionis, ^fufccptionis
vnTus ad alteram, vt dicitur in Turba. Sicut autem diffolutio
perargetumviuum.itaeciamputrefadio&denigratio.quia
cft humidum ; & humiditas cum altera mixta , {.mtrefacic Sc
iropino^uat & nigredinem inducit. Vnde vc dicit Rofarius,
Quanouis argentum viuum primo albiilimum afcendatper
feiraacionem, tame defcendcndo,&lccum corpore com-
XX 3 mifcca-
D E L A P I D E
mifccndOjpertJifrolutionc transit in fpcciemMcrcutij>queHii
poftea decoxeris in balneo maris > quoufq; videa.s votum
in oleam nigrum conuerfura , tunceft vers diiTolutionisfi-
gnum.Etidco poft difiolutioncm primam in aquam debee
poni ad putrefaciendum, complete decoquedo Icui igne, do¬
nec iacroduca' ut in eo alia forma in colore nigra , in odore
£gc: ida, in tadlu fubcilis $c difeontinua. Vnde in Lilio dicitur;
quod quanquam dic illa nigredo eius durat, femina domina-
tur,h.c.vfq;adalbedinem : & huroiditas argenti vini eft cor?
rumpens &c.Ei: Morien, in translatione nouaait.Totum no-
llrum magiftcrium nihil aliud eft nifi extraelio aqus ex terra
& iterum huius fuper terram dirniflio, donec putrefeat- Haec
enim aqua putrefeit cum aqua, &c. Et Kaymun. dcTefm.
alfcrit: Donec tota materia detrigtetur,&c. Et Qalliqar. et¬
iam .Donec inateria in fundo nigra fuerit, &c. Et loanne*
Teb. Corruftmiti pr^tbetjignunty
^uod efl o^mt laude dignum^ color m mgredme,
Odorquoqjcltfignum abfoluts putrefadVionis. nonqualis-
eunque, fcdgrauils, & omnino intolerabilis, Solutio enim &
putrefadtio cu foetido odote incipit, & continue crefeit vfqup
ad fummum; & ideo toxicum & venenum mortificas dicitur
inlib.Satur. ante fc. perfeftiori<ra,& interficit corpora hu¬
mana: poft vero corpora metallica. Ifte autem cius odor ma¬
gis intc)lc(ftu qua m fcnfii percipitur. Qjuia qualis fit in opere,
cxpcnmeto didicimus ante opus. In opere enim pcancndum
cft fummopere, ne odor cius fentiatur , quia patrefaclionon
completur, fi odoradhuc fentiatur. Hacclapidis duplex pro¬
prietas, per fimilitudincm mortui cxpriraiiur.In Lilio namqj
dicitur, quod lapis ab initio leucan ignem exigit, & mortuo fi-
milis videtur per dies,vt homo in fuo tumulo. Scibidcm Thc-
philusrlllius mulieris veter armis plenus cft,& vepcno.Vnde;
Ntgrejic: demum atque oltdes ejfundtt odores.
Tertium quoqjfignura putrefadiohis completae, cft pul-
uis fine ta^tu:quod tamen no tadiu fed vifu ^bandurn cft. Et
hoc eft,vc fit totum vt oleum nigru, vel fanguis rubrubcusiita
quod totum vel maior pars materiat fit vniformiter nigra , &
(it difcontinua,fcd vna pars ab alia.Et hoc dicitTheopfi.
Effodiatur ergo fcpulcrum illi draconi, & (cpcliatur illic mu¬
lier cura co.donec vertatur in fanguinem.
Quarto uGta , quo^ haef pigredo praecedit albcdinem.
Dici-
P H I L O S O P H. }i7
Didtur enim in Lilio; Vbi loquitur de albedine &: rubedine:
iiam vtraq; non fit abfquc nigredine: quia nigredo prima fa¬
cie in opere occurrit. Et hoc primam clauc operis efle fipifi-
camus.Et Mireris dicitiOportet autem terra prius fepeliri in
petia panni ^gyptij.poftea oportet candidari compofitum,
ytfiatfulphur tingens & permanens. Deinde rubeum fieri,
&c. Et alius quidam ait.
_ — Tum ^era oj>erfS primordia nofces
Cobrore dum fufco7nagntfia,ntgra^tdettir.
Propter quod ait Mundus:Ifta duo vafi fapienter imponue.SC
femper ac humiliter Deum orate, vt hunc noftrum lapidenj
videatis in opere commixturniturjc coquite paulatim extra¬
hentes anirnijm.ac infpicite fi fadus fit lapis niger. Qma fi ita
optime rexiftisifin autem, regite ipfpm albo liquore,
quod eji maximum arcanum , donec fiat mgrcdinc cooper¬
tus. Ex his ergo patet, quod nigredo cft principale fignun^
coinplctx puirefadionis, folutionis , corarniitiQriis,imprap-
gnationis,dtc.
(luod tertium opui in regimine Ufidu e fi dealbatio,
Capvt. XXVII.
Icitur autem corpus fic denigratum efle mortuum. Vn-
D de Gallinarius dixitiHk autem nigri folutionem cor¬
poris quoq; mortui foluriqnem vocamus, & commii-
citer fit in quadraginta diebus.-quarc ncceflc cft iplum ablue¬
re vt mundum fiat,& viuificarc poftea , vt vitam & virtute re¬
cuperet. Qiiia dicit Rofatius: Cpnuerte lapidem de bono m
melius & non in peius.ln melius conuertuur , quando fac E-
lixir compofitum. In peius aut, quando cortupuur.qma tunc
damnum eft & non lucrum.Corrupitut ergo lapis rio vt mor¬
tuus maneat .fcd vt ad meliorem natura , & ^
digeftioncm pcrucniat. Et ideo dKitur in tradatu
lapnnaoopcteapp«ctn.grcao,fe.Uoipocaambo_ablaan-
,ur p« aquara Ibperms alcendenu per nibhraaaonc, &
defLden«mpctdcftUlarion™clanficap.ai&v.ui^
poftcaetnntalbiffimaadmodu matraons «'"““‘y
albiffimi.¥t tCc de omnibus corponb. fae.t
quando nupfcritdd eft. quando m vafefuo ®
perminima, &in *nam natatam comet.nt
latione; tnne ena» genciabunt flbn , qm tota»
XX 4
D E L A P I D E
fuam praeualcbir. Qmafol& luna per feno tingunt,filiusaut
hic plenus eft tin6luii.v, Er in hoc cft coplemencum prirr.i opc
ris.Q^od opus cft mulierum opus & ludus puerorum, (c. poli
pra’parationem; quta Thelon & Azoth ribi fufficiunt : Ex his
itaq;apparet totus ^cclTus albedinis:fed tamen vt clarius or-^
do Sccaufae cum eficdibusin hac operatione diftindlius 9U-
^lori patefiant, difFulius eft hic feribendum.
Primo igitut rcias,quod oportet abluere corpus morruum
cu igne &:aqua.Et de hac aqua Morienus teftatur; Haccter-
ra cum aqua fuaputrcfcitjSt cum aqua mundificatur. Sciunc
omnes, quod aqua eorum fordes abluit. Pe igne autem in-
quuAuicenna;Calor agens in ficcum caufat albcdinem.quia
hc humiditatem corrumpentem confumir. Ideo vt dicitur
in libro Saturniilgnis calces lapidum albificac. Etdevtroq;
dicit Morie. Azoch ignis Eatonem abluuiit & mundificar,
Sceius obfcuritatem ab eo penitus eripiunt. Etobhanecau-
fam aquacalida fortius jbluir, quam frigida. Vndecerarorc
^calore albificatur, linum vero humore &folc candidatur,
Et hxceftcaufa, quare poft putrefadionern lapidis, oportec
Ignem continuare, quoufqi albus fiat. Per ignis enim conti¬
nuationem, terra calcinatur & trituratur continue plus, 8c
paularim diirecatur,&ideo vliimo dealbatur, Ad quam de¬
albationem, cooperatur aqua qua: cum ipfa terra continue
ifnbibitutj&calorc cxhalatamo potius pum terra incorpora¬
tur ScdilTecatur. Ideo dixit Ignotus.- Sxpc tere eam cum aqua
lua , & iterato calcina, quoufq; aquae ac ignis lotione, obfcu-
ruas penitus recedat. Secundus modus talis eft; Materiapu-
trefaila jiofeifus manet in vafe , quarauis propter caloicm
rcfolucntem, fem per aliqui fpin tus fiibtilcs &:acrci,cum va¬
pore aquofo in vafisafcc.ndunr Eft materia ad modum aquar,
vel olei nigri,adhuc grofta & grauis , ac impura , polita fcii
commixta ex corpore, fpiritu Scamma, Arsautem exea de-
lideransEiixir componere quaeriteandem fubtiliare.actin-
gere perfedo colore, & fixare. Hoc autem fieri nequit nifi
lubtilcagroflo ftparet, & iterum per fubtilc grollum lubci-
hct.Stamboitcrum coniungat,ac fimul fixct.Quarc lubtili
ingemo, lubhmationcminnenit, quaefit per colorem dige¬
rentem, leparantem,clcuanrem, purificantem, fortifiefn-
& fixantem. Poftquam
g . atciia fucric futicfa^a, ojipiut dicett de cxtiaaionc
aqux
PHILO SOPH.
^quaeaterra.-quiaimpofTibile cftfieti vnionc fpiritus Sccot-
poiiS)niri in aerem per fublimationcm , poft (cil.putrefadio-
ncm. Igitur continuando lentum ignem, fcparaturae]ua a tcr^
ra per dcftillaiionem, &rimulcum aqua & per aqua , extrahi¬
tur animal a corpore , vt dicit Roiar. &illa aqua cft a princi¬
pio quidem gtoffior & obfcurior : quia a corrupto corpore a-
fcenditjin longum tamen efRciturlubtilis, clara & alba. Ani¬
mavero cumaqua&per aquam extrahitur, Aquanamque
primo arccndic,& afeendendo fubtiliatur, ac iteiura defeen-
dit,& corpus penetrat, & dilToluit cum auxilio caloris , & Tub-
tilcm eiusfubftantiamjquafi quintam clTentiara , a partibus
terrefttibus Icgrcgat , & iterum afccndens fecum in cxluin
portat. Propter hoc enim fit putrefadio lapidis, vt anima
extrahi pofIit,&li non putrefieret extrahi nen pofTet. Hac
ergo fublimatiotamdiu continuetur , quoufquc tota anima
extrahatur.Exquarcnota, quod lapismduas partes princi¬
pales diaiditur/Prim a cft quaefurfum afcedit, Schaec eftaqua
quae eft humida & limpida. Et quamvis afccndat per modum
vaporis, tamen frigidiori aere repercuffus, iterum vcluti aqua
condenfatutj&defccndit ad humedandum terram. Et haec
etiam eft anima , quae totum lapidem viuificat, &lchabec
refpeduolci;& a quibufdam dicitur Fumus albus; a qnibuf-
dara vero acetum acerrimumtqui in colore niuco afcendir,&
eft valde acuta. Et aqua hac habet fecum animam , id eft
rinduram folutam,5ctn fpiritu depuratam, ex corporibus ex-
tradam.Altcra vero pars remanet inferius fixa : & hac voca¬
tur terra nutrix,fax,magnefia, & melius alijs nominibus no¬
minatur. Diciturctiam corpusmortui , in quo nihil eft vita,
quia ablata eft anima fua. Hac autem terra non eft abij-
cienda : quia in facibus eft quod quaris. Et ex hac terra pri¬
ma pars eft nutrienda; propter quod multi decepti funr, qui
diulaborant, &nihilfaciunt ; quia extraneas tetras a^dunc
in fublimiatione. Et illud quod luperius afcendit,fapius fub-
limant, ac faces fubtus remanentes proijciunt, ignorantes
tandem quid fit proprie lapis nofter. Nos autem non volu¬
mus per partes, qua cleuantur in fublimatione , remaneant
feparataab his qua inferius fune: fed volumus eas iterum in
viium conucnire,&c.Qmapoftprimam purificationem quae
per foluticncm completur , non inucnitur quicquam fuper-
fluum, nec diminutum in noftro lapide. Exhisigiturpatet,
XX 5
5,. DEVAPIDP
quodin cxtra(flionc aniraof a terra anima contrave pius pu*
nficacur,rubtiliatur,fortificatur,&crcrcitinqualitatc,virtutc
& colore. Efficitur enim vldmoalbiffima vtnjx: terra vero in¬
ferius clefccDrlit,& continue immoratur in quantitate, ac de¬
bilitat in virtute. Vnde manet deformis & mortua , nec yiuifi-
catur nili libi reddatur anima fua. Qiiod quando fit, apitna
fluit in rpiritum , fuum corpus,& aufert omnem eius nigre¬
dinem, acimmujiditiam. Et quando mifcctur cum pr£cd;do
fuo corpore, fit vnum cum eo,& vertit ipfum in fpiritum,& in-
uariabihcolorccolorat. Et ex hochabetproprietatemolci,
fleut prius aquae. Aquacnimabluit&mundat , oleum vero
lingit Sccolorat.Sicut enim aqua non fubito , fcd paulatim k
lerra afeendit, & fecum animam extrahit : ita etiam npn fu-
bito.fei paulatim fuper terram reducitur: quia npp fimul to¬
ra cum terra fua coagulatur & dcficcatur , fcd per partcscita
quod a . ]ux qualitas magis magisque per tempora diminui¬
tur, quoufquc tota dcnccetur,yt ip pulucrera conueraatur. Et
hoc fit eodem ordine cum igne lento, fi^ut dc extradfioac di-
<flu T» eft, Et totum magifterium in hoc cqnfiftitMorien.vt ex¬
trahatur aqua a terra, & iterum fuper terra dimittatur. Quia
per hoc,vt flcrmes inquitffiapis accipit vjm fuperiorc & in¬
feriorem, &fit fpitituaiis & corporalisrfcd cauc ne oberres,
cum audis diuifioncra lapidis in terram &. aquamiQuia lapis
femper ert vnus,& efl ineolpiritus.cprpus & anima. Et ficut cx
vnovtcro fimul procefferunt , &viciffim quandoque agunt.
& quandoque patiuntur: Ita etiam funtindiuiduae focictatis.
Etenim nunquam vnum ab altcto kparatur vere , fcd quo ad
vifam feparaii vidcntut;imG nec vnum fine alio effe vllo mo¬
do potclf,vt dicit Lilium. Nam fui fpiritusfcparatifuntpct
yiam perfectae naturat. Ica quod ab inuiccmnpnkparantur,
vtdicitGebcrin libro Radicum. Ex hocaccipc,quodhaqc
differentiam partium lapidis potius intellectus artificis pcrci-
pu,quam oculus videat : quandoque fenfui appareat diuer-
htas. Semper entix) poft folutioncm lapidis, aliquid fupe-
riusvoiat,6f aliquid inferius manet, quamdiu lapis noneft
hxus.Et femper quod afeendit, aliquid corporis fecum rapit
in aerem , & qood inferius manet, femper aquam afccndcn-
icm imbibit. Tantum enim dcfcendlt , quantum afccpdit:
volutantur fcu circulantur
^ ^ ore ul, mfexiori c^pcUcnt?:,^ ckuacc vaporabilc , ^ kigo-
P H I L O S O P H. 3}i
rc a fupcriori conftringcnte ac deprirncnte. Quod autem de-
fcenditjftatim corpus rubintrat,& ad volatum disponit : quia
fpirituscftfubtilis&exigncavirtutcacutus. Ex hoc concin-
git,quod quamvis a principio cxtradionis, aliquid lerrsc ni¬
gra: in fundo vahs videatur refidere. Et poft tempus tamen
ad vltimum mollificationc aquat , & ignis trituratione, to¬
tum diiTipatur & fabtiliacur , & tandem totum afcenditin
aerem, cum Ipiricu rapitur non fmuljied paulatim : huntqcc
omnino vnum corpus & fpiritus. Et ex ifto confequitur to¬
tum, vuum habens colorem,virtutcm &proprietatem.Dcm-
ceps vero iterum per praripitationem continuam , totum
fublimatum inferius figitur, paulatim tamen , quoufquc ni¬
hil amplius afcendat.Et tunc fpiritus conuerfus eft in corpus,
& tamen corpus virtutem fpiritus non amittit. Quia enim
fpiri tus fubti lilii mi fadi fuerunt : corpus quoque fubtililli-
mum manet; quia cft res exiftens de natura quintae cllentiae.
Fuerunt quoque fpiritus clarilIirai,fulgenti(limi:crgo & cor¬
pus. Fuerunt purillimi , ergo & corpus punflimum. Fuerunt
albiflimi>ergo & corpus albilTimum. Etlicdealijs. Noneft
tamen aeftimandu.quod ftatim quando corpus inferius quie-
fcir.fu fatis fixu, aut fufficicntcradalbii tindum ,nifi forte fa-
bito totum lublimatu firnul inferius fixum qmcfcat, fundens
fcvt oleum fplcndidillimu. Sed quocumque modo aut tem¬
pore hoc fiat, certum cft , quod fpiritus , anima & corpus fune
pctfedillimc vnici , & plene fada cft amicitia inter calidum
&humidura, frigidum &ficcum.Dchocmodo tegiminis lo-?
quitur Morienus,dicens:£t fi peifede corpus non mundauc-
ris,& iplum non dcficcaueris , neque bene dealbatum reddi¬
deris, & in cum animam non mifcuciis, & omnem ciusfeem-
rem non abftulcris, donec poft fuam mundificaiionem, tm-
dura in cum decidat , nihil penitus huius magifterij direxifti.
Et fcito quod anima cito corpus luum ingreditur , qu^ cum
corporealieno nequaquam coniungitur, EtRofarius : Duq
funt elementa , lapidea , ficca fcilicet , terra & ignis:& duo a-
<)uatica,fcilicct acr & aqua:(;orpus vero calcinatu , cft aqueo
priuatum humorc.Cum ergo aridum fitiat libenter, aqueun^
biber. Reduc igitur aquam fuper terram paulatim coquen-
do,donec terra fiat alba , &c. Item in libro de feptem Sigjl-
lis dicitur : Spiritus Mercurij ipfum corpus fubtilitcringrc-
dicnsj&adfimpliccm matenam disponens , extrahit abeo
animaffi
35* DE LAPIDE
®nimam & ficcum in acrem portat. Poftea vero ipfo corpo¬
re dispofito, & ad naturam quintae dTentiacredadio) quae eft
fimplexdterum animam infundit. Corpus vero eam ample-
^lens, gaudet. Spiritus quoque cum anima corpus intrans, i-
pfum perficit, & mortuum facit viuu:& dum refurgit, in per¬
petuum viuir.Etifta anima eft mediatrix inter corpus &fpi-
ritum,& ipfa eos coniungit & ligat coniunftione infepara-
biIi:Spuiius enim non poteft vniri cum corpore , nifi per ani¬
mam quae eft Solis & philofophorum tinctura. Videns igi-
turanimafuum corpus mortuum ,&ficcum,compatiensdc-
fccndit,&viuificaciUud.Etquiacxca:lcfti habitatione fubli-
mis,& purifliraa atque virtuofiffima effe6laeft, ipfuni quoq;
corpusfuum perenni vita &immortalidonat,&c. Et Mireris
philofophus aitrSpiritus qui extrahitur eft anima. Faex autem
nigraremanens&rcfiduaeftcorpuSjinquonihilcft vitar, A-
nima tenuis eft,qujpcftaer;corpus vero fpiftum, quod eft ter¬
ra. Oportet autem vnumquodque eorum regimen ordinem
habercjquoufquefpiffum attenuetur, & tenue incorporetur.
In fxce enim eft quod quaeris. Non autem cineres vilipcndas
inferiori tcft« loco exiftentes: fed igne carbonum coque per
pluresdies,quoufque carbo fiat. Deinde fpirituab eofcque-
ftratOjtcre ac humorem ei redde, quo prius ipfum liquefecifti,
&c.Oportet autem poft hoc liquefactum fiedjVt afua narura
alterccur,quoufq;poftdifrolutionem fiatfpititualc ac tenue.
Reddita igitur ei anima fua, quae eius fuit eftcntia,& vita, fit
tenuis, vt ipfa anima autem corpore reddita viuificac mortuu.
Tertio fcias,quod oportet artificem, lapidem non folu de¬
albare, fcd perfeClam albedine etiam fibi dare : & ideo necef-
Cc eft, hanc ipfara pnuspraecognofcere , vtadipfam fciatpcc
quofdara gradus peruenirerquia non omnis albedo fatis cin¬
git ad Lunam ; nec ftatim quando lapis albus eft , fatis etiam
eftfixus. Oportet igitur lapidem fublimarc , 8c fublimando
dealbare, donec fit albifTimus,& fixus aduerfusignis pugnam.
A nigredine ergo ad veram albedmem per longum tempus
attcndimus,& per multos colores, antequam in vltimamdU
gcftioncm color proptius intentus ab arte generetur. Etvt
icitmagifterBon.incap.vj. Colores omnes praecedentes vl-
nmumquocumqnenumerofmt , ex incomplctadigeftionc
lunc.Ecidco artifex in ipfis non fiftitibi.fed cedit ad vltimum
tanquam in mente fua prafixum. Videamus ergo, quanta
P H I L O S O P H.
€ffe debeat albedo lapidis. Dicit namqjHam. in Tur. fcitote
quod cum Mercurius dealbatur : fir fulphur album philofo-
pho/um incombuftibile.contincnsinfcvencnu.Quod fplen-
dori marmori eft fimilc , quod inuidi Ethelia vocant, & auri¬
pigmentum, & tindutarquia folum fulphur aes dealbat. Non
poteftaute dealbare aes, nih in priori operatione fuerit deal¬
batum, hoc tameelt fu gitiuum nifi a fulphurc rubro retinea¬
tur, &c,Et tradfatus Miferula dicit ;EruntalbifIima ad modu
marmoris relucentis &falisalbil[Iimi. Et tuc deomnibus cor¬
poribus faci t Luna. Et Ignotus ait , Fortifica igne in calcina-
tione.quofq; terra egrediatur alba ex ignis fortitudine. Et id¬
eo faepius tere terra cum aqua fua:& iterato calcina.-quoufq; a-
quac,& ignis lotione, obfcuritas penitus recedat,- pofipurifi-
catione autem rubcfcitjpoftea citrinefcit.Inao vt ait Gallinar.
fatpius albcfcit,& fiepius cittinefcit.ac faepius nigrefeit. Et fe¬
cundum aliu philofophum, faepius rubefeit ,&;facpiuscitrinc-
fcit:acfa:pius liquefit &fepius coagulabatur ante veraalbe-
dinc, imo omnes colores mundi prius apparent : 8C vltimo fe-
quitur vera albedo. At ignotus fubiunxit, q tunc vera cft,qua-
do vcluti oculi pifeium in eo cluccfcuntrSc tunc eft in reditu -
dine lapis congclatus.Cum videris albedinem omnibus fupra
eminentem(idem Gallioar-inquit) omnes colores mundi an¬
te apparentes , omnes tamen terminantur in vnum colorem,
fcihalbedinem perfedam , quae eft ad fimilitudinem marmo¬
ris corufeantis. Haec autem continuatur in vno vafc & vno i-
gne in fimo equino calido &humido, donec foluatur fiepius,
& iterum congeletur ac infpilfctur in maflam ckriflima & al¬
bi coloris, quae in frigido induratur ad modu picis, vel gumac
durae. Et haec prima dccodio continuanda eft tamdiu,quonC.
que Draco viuificctur,& fiat lapis criftallinus, fundens, tinges
&congclans Mercurium , lac mutans quaecumq; metalla in
vcralunam.Ec alius philofophus ait : Lapis albus dicitur au-
tu album, & eft tanqua oleum albu vtnix , &c. Quando ergo
fic eft perfedus, adeo vt fluat veluti ccraabfq; fumo & ftrido-
rc:tuc proprie lac virginis dicitur, fecundu Gallinar. Et in hb*
Satur.legitunErit Sicut lac incerans, liquerccns,penctrans ad
modum aqux fixae fuper ignis pugnam; & cadit numerus eius
fuper mille.Dicitur etia aqua vitae, quia illuminat omne for-
didu.vt apparetibidcm-Dicitur etiam aqua perennis, ac mul¬
lis aliis nominibus nominatur.H«c autefecundum quofdana
perfici-
DE L A PIDE
perficitur iri putrcfadioncin 5 6. diebus fecundum alios ih 7^
fecundam alios in 80. in circa.
Q_md regimen nOjQri lapidU in coniuH^tone (piri^
^ cori>oris eft dmtnttm.
C A p. X X V I i I.
Dicitur autem hscars diuina ratione partis regimini*
fuper nataram exiftentis & intelledum , vt volunt o-
m nes philofophi. Illud autc regi men diuinu fit tempo¬
re dealbationis, quando fcil. coniundio fit animarum, fpiri-
tuum & corporum dcalbatorum-.quiahaccconiumilio depen¬
det a tutela diuina.Fit mim fubico hoc fcil. q? medicina coa¬
gulat argent. vitium , non vulgi, fcd lapidis, nifi in ortu fuo fu¬
bico coaguletur, cum illa medicina,dc qua loquitur Geb.Vo-
iac ac fugit cum tota illa medicina. Loquitur enim ibi non dc
argento viu.vulgi, quamvis verba videantur fic fonare, fedde
argent. viuo quod coagulatu eft,& fixum in elixir.Vndc opor¬
tet q? ab exordio fit vna fola materia, in qua fit virtus corporis
& (piruus^d: animae, fimilis medicinae minerali , quae non in¬
digeat aliquo extraneo adminiculante, fcd in fc habeat omne
illud quo indiget ad fuara operationem in regiminis admini-
ftrationCjfiue ad fublimationcra , fiuc ad fixationem , fiuc li-
qucfadione,fiue ad congelationem, friiequicquid talium eft;
Dicit enim Lil. Vna fola rcscft, habens in fc corpus, anima Se
fpintura tingentia fimuhln cuius operatione non eft nccel-
fanum aliud coadiuuans, &c.Eft etiam vnumquodqj praedi-
dorum corporum S£rpirituum,Gpr£eparatione pcrfedla fue¬
rit praeparatum albuiD,^*rcl rubeum chxir per fe folu. Eft enim
vnumfcrmencumadalbum &ad tubeu.VndeRaf. deargen¬
to vm.philofophornm loquens ait:N olo mireris q» argentunoi
viuum.in hac ratione inter corpora, & in praecedenti in fpiti.:
tus numeraucrirri.fua: namqj nar arte conucrtibilitas hoc exU
git.Vndc nunc corporibus & nunc rpiiitib.focictur.Spiritibus
namq;fociatur rationabiliter propter fugacicatem ab igne,
quem habet antequam corrigatur. Et qma exaltat corpora
cum eft corredu, corporibus quoq; affociatut dc iurerquia ia
jpfum omnia corpora conucrcipolfunt: &ipfumcx omnibus
corporibus poteft educirlte illa pulcra disputatio , qua ponit
Rafis inter Mercurium & auru,oftendit quod volunt lapidem
efic totum Mercurialem, & in luo occulto habere aurum , fcu
iulphur.-Ex quibus cheltur quod lapis philofophofum eftfo-*
P I L O S O P H.
Ilis JV^crcutitlsrquia totus eft ipiritus fugiens. Et ideo quamvis
argcnr.viuuraichslbcatpci: modum feminx in compbfitio-
rie cluitis, cum tota prima operatio cius eft,vt mafculi.Et hoc
eft quod tam diu eft volatilis,quamdiu non continetur a cor¬
pore, quod eft fulphut coagulans ipfam. Hoc autem corpus
non aliunde fibiadditur,fedhabctillud in fui naturam potc-
tia, reducitur autem in atftu, quando per congruam digcftio-
riem accipit proprietatem & natutam corporis. £t tunc ex Co¬
lo fcipfo dicitur corpus.Vodectia in omnib.opcrationib.mea
tallorum & mineralium fete omnium compoiitiofit exfolis
fpiritibus vei ex vaporibus proprijs,fiuc fimplicibus flue com
mixtis;qui quideni dicuntUrfpititus , propter fugacitatem a
cdlido.qui tamen in fine digeftionis figuntur a frigido, & fi¬
guntur per fe curri fuis corporibus occultis exiftentibus in cis
potentia absque permixtione alterius corporis cxtrinfeci: &
hoc eft a natura fpirituum tcrreftri:qUiagrauia elementa fune
fixionis caula, maxime autem terra , quae imprcfljonem diffi¬
cilem rccipit,fed poftea fortiter tcncc:facilius tamen recipit, fi
aqua ei comifccatur.Vndc manifeftum eft, quod etiam Ipiri-
tus minerales ex quatnor elementis funt compofiti .• & grauia
ficut & Icuia funt vaporali a calore digcrcnte.Lcuia enim ele¬
menta hoc modo grauiora fibicorhmixta fecum fiiblimant:
grauioti tamen ex hoc non pcrdlint naturam fuam omnino,-
nec proprietatem riatur* C\ix : quia fienon poflenttedire a
cotporeitatead fpiritualeiti iquod tamen penitus falfum eft:
quia corpora funt Ipiritus in potentia: & cConucrfo fpiritus
funt corpota in potcntiailca etiam eft in his fpiritus,cx quibus
clixir componitur: quiacum elementa grauia funtfixionis
caufa, quando funt vltimatc digcfta & purgata, & habent vim
corporis ac fulphuris. Et tamen nunquam funtfcparataalc-
uioribusclementis:quiaIcuiorafunt in grauioribus, ficut vna
folarcshabctinfc omnia quatuor elementa , & agens &pa-
tienSj&quicquidfibieftneccffarium ad generationem clixi-
ris. Sic ergo Mercurius nofter purgatus per artem afordibus
per ignem congruum, eft fpiritus fugiens fimplicitcradn, &
eft corpus in potentia propinquiffima. Ergo oportet vt redu¬
camus ipfum Vt corpus in actu:& tunc etiam eft corpus (olarc
philofophorum & tindlura & auru philofbphorura , & plum¬
bum & aes illorum. De quo dicit Milucfindus : iEsnoftrum
«onfit tingens antequam fit fugiens* Ethoc aurum eftfui-?
DE LAPIDE
phur philofophorum, occultum in argento viuo ipforam.De
quoclt disputatio. Et hoc aurum ctt fermentum vtnusque
tindlurtejfcilicetalbx & rubeae. Argentum autem viuumeft
fermentum. Et de hoc dicunt philofophi.Fermenrum auri
aurum cft.ficut fermentum paftae,pafta eft. Nunquam autem
dicuntfermentum argenti, argentum cft:qaiaoranis fermen¬
tacio & omnis fixio in chxir,fit per aurum non per' argentum*
Ideo dixit Geber : N ullum metallorum (ubmergitur in Mer-
curio, nififol. Et Alphidius in cap.de natura folis dixit : Spiri-
tuscoramifeeatur & figuntur cum falc , maximo ingenio,
quod non peruenit ad artificem duraeccruicis. Et Hermes di-
xitiContemplarc quod verum fermentum auri, non elfnificx
fua na tura.fua autem natura.non eft nificx argento viao per-
fede a folucione digcfio.De quo argento viuodnquit Mode-
nus : Quod fumus albus eft tindura corporum mortuorum*
Qu jd fi fumus albus non cftet, nullatenus aurum Alchc-
misefieti poiTet. De hoc argento viuo & fulphure occulto in
ipfo, dicit Rafis in libro Verborum : Siccitas Alchemiae tingic
aliud. T unc enim humidum a fuo ficco coagulatur, quem¬
admodum aurum, vel cera liquefada coagulatur a fuo ficco
incrinfeco. Et per hunc modum fit , vtfic tinduta fimul,<K
commixtio corporis & fpiritus* Et hoc eft fulphur tingens,
nec comburens .• &c ignis tingens terram fuam. Et hoc eft
quod Hermes vult, Vis cius mtegra eft, fi verfa fuerit in tet-
ram,id eft ad fixionem per coagulationem. Et hoc modo fi-
mul mundantur corpora , & fpiritus, ac animae a fuperfluita-
tibus &acombaftionibus, & tefurgunt fuper faeces fuas. Et
in hac coniund-one fpiritus, anima» & corporis, fola diuina
potentia opecatuc in mente, ®iminc artificis. Etdehac
coniundione dixit Morien. In hora coniundionis maxi¬
ma mirabilia apparebunt. Ethaecconiundio referuatur fo-*
Ium in diuina potentia : Devs cfteonditor naturarum & in
Omnibus naturis operatur: & ideo vocatur quafi micaculo-
fa, quia eft faperintcllcdum humanum. Homocnimnec
tempus coniundionis huiusmodi cognofccre poteft, ncc
etiam plene modum comprchendereiquia in fine digeftionis,
& prope omnia elementa fimiliter corpora, fpiritus & animas
& fulphura & tindurae omnes fimul funt in vno fubicda»
commixta, &m fine digeftionis primse mundificationis ab o-
mnibus inquinamentisiquia tunc animafolum oritur & noti
antea
P H I L O S O H. 557
intca. Et hoc opus fit fubito : quia anima cito fuum corpus
ingreditur (vt dicit Morienus. ) lam enim conuerfa funt in
fpiricLis, & fimul aiceiidunt. Et iterum: Oportet conuertcre
ipirims iri corpora, id eft fimul coagulare. Et non fit hoc nifi
.completa elementorum mundificatione : quam quidem o*
portet artificem optime prtccognofccre : &per confequens
tempus detertriinatum compoiitionis elementorum : tunc
fenim fubito fiilphur philbfophorum, argentum viuum coa¬
gulat fuum i &fixatac perficit ipfum in tinduram &Elixir.
Et in hoc eft radix ac fortitudo totius magifterij. Vndeo-
mnes velle videntur, quod h.zc Compofitio fiat fubito in c6-
plemento. Quamuis ergo illud corpus quod eft aurunij fiue
philofophorum fulphur fit iii fe fixum , tamen argentum vi¬
uum , quod de fui natura eft volatile j trahere fecum ad vo¬
latum conatur ipfum. Et ideO fimul cum eo euolaret, nifi
fubito ipfum teneret! Etficeft magna piigna inter ea: quia
Vnum eft auis fine alis, alterum vero cum alis. Et in hoc pun-
6;o confiftit Vera perfedio totius Alchemia:,vel annihilatio.
Et ifte fol qui eft in argento viuo philofophorum , primo
promit albedinem propter naturam atgendviui, quod eft
totius operis exordiurn,&tadix &firmamentum.Ideo voca¬
tur aurutri album. Eft tamen in eo radix rubedinis occulta,
quemadmodum minium ili Cerufla. Et hoc modo fixu cum
honfixo fimul afeendurit: & oritur fimul fol cum luna in
Ventre Mercurij. Mercurius ergo fugiens & fecum rapiens^
idem fubito capitur ab co & fugitur in igne. V ndc fi fol cum
Meteurio ilbn alcertdiftet , non pOtuiflet fimul volare , nec
permiicericum eo, nec Mercurius pdffet figi per (blem. Cfi
autem fimul afeendant, & permifceantur, ac fimul fubli-
inentur , vnum denique non poterit ab altero leparati. Aut
fenim totum recedit , aut totum manebit , & vhum non po¬
terit recipere dominiuftl fuper alterum , & e conuerfo. Si er^
go fpiritus vincit, volabit corpus cumeo: fi autem cOrpus.
vincit , figitur fpiritus cum eo : fixum autem fiiperans vola¬
tile, pificit opus. Volatile autem fuperans fixulri, annihilat
topiis. Hoc efgO eft tempuS perfedibnis & anmhilationis.Ec
fcius radix & firmamentum eft Mercurius fublimatus i plir-
gatus, candidus.Et hic fpiritus cum anima in cftu fuo eft cu
mirabili candore albiifimus , ficutnixinadu :fuum tamen
fcorpus eft rubicundiflimum , ficutlanuuis in potentia prO-
^ YY
DE LAPIDE '
pinqua , his ergo elicitur , quod rherit© hoc opili dicltnrij
aiuinum,quia non perficitur nifi a fumma virtute Dei. Non t
cft enim in poteftatc artificis , fed cui vult ipfe Deus clemcn-
tiilimds largitur. Et in hoc puncto totuln cft periculum.
Transado autem hoc pumfto, nullum amplius eft pericu-
Ium. Quia in hoc tantum fimul exaltatur ipiruus, &liqucfi- •
unt corpora. Vnde Geber inquit : Error qui accidit in arte,
Sceias emendatio eft in pundlo : &hxc eft cum e^leftiater-
reftnbus coniunguntur. Eft igitur triplex periculum in re¬
gimine huius lapidis. Primum ne lapis comburatur, feuvi-
trificetur ,autintin(fturis corrumpatur. Secundiifn ncipi-
ritus fugiant , & corpus in fundo mortuum maneat. Etv-
trumque certe ftat in artificis induftria Sc temperamento
ignis. Tertium verone corpus fimul cum fpiritu&anima
euolet. & hoc eft maximum pcricuIum.Et quamuis requirat
moderantiam regiminis ex parte artificis , tamen non fuffi-
cit fine diurna virtute. Et ideo quantum ad hoc dicitur, re¬
gimen eius maius eft quam ratione percipiatur, nifi ex in-
Ipiratione numinis fuprema. Quapropter fiiperius iuflum
eft, quod artifex fit Deo ope. maximo deuotus, humilis, pi¬
us, ac bona mcnte,& diligens ac patientiftimus in operatio¬
ne. Nunc vero hoc addendum eft, quod etiam afiiduusSc
longanimis, ne feftinet, fed fine vlla cordis rabie, ira,motUi
quiete ac pacifice, poft tempus debitum optatos fruclus exi
pedlct: ficut etiam optimi agricolae feminantes faciunt, vt
dicit Lilium. Habet infiiper diligens artifex duplicem ex his
vtilitatem , & vtramque maximam. Primo maximi thelauri
acquifitionemrlecuiido mirabiliu Operum naturalium cog->
nitionem & experientiam; quae omnia corpori vtiliflima
iunt & animae. Et ideo dicitur opus mulierum, & kidus pue^
reorum: quia philofophus ifte nihil aliud facere habet,quam
fuauiter coquere, &mirabilia opera,qu2 quidem euenient,
lolcrti cura notare, Sc maxima cum dcledlatione confide-
rare intelledlu, Sc oculis intueri, ficut pueri in ludis deleda-
tur , & nunquam fariantur. Debet tamen Deum in fuis o-
peribus lemper laudare , iliique debitas gratias referre, ne
cum puens tandem laborans , vanus fiat & vacuus. Et quia,
vtlupradidum eft, hoc dicitur Ouum, ratione partium
quas inft continet lapis nofter, vnde ilii affimilatur , & ra¬
tione etiam caloris gallin» cubantis, ita eft opus mulierum^
illud
PrilLdSOPk 55,
illud poriere & cuftodirc vfque ad ortum pulli. Et eft ludus
puerorum deinde, oua faciliter rubiiicare coquendo.
Q^odjtcutfxto e(l Uft dis complementum , itafxi^^
nif radicem ^ otdtnem co^nopert
tp necejfarmni,
Capvt xxviir.
O Portet tarrien artificem non cafualiter led prudcntilH-
me & ex ratione femper operari fingula, maxime ad
medicin^ fux fixionerii: quia fixib eft, quat omnia per¬
ficit, & in perpetuo permanetia facit , vt patet ex fuperiorib*^
in tertio capitulo, medicinam permanentem facere in igne,
ita vt non comburatur neq; defruatur, aut diminuatur, neq;
in fubftantia; neq^ in virtute, neq; in colore feil tirtdura, fed
potius augeatlir.Vnde dicit quidam peritiflimus philofoph®:
Lapis nofter tarfadiu iri iregimihe ignis debet teneri , quoufq;
de vna natura in aliam amplius mutari non poflit. Ojportct
namq; facere toties fix'um volatile , & volatile fixurrr,quouf
que totum figatur & fluat , & alteret in verum fblificum &
lunificum; Sic enim irritatur bellum , idefl , defruitur in
fulphiir coagulans , & argentum viutim volans, & etiam co-
ponitur amicitia inter elementa. De qua dicit Rafis : Spiri¬
tus ifte coiiuertitur in ebrpus, & corpus in fpiritum : & itern
fpiritus in corpus: & turic fadla eft amicitia inter frigidum &
calidum, & inter calidum & ficcum. Et hoc fit folum virtute
Dei & ignis temperamento> ac modefahtia terminorum il¬
lius, vt fupe prardiximus.
Sed videamus quaefo nuric fixionis iradiefem & fundamen¬
tum. Radix autem pfdxima fixioni fulphur eft: quia hoc fo-
lum eft , qitod argentum viuum coagulat. Idem autdm eft
coagulafls & fixans. Oportet infuper medicinam fefle fixam,
ergo & fulphur medicinam perficiens , heOeflario erit fixum.
Tale autem fulphur rtoft eft fulphur vulgi , quia illud eft ad¬
urens. Oportet igitur illud extrahere ex corporibus , in qui¬
bus eft fulphur non adurens. Talia autem funt folum duo,
fcilicet Sol &Luna. Ifta ergo duo corpora ftxbtiliterpr^-
paramuSj vt ex ipfis fuper terram fulphur habeamus , cum
quo argentum viuum tingamus.- ficut fubtus terram ( vt vult
Auicenna) hzc duo corpora non funt mincraha: fedfcut
YY z fu-
540 D E L A P I D E
fuperius dicflum eft, animalia funt. Oportet tamen haec cor.
pora cum Mercurio fublimare , donec totum afeendat cum
Mercurio non vulgari, fed bene cum Mercurio, qui cxipfis
corporibus eft. Cu cucurbita fcilicet erit claufa , ita vt Mer¬
curius non poftit exire ; quia non fublimatur nift virtute ae¬
ris. Et ideo fi locum inuenerit apertum euolabit in fumum
& inde magifterium perdetur. Illud autem ai:'gcntum viuum
coagulabitur vi fulphuris albi non vrentis , in argentum : &
Koc, fi argentum viuum fit purtim; & illud eft res optima, de
qUa Alcbcmiftae poifunt facere argentum, id eft Elixir, & ad
album per magifterium. Si autem fuerit fulphur optimurA j
cum rubord clarum > & fuerit cum eo vis argenteitatis & fic-
citatis fimiliter nori vrentis, erit res optima ad Elixir folis
faciendum. Et primo quidem poteft fulpHur album, deinde
rebeum: quia nihil poteft fieri aurum, nifi prius fit argen¬
tum. Haec eft lententia Ignoti , & ( vt creditur ) Alphidij , &
fimiliter Rofarij. Sic ergo proxima caufa fixionis eft fulphur,
fedlecundum eundem eft ad primam radice,quae eft ex parte
elementorum .Dicit enim Rofarius ex lententia eiusdem Al¬
phidij Aqua eft medium coniungens tinduras olei, Icilicet
aeris & ignis cum terra. Tribus autem elementis completur
Elixir album , quae funt terra , aqua & aer ( ignis enim non
intrat ad album. ) Rubeum vero in omnibus quatuor verti¬
tur rotis. Vnde primo oportet te aquam deftillarC, & poftea:
oleum coirlmifcere,vtftetfuper aquam, id eft diffundatur
per aquam. Poftea; vero aqua cum terra figenda eft , vt ei fir¬
miter adhtereat : quia fi vnum de quatuor occidifti, omnes
occidifti. T erra ergo cum in Ic fit fixa , retinet fecum ac’ figit
alia elemeta : & primo quidem aquam. Haed ergo quia frigi¬
da &humida, terra continuat & coftringit. Siccam enim ra-
runS eft' & ideo acquirit ab humido partiumf continuationcy
humidurrt vero a ficco firmam impreftlonem. tlumidum' e-
niinfoluni cito recipit impreftiOnem , & cito dimittit : fic-»
cum vero folum grauiter recipit imprCftlonem' , & tarde ^ fed
receptam difficiliter dimittit. Ambo enim in fimul contem¬
perata, firmam imprefiionem adipifeuntur , & fimiliter for¬
tem pugnam: contra ignem. Humidurn namque prohibet
ficcum a combuftibilitate : ficcum verd humidurn a fluxibi-
litate. In vtrumque ergo per le ignis liberum habet domini¬
um: aer autem quia calidus & humidus eft, terram & aquam
P H I L O S O P H.
341
flarificat, & rarificat , vt fiat cxtcnfibilis & fufibills. Ignis
ro totum compofitura tabificat , confolidat & maturat : fa¬
cit enim aerem per fubtilia commiiceri : aquam quoque cu
terra conftringit &fixat, &per confeqens tindluram ei fir¬
mam tribuit. Ex his ergo intellige, quqd grauia elementa
magis ad fixionem & quiete mittant, Sc operantur in com-
pofito, quam leuia : leuia plus ad fullonem tin^lurariim: ni¬
hilominus omnia omnibus ad omnia cooperantur : maxi¬
me autem cooperatur ignis ad fixionem , propter fuam vir¬
tutem aftiuam, penetrantem, & alia lecum poetantem & fic-
cantem. Quare pirima fixionis caufa eft terra , quia fixior
omnibus eft elementis : deinde vero aqua , quia ficcirati tcr-
tx contemperanda: eft propinquior, & fiia frigidirate defen¬
dit a combuftione : poftremo vero ignis perficit fixionem.
Cuius fignum eft , quod in auro , in quo ignis plus domina¬
tur quam in argento , maior eft fixio , & per conlbquens et¬
iam Elixir rubeum fixius eft quam albu .Et fic intelligc quod
didumeft, quod ignis in album Elixir non intrat, fupple
principaliter ; quia'$£ in illo funt omnia quatuor elementa ,
non tamen eft tanta vis, nec effedus eius ibi, ficut in Elixir
rmbeo : cui additur ignis qui eft fulphur rubeum , non ab ex-
trinfeco iunftus , fedab extrinfeco extradus. Et hoc recipe
tuq cognitionis fundametum , quod in operatione Elixiris,
terrea natura qu? dicitur coi-p’, quauis fit cum
liflimo vniuerlaliter commixta, & fimul cum eo fubtihllime
fublimata : & fi non videatur ab ipfis elementis diftinda , elt
tamen proxima caufa coagulationis & fixionis. Et ex eali-
mulcum aqueafubftantia, eft origo fulphuris & fermenti.
Et hcc natura fixa eft in omnibus compofins ex quatuor e-
lementis , quantumcumque fubtilientur, &ad Ipintualita-
temducanmn quandoque quidem in aau.quandoquc au¬
tem in potentia. Et idco omnia in fcipfis habent , quofiacn-
tur niii cuolent. Ad hanc autem fixionem maxime coope¬
ratur ignis exterior , adminiftratus per arte , yt fupra diaum
eft. Qui fi fit intemperatus, fixionem, ei impedit: quia Im-
midiratcmradicalem lapidis conferMt.Se non confumit
humiditate autem pricipnelajpisfufioncmacquitii. bx his
iterum dlfcedeqnoclmento iSt in quolibet regimine plus
tel minas , quia ab initio lapis eft frigidus & humidus , vlci-
mo caliduslficens. Er liolinrifn . intelkauvero eahdus
D E L A P I D E
& humidus eft temperatiffiine, ficut eft aurum. Cognofcat
ergo quantum crefcac veidecrefcat quaelibet elementoruru
quaditas.
J^od in n^tmine lapidis ^Ittmunt compUm^nturoj
(fi rubedo [anguinea,
C A P. XXX.
DIciq ante dc albedine Iapidis: nunc vitimo loco dicen¬
dum efl de rubedine eius, qua: fcilicet eft regiminis e-
iusdem complementum. Pro quo ftias primo, quod
eadem res eft fermentum albi & rubei Elixiris, Cc. ouum. no-
ftrum: quod tamen efie non poftet,nift eius fulphur vtramqj
natura participarct,aut nili in ea re cftet aliquid, quod folem
& luna ad comunem naturam & colorern argenti viui redu¬
ceret. Q^amuis igitur in noftro lapidp Ibl & luna fint diftin-
<fti loco, proprietate & colore ( ficut ex fupra diddis patetj ta¬
men quia funr propinqu^ naturx, vnum ad alterum facile
conuertitur, & ad mutuam adionem &pafjlone^uo fper-
mata vnitiflime fibi commifeentur , quod rnaximefit in pu-
trefadione: ideo in vnain naturam , virtutem &coIorc tras-
eunt : quare etiam ex ambabus vnum Elixir ad album & ru¬
beum per artern generari poteft , non tamen vno tempore,
led vnum poft alterum per dmerfbs modos digeftionura.
C^a tamen fol dignior eft luna & fixior eius natura , atque
fixiori metallo firnilis. Ideo principatus fermenti fibi attri¬
buitur , vt ftil. dicitur fof elfe fermentum albi & rvibri Elixi¬
ris, & qgod non melioratur nifi curr\ eo, nec cpmpletur cum
aho. Ideo dixit Hermes , numquam fit tindura rubea vera
absque lapide rubeo. Album nam queiblum absque i;.ubep
lapide , non tingeret in rubeum pcrfedum. In rubeo enim
maior eft VIS fulphuris npn vreiuisiQmamafculina calidior,
punor & pinguior, magisq; digefta,quam in albo, in quo eft
temina frigidior^ imp.urior,magisque fqgitiua. Se^ quia Lu¬
na primum habet dominium, & ad fe fo^em, conuertit fuum,
ando ei naturam, colorem & proprietatem: ideo quamiiis
^enti viui naturam fapiat, q^uam fulphuris, ouia vo-
on immerito fermenturn aibi Elixiris nominamr.
le tamen fermentum ex vtroq; eft corpore, princi.,
ex fole. Nam ambo corpora propinquitatem na^
l patre & vna matre orcaium ^ in ypain prh
mam
magis art
lacilis , n
Vtrumqu
p alius eft
furarum;
P H I L O 5 O P H.
mam argenti riui naturam , alterando transmutatur : vt de^
inceps ex illa , id eft ex occulto cius duo fulphurea fermenta
extrahi pofTint, album primo, deinde rubeum. Neque enim
fermentum proprie dicitur , nili quando Mercurius cum i-
pfo ccagulatur, & in fpeciem argeti vel auri tingitur. A prin¬
cipio autem neutrum fermentum dicitur , nili quia materia
eft vnd; fermetum extrahitur. Sic ergo fol principaliter per¬
fectionem lapidis dat , &vltimum complementum , & exi-
pfo anima eft, & fulphur tingens, & fpiritus Mercurij,qui eft
ex luna icyicns & impr<jgnans^& vlcimo ad fuam naturam 8c
colorem trahens. Et hoc eft quod dicitur in Turba: Azoch
nequit fubftantialiter Latoni fuum auferre colorem, neq; eu
immutarc,nifi quantum ad tempus; fedLaton ab Azoch fua
aufert altedmem fubftantialiter; quoniam ineft ei mirabilis
fortitudo, quae fuper omnes colores apparet. Na ex quo co¬
lor eius abluitur, & fua nigredo atq; immudities ei aufertur,
ita quod aibum appareat: Laton quidem fuper Azoch
natur, &cum reddit rubicundum. Et Morienus ait:Nihil eft
ouod k Lacone fuam obfcuritatc, vel fuum polTit auferre co->
lorem. Sed Azoch eft quafi fuum regimentum , vcdelicet ^
decoquitur: nam colorat, & album reddit. At iteruna
Laton dominatur Azoch , id eft, viuum animal rubeum red¬
dit Et iterum in Turba dicitur: Quamuis fulphur Iit malcu-
Ius in hoc tamen loco fcilicec, quando anima qus eft Ipiri-
tus fulphuris, & aurum philofophorum nuncupatur , extr^
hiturmafculus patura volente, formam mulieris lulcipn SC
&patietur. Et inLilio dicit Zinon: Hoc ouum, quoniam
habet vitam, animam & generationem ex fe extrahit, no au¬
tem ex alio, & cx eius vetre floras extrahutur, & feipfum ger¬
minare facit , & quod intus eft > foras mittk , ^ quod eft fo¬
ras mittit intus.Ita quod cxtriufccum emendat intrinfecum,
& i conuerfo , donec rubeum , fcil. naturaliter rubeum & la
corpore occultum, vertatur in album , in prima fcihcet ope¬
ris parte. Vnde concludit Alphidius : Illoruni. duorum cor¬
porum copiunaio cum Mercurio , neceffaria eft in hac par-
ic ad Elixir rubeum & album. Quia quamuis aurum in¬
ter omnia corpora fit magis compadum & fixum , tamen
cum diffoluitur , & in partes minutiffiraas feparatif r , fit^i-
rituale & cuolans ficut Mercurius , & fecum portat tinau-
rubeam ; argentum vero fimihter albam, uec fuit
^44. , DE LAPIDE
pus diquod dignius Sole purius, aut eius vmbra,flnc qua nul^
Iqni argentum vmum generatur tingens.
Secundo feia^ quodalbedo neccuario prarcedit rubedi-
nem.Sicut enim non poteft £eri perfedum album in lapide,
miiprarcedat nigrum, ita non poteft fieri perfe dium rube¬
um , nifi praecedat albedo. Nigredo, enim eft caput comi, &
principium operis, vt dicitignotus : & primo in opere appa-i
ret, vt inquit Lilmru ; ideo no poteft fieri aliquod per/cdum
eurinum de nigro , nifi prius fiierit album ( vt refert Alphi-
dzus) E t dicit perfidum cicrinum, quia ante fiepim etiam
mnne^it & fiepius rubefeit , &c farpe albefcit , yt fuperius di-
duin efi; fedperfeda citrinitas non generatur iu lapide, nifi
polt excellentem albediaem. Cuius caufam afiignatRofari-
us: Quia mlul potefi fieri aurum, nifi prius fuerit amentum:
vnde qui fat auruiq conuerterc in argentum, fcit Sam ar¬
gentum conuerterein aurum. Aurum autem non poteft fie¬
ri argentiini nifi prius fuerit corruptumrquandp autem cor-
rumpuurfit nigrum. De nigro autem noneft tranfitusad.
perieaiim citrmuin nifi per album : ficut nec de citrino fit
tianlitus ad album, nifi prius fuerit nigrum. Citrinatio e-
mm nifiil afiud eft quam nigredinis ablutio. Calor namque
agens mhumido, caufat primo nigredinem: agens veroin
iccum , Scli^continuet calor citripitaten^ caufat. Et ideo di-
pit Lilmrn: Nifi corpora dilTecentur, noii apparent colores
animse. t luferiqs dicit : Spiritus , & anima non vniuntur
cum corpore vero modo, nifi in albo colore:quia tuc omnes
colores qiu hodie m mundo excogitari poflunt , apparent
& tunc finnmuur in ynum colorem,id eft albcdmcm conue-
munt. DeaTbatio enim eft totius operis initium , & fir¬
mamentum ; nec inde variatur in diucrfps colores ( fc.veros)
prxterquam in rubeum , in quo eft finis vltimus. Citrinatio
enim qujfitmter rubedinem, &:albedine,no elicitur color,
a dccodmnc vero poft albedinem , ad citrinicatem perue-
nitui, Ignis in regimine augmeiuato : & poft albedinem er¬
rare non potes Vnde Mireris philofophus ait : Oportet ter-
ram prius fepeiirnn petia panni Aigyptij ; poftea candidari
po et compofitum , vt fiat denique fuiphur tingens & per-
inanens demde rubeum fieri. Bis emm denigratm, bis citri-
natui, &brs rubet. Secundus autem rubor eft tingens, qui
non fit , nifi poft primam dealbationem , fi philolophice^o-
pere-
p H I L Q S O P H, . ^45
pcreris, id eft cauce dealbas beatus eris. At fl fubito hoc vide¬
ris terror magnus tibi eueniet. Et ideo Raymund.de T ernii-
nis: Poft putrefadlionem opofcec recreare fulphur cuius
dies critici funt nonaginta ad plusrpoftea nullus poteft er¬
rare. Vnde feito tertio : cjuodppft completam albedinem ,
debes procedere ad ritbeciinern intenfam : oportet enim ru¬
bedinem medicine clFe inteniam^vc dicit Geber, quod iiclic
Yt poftquam fulphur duorum prardidlorum corporum non
adurens fadum eft album, per maiorem ignis decodioneiu
fiat rubeum. Sic enim ex argento fit aurum. Et fic fulphur al¬
bum & rubeum (vt inquit Rof.) habent ex yna materia me¬
tallorum ad plenum depurata , diuerfimode tamen digefta.
Et Plato dicit : In omni argento ineft fulphur rubetun,& ta-.
le fulphur ineft Soli & Lunae. Rofarius ait: Ipfa namque cor¬
pora lucentia, quibus infunt radij tingentes,tinguntque c.>
tera corpora aibedine & rubedine vera, fecundum quod ipla
fuerint prarpar^ta, Quoniarn fulphur album nonvrenS,ad
argentum per maiof em ignis digeftionem, poteft heri ful-
phuy rubeum ad aurum. Vndciu Turba dicitur: Cumvide-
xitisjpfum nigru totum,fcitote quod in illius nigredinis ve-
tre albedo occulta eft : ^ tunc oportet albedinem illam ex¬
trahi a fua nigredine. In fecunda vero decodione , ponenda
eft albedo in vafefuo cumfuis inftrumentis, & lento igne
funt coquenda, donec omnia alba fiant. Cum autem aibe-
dineni illam fupereminente videbitis in vafe , tunc rati efto-
te, quQ4 rubor eft in aibedine illa abfeonditus. Et tunc non
oportet ipfum extrahere: led tamdiudecoque donec totum
rubeum fiat. In hac autem rubificatione duo funt diligenter
& caute obferuanda : primo vt vas non extrahatur nect..m-
gatur : fecundo vt calor blandus & arqualis vIque ad finem
continuetur , ficut fuperius etiam demorrftratum fuit.Vndc
Morien.de vtroque loquens fic ait : Q^od corpus immundu
direxeris , mitte in eo poftea de fermento quarta fui partem,
& depone eum in fole & decoquas , fitque ?ius ignis blan¬
dus : & quod vas fua: fornaci inuiolabiliter adli^reat, donec
totum tempus fermentationis Echeb, id eft Solis complea-
tur.Et Alphidius ait:Tuc eft in reditudine congelatus: cum
videris albedinem omnibus fuperemiuentem : tunc certus
cfto quod in, aibedine latet rubedo : &ideo non oportet tc
ipfum extrahere, fcd bene coquere: donec totum rubeum
^ YY y fiat.
14« . D E L A P I D E
fiat, fit tamen prius cineritius & citrinus, igne augmentato,
Omnes autem philofophi afierunt, ignem leuem nerj opor¬
tere donec fulphur fiat incremabile. Ex hoc etia patet, quod
adhuc in tertia decodione oportet ignem leuem efle : quia
quauis fulphur album fit incremabile, ahquo modo adhuc
cremabilecft, quod oftendit variatio colorum , antequam
in rubedine firmetur: ficut patet ex fuperioribus, ficut etiam
argentum. Quarto & rltimo fcies cognofeere quando lapii
eft omnino perfectus : primo quidem quando cius rubedo
amplius no variatur nec minuitur.Et hoc eft quado eft rubi-
cundifiimus , ficut fanguis in adu , vt dixit magifter Bonus.
Secundo quando funditur in igne fubito ficut cera , nec de-
ftruitur, nec diminuitur.Vnde refert Calid in Turl>. Spiritus
eft aqua, qu^ extrahit animam a corpore ; & illa anima eft
fermentum corporis , &eft ficut fumus fubtilis, infenfibilis,
& non nifi effedu eft pr^efens, fed eft eius adus manifeftatiQ
oculorum , & eft ignis ex igne : & ideo debet reduci ad i-
gnem , vt inde non timeat ignem. Et Rudianus dicit : H?c
eft prima omnium probationum ipfius olei, vt non faciat
fumum, nec ftrepitum vllum , fed currat per o.{nnia, & con¬
tingat laminam ferream, arream, plumbeam, vel argen-
team,&:figat{e cum illisj &no tirneat ignem, nec minuatur,
nec a metallis (eparetur eius tindura.Vnde Gallinarius con-
cluditiEodena modo rubificatur & dealbatur Lapis,& in eo¬
dem loco & vafe ac regimine : continua decodionem , do¬
nec totum compofitum fiat vnus lapis rubeus, tingens &
transformas omnia in verum folem & ad omne iudicium &
examen.
i^od<<trtU0 lapUis Hoflnpreeioft eft, immen/k, mul~
ttplex ^ admir*l>fli4.
Gap. XXXI.
FAdo autem tubco lapide , omne tunc corpus tingit ad
pcrfcdionem,vt inquit Alphidms; Quia, vt dixit magi-
fter Bon. m fine V. capituli, no folum' alterat, fed etiam
mmftanti transmutat, &abfque violentia permifcetur rei
^terabili, cum fpohanonc omnium fuperfluorum & adu-
1 limm. Et eft fiout forma auri habens virtualiter & adiue
&paffiones ,quas habet aurum nune-
^ . ideo, facit metalla omnia labito fixa , eitriita, fulgir
P H I L O S O P R
4ilHraa, ponderofa, vltima grauitate, muta in {bnontate,&
qmuino eadem virtute medicinalia, ficut verum & purilPu
mum ac preciofifllmum aururn. E t hqc forma inter omnes
foriTias xqundijno folum eftqualitaSjfed ecia quantitas, quia
corpulenta cft. Proptpr hoc dicitur Theriaca, Toxicum &
venenum philorophprum: eq quia fubito, coagulat & fixat,
fuum argentum viuum qiiafi intefimendo , ac perficit i-
pfum in tindura , & Elixir aliorum metallorum. Et lioc in-
tplligitur de fulphure Auri, quod non additur ab excrinfeco,
fed extrahitur ingeniqfe , & quafi miraculqie per regimen
debitum artis, de argento viuo, cum quo fimul per fublima-
tlonem mundatur : quia fecundum Geberum , fulphur tin¬
gens efl; folum notum natura: : & tamen dicitur additamen¬
tum tingentis. De hoc veneno dicit Mundus in T urba : Cu
hoc venenum corpus pepetrar , inuariabili colore ipfum co-
Iqfat , & nunquarq dimittit corpus animam : quia non pof-
flint vitra (eparari. Collige autem quod hic lapis philofo-,
phorum habet excelleti/fimas virtutes fupet omnes alios la¬
pides , vt inquit Alphi. Eft autem in fpeciali triplex eius vir-,
tus immenfa.Prima quidem,quia Mercurium crudum in i-,
gne pofitum,5e qualibet alia metalla fubito in veriilimu fo-
Fc;n meliorem omni naturali conuertit : vt dicit PwQiarius &3
Morienus in translatione noua.Iftud quoque eft huius lua-
gifterij fccretuiq , quod huius reivna pats, mille partes in
puriflfimunv Echeb conuertit. Secunda quod homines ia
fuauitate & iuuentute conferuat , repellendo ab eis eundos
languores. Tandem lepram depellit, caducum mor¬
bum, & alias mulcas fere incurabiles infirmitates mulcet, ac
etiam remouet. Et haec omnia operatur plus quam omnes
medicorum medicin?) vel potiones, vel confediones qu^,
cunque. Pr^feruat etia & protegit hq? medicina in confedis
at)pofna,ne quis morbus eidem aduenirein futurum poftit,
vt dicit Lilium. Sicquefit antidotum & medicina omnium
corporum curadorum & purgandoraim, tam metallicorum
quam humanorum. Rofarius quoque multa fpecihcat, di^
cens: Conferuat fanitatem, & roborat virtutem, reparat lu-
uentutem, purgat fpir.itualia,purgat pulmonem,vencna cu-
d^ expellit, morbos tollit, leprofos in vin(xbibita, paulatim
* Wei^tia quia multa mirabilia cum ca fiurrtin
54« DE IAPIDE
Lilium afFcrt infiipcr: Vitrum itiallcabiLc facit,& cr ci7ftaUg
fufo,pam ea carbunculum trahimus, & ex mille perlis vnam
praegrandem & naturali fimilcm componimus. Arnaldusii;
libro fvii teftamenti dicit; qupd Mercurius non pptcft reti^
neri cu quocunque corpore abfquephjrfico lapide: &idco
omnes operationes aliae funt fopniftictc & inutiles , qua: ta¬
men omnes deducerentur ad bonum finem, & efFecbum for-
tirentur, fi cum huius lapidis medio perficerentur. Ex qui¬
bus conclude cuna Lilio : quod hxc medicina, cum fumma
diligentia cft perquirenda fuper omnes mundi diuitias, ac
inferiores thefauros, &plufquam aurum potabile ( quod
ignari ac imprudentes empirici vocant , ac de auro vulgari
Sciunt , & intelligiint ) quo in eorum confedionibus pofiti
Reges , principes & magnates fanitatem libi quaerunt con-
feruareiquia h^c noftra vere diuina eft,rpiritualior, fabrilior
phyfica folutione , & longe carteris efticacior omnibus, pre¬
cio, virtute, ac immortali laude quacumqu?.
Quod medtetna c(l m»ltiplic^bils4 tn tnfnitum^
^ deperfeSitone tlitus.
Cap. XXXII,
MEdicina quoqi fifitperfedfa, multiplicabilis efTeiu-
dicatur quodamodo m infinita.Eft aute triplexmo-
dus multiplicandi eam. Primus quidem foluendo ea
pe^ e i.Epms, & congelando. Harc autem folutio & congela¬
tio non ht nili igne : quia portquam medicinam didicit pu¬
gnam contra igucm fullincre, quanto diutius in ignefte-
teat , tanto eius bonitas augmentatur. Solutio ergo iUji eft
hquefaebo eius ad modum olei : per feipfam autem conge-
lataiin aere Hocfitismanifeftaturex fiiperioribus. Ma
ma n lK,ael.=ndo & congelando , adfnam perfodio^m
petnenn;. Ergo cx eadem rat.onc & cauli iterum foluatur,
oC Iterum cnno-f*1pMir _ • T-. 1 *
tio • - - ^‘^^^nuuLius operatur. Hic aute lolu-
cmodtlr!^ ^ putant: fed
uis fot 1 f potes. Opus enim folntio!
“cn “on "gI- ” Ethoc elide in-
' Geber. qui fixum lapidem cu modis fubHmationis
do-
P H I L O S O P H. ^4^
docet fepius volatile facere, & fsepius fixare quoufque fluat^
& alteret in complemento folifico , certo. Ex reiteratione
enim refultat bonitas & multiplicitas, vt quaedam medicina
centuplum , & quaedam in infinitum quodammodo corpus
vere & perfedle poilit transmutare.Secundus modus eft pro-
ijeiendo medicinam fuper corpus perfedum , vnam partem
(upra centum partes corporis perfedi fufi : qui proieftionc
fadla , cooperi vas , & pone in furno per aliquot dies , Sc fac
primo lentum ignem, poftea fortiorem: & femper augmen¬
ta ignem, paulatim tamen , & per fuos gradus Coridecenter,
& totum erit medicina. Eodem modo potes multiplicare
proijciendo medicinam,fcilicet partem vnam fuper centuni
partes Mercuri), crudi, calcfadi : quia toties erit puluis fub-
tiliflimus, &rubicundiflimus. Et hate eft intentio Alphidij:
Et hxc proieftio pluries poteft reiterari fuper corpus per-
feftum, vel fupra Mercurium crudum : & tandem fuper cor¬
dus imperfedum : & tunc procul dubio conuertitur in illud
metallum fuper quod ptimo medicina fuerit pfoieda.Pro-
pijcr quod fi medicina proijciatur primo fupci' plumbum *
I(^em vel Veiicrcm : & poft illam fecmldam proicccris fu-
^ Solem Lunam , procuidubio in corpus imperfedum
conuertetur: in illud videlicet i fuper quod primam medici-
tiara proiecifti. Et hdc videtur Raymundus approbare in
eius epiftola. Huius autem multiplicationis pofiibiliras ex
his arguitur , quod omnes philbfophi dicut medicinam tra-
formare perfedte mille partes Mercuri) crudi vel corporis
imperfe<ai,in naturam , fubftarttiam & proprietatem veri
Solis, vt Rofarius aflerit. Corpus autem perfeftum melius
medicina impreflionem recipit : quia purius & fixius exfiia
natura eft: ergo erit poiTibile exeo per medicinam perfedif-
fimam alterius corporis efficere. Et iterum ex hoc appa-
fet: quia dicit Hamis in Turb. Si prtiij<iatur vna pars me^
dicina: fuper decem partes corporis imperfedti, totum effici-
turmedicina. Et fi iterum illius vlla pars proijciatur fiipra.
decenl alias partes corporis ittipcrfedi , iterum totum effi¬
citur medicina j ita quod illius vna pars , iterum proiefta
fupra decem alias partes corporis, tranfinutabit ipfufnin
corpus perfe<ftuni: (cilicet iri verum fblem vel luriarii, fecun¬
dum mcdicirite qualitatem. Et hoc rationabiliter dicitur J
<|uia fcrael proijcere yriam partem fupra mille , & ter proij-
D E L A T' 1 13 E
cere vnam partem fuper decem partes, in idem ircdit. Sed fci
melproijcere vnam partem faper mille, conuertec corpus
imperfedum in corpus perfecflum. Ergo ter prdijcere etiani
conuertct. Ex quo alterum nccelTario fequitur : quod proij-
cere medicinam fuper corpus perfedlum , reddit fecundani
medicinam perferiorem, quam proij ceretur fuper corpns
imperferum : ergo efficacia cius oftendetur fe ad maiorem
qualitatem conuertendam. Huius autem fundametum hoc
eA,qaia medicina tant^ virtutis eft & efficaci^ propter fuam
fpiritualitatem ac fubtilitatenl quod fubito corpora per mi¬
nima penetrat, & partes puras aquofas, aereas,^iritualcs &
fubtiles feparat & iibi coadunat: partes vero groflas , corru¬
ptibiles, & combuftibiles vel c6fumit,vel fcparat.Sed hoc in
corpore perfecto non eft, maxime autem in auro, quia par¬
tes impuras & combuftibiles non habet. Ergo medicina to¬
tum f bi coadunabit: & per confequens illalecunda medici¬
na erit longe maior in quantitate, quam effiet fecunda me¬
dicina fada extorpore imperfedo, etiam fi non fit maior
in potentia & virtute.HoC tamen fcito,quod fecunda meni^
cina non potefi: venire ad gradum perfediOnis primae , nCo
tertia ad gradum fecundae j & fic de alijs. -Quia vt idem
mis dicit : QUamuis medicina fibi coadunet partes aere¬
as , fpirituales & fubtiles , non poteft eas ad tantam fpi--
rituaiitacem reducere, quanta ipfa medicina habet: quia
eius virtus eft ponderofa, mcnfuraca ac determinata, heue
& aliarum rerum : & impenditur per corpofis partfcs,in qui¬
bus eft diuerfa. Propter quod proicdio toties poffict itera¬
ri, quod amplius non haberet vim medicinae feu conuerten-
di. Similiter etiam fiproijceretur medicina fuper quantita¬
tem nimis magnam , non conuerteret in corpus perfedum;
Semper enim medicina facit quantum poteft: & ideo quan¬
to plus proij citur ,^el fuper maius , taUto virtus citis minui¬
tur. Et fic ex vna parte medicina: primi gfadus perficiuntur
mille partes corporis imperfediin cOTpus perfedum: &ex
vna parte tertij gradus , folura decem. Quia ficut medicina
permultas alterationes deducitur de corporeitate feugroffi
fitie & imperfedione ad fpiritualitatem & fubtiliffiimant
naturam, ita etiam e conuerfo per mulras proiediones de¬
ducitur de fpiritualitate ad corporis grofii naturam, pro¬
pter partes groffias, quibus infcparabiiiter incorporatur. Eft-
PHILO SOPH. ^51
tamen anllnaducrtendum , quod facilius proicdio perfici¬
tur , quam lapidis procreatio. Difficilis eft enim medicinae
procreatio, quia fubtilc aquofum eft in materia lapidis valde
fortiter vnitum cum terreo ficco , & vix^ vel nunquam fepa-
rari poteft, nificum maximo & fubtiliflimo ingenio artifi¬
cis , & non nifi longo tempore. Et tamen talis (eparatio ex¬
igitur ad medicinae procreationem : fcd poft creationem
mediein(j huiusmodi feparatio eft facilis in cotporib® : quia
medicina fua fpiritualitate ac fubtilitate penetrat fubito
corpora & fuo calore alterat, digerit, & materiam disponit,
& purum ab impuro, fubtile a groflb perfede disgregat &
{cqueftrat,& fubtilc purum fibi afrimilat,& in fua iubftantia
transformat. Quia quamuis medicina fit minor quantitate,
corpore alterando, eft tamen multo maior virtute: ideo vin¬
cit ipfum, non tamen plene affimilare poteft : quare grof-
fiores ac terreas parteS fortiter aereis commixtis fepararc
non poteft : & ideo virtus medicinae diminuitur ih jpiedio-
nc.Et tamen vnum hoc maximum eft fecretum, quod medi¬
cina virtus etiam in proiedione poteft augeri, nonfolum
in quatitate extfcnfa, fed etiam in virtute perfedionis & bo¬
nitatis: fi videlicet medicina proijciatur fuper corpus debita
proportione. Scrotum ponatur in ignem , Sc augeatur per
fuos gradus, & f^pius foluatur , &c faepius cogeletur,quoufq;
fluat plusquam cera. Sic enim virtute medicinq digerere, Sc
calete mouence, paulatim totum fublimatur: Sc ad fpiritua-
lem naturam omnino transfornaatur.C^apropter fi in
iedione in tantum medicina eifet debilitata , quodingrefi
fum amplius non haberet, ingreflus fibi datur, fi primae pars
medicinae fibi iungatur Sc coquatur i Iblucndo Sc congelan¬
do quoufque fluat. Quanto tamen medieinae virtus eft mi¬
nor, tanto tempcratiorerti ignem a principio Sc per gradus
temporis neceflarij conueuit adminiftrare. Si autem de me- ,
dicina prima Sc perfediflima nihil remanfilfet quodadda^
tux, aliter inde agere oportebit:quod came fummopereprx-
cauendumeftabingeniofo artifice, rie hoc fibi cueniat. eo-
quod fufficit tatum femcl lapidem compofuiffe,nee oportet
tltra opus reiterare. Quia omninomcdicinaabiblucaphi-
lofophice in infinitum eft multiplicabilis.
Tertius prsterea modus eft , vt vult Rofarius, q? medici-
ux pars aliquanta fiue alb^, fiuc rubeat, coniungatur lapMi
D E L AP ID E’
feu M-.rcurio nono, qui nunquam in opere fuerit , & poria*
tur in aigeftione iicut prius, & coquatur putrefaciendo, fub*
limando^dc fixando,donec totum fit oleum tindlumrtuc ite¬
ra habes lapide perfeclum, & hoc fit in paucis diebus, & mi¬
riori difpedio, labore & periculo. Semper caUte ferua alic|uid
pro fefmeht6,tani de albo quam de rubeo. Et excufabit tc
hxc priides confideratio a fuperioribtis laboribus. Nam hoc
idern velle videtur Raymundus in tertia diftindlione , vbi lo¬
quitur de fefmcritatioire in principio libri j & in Pradica ei*
arboris phyficalis iri Capite fecurido j & alibi etiarri apud iru
fcelligentes philofophos.
RecafituUtto hitiii eperis,cum ioncluJtonepgiL
lattonis ilhus.
C A P. XXXIII. & vltimuni.
TOtius operis fummajieu intentio noftra vel finalis fc6;
pus aliuUiori efi, nifi vt fumatur lapis iam in capitulis
notus j & cum operis inflantia affidueturfuperipfiim
iuduftriam maximam fublimatioriis primi gradus , vt peni¬
tus a corrumperitc iriutetur impuritate. Deinde fecudo cuni
ipfo folutri fiiblimetur eiils additarrieriturrt , id eflfermeil-
tum fulphitris albi & iubd , donec in vltimum mbdurri fub-
limationis , idcfl fubtiliatioriis & puritatis perueniat,& vlti-
mo volatile, id eft fpirituale fiat. Ab hinc ergo tertio curri fi¬
xionis iriodo figatur, donec iri ignis afperitate quiefcat. Sed
nodum completum eft Opus iri albO , vt quidam Poeta dicit:
Non tamen htd ptiisy non eji ea meta laborUm.
Quaniuis in hoc vno rtieta pratparationis cofiilat ( vt inquit
Gcber) ideo vltimo & quarto fixum volatile fiat , & iteru vo¬
latile fixum per modum fublimationis &: folutionis toties
teiterarido folutionem & congelationem quoufque flUat
plus quam cera , & alteret in complemerito lanifico & folifi-
co Certo. Et hoc eft vltimum praiparationis feu perfedionii
Complementum, & hic quidem lapis riofterphilofophicus,-
fiue naturale & artificiale compofitum , Operatur in hoc
inundo inferiori fectetU natulae preciofiffima fuper Omne
brecium ac Regum OpeSj incomparabilia: qua: quidem pro¬
bis &fidelibus taritum furit reuelaca,riori autem impiis , pu-
«llanimis j ociofisqj hOmiriibiVel tyrannis ^ qui contr; ccea-
torii
P H I L O S O P H. ^
toris nodri voluntatem vitiacolut, Chriflianam clTaritatcm
mcgliguntjvirtutem fupprimitnt , ac ftudiofos homines per-
!<luut.His ergo quatuor gradib. fublimationis , vobis fuperius
enarratis, totum magiftefium rioftrum cum Dei adiutorio
'perficitur. Qui fit bencdidus& gloriofus in fecula feculorum.
CONCLKSIO.
A /TViti de hoc lapide Benedido libros ediderunt, 5: fulfa vc-
■^risj&fophiftica finccris interfcrucrunt : &dumtarano-
bililfimamartemaprauis occultare Ouduerunt, quod omni¬
bus dummodo non fibi noceant alijsque damna inferant,
bonos quoque fimul cum malis in errores deuios, ac difpen-
dia innumera perfonarum rerumque & temporis adduxe*
runtrquodnulli tamen licet- Hicautem clarifiime &paren-
;tcr lapidis magifierium erprefium eft.- nullus error pofitiK,
nullafalfitas iunda. Hic quippe omnes errores &£?.lfitates
elucidantur & elidantur. Verumfcireoportcr,quodhoco-
pus Deo omnium creatori , & Chrifto omnium redemtori /
folummodo dicatum eft.ldeo qui id habere, quihabitum in-
telligerc , qui intellcdlura complere voluerit , ftudeat pri-
mum fu3E faluti , deinde communi & facrofandte Ecclcfiae \
IDcivtilitati. Q^od fi non fecerit, feiateertifiima a fanda tri¬
nitate , & Chrilti eundorum viuorum, & mortuorum vero & '
iiuftoiudice,fegrauifijme puniendum & damnandum hieSe
1 in futuro fcculo.Stfide ergo &di!igcnter optimis audoribus -
I incumbe, cum dies diei erudet verbum , liber librum aperiat,
& nox nodi indicet fcientiam: tenta, experire fine toedio , pe¬
te, pulfa,& magnum feruorem patienti^ & caritatis paularim
accinge , fi ad fummam magiftcrij inueftigationcm,&ad o-
ptatamperfedionem cupis pcruenire,& denique in virtute
i talis efto qualem proprie lapidem efleconcupifeis. Impcrfe-
I duses,ad debitam perfedionem anhela. Foetidus es &:im-
I mundus,purga tclacrymis.Siiblima tenioribusaevirmtibusi
I orna te & colora gratijsfacramcntalibus. Fac animam fubli-
I mem .& cteleftium contemplatione fubtilem ac angelicis fpi-
I ritibus conformem, vt corpus putridum, & vilem cinere pofiit
I fiuificarc, dealbare, atq; incorruptibile &immortale, impaf-
1 fibileqjomninoipcrIeluChriftidomini noftri refurredione,
icfficere,atq;vtexdiuinavifio0etandcmillurain3ta5 & inef-
I fabiii lucc perfufa^Corpus itide propium,fed refufcitatU)3eter-
y4 D £ L A P I D £ . .
DxgloriifplcDi^arc.ac rubeo falgore,illuftrare valear. Qito :
niam hsec im nortalis gloria ex occulco aoimx in corpus rc-
dundabic. Horum pcrfcdlc omnium formam & figuram hic
nofteccelebraciiT lapis geric, ac ordinem, Allegoriam praefens
inliuuar.Ec hoc fit libri veru figillu omni claufura fortius , 8c.
omni terreno figao terribilius, vtile magis, ac honeftilGmum.
,/ENiGMA DELLA PIETRA PHISICA DI
Lorcnzo Ventura Veutciano D.
eU Ind^a parte piu c^Uci dei mondo,
“*■ ^ Nafcepsetra tulhor ch’ en fe nnchtude
Vtrtu tnfintte^ch s ^engcn d-il ctdo:
Deti e Pantheora, bench' en v//e
Tenuia Jia da moltt ^ana ^ fctocca.
Soglton Lt Rlettiy^ e^ue rhede natura,
Sannot alti Jecrett extrame djangue
Per artificio Anuli altro fecondj.
Et perchein efia 9’ e Mercurio C^folffo,
Oro ^ Argento, non gta efuet dei ^olgo^
Mahumor celefle caldo, '^ntuofo,
Coi fuo temreo Jottile,jredd' ^ fecco,
Legatitnjieme con mtrahtlmodo.
Anima Jj>trtto ^ corpo,quattro
Qui con tl don dt Dto honta pacienz^a
Jattea induflrta fuoco ^.tempo lungo,
Ealfuftanz^a siri alz,a datgio prefo
litmondo corpo. ^ fa chia-' a Lucent Ct
L' arte dinou ofeuta ^ rajprena
Quelli piufiate ,fin cheberi ^niti
Eeggier ^ grauefliano i raro ^ dmfi
At gran martirto ejpofit dt ‘Vulcano:
Qt^eji Eljxir fi chiama, ^ medetna
Ch’ ognt leprofo fana,^ tmperfedo
Metallo cerpo humano a marautglire
Quifla fa rtcco t huom, lo fa felice
C ontento ^ lieton f fefo^e tranquillo „
E>! 'vtrtu colmo e accefa charitade,
Fin aU ‘vltimo di degi’ ‘anni fitoi.
Onde dobbiamper fempre al gran Monareio,
Vrtma (afa Motor deUa natura.
Dc
PHILOSOPH.
t)e/ftoi doni diurni,^?- di (^uejf amico
C on ^cro furttd dt cere,
Render ^ratte immortal gloria honore^
lOANNES AVRELIVS AVGY-
L E L L ▼ S.
QV <tre agite exemtam tenebris hanc cernite Luceni
Mortales, cacist^ ^tjs auertite gfejjum^
^cprohtbete nefas tantum ^ ^ depellite ^tr$*s
Infeflum, que Vulgus $ners fepojfe per artem
Dtutnam mtfcere mantes putat, abdtta rerum
Qua ‘^alet, ^ c au fas adeo fellare latente ts.
Uancnen tm puris manibus fraudator auarus
Mttingat, dtcodor item:quisquis^e fabrili
airte ^alet, mells>^eettam > cuiperdtta cordi
Ocia,mercator\e^agus , ^ deditus^rbi
Ctuts: ^ incumbens teUurt,aruiscf colendis^
£,t qut multa animo prafertim ^ magna minatur y
V tlfi quis fmtles hac ^ulgo quarere fueti
Fraude mala tantum, ^el habendi prorfus amorf^
ait faptens jfuperos inprtmis qui colat f^ qut
Nofcendis penttus caufs modo gaudeat, huc fe
Conferat, harictotis felietur ^trdus artem.
Huic comes hsrebtt grauts exploratio rerum
Intima nat ure ^aftm ^efigta ferUans'.
Tum morafolUcttos curfis remorata fquetur.
Et ^ifura oltm f abdis pattentia f nem'.
Mox labor, tngenuosq^ mouens mdufiriagrefus
Haud abertt , ‘^itreumq^feret ^ as, fct licet ^num
Vnum opus, atq, '^nam fecum rem deniq^ ducet-
Ille ioitur tanto comitatu fptusmtbtt
Lon^ um tter,^ lento peruadenS omnia pafftt
Continue mtrts oculos mentemq^ repertis
Vafet, ^ aftduum fallent feliata laborem^
Done: in arcana tellos tellure recludet
ThefauroSy ignotum argenti pondus ^ auri,
ZZ X MckiS^
35^^ DELAPIDEPHILOSOPH.
^Ichemta, de Je iffdlojuens.
■p Go fum angclicsefapicntiae fulgor caelelHs, militis virtm'
•*^mundialismachinaE finis, regalis gloriae opuscxcellcntif-
fimum , fuper omnes feientias huius mundi, arcanum Dei,
fpiraculum 1 foror philofophiic. Regum gratia , vis domino-
rum,Prophctarumrudor,philofophornm inuidia, thcfaurui
incomparabilis, fpeculura laetitia, fuga trifiitiae , mater vittu*
rum,humanas naturx veftigium. Ergo repellendi repellantur
& iufti iuftificentur in raeliusrmca vox laetitia falutaris, folum
in tabernaculis iuflorura audiatur. Eijciendi ergo funt mali
peccatores, lafciui, auari & prodigi , ne per ifta fccretorum fc-
crcta,delirijs affluentes , ad peiora flagitia perpetranda exce¬
dant.
Regnans regnabo, & regnum meum non habebit finem o-
ronibus venientibus ad me, & percipientibus falubtiter,ingc-
niofe&conftanter.
C er tum e fi procul hinc arcere profanum.
Hoc donum Dei praeclarum nullus habere poteft, itifi
mentem eius purificet erga Deum ipfum ma¬
ximum , mente fcilicet & corde
puro ac fimplicif- \
fimo.
I
lOAN,
557
lO AN. F R. MIRANDV*-
DOM. CONCORDI^Q. COMI¬
TIS, OFVS AVREVM DE AVRO TVM ^STI-
MANDOjTVM C O N F I C I E N D 0,T V M V T £ N-
do , adconiugcnn.
Liber primus.
C A P V T I.
AVRVM NORr SEMPER A PRIMORDIIS SE-
tulorum tpfimqtte mutntionU tntuo fic ^Htmatum con.
Jenfi* nationum, res ceteras
meSsretur.
Vr VM.quod olim tanti faftum eft, tantiq^nunc
paflim fieri cernimus, quamnam ob caufam lam
eximiam aftimationc fui mentibus humanis in-
feruerit , infertamque tenacius infixerit , mihi
faepe.coniuDX, venit in mentem, vt exactius disputando co-
goofccrcm:hinc enim id videbam tanta cura, & tam faperua-
canea quaeri folercjVt merito prifeis ab audoribus latinaelin-
guarnoraentraxifre diceretur ab auertendis mentibus homi¬
num, tantoq; ftudio quaeficum cuftodiri,vt iure dederit anfam
Grxcisplancfurpicandideduduin nomen ciTrorSsJ^inv.quod
fcilicct prae exteris cuftodiretur , indeq; thelauri vocabulu ef¬
ficeretur. Parte alia cum vtile fortalfis aurum videri pofTcr,
nullo vero modo neceflarium fuapte natura, fcdfolamorta-
lium confpirationc progrediebatur animus vitra percupidus,
videlicet habedae veritatis.Atque imprimis recordabatur fem
per non fuilTe prxfedum aurum exteris, non metallis modo,
fed alijs externis omnibus confenfu nationum : naravelcx-
prefl'a,vel tacita feculorum omnium confpiratio, vt alijs re¬
bus, quae dicuntur externa prxponendum ipfum arbitrarer,
mihi omnino non perfuadebatur , nulla enim inter primor¬
dia conditi hominis auri mentio, quin & literarum roonu-
mentisantiquiflimis relatum eft , fine auro permulta fecula
vitam homines agitafle.-nec defuere, qui fctipfcrint paulo an¬
te Troiana tempora inuentum aurum ab Eaco ; & argentum
Zt i ab
15« lOAN. FR. MIRAND.
*b Indo Scydiiae Rege, &quirctulerintacccptum Thoanti
Eaelique, & Erichthonio, & qui Soli, & qui Vulcano, & quii
etiam Chryfo , cuius opinionis fuit Hippocrates ratus ab in-
ucntorcTflv;j.^w5-fl}-, hoc eft aurum cognominatum. Sciebam
quoq; proditum memoriae, aurum in vfum non habitum in
Europa, multot|ue minus conflaturam cius ante Phoenicis
Cadmi tempora. Qm.d ? q» audVisctiam Graecorum florenti-
busq; rebus tantu auri non potuifle tota Graecia corradi ( re¬
tulit Atheneusj vt inaurari caput polTct Apollinis Amyclei;
Tantamq; raritatem eius, fimul & cantate apud Philippum
rege fui fle, vt bene fibi aflum duceret aurea phy ala, & ea qui¬
dem pnruula potiti, quam & fub ccruicali reconderet , fi vera
monumentis litcrarum mandauit Duris Samim, quem Phi¬
lippi morem fumma: l-.ceti* miror adferiptum a Plinio, cura
in aureum Philippi poculum inuehcrctur ? Abfuerat tantum
Gia’cis, vt id metalli colerent, quod etiam legibus vti vetue¬
rint. Illud er hiftorijs plane cognitu cfl, fine aureis argenteis-
que numis 8c ftetifle,& creuifle, Lacedqmona,procubuifle,&
r ’ Lyfandro manubias captis Athenis aureas
adtmfillcr. Accedebat Plato,quifuis in legibus prohibuitau-
ru a V lo priuato poflideri : atq; idem etiam de argento pro-
mulgauerat. Occurrebat illius animo foitaffis mriirimum
quondam m Grxcia fa.flTe argenti atq; auri vfu rn , folisque in
templis id videri folitum. Necnifiintripodibus&imaaun-
euhs quas pnmu Lydiae Reges Gyges, & Crcefus , deind" Si-
cdi Tyranni pofaiflenr. Mox Phocefibus Delphos populan-
nbus id mfctalh per Graeciam quoquo modo vulgari coe:>ifl'e
Nec non ad auri minuendam ^iHmatione illud mihi fuccur'
icbat , quod apud Hebraeos in eius copia metalli fit iuuetum
as,auro praeflantms; modo retulerit vera lofephus in feptimo
& in yidccimo antiquitatum. Veniebat etiam ad memoria m
mandatura cflTchiftorijsipfa in kalia caftris fuis intcrdixilfc
iparracum,nc quis aurum haberet, aut argentum. Et poftin-
curricula perfeuerane apud nonnullas
duxerint aurum ,ali^
pro nihilo etiam habuerint, ac in Indu , quae putatur aun fc-
^c.flima.fi de ea parre.qiiam vicit Alexander Macedo, facia.
Grx-
Mdu regem ipfum, vt ad illud couehcndum vix fuerint fatis i
mulo-
D E A V R O L I B. L
rodorum triginta millia.Colligamus igitur conucni^Tequidi
mortalcs,vt aurum nimio plus animarent, cur autem conuc-
ncrinc non conflare, nec ratum fcm.pcr flatura q; fulire,vt o-
mmbus in vniuerfum nationibus placuerit aurum mcnlu-p
cam cfTe rerum caeccrarum.
C A p. 1 1.
QmdnontanU‘^tft ducendum ft aurum ex
te de ret natura fettta.
Minimi vero duceba argurr>entum,quo perruadere vulgi
hominibus quidafuntadnixi, Plurimum cfTevfui mor¬
talibus aurura.N contra ipfc ferrum obijcieba, line
quo nec Agricultura conliftic.ars rpn m.nus neceflaria , qua
comunisiAtquevtaitXcnophononmium artium mater, &
nutrix, fed nec ^dificatoria latis cxtruitur, nec Nautica plane
cuftoditur, vtoroittam Militarem, quiEiametfi nocetquibul-
dam.non tameu omnibusdufFragabatur ftat.m nobis hemi-
llichian illud fcrroqi nocentius aurum , atque didum aliud,
non abrimileiauroferruiiunter bella graiim.
Proiiraamq,haicacccaebatidelog.j,pKfcilTumcirccon.
uitiis aurum ab optimis quibusq; ,& ad pcrntiicm
tutu Subiode quoqt Kcordabai & miratam ol.m vriuftaum,
&indignacar.mul4j, prius teitueri;autum,cumld eluderem-
tcreturfub Mid* fabulatcai nihil omomo fohd* opis ad vita
coDgefta moles auri praditillit, Porro vfus in
tandis pollenseaula uofueiieauri ‘“^1
antiquiflimiRegcsnoQ aurum &argcmum, fcd «splar
ouaKut, CUIUS rfi&ruliuuentotS Smumuiu,
miucupatmn iera.ium,qiiodC?eilioCypriano
q,iamfcribuntal.jfignaudainoue«p.me,pemfaifle ^
Sa,uriiiarqualemAhofpitetri.quinauim.quavea..sillet.=
hiuliI^^mprcilciioApudRomanosqooqiprimuniarifiMt
inuftanora,deindearg=uto,&aliquorFoftauuosa«o^^^^^^^
doquide primus Romanorum feptem Regum 5««'“'"“'
(itarinotamipritnusconfuluroFabiusargcntoim
qtioqtfiguatum, ^
Vie .cro de medica facultate ’ Xti
tra nieipfum Epich«cmataquap.aeoir.uraa> e^l*
rra,&exofeten.8ameticorpo«,delog,uquoduaa^
1^0 . I O A N. F R. M I R A N D.
me quoque ex eade fsculrate dcfumebantur^contraria quan”
Joquidem ex aggeftis aureis numisillalzcitiaefttantirper»
dum fubit animum diuitiSjpolFc alia quae fibi placeant nu-
morum erogatione coqiparari , fed imaginationis & cogita¬
tionis , & animi hoc proprium eft, non tempciacurae corpo¬
reae , qua; de craflafaeculentaque matetia diilultatihuc acce¬
dit, quod multa fintqux humanae corporum temporationi
prodelledicuntmagis , atqueetiam amedicis antiquioribus
laud-ua magis ad vitam refocillandam , & vires commodo
fufficiendas , quorum facilius multo, minoricjue impendio
compotes eflicunur ; Neque enim ^^llametalla.nutrtunt, ‘v/ e?{
apudperij?,iteticos antiquiores receptum. Nequeunt entm con¬
coqui jtc^vt in carnem^ertantur,!^ fiingu/ncm.(^^)xoA & com¬
probatum eft experimentis eorum, qui bellorum turbinibus,
& regionum vaftitate pefculfi, fubterraneis in fpecubus oc¬
culentes fefcjnumos aureos complicatos inftarCatapotij di-
miferunt in ventrem^ mox eos fuo pondere , fuoque colore
compererunt. ^ .
Er fi quid forte dcperijtabfumtumq; fuit innato colore, id
quidem parum , alioqui optimum exritiflet vita; remedium
ludasisjdura Hierofoiyma obfideretur,ad Titum Cafarem
confugientibus, liaur ..ra c6coqueretur,fic vt nutrirer deolu-
tientes.namquenonfdilTcncab auanfiimis Aflyrijs,& Arabi¬
bus difTedli, vt aurum quod ante demiferant in ventrem eo¬
rum in vifceribus;quorum tam ingens numerus,vt vna nodlc
duobus hominuin inillibus fine intcftina concifa, cuius rei
audior cftiofcphijs, confirmator Egelippus.
Miferis igitur illis in ventriculo condebantur aurei numi,
tanquam iu arca, non (umebantur ad famem tolerandam,
quoniam difFufi lam per totum corpus, & modificati fuifienc
caeteroruminftar eduliorum. Quid? quod nec odore quo-
que mulcet aurum, nec faporefouet cos vapores, qui de hu¬
manis mlluntut corporibus, a medicis fpiritus nuncupati,
quin etiam ingrato fune faporc metalla omnia , & odore ful-
phurco, atq; ideo non pofTunt quoquo modo non obefle iis,
qm argre decumbunt, cantum abeft, vt abeuntem anima fuo
dclinimcnto retineant. Extat Magni Albcrti fententia genc-
ratim lata, fapores, & odores omnium metallorum cfle quo¬
quo modo fetidos , tamctfi vt minimum odoris,ita minimu
mht fetoris m auro, propter coalita fulphuns in tepetatione
D E A VR O. L I B. I. jtfi
ipfius eximiam fubtilitatem:funt autem , quae &olfa£lunon
folUjfcd guftu magis opituletur fanis a^uc ^ agrotis.ac mi¬
nori qua auru precio veneant.; Cu vero fefe ingereret memo¬
ria, Pliniu fcripfiffc quondam vulneratis aurum applicari, &
infantibus contra veneficia, vt minus nocerent, alijs quoque
nonnullis opem fcrre;N6 excidebat etia mem.oria plurcs ab
eodem Plinio (fi magno ille piudicio nobis efle quiret,) vitu¬
perationes auri qua laudationes efle perferiptas •, Nec no illu
madafle chartis auro virus quodda incfle, eamq; inprinns ab
eo proditam recordabar claufulam. cui enim fodiendi caufa
mcdicinaraqua fi non excludit aurum poftea aliorum certe,
vt ei mos perpetuus, id fadfum cft auftoritate.
Citat cniraVarronem, cuius tamen astatis vir,&in medica
materia praecipuuSiDiofcotides nullius ex auro medicina ^-
tulit experimenta. Dixi atate Varronis Diofeoridem vixifle,
comunem fccutusopinionem, & Suida monuraeta, etfi fcio
cfl'e,qui malunt atate Plinij fuifle Diofeoridem , propter Li¬
eni) Bafli mentione, fcd vellem eos animaduertifle, vixiifc
quoqiDiofcorideArrij tempore, ciii dicat volumede fimpli-
ci medicina, Arti) dico non eius, quem de afpiratione Catul¬
lus irridet; nec eius, qui noftra religionis hoftis acerrimus-
blafphemias in Chriftum Dominum puicacifTsme jecit, fcd
cius qui Alexandrinus pariter fuir,&Augufto Cqiari poft pac¬
tam vidoria de Antonio & Cleopatra magno cfl: habitus ho¬
nore, fcd fiue antiquior Plinio Diofcpfides, fiue aqualis, pa¬
rum videtur referre.Varro certe trium uirali proferiprione c6-
fumtus cft,& fub Antonio triumuiro floruit ipfe Diofeondes^,
a quo deinceps Gracia, Latium, Barbaria, medicam materia
accepit, atq; id quide priori damus opinioni ; poftcnori vero,
quod apud Plinium Diofeoridis eft mentio, fiue antiquioris,
fiue proximi, fiue mauis aqualis.
Hic fane Diofeorides cuiusvis feculi vir fuerit , multa tra¬
didit ptoprijs capitibus argenti viui, aris,fcrti, plumbi medi¬
camenta, non auri: Atq; eius etiam vix meminit in hydrargy-
ro.ea decaufa,quod fi hauftum fuerit,nocucritq;,ci malo au¬
ri ramenta fuccurrant, atq; hoc inter tradandum medicam
matena;Dum vero diflerit de venenis aconito dicit repugna¬
re merum in quo candens aurum fit extindu, at hoc non illt
proprium dicit, fed communem efle medelam argento ferro
fernqi fcorix.quae lantundcm polleant, idq; PaulusyEgmcta
^ ^ ZZ s reci
lOAN. FR. MIRAND.
refipitdifT^rens de venenis. Galenus loogc iuniot Diofcori-
de,neque depotcftatc (implicium mcdicatnenccrum difle.
rens, neque dc compoficuraipfotum, auii meminit, quaturn
ipic mcmincrim:Nec ignoro NicandrumCoIophonium cc-
cmilTe iiiAl-xipharmacis aurum vel argentum prodv ffejnam
fiue quod Poeta fuerit, fiuc quod a Diorcoride,& Galeno, la-
ti faitus non iit, vt eius teftirnonium haciacaufa pro legiti¬
mo cuaretur, fiue quod argentum seque ac aurum,
^fiAs^^feribie Yalcre,parum videtur habere momcnti;Nam fi-
guat turbidum effici liquorem metallo , eundt mqac potati:
Icd ego tamen non abnuerim aurum medicam vnn obtine¬
re ; fed quantula quaefo portio rcperietur fi conferamus id in-
numcrabihbus rebps, quibus inefi poteftas medendi, abigen-
diquevcnena? p^rhtdeargento iudteium. Quodfinccmc-
Gics fert opem Lcultati , nec voluptati confert: Vndequifo
illa communis tot vafocum fuie aureorum, fiuc arg-nteorum
conquifua per tot labores aggeflio ? Videtur enim menfa ar-
genteis faltem vafisinftrudVa defignari nobilitas : AtVitru-
uius in odfauo libio, de aquis dilferens, ad calcem cum memi-
ml cr,o cnd flecc]; plumbo inefle vitium, proptereaq} fftulis
CIUS aquas infici, plane fabiunxic faporem argenteum folerc
Vitari . vjum ij qm excrudtas haberent argenteorum vaforura
menlas, tamen propter fapoiis integritatem fidilibus vu co-
c enCjQu certe confentiunt multi nolha? tcmpcftans
principes, qui pofthabitis ad mcnfaru vfum argenteis, & cra¬
teribus & patinis , praeoptant (ibi ad ferculorum mundicie fi.
dtih3vafaexIn<ha,.£diiopia.^gypcocoinportata,qiiqruic-
fuerint,pruriacamalmccxByrhmiaconueda,camcrfin5fint
figulis nari genitoribus , vt ille de Agiihocle cecinit . qui pro-
peerea Sanna vafa prirtuleiit argenteis. lam tnumuu Auto-
nmsqui auaore Mdfalla m omnibus obfcenis dcfulenis no
Yceoacur nifi amo.raporcm auri non concupi-ife proditur, rc-
icciflc aure vidcturPropeia Neronis . qux foleas ex auro fuis
quadiupedibms nobilionbasmduit. Non ignoro medicos A-
raoasmandaflehrens, aurum quamqua noq natne, mulcerc
rdis
tamen oculos. Addo ego & imaginaciam vim ratione
p j..na. tauu neigaui faciendum, vc metiatur omnia? cor
‘«od-o creda naturafi vfus ratione?
antar antea dicebamus, vt fruftra v.de-
antanlU verba Nicandri.
DE A V R 0. L I B; I.
Capvt. IV.
tKpotahilt auro nonfenderefracipuam i^Jimme-
talli no htlttatem.
Hitc f go non dcccrnendojfed difpurado pcrftrinxeriro,
quando & potabili auro dicutur vti quidam ad omnes
tollendas segtitudinfs Sifanitatem tuendam, acq;ad
vitam, quantum per vires natuvae licet, proroganda.Ego vero
vt id noii abuueritrijfic alTetuerim , polle id ipfum ab ijs , qui
contradicendi peritia pollent , in controuetliam ducijforte
dicent coftad latis apud cos , qui propinant auru, id qu'dem
proptie non potati,lcdcius portione fubciliorem purioremq;
coniunedae circnttae nuncupatione lignatam.
Verum fuperipfa quinta edentia corporum Caperiorum,
cu n u'ta liutbella pugnataintermaxtmos philolopliix du-
ceSjquoruin milites adhucconfi gant , a quonam ftet> ritvi-
aoria, certe non alTentiuncur Platonici. & Peripateticae
fcbolae, cuius principem optade potius illam quintam natu¬
ram quam probairc contendunt, nccfme admilTis quinque
fuppofuionibusquicquam habere virium ,& fi cado inqui-
enr ea non conceditur, concedetur ne i]S , quae fub catlo lunt
deelementiscoalita. Nam fiue ex meile , fiue exlulphurc, &
hydrargyro.fiuc ex aqua ftillati meri, fiue ex terra quadam
fccreta , feu mauisex iiobiliflimo quodam geneie chalcan-
thijpcr multos traduces atteouati,potab'ile colluerint auru,
fubtiliore indevimdetrahifatebfiturjQaincacflTentiadetra-
h' no aflcntientur.quam fi corrogare lUi voluerint ex eftcai-
busclementarijs.quas in ca non repermprxdicabunr.pracUa
eritrefiponfum, vt contendant illos apparitione pro relug-
gererc.concurfibus quoq; caularum diuerfis,& in vnum con-
Lus atqi rePeadis tribuent efFedus, quos & aliae res promere
queant:Dcinde fi gratis id condonent Peripateticis, quomo¬
do alteri eorum dogmati non obnunciauennt, ideft ex me¬
tallis animal, a non viuerc? Verum vt rixantibus mter Ic me¬
dicis finiendam litem relinquant, ficaflcrent quafcumq;ta-
tic nes ad hanc diem perpenderint potabilis aun faciendiscas
quidem ad aurum per fc bibendum non pertingerc.Liquet e-
mm ab eis folere deduci aurum in cinerem, feu calccm dicer®
maluerint, quod multis fit modis, adeo vt m pt.ftl-
' nam forma, fi forte libuerit, aut nullo id modo poRis, aut s-
gre, fi quidem abfcellit kumor, quem fi funditus
5^4 lOAN. FR. MIRAND.
aurum fiiflulifti, Eft Ariftotelis, Theophraflique dccretumi
mciallis omnibus Cic ineflc liquorem^ vt co conftituatur ipfo-
rum natura, & a natura lapidum aperte dirimatur.
Igitur adiicieht ipfi, non bibetur auium , fed eius rei , quae
fuit aurum , portio liquore difloluta extraneo, cui potcftas
infit inter molliendam, attenuandamqueauri calcem, quid-
piam excerpere, quod bibi polTit, ficutetiam in gemmis pol¬
licentur, quas bibi proprie non polTe, nemo eft qui nerciar>
quod li dixerint defenfores, aliis eriam modis aurum lique-
lcere,non inficias quod iuerint oppugnatores, ledaficrue-
rint id fieri vel aquis confumptricibus, accedente falc varii
geuerisjvelfuccis mordacibus, ita vt vis inferatur auro, tolla-
turque de fua fedc,quam ei fuerat largita natuta , proinde
contendere quicquam non acquirere illum , ptopterea vc
conftituatur humanae fouendae naturae fincerius. Nam fide
auri natura infefe mentionem habeas, ea non erit apta nu-
sritioni,qucmadmodu ante dcdadlu eft ex peripatetico , fi de
admixtaloquaris natura, ea etiam ipfi dicent, fe iudfcenon
erit aurum : conftat enim propinari liquorem » quiguttatim
cs vitreis vafis fluxerit , dum ignis calore vapores infublimc
delati vertuntur in aquam, & alia mifeeri, quae de reliqua pe¬
tuntur medicinae facultate; id vero fi vel aurum fit,vel gem¬
mas bibere, cur non ij dicentur excrementa bibere, qui bi¬
bunt vinum edudfum folo excrementorum varia congerie ad
id muneris pinguefadlo ? Egi caufam eorum , qui aurum po¬
tabile vellent difpenderc, quod ego quidem colligere malue¬
rim , & optarim egregie pplle ad noftri corporis aliorumquc
/ falubritatem , praecipue cum fatis conftet Antonium chi-
I rurgum noftrum , fupctioiibus annis matronam ex foro
I Cornelii pthifimoricntem paucisdiebus ab ipfa tabe liberam
I fanitati priftinte reftitui lTc,folo potabili auro , quod ex ipfius
1 patrui Nicolai , cuius mentio fiet libro tertio , confecerat di-
fciplina,quade re mihi fermo futurus amplior in eis volumi-
I nibus.quaeinfcriptidc venenorum remediis, &adhucfubm.
\ cude premuntur. Sed fit collccftum aurum, fit etiam potui da¬
tum ad falubritatem. foctaflis inde manauerit tanta nobili¬
tas auri, tanta conquirendi CIUS fames 6c rabies? Cum libra v-
na eiusmetalhfoluta in humorem , vel vni non Regi modo,
fed regioni mederi queat , & inter mille mortalium Miria-
das VIX inuenias qumdccim viros , qui aurum potabile
qusE-
DE A V RO. LI B. I. jgj
quqrant , & inter illos vix duo funt qui potionis aureae confi¬
ciendae fcij.gnarique finc.
, C A P V T V.
Qmd ^ aun puritas ^diuturnitas proprie ^non Jit caufa
Jiat ab hommihus tanti.
IAra fi puritas auro praecipuam audoritatcm cociliafle crc-
daturjcogitemus hacin re fubefle fallacia, fiquidem &(or-
det,& tingit minus forte quamcKtcra metalla, fed tingit
tamen, & contrcdantcs inquinat propter fulphur, quod non
cifolum qualitate mifcctur, fedipfa fubftantia, vci prodidit
Albcrtus literis, & conuincitur experientia, proindcq; for-
taflis jEgyptijs Hermes nomine fulphuris aurum exprclTir.
Num quaefo vitri quam auri raaiorcftpuritasJvthincprin-
ceps illcRomanus formidaucrit ne fi fledi poffctjvt coeperat^
& malleum fuftincrcperfeucraffct, primas eriperet auro par¬
tes, &omnibus metallis viam praecluderet in mercimonijs.
At diuturnitas eius celebratur, fed fuccurrat menti diutur¬
niores clfc lapides, &maiorehabitos precio, qui nec fentiuc
limam, nec ignem, nec vlla omnino contrahunt rccremeta,
nec fordibus maculant contrcdatorcs,quae nequeunt euitari
fitriueris diutius: At funditur aurum, non funduntur la¬
pides, num hoc omnibus metallis commune ? quae cura pro-
pterea in vfum numifmatum fuerint recepta , vt fint iri com¬
mutandis rebus tanquam vadimonia, poft pofitumque au¬
rum hacinre fuerit olimaEri,&argcntojvidetur id ipfius de¬
trahere gratiae, & detrahere vtilitati.Nouimus enim quod
ante fubindicamus relatum efle monumentis litcrarum, aes
Romae primum aSeruioRege lignatum fuifle, & Pop.Rora.
neargento quidem lignatovfum, ante Pyrrhi bellum, poft
annos circiter fcxccntos ab vrbccondita. Qu,andoquidcru
fub Fabio confulc indita eft ei metallo nota, mox & auro , e-
lapfis annis plus fexaginta, populusidem vi£lae Carthagini,
creterisque nationibus imperauit, vt penderent argentea tri¬
buta, non aurea, Ytnonfolum diuturnitas metalli, fcd ciua
vfus in caufa cfle nequeat; cum & aes lignatum , & lignatura
argentum diuturniora etiam lint habita penes externas nati¬
ones, fic transalpini Galli communi argenti nomine pe*
cuniam fignatam exprclTerunt. a principe philofophorum
Platone minus asftimatam , quippe qui legem tulit ei , quana
I O A N. F R. M I R A N D.
inftitaebat,ciuitaci,nc preciolis vierctur nummis, fcd talibtfs
vt con temneretur a cs teris gentibus, nc in congregandis au¬
reis, Sc argenteis miairircc, Atejue hinc fortaffis a Lyrico can¬
tatum ell aurum^Sc inutile, Sifummi materia maln
C A P V T VI.
lulgorem non effera cat4fa ^taurum preao, rebttialin ante-
celLtit fine qutn alledet oculos, fine <^uta, non dete-‘
, ratur zi}- dflatetnr.
SFd obleAat inquient oculos auri colot fiiauis.PJinius nc-
gauit hoc, &illi argentum antetulitfulgore, qui fu dici
limilior & militaribus hgnis, quoniam longius cmicet
familiarior. Neque aurum fiaiihtudinefyderu, cattetis pra:-
latum metallis arbitratur, cum & in gemmis, alijsque rebus
color ille non fu prsecipuus.tantum abfuit,vt aurorte colore,
vnde quibufdam placuit aurum nuncupari coepilTc.praiferret
omnibus, cur autem id credidillct in cauIafuilTe nomencla¬
tura , cum refeire facile potuiiTct non difplicuilfc bonis au¬
sioribus, a Sabinorum lingua, qui diceb3nt,aufum,vna per¬
mutata litera translatum vocabulum fuilTe.Vtcuroq; fuerit,
oculos Pii nij plus auro deleSlabat argenru, qua in rt fi quod
fcriplir, fentiebat. improbati non poteft, fed cenfuram plane
perpelfased, cum prodidit aurum pondere fuperari a plum¬
bo: recl unant enim poPeritatis experimenta.' dum vero mi¬
nimum auri deperircvfu ccnfuu, mctniiillTc poterat digito¬
rum attritu, & aureum confumi numum, & annulum , & m
minimum c(l,noneire nihil. Fuere & qui aurum ab i»ne nul¬
lum patidetrimerum rati fiat , Aiiftotclis in tertio meteoro-
rum audoritatenixi, quae quidem audoritas, aut non folida
eft, aut non rite percepta, conuincitur enim experimentis,
fuum minui auro pondus igne vehementi maximeque diu¬
turno. Proditum quoque liceris, & artate noftra compto-
batum eft, aurum vanefeerein igne pofitum quodam permi¬
xto puluere non ^rbammodofiedrnfiut,ntC4ue eorum mu-
ItercuUpofnat abundare: compertum item parua re in ho¬
minum v(u praecipue verfata detrahi fuluum colorem auro,
iiecvnquam reddi polfe, vbi femel detradlumcft, manente
colore aureo apud cura pulucre , cuius inieau rutilus a b illo
fulgor
DE A V R O, L i B. I.
fulgof a^jfccflit. Quod vero late dilafctur, & texatur i» telas
aurum hoc illi efl cum argento commune. Denic^ue ne lon¬
gius euager, quicqiiam non repeti , quod fic fohda bafi nite¬
retur, vt inde trahere poficut i>entcsdcfideiij fui validas rati¬
ones in auro tantopere aeflimando , idque tam auida fi ti per¬
quirendo, vt quidam propierea fcmetin cxcauatos montes
inferrent: nonnulli Rfe in piofundillinyos fpecus, quos ap-
prllantputeosjdemitierent, alij ex fluminibus ramentacius
colligere fatagftenr , alij ad excremas Indise plagas, vel per
cxuftamfolibus iE'iuopici litoris oram, vel per Zephyrum
in auroram ad antipo.das nauigarent, nec id quidem vcvel
aurum obrizum, Graeco nunc vtor vocabulo, pararent fibi
Vel Colophone quondamclaboratum.velvtinuncfoletLu-
tetiaePaniiotum.fcd rude corpus auri crallamque materiam,
ptoindenon temere inuenies quid homini auido cuiusque
rei naturae cognofccndac fatisfaciat: vnde tanta fle eius ha¬
bendi cupido, cum non lanti flt eius vrus,quanLi eft precium»
quo ium hominum maxima pars humana omnia dimetit, &
vetinam non diuina fub eadem menfura clauflflet.
Capvt VII.
Quodaurt f>r*cipua nobilitas nonpendeat e»
picru literis.
IAm nec aeRimattonis precium de facris litteris pedebit, nec
diuturnitas-.na&fl diumitusin cis mandatu Iegimus,mu!ia
ex auro puro ficti debere ad ludaici tepli cultunijfolemncsqj
ceremonias. Item quod fic cantatum a Propheta nouimus:
dabitur eide auro Arabiae. Meminifie tamen debemus eo¬
rum, quae fupra lofcphi teftimonio fl^nauimus , hoccftali-
quodaJS auro melius cflTc, ex quo intci Dauidis maniibiasin-
ucncc^fctipfit Salomonem in templo fcciflc vas, quod mare
magnum appellarctur.Eldram Xcixis cempeflatccuftodibus
pecuniarum ex genere facerdotum reRituilTc vafa tcrea, quae
penderent duodecim talenta, & xftimarentur auro meliora.
Debemus criam nouifie myfticis velaminibus auro lapientia
facris literis fignificari, arg-nto eloquentiam , intelligentiae-
que lumen comparatum auro eo clfe fplendidius, quo mi¬
nus terream farculentiam admiferic , inftar auri, quod in
Arabia folerc nafei mandatum eft literis, fbapte natu-
ja purum, nullo ignis viu, proptercaq.ue vocaturo apycon.
i6t I o A N. F R. M I R A N D.
vt cft a Diodoro proditum memoriae.H^c fuu ad ptrefcns de¬
libata , vt omitta quod ea eftDeus bonitate quod rcfe,teftan-
tc ^hryfoftomo.dcmiferit ad humana infirmitatem multis
in rebus, quae ad communes gentium vfus pertinebat? Qu.id?
quod eifde cx literis auri fepe reiedlam & improbata depre¬
hendas aeftimationem, fic apud Ofeam Prophetam aurum
fuum fecerunt fibi Idola, fic Petrus Apoftolus aurum atq; ar¬
gentum nuncupauit corruptibilia, fic lacobus aurum fcripfic
trruginem contraxifTe, vtpropterea iure id non mediocrem
debeat admirationem parere in animis eorum, qui aequi fine
rerum teftimatores, vade nam tanta Iit cupiditas, cum fiiaptc
natura aut nulla fit eius vtiliras, aut parua,aut certe non ma¬
gna, quando & alijs rebus ea, quae auri funt, inucniantur
communia, & a multis, quas aurum metitur, rebus egregie
fuperetur. '
Capvt VIII.
Quod aurt nobtlttas non^endeat ex conciltandi*
gefiantigratta.
ENimucroquis tam hebes, vt credat auri conquifitorcj
quarfiuiffe geftatione illius fibi gratiam conciliari.-rcla-
tum enim efl monumentis, fed inanibus, ex auro quod
no eflet ignem expertum, confici folere vnguentum, cuius v-
fus gratiam magorum fuafu coparet ijs, qui hcliochryfo her¬
ba coronarentur.-’ largitione, vt mihiquide videtur auti, non
geftatione conciliari gratia folct, inuidia vero coflari ob ag-
geftos numorum aureorum cumulos , tantum abeft vt amor
&beneuolcntia propagetur. Praeter haec , quisnam mortali¬
um magicis vanitatibus adftipulatur fic, vtfeiat vnguentum
illud aureum conficere, vt feiens cius artificij fit.-quotuscun-
que veler antiquitate , vel cx noftra xtate , propter eam cau-
fam quaerit aurum, tum fi quaerat, quemnam reperies hclio¬
chryfo coronatum herba, & vnguetatum apyro metallo gra¬
tiam pctpopulos,& per aulas regias emendicare? Vndenam
igiturtantaincreuit cupiditas auri, vtnullacuideci caufa co-
pulfi homines, pr^ter quam quod itainter eos tacitaquadam
&minus ncceftariaj&vtinam non perniciofa confpirationc
conuenerit, aurum ipfum rebus caeteris omnibus anteponar,
nec co tenti vel fpccub. Dalmaticis vel Callaicis anteis fluen-
tiumqi
- t) E A V R O. L r B. i.
Wiitnq; gurgitu aureis arenis, ncc eis etiam nauigationibusj
quibus abufq; Salomonis tempeftace pctebaturaurum,cu-
raric ipfum per artem fieri. ddmiq; tot labores pro auro fadi-
tiofxpcndn pauciores autkuiores quam prouatiuo naui-
gationes & bella pleriq; fufeeperint: videmus enim plerofqj
no manibus modo nauare opetam, vt per res metallicas igne
adfito parent aurum , verum & compofitiones innumeras
Conquirere i vel lingularia ferutari placita Philofophorumi
vt auriferos pulueres, lapidesve conficiant, liucij.vt vulgus
loquitur, fint minerales, dici latine metallici deberent , fiuc
vegetabileSi hoc eft ex herbis & ftirpibus, fiue animales , hoc
cft exanimantibus cdudli, fiuemixti cxduobusvcltribus,fi-
tic conflati cx re communi vel aerea, vel terrea ;vnde & me¬
talla, & ftirpes, & animalia duxerint originem. Aiidiui enim
inter vuios adhuc verfari hominem ,quile jadauerit eius ar¬
tis Icgiflc o(!Jingen ta volumina.-praeterea fchedas innumeras
excufliflc i vt ad triginta feptem millia tompofitionum nu-
inerus protcnderecur> certe non vt conciliaret fibi gratiam
cius geftationejfcd vt corrogatis, quae fibi placerent, compos
i . . . . votorum fiereritantieft habendi aUri apud mortales in-
duftriaitam vel nulla caufa , vel debilis prxter miferotum
mortalium nudum tacitumqj confenfum;
lOAN/FR. PICI MIR. D. CON-
CORDIiEQ^COMITIS DE AVRO
AD VXOREM,
Liber Secunduii
C A V t t.
tlVtb AVRVM, ET Qj^ ID ARGENTV^y
itemque de artis qua jit aurum
nomine.
A CTEN Vs dilputatum fit tlcauro aeilimando',
^ nunedearte, quaconficipolfit dilTcrendnm eft,
R folct enim vcriari inter do6tos, indo6losq; feri
f ojftdn nbn pofit quaiftio ,eaq', multis foeta dis¬
ceptationibus , ad quasprO viribus tollcndasi
AAi Vel
370
I O A N. F R. M I R A N D.
velvtcumqueredandasgcnecatirajtum &in vuiucrfunlj noft
per partes atque minutias vtilitas me non mediocris inuira-
uic:intcrcftenimhominumR.P. ne in amb-guo fucis in re¬
bus perttadandisj quas&fnc communes, & ante omnium
ora verfentur. Vrtmum^^ero nomen ,f(4bmde ortgtnem ^demum
■poteflitterrt artti tndtcahtmM , per varias facultatis literariae
1'cholas, longe larequcverfatam- Ars igitur auri faciedi CP^ty-
Jopoeta Guecis di£la,!aciniseodrm eft etiam nuncupata voca¬
bulo, mutado vero metalla in vniuerfLira,(r^e;?5;/<« eft appella¬
ta Graecis, quos plurimu fcquuti Arabes ^Ichemiam voca-
■uerunt. Definierunt autem Grceci Chemiam, vt fit ea prae¬
paratio ficicndi auri, atq; argenti- Nam quanquam &alia
metalla per eam fiunt, a nobilioribus tamen atq; prxeipuis
nome obtinuit, ita vtetiam argyropoeiaj & Chiyfopoeia po-
ftea diceretur. Putarunt quidam a fuccis Chemiam nomina-
dam,quibusHeL'molau Barbarus videtur aircntiri,rcd verius
afundeudo, ideft, apoftremo ipfiusarcis officio ,& quidem
H.lircra grceca.qiiaein E longum apudLatinos verti folet pro
refuforiadare luem videcuriurcconfulcis: metallicam artem
dici pofle , fatis conftar, co quod mctallarij & dicuntur, & v-
tiles R. P. iudicantur apud leges ciuilcs, ij, qui auro,argcnto-
que parando folcntopcrana date, qua de re latius opere pro¬
cedente. Communi nomine metalli, quo plura comprehen¬
dantur, iuris interpretes vti maluerunt, quibus etiam placuit
aeris vocabulo numraosaureos indicare, quemadmodu feri-
pfit Vipianus. Sdeo quodabAlch mo nonnulli.-fed nulla vc
arbitror ranone deducedam putant nuncupationem, vthinc
Erafmum virum in literis late vedatum dcmirer dialogum e-
didific,cui titulus alcumifticaj Dcmirer inquam illum fcqui
vulgus maluifte, necagnouific articulum al. apud Arabes
paffim habitum, detraxi fleq; afpiracioncm quae debuiftetin-
cludijfi vel a fundendo , vel a fuccorum conficiendorum po-
teftate vocabulum deriuarctur. Nec minus miror, imo longe
magis, vtpotc nullo pado componendam Erafmo , qui fcri-
pferit ea de re, noraenq; refugerit, & infolitum quoddam vo-
cabulum cxcogicatit.
C A p V T II.
Ds artis ipjitea ortgmeate^ progrejfu.
pRincipiumartis.ViaccntiusBellouaccnfis repetit ii primo
gcncnshumani parente, perque vanos traduces ad alios
DE A V R O. L I B. II. 3^1
nonnullos apoftolicuiT.quc Dominicum perucnit, aquoi^
pfc multa fe fatetur didiciflc. Alij Tnlmcgifton Herrne-
tem maluere Chemjc* principem faculcacis lapideis in ta¬
bulis quibafdam fcr!pca,&ad Hebron ciuitatem repertis.
Nec defuere qui feriberent in deferto Siuae reuelatam diui-
nitus Hcbrxb cuidarri viro , fed tantummodo generaturi
ad opus tabetnaculi Ecderis conftituenduni. Ego vero quan¬
tum a Gcxcis Latini ;que audoiibus colligere potui, com-
perio artem antiquiilimam q ddem, Icd paulo dite Tro-
ianum bellum, vrpocc vetuftiilimis illis Grrecorum tempo¬
ribus cius mentionem fub inuoiucrisfabularum & anig na¬
tum nebulis indicatam , iic Eurydhci mala cupiciuts aurea
iuflam Michael Fleilusinterpretatur, ficlafonis in Colchos
nauigatio declaratur apud buidami vt non auream F-hryxi
pellem, fcd rricmbranam arietinam, qua Faciendi auri fa¬
cultas dcicriberetut , quaflcam lennt Argonuukx, qiian-
quam non me fiig't Varronem id ttibuilfc velleribui pecu¬
dum , Scrabenem hirlutis pelliculis ouium , quibus auti col¬
ligerentur ramenta d^ fluuijs. Verum *.nimucto malue¬
runt membranam luiflenoa veilus , non hirfura terga pe¬
cudum vetuftiorcs Grxei, inter qaos& Charax, & Apollo¬
nius , &: poftea Colchicae nau:gaiionis interprerei & Eu-
ftathuis,qua derclatiusintcr narrandum expciimenta, lac
fitad prrcleus indicaffe inuliis audonbus exilfimatum iub
fabuloh velleris aurei tegumento deferiptionem fignihea-
lam auri per arcem faciendi : hc & Actei agnum , ita enim
loquuucur Gra’ci crageediarum feriptores, & lacini i quorum
Cicero meminit, arietem veto , non agnum Seneca nuncu¬
pat, fic inquam nonnulli interpretantur Atrei nuncupan¬
dum agouiii ,aricccmvc, vc deferiptam potertatem auri fa¬
ciendi ledoribus inhnuenc. Nam Atrei & Pelopis opesex
inetallis fuiflcfcriptum reliquit Gallifthcncs Olynthius, A-
riftotdlis St difcipulus , & coafangumcus , quas opes alij
cx viua pecude Varronis exemplo deriuatas volunt : Alij
cx argentea phyala in qua confertum efld emblema ; hc
vt ocpyoy hoc cft agniim in fefe contmcict. Cteterum ar?
faciendi auri Graecis audoribus fcrencknc accepta ht, aa
^ Perfis, iEgyptijs, ca:tctisquc' nationibus , qua; orienti for
li propinquiores habeantur raanaueric , non fmts ha¬
beo corUpertuih Q^nguam & in Perhs Hohanem,
AAa z Sci»
I O A N. F R. M I R A N D.
&in Jtgypto Taraorum quam Hcrmctem Chcmica fcn«
pfilTc proditum fit memoriae, perfcucraflcq; t»? ^pua-oyroixf
iniEgypto ftudium, ex quo ingentes opes paratae lintvfq,ad
temporaDiocIetiani, Graecis raonumertas confiat, quibus &
Diocletiani, & Maximiani resgefiae continentur :idquc et¬
iam fpedari datur bifariam in Suidee colleifiarteis, parirerqj
comperi Democritum apud Grjecos principem chemicac
facultatis in oriente verfatum ab iEgyptijs, a Perfis, ab In¬
dis, multa didicifie; eUm inquam Democritum, quem Hip¬
pocrates efi admiratus , quem laudauit etiam Thirao, quem
Plato non efi aufuS inceflere, quem virum iure magni no¬
minis Cclfus appellauit. Ab hoc fluxit Democrititia fecFa,
quae &Abderitica nuncupata efi. Cuius inter Ariftotelis in¬
terpretes MichaclPfellus non folum meminit, fed a fe reue-
latafcribicciusarcana.Hiccnim poft Rhetorica, Hifiotica*
Phyfica, Mathematica, fcripfit& Chcmica j nec non & me¬
dica, quae Confiatino Imperatori dedicauit. Olympiodorus
quoque Alexandreus & Platonicus, & Arifiotelis interpres
Chcmica fcripfit:fcripfitetiam Heliodorus ad Theodofium
Imperatorem, fcripfit & Stephanusad Eraclium Caefatera,
Tt Africanum Cynefium, Thcophilum aliosqUc praetere¬
am , &ipfum etiam ZoGmum, Alexandreum Philofophum,
qui dc arte compofucrit duo de triginta volumina; Q^rum
omnium prxeepta folent in Democritum plane referri, qui
fuit naturae folcrtifiimus indagator, & beneficio longifii-
mx xtatis. Nam fupta centum vixit annos, multa depre¬
hendit, quaclitcratorum vulgas latuere: fcnbcbat autem
fubobfcure praecepta, nott quidem ea ratione vt videri nol¬
let Chcmicae feiens; Verum vt ea prxeepta confctfiancis
efient amicisque tantummodo rtota , & ignota vulgo , pro«
ptercaq; nouabat nomina,vt'ab,ipfis duntaxat.qui rem alio -
qui tenuiflent, deprehenderentur, atq; hinc non poflum nori
mirari contra Hermolaum Barbarum, virum alioqui de li¬
teris benemetitum hoc feribedi genus in Democrititia fcho-
la (olum damtiaflc,& vel malignitati vel arrogantitc retulifle
acceptum<Meminific poterat antiquitus vfq; ab Homero di-
uerfa rebus vnis indita nomirta,& alijs fuperos , alijsimos
didionibus vti confiieuifle,& gciitium antiftites non cifdcm
quo vulgus vtifolerc vocabulis.ncC non facile fuerat vtirc-
cordarctur,qui certe legiflTc illum minime dubito, laudatilTi-
mum
D E A V R O. L I B. I I.
mutn & praecipuum fuifle in omni (cd:a , quae inter alias a-
pud philofophos pracccllcntior haberetur » vt occulerent fua
dogmata, apud Py thagoricos maxime & Heraclititios , nam
ilU hlcncio & lym bolis vcebantur, hi vt Placo feribie aenigma¬
tibus, & eis qui declarationem quaererent aenigmatum , aeni¬
gmatibus alijs rclpondebant. Placo quoque velamentis plu¬
rimis fua dogmata conncxuic, imitatus & ipfc Syras Palarfti-
nos, quorum mos auftore Hieronymo erat parabolis vti*
vt innumera fileam, quibus etiam refelli Barbarus poflet, ni
fumatur inde anfa defenfionis, quod non ediderit ille corol¬
larium emendaturus , fi quid inconfulcius adnotauifler, tan¬
ti auiem factabant Jit A phtloJiphtA arcana prtfet tU$ faptentia
cuCtoreSt ^ttprophanUJctt mttltttudtntne^ttciue Jiert nota ^el-
/<»/: Depopulata vero Craecia, &poft inclinationem Rom.
imperij , defolata Italia Barbararum gentium crebris vaftita-
tibus,cum receptae colique ccepcae litcrae fuilTent a Mauris &
Arabum populis, in eam quoque linguam multa artis ehe-
micae volumina translata fune, ex quibus & ipfi quoque
Mauri, ij prxeipue, quiBethicam incoluere, compilauerunC'
libros, & operam quoque & impenfam non rccufarunt.Hinc
& Auicenna & Rhafis,^ Gcber, & Arabum denique philofo-
phorum numerofa Turba de rebus chemicis edidere volu¬
mina, quos aliquo poft tempore & Vincentius & magnus
Albcrtus ^alij plurimi fecutifunt. Sed enim defieratiam pe¬
ne facultatis huiulcc quantum attinet adferipta celebritas,
eum Arnoldus a rxoua villa citeriorisHirpaniae,& poftea Ray-
muudus Balearicus tum multis voluminibus, tum uouisin-
uentis, tum publicis experimentis rem iam pcnedilabentcm
erexere, & illuftriorcm qua m aliquot an te feculis fuiflet, red¬
didere, quo facium vti quilibet vel paulo eruditior , & in re¬
bus mcceorologicis apud Peripateticos inter difputandum
verfatus,vel paulo cui lofior in exploranda natura rerum , vel
faciendi auri paulo appetentior, occafionemfibi non dcefle .
ratus, dederit operam transmutationi metallorum, vel difcc-
d£c,vel docendsiquanquam ex neotericis Ariftotelis fedtato-
ribus . qui de arte difpucaucrit praeter Timonem paucos in-
uenias; Atqui artem conferatis experimentis firmate tenta-
ueritnumerofam , & communes fere numeros fuperantem
multitudinem plane comperias. Tantus enim concurlus 9/
impertijitmos ^ft6s<iHe res deuenerit. Vnde & inanes irri-
AAa 3 lique
374 10 AN. FR. MIR A N P.
tiqae conceptus pa^ifirn oftintabanruc .• proptereaque coe¬
ptum dubitari , verane ars aaimpoftura cenfcudacirct.auri
per artem conficiendi pollici.acio, cum ex vanis promiflis
parrimoniorufr! detrimenta confpicercntur, ci detrimentis
non diftfcilTnus eflet lapfus in crimen furtiuas monet* :
quatnob caufam Venctqs aliquando intcrdidlum FJermq-
laus cft audior, ne quis experiretur aurum facere, eisdem et¬
iam caufis inter eos , qui de moribus ferunt fcutentia Cbri-
flianoritu «fumm isq.ieie licitis illicitisque conficiunt, dis-
p itationes mule*, vetandane facultas cOer^ an admittenda?
Vc faepe fieri folet, cum praui vel dodlrinx cuiuspiam proftf-
foresvel nocenter aliquod negotium alioqui licitum exer¬
centes numero folcntcxcrcfccre. Sicolim Ichetotcs a Lacc-
dxmone profugi, fic cxpulfi Roma non (olum rhet#>res,fcd
&philorophi, & medici.Dubitatutn aurem nonfc4«m inte;
conceda comparari deberet Rudium, & opusvt Grxeidi-
ciiiup/syc-oTTofstf tfedfierine pofTcc, vc ars natur* ferret inte¬
gram opem in auro cotific^endo, i!Iu<l cenCornm Ricerdotuni
proprium, boc natucaliurn pbilofophqruiTJjVtilenc idfadfi-
tium aurum effet,!! modo firrecS: humanat accoramodun-^
naff*, fabinde medici pctquificrunr .-crcditanc res tantum¬
modo foret, an probata txpenmcncis, quorum non auriti
lubcrentur tcfles folum , fcd oculati tam principes qnam ru¬
de pariter & eruditum vulgus fcifcitabatur, quibus dc rebus &
alijs plerisq; ad‘b*c pertinentibus arriculatim fumus dispq-
taturi.
C A p V T III.
pe arte ipja, legit tmane ft, anfer.ui't Qggtd pinciges,^ condiU'
resque legum ^canonum^qutd interpretes ,quidtheolcg$^
^ quod '^ulgo fummijii ^ocandt decre-
Htrant.
PRincipesconditoresq;, & interpretes legum cipi!ium,&
canonum Ecclcfix, & ij quoq; quibus placuit cxfadluijS
iuribiis ibeolngorumquc dodlnnis lummulas con^ccre
confeientiae quxftionibus accommodas, iterum ali j diuerfa-
rum rerum feriptores diuerfacoperiunturde auro conficien¬
do, & fenfifTe , & cb arcis retuiill; , de principibus conditqii-
^usq; ^oIlca,puac interpretibus. Apud Gulielmum Miqa-
ictt^
D E A V R O. L I B. 1 1.
tearcmepifcopum&eius appendices operis nomine fpcculi
iuris celebrati ^ Legit tm‘tm ^era Artem faciendi aurt R. P.
‘Stilem decernitur ^ hanc fententiano io; firmauitj& Oldradus,
& Nicolaus Panormitanus, &alij.Sic iuicconfuliis &inrec-
prctibus canonum perfuafercicges illae Valentiniani Cxfaiis
priores, in codice luliiniani poiiiae,vbi agitur dc mccadarijs,
quas leges nec ab interpretibus ordinarijs rue perceptas, nec
a poftenoribus plane caftigatasuum oRcdcmushoc ipfovo-
lumine.cum fiat mentio de experimentis, petfiaafit fortaffis
&Accutfius Florentinus, qui gloircmata ciuilibus appofuic
legibus, (i qui tame perlegerunt, quie mihi petfpcd? funt eius
ipfius commtanones luper artis magifterio; ncq;enim con-
tentusarcejpba((ediligetct,euaeius expofa- 1 praecepta, fub-
feripto femper nomine, no fccus ac fi pandedas iiitcrprctarc-
tur; Angelus Clauafinus in tumma (uadcfeftatur arcem , qua
ctfilcuiter tueri, tame potius qua impugnare vifus ciufiievic
ordinis fummx audor eius,qRollella nucuparur, Sequi mox
cnarrauit Angeli fummulam exueme ,fic nen impugnatam
ab eo arcem interpretatur, vt inter improbos fit habendus , q
ea vtitur. Contra vero multis rationibus & loannes Ligu.r,
Sylueftercxptxdicatotumordincdaisiii libris fumniaru, ti¬
tulo. A.nuncupatis , Clauahnum impugnantes, argumentis
eius apeteiffime refticccuni.ThoraasCaiccanus ta fua iu fum-
mula.quain theologicis commentatijs pro artis veritate ien-
tentia tulic.eo modo que fumus paulo pofi didari. Sed theo¬
logi celebres Albci t ns &T hom as fuis monumen tis arti fa ne¬
runt, quanqua in Thornx fentencia declaranda intercius in¬
terpretes aliqua dillenfio ad concordia p nosquoad fieri po¬
terit, fuo locoreuocada.M.ign® aut Albert^quaraqua multa
fcripfit de vertendis mctallis.artemq; recepit, tria tame prte-
Cipua inter plurcs radones aircruit. Vx.xxvMeosfuilt, equirentur
metaUoru L^ectes mutari no» dqdi ifcq; illos A rilto Cc li> q>
AuiccnntE dandu erat;deindc abcodefubindicatu mutatio¬
nem referenda effe in primam materia mecalloru , qux artis
adiumento reduceretur io diuorfam fpccic. Demum conigic
Albettus longo fatis progiefln,mctallicx pcricosartis medi¬
corum inftar progrcdi,quor.um probabilior illa fen^ica, cuius
dudtu purgat fulphur & argentum viuum.ritcqi illorum per¬
mixtio paratyr, quorum vacutibns,vceiusvcat proptijs ver¬
bis omnis metalli fpccics inducitur, deduciq; demum Icribit
AAa 4
pf, I O A N. F R. M m A N D.
V^uura argentum ad duritiem, & deinde diucrfas formas me¬
tallorum. Saudus Thomas infumma: theologicae fecund^
parte,fccundivoluminis>affirmatChemicaE veritatem, quara
non alTcruerat in fecui^do in fen tentias theologicas comme-
tarip:propterca varius hac in re multis vifuscft, vtfuqlpcp
manifeftius apparebit, cu aperte (entetiam ipfius intcrpi;cta-
bimur. Qj^antum adpraefeps attinet jfedtator Thomae, Sil-,
ncfterciurdem cAfcntcntiXiW^eriauru^/^er artem queat^
in quafententia loannes non permanfit; At C^ietanus Tho-
ma& fuainfummula ceniet, artem i^ftm dummodo JtneJrau'
4^Jiat ex /efe tlltcitam non hahendam^nec tn peccatis numera-
dam ^endtttonemret per artem effeBaJtpro eadem,quA eli^pro-
prtefat ^endtttonn cominentanjs vero fuper S.Thomaj fum-
ma theologica,fcribit a^tem quidem poflibilera, led, aut non
humanam,aut principum efle, po^quam (apisntes cofulu-
erint, de artis poreftatenildiflerit, vtalijsip qu^ftipnibus
acute folet . Q_ua in re illud nonnulli demirantur, qui vbi ar¬
tis veritatem &audoritate, & ratione diui Thomae cofirma-
uit, illico homini dccreuerit poflibilcm; Id & ea ipfa Thomae
ratio conuincit,quodfiadmutitcur non humana? fi princi¬
pes & abeisconfuhi fapientes eam queunt exercere, curfu-
per hominem ? quafi non fint & principes , & fapientes int^r
homines rccenfcndi. Qaos tamen Plato modis otqnibus ex-
petiuitadRcrupublicaru felicitatem, hoc eft, vt aut princi¬
pes operam darcntPhilofophiae, autphilofpphi Refp admi-
niltrarct. Verum ea poffet ratione Caietanus a calumnia dc-
fendhquod & rari funt principes, qui percalleant res naturas,
& opibus principum indiget ntagna pars eorum, qui vacant
chemicas: propterea nequeunt, nifi principum virorum p-
pes affuerint, experimentis vti, quas magnas requirunt impe-
fas. Hanc autem calumnia effugerat ante Io: Pici patrui mei\
refpo^urnjjdum epim cum confulcrct ^ntonius frater , ficri-
nepoffet aurum exarte, relponditconfulcnti, fieri quidem,
poffe.fcddifficilime. Mulli autem dubium fandum Tho-
m^am in fpa theologica, quam rootte pr^uentus non potuit
abfoluere, artem faciendi auri tanto magis admittendam dc-
cremde, quanto maiora p^r artem ficti queant quam aurum,
vt diduri fumus , procedente opere, cundemque decrcuif.
icin commentarijs fuper Seuctini Ubro dc trinitate editis,
Ic^i-
de AVRO LIB. II.
Icgicimam efle artem > & naturali Philoibphiatvti iuniores
loquatur rubaltcrnatam. Legi praeter id librum S.Thomse de
artcipfametallica,finonmentiturau<3:orcm titulus> quilc-
gicimus videtur eo comprobari,quia Alberti fit in cp mentio,
yf prxceptorisiquodRegimnaldo mittitur, ad quem alia et¬
iam mifiilc Thomara ipfurn plane confiat ; legi quoque in
opiniones Thomae de auro argentoque faciendo com menta *
^ia:multi vero chemicae norninis non fatis gnari,vt mifii qui-
<iem videtur, alienum quiddam expifeati funt, aut potius ex
penu fua fatisnc infirutfia nefeiq deprompferunt , quo no¬
men alchcmix defugerunt viliplebeculxfolitum attribui, nc
tlc ea re feripturis ingereretur contumelia , quod aptefiibin-
dicauirnus. Q^odvero ffripfit Erafmus efle capitale, fi quis;
(cius iplius verba reponojalcumifticam exerceat absque Prin¬
cipis permilTu; plurimi non ferunt ei arti nimip plusaddid:i,
multoqu? minus qui fadti funt compotes diuturnis experi-
mentisiexiguntcnim primum ab homine do6lo, quis ille fit;
Nam multi Principes fubfuprcrao, multi fub regibus, quo¬
rum plcriqucfubelle ipfi Romano Principi minime volunt,
deinde quxrunt voluerit ne princeps ille quisquis fuerit prio¬
rum Caefarum leges iam tot (cculis publicatas cumdemetal-
larijs decernitur edi(fio fuo priuato demoliri? Demum fubdi-
dere,edi<fiura per omnes prouincias promulgari oportuiflc,&
promulgatum recipi confuetudine atque confirmari, alioqui
computaretur inter antiquata & irrita: exigunt quoque, fa-
flam fecretionem eius chemicac , qux verum mentitur au-
rum argentumque, cuius meminitioan. pontifex eius nomi¬
nis fecundus fup. XX. Meminit etiam AlligcriusjEtturcasiil-
lius iteni qua quaeritur ab ineruditis illiteratisque mutatio
metallorum/ atque cius demum,qux vel eximia dodrina, vel
certis experimentis , argentum auruinque vel cx eorum priij-
cipijSjVel ex metallis imperfedioribus plane conficit, quam
iuftevetarinonpofietamdodoresthcologix , quam inter¬
pretes canonum , cx iuft* legis definitione contenderunt,
cum ea haberi debeat iniufta lex,qua id quod alienum eft, ab¬
ripitur, qua id, quod plurimis prodefi, prohibetur, vetatur,
abijeitur / quid enim prxtendi poterit aut iuftitia fretum,
authoneftacc, vtmanusin prppria fimul atque aliena com¬
moda paratas inftrudasquc cohibeas , vtprofit,vc iuuer,
^t afferat commoda hpminibus , in homines poteftasdata
AAa 5 cft
57* lOAN. FR. MIRAND.
eftdiuinjEConformatapotcftati, cuifinoa confonat eo illam j
pcnitusabuci nomine ; atque omnivi plane deftitui, facra- ■
rum pcvitisliterarum citra omnem conrroucrfiam definitur, ,
yt mittam mentionem non effe fa(fl;am eorum, qui ius ha¬
bent ipfas in Icgesciuiles , necnifi praeferiptis conditionibus i
voluerunt eflclubiedi.Ha-c ab Erafiro defiderabantur , exi-
gebanturque , nifi exi/limaturn fuiflet illum loco id verius ^
quam rtrioprotul flcjfinxiireque vtnomina complura ita &
fabulam , qua rideret auidos auii coiificicndi,niiribt]; credu¬
los impoftoribus , quotum magna turba cft , coque maior,
quodin ipfos & fitere,5(dormire Jeges exiftimantur, expeda-
II quoque pqtuifiet ab eo tradatam quoquomodo quaeftio-
nem vti dilToluerct aliena faltcm audtoritate , quandoqui¬
dem, libro eo,cui gloiTulas Accurfius appofuic, feriptum re¬
petitur publictcdaudqm commoditati , principes vt refeiant,
confe(3orcs auri quinam fiut. priuatae verorenitcntibusct-
iam ipfis vt peragant, quod nouere , modo cauce negotium
profequantutjEdidtum vero loanis xxij.eius generis eft,quod
quia inter legitima feptem volumina tanquam membrum i
iuridici corporis non eft receptum , fedforismanfitextraua-
gari dicitur, fcd nec ipfum reludatur arti: namqui eo temere :
vti pro argumento volunt , vt refipifcanc, moneri poterunt in
ipfo limine, hoc cftiu edidi rubrica, prifcribitur enim de cri-
minefalfi,at no'^ ds^er,iloqutmur arte, qusefalfitatis nomine
taxari non poteft,nc dum ad tiibunalia trahi , vt apud Accur-
{ium,apud Galielmum &::ilios,qui eos rite fequuii, deccini-
tur,eomaximeloco vbiagitutdecrimincfalfi : nifi enim vel
in materia vclin forma deprehendatur falfitas, poenae nomi¬
ne nihil infligi potefi: ; viibaldus aduotauit in vfibusfcudo-
|:um,duin habetur de regalibus mentio: manifeftius vero ipfo
inprogreflu deprehendi datur aduerfus mendaces impofto-
res falfosquc artifices dirigi pontificium fcrmoncm,dum Icii-
bitur, pauperes alchemiftas (pondere , quas non exhibent di-
uitias , cofdcm itera difliraularefalfitatem,vt tandem, quod ;
non cftinrcrum natura, efle verum aurum vei argentum fo-
phiftica transmutatione confingant. Proindeque pntum
veri auri vel argenti publicos in vfus pauperum cqgunturrc- ■
poncte, quantum falfi , fidiuc, aut vendiderint , aut dede- •
nnt in folutum , qui vero monetam adulterinam ex au- ■
nonvcrojffdSophidico, quod dicitur, ptocut_auc-
rint,&:
D E A YR O L I B.
rint,& ipforum etiam deferri bonaj& carccri fiibindc manci¬
pari lubcmur.Haec illius edidi fumma defalfis , non veris ar¬
tificibus prome Igati, quam ipfismetctiamp t«fcriptis verbis
fcrmcrcpofuimus.
e A P V T IV.
Quid de auro fer artem conficiendo fenttendum ft^
ex fhdofofhta natur aU defendere.
PEndct autem non ab cdidis ptincipum , non ab inter¬
pretibus legum & canonum, non ab ijs, qui dcaliorurn
didis fuas cxaraucrunt paginas , & de moribus humanis
dccrcueruntjfed anaturalisphilofophiaeprincipijs in vniuec-
fum fif-rinc aliquid arte fiat, quod alioqui promitiitnatura,
hoccft.num eandem formam, ruLft.',ntiam,cffeatiam, diucr-
fis ex primordijs onn,fieriquc contingat?Manauit itero qu^-
flio mutandae formae ab ipfis plurimum philofophis ambi-
gcntibuSjVertincrpecic.s&promifcuepofTent mutari* Nata
vero particubtim conficiendi auri diiccptstio de meteoro-
logicis voluminibus Ariftotelis , quae quidem vane pertrada-
tafunt. nec adeo fefe prsebent ad liquidum pcrfpicacibus in-
genijsaeftirnanda, vt certa inde & inconculla dogmata per¬
trahi queant.-proinde fuere qui artem impugnaucrint , qui¬
bus Auicennarefifiit apeitiflimc, rcfiftit Gcbcrusalijquc per¬
multi quanquam fpeciem ex integro mutari negat Auicen-
na, fird in communem materiam confitetur formas induci:
verum quod attinet ad Ariftotelem, pratterquaro quod huius
rei non fecit exadam mentionem* , eis videlicet in volumini-
|ius,qQae legitima illius efle putantur : nam eximunt quidam'
nonnulia,qu« arci faucnt ab ordme AriftotcUcp, praprer hoC
inqU itn certum illudeft, quod de metallis non nifi genera-
tim , dliferuit in mei coris , afferens eafic ex humidis pluri¬
mum otiti vaporibus, vt ex plurimum ficcis lapides & fulphur,
6c fandaracagenerantur, habita quodammodo proportione
ad ea, quae non in terra; cauernisjfed acris fiunt regione fubli-
m>,propterc3que abillo Gratca voce nuncupata mctcora,f-
bi enim voluit cxhpmido halitu concrcfccrcaubcs& pluuias*
cxficco, igneque vcntos,fulgctras,fulmina, &id genus caete-
ya coalefccrcjquanquam nonnihil inter ea pofuii difcriminis,
pratter ha’c nullum fane dedit euidens indicium eis m
libris, exadam yllam difciplinara expromendi , quando¬
quidem
IO AN. FR. MIR AND.
quidem inter exordia dicit quatpiam fc dubitaturum , acA-
Icxander eius interpres docet difficilia efle cognitu , quae Ari-
lloteles eo in opere pertradatj Olimpiodorus etiam longe
obrcuriffima>vt hinc facile queas vtrocumque volueris modo
dc Afiftoteleo dogmate perfentirc , & difficultatem paruet
deprehendere chemicae facultacis:cum Ariftotcles magnus vir
in literis dubitare fefe dilTerit,^ quadam quafi fuperficietra-
ftarc,quac illi percipiendas fuapte natura videbantur adfiipu-
lari. Sed aTheophrafto pertrahipoteft , quod finiendae liti
quadrare queat. Nam quamquam feribit in librodclapidU
bus,fedcmctallisquidcm difleruifTejidquc totum quodeum-
que fuerit temporis edacitate perijr, ex aqua tamen dixit ilU
conftare,ficut lapidcs*cx terra , vndeilla ipfius verba,
fiUfj' Tflt x^yvpov ,CLlhitidcc^ac
fatis indicaultfolerc per artifices peritos aurum fieti. frod/t
<nim memor t<t faH^im c$na.barpm ab Athentenjt C allia , dum
aurii facere fe putauijfet: Nam nifirperafTetexarcnaillacoc-
cineaduciaurum polfc^non cftcur infudalTctopcri, Notum
enim cft arena, quae dicitur Chryfamos fic aqru fieri folicu, vt
folitu eft illud e^ fodinis cruhquod 6c apud leges ciuiles fi rite
percipiant plane confp' cuum.Qua Ai rc fumus jn operis pro-
greffii minus peritos inftruduri , quod fi non aurum aflequu-
tuSjfcd cinabarim Callias> initium tamcu auri procul dubio
* vcfi adeptus; Quandoquidem apud peritos artifices confiat in
einabari,& argenti, & auri latete principia, conijccrc quoque
nonnihil pofrumusexcondifcipuloCallifilicue , dripfunnSc
Thcophraftum,& Arifiocelem , prxeeptorem in ea fuille fen-
tcntia.vti metalla pollent inter fefe verti, cum vnam tantum
formam illis affignauerit ipfe CaHifihcncs,quam facile Gale¬
nus admifit, ex accidenti tantum differre illa, nonnullis ratio,
nibus argumentatus, fi legitimus ille Galeni , non fuppofui-
tius liber habendus efi : Ego vero vcalfentiri hac in re duce
ratione Calliftheni poffem, effecit etiam multiplex experien¬
tia, qua feorfum aurum , fcorfum argeptum diuetfis granulis
effici vno codemque pharmaco : iteraque fimul & au¬
rum, fimul& argentum eodem tempore , codemque phar¬
maco farpenumero fum intuitus , & fi quando quod iace-
bac ab auro disclufurp liquore eo afli > quem vulgus par-
ticiuem aquam appellat .compcrcram, multum auricontU
peri fido rd pencuio plane confiabac , fed de experimen-
DE AVRO LIB. ir.
tk fuo loco diligentius agetur. Vincendus Burgundus ille qui
maxima confecit omnis pene rei literariar volumina , dunia-
gitdenatura,vcram artem non tantum a fe cognitam aflerie,
qua aurum fegtegari, verumetiam eam qua fienjccnfetj mo¬
tas & ipfc fortailis rci experientia, vtpote qui deprehende,
ritid exteris in metallis latitare; Alij& plurimi quidem non
folum fcgrcgarijquod negari non poteft , fcd gigni etiam fie-
rique contendunt , rationibus ex philofophix fuppellcaili
plane depromptis. Equidem fcio inter Grxeos Ariftotelis in¬
terpretes fuiife Michaclem Pfellum, qui multis rationibus
addudisafferucrit pofle aurum per artem ex non auro fieri,
ciusque rei fenaSjfircde memini, vias oftendiu luniores fieri
aurum poiTc quidem fenferunt fed alia tationcj vti paulo poft
fumus oftenfuri. Cxterum multi peripateticorum ineam
tendete opinionem funt vifi,n aurum arte fieri queat,tamet-
fi& difficultatem , & pericula caufehtur, quorum innumero
cft Timon in vltima in tertium meteororura Ariftotelis li¬
brum quxftione j Dubitationem auxit nonnullis fpeciei, &
fofmx nomen , quod vario figtiificatu fumi foleta Philofo-
phis , &quantUm ad hanc rem attinet de fpecie ab arte mu¬
tanda trifariam loqui confucuetunt: funt enim qui dicant no
mutari fpeciera,fed in fingulare, quod priuum quiddam fit,
indiuiduumahj nuncupant, fub fpecie contentum , cumfo-
leant res quxdam &ab ipfis fpeciei principijs,& aliunde qiJo-
queproficifci.non fccus ac animantia quxpiam , quorum or¬
tus non tantum cftamarefcminaque,fcdaliunde, quem ta¬
men ortum nec vifu,ncc vllo fenfu difcreuerisiidcirco qux ge¬
nerantur ex coitu , & rebus etiam corruptis oriuntur, fpecic-
nedifFcrantan minime, confiieuit apud philofophos dubita-
rijquorum nonnulli vt remota non admittunt principiapri-
ora.fic proxima negare nequeunt, qualia memini legiflerac
apud Galenum,fiue ille Pergamenus fuerit enarrator Hippo¬
cratis, fiuc alius ciufdcm nominis , vccum ex ouo pullus edu¬
citur non folum gallinxincubatu, fed & mammarum mulie-
briu calore , & equiclibani tepore:funt qui incclligi quxftio-
nem velint & fola artis operatione, & mixta etiam operatione
naturx, atque ea diftimTionc conciliant litem , fpcciem quo¬
que ipfi fubinde fecernunt.vt quicquam mutari queat , quo¬
ad pertinet ad formam dumtaxat Itante materia , quod fa-
nc fit artis minus adiumcoto quidem naturx , fed per fc
quic-
I d A N. P R. M t R A D.
quicquam.ndn exercentis, cui & ars dicatur famulati; idaii-
tem minime renturabfurdum , fi dicatur & dcfendacurdurit;
qui accipiant vt cis verbis intelligatur , roaccri£im cum forma
mutari, (ic,vt alia penitus & ex integro fit,quod certe non ad¬
mittitur a fapientibus fieri pofic vel ab arte, vel a natura: quo-
hiam id (it folius diuinte potcftatis proprium, proinde cum ei
argento vel alio quopiam metallo fit aurum, aut indiuiduum
fieri dicunt, aut fi fpeciem fieri malint , materiam manere vo¬
lunt, foram mutari, quandoquidem materies ea, quae fuerat
prius fub argenti forma, poftea fub auri fotmam reperitur;
pars itaque Ipcciei tantuinmddo permutari dicitur , (i fpc-
ciein cx materia formaque conlfarccum Ichola Peripatcnco-
rara recipimus , & maxime cura fand:o Thoma, &ijs qui no¬
biliores inter neotericos (labitifunt, quanquam non defue¬
runt ex philofophisqui (pcciem cum 'dicunt forma f^lam ve¬
lint iiuclligi : Dici quoque potcftnonabfolute mutariquic-
quam, quoniam parsabijt, pars coniungitur , interucrteil-
dum, rumcum occupata eius ipfius materia forma difccdit;
id auce frequentifii me fen:imus,cunl abfumptis edulijsdiipe-
tit eorum forma, & maceria vertitur pec cotlcoiSlionem.
tcrum apudiureconfulcos aliquando legifpecicm defumias.
litcr,cam feribitur no mutari Ipecicm ,fi cxltanno &p!uni-
bo verbi caufa fiat aurum .-genus enim videtur pro fpccie ca¬
pere, ni forte ibi vna tantummodo fpccics. fit habita metallo¬
rum, vt aes, plumbum, fiannum , argentum, fub vna auricol-
locccur fpccie perfeda , ad cuius prxeipuum gradum carcera
metalla queant arcenderc?QuQd qui defendere vc l!ct,nec per
Grxeam metalli etymologiam , nec per validam rationcni
reprehendi poflet, tan tum abeft, vt afcholis philofophorurti
eliminaretur: fertur enim opinio ifthatc accepta Calhfthcni^
de quo fupradiirrtebamus,quam fi recipi mus, rei jciamusil-
losoportcc, qui varijsafctibunt planetis varias iiictallorum
formas,iotcr quosloannes Verfor&i) quoseftfecutusin ex¬
ponendo Ariftotclem, quo in loco vanitatem illam exprom-
fit.quam mille oculi fuht aucrfati, bis mille maniis explofc-
runt.hoc cft ferrum non liquefieri, fcd enim ipfa reiedos iain
experientia fuilTc planetarios confiat , cum vno eodem tem¬
pore, vno codemque pharmaco , vt ante narrabamus fimul ,
Surum, fimulargcntum.quandoqucvno grano, quandoqiic
diucifis onri , ficrique contigeru , vtiiil fomniaie queafic
Aftc0-<
t) E A V R O L I B. 1 f.
Aftrologi.quoHhuiercipatrocincntur per Solis louisqjcon-
iun<^lionem:fit enim quotidie diucrfiflimis eorum plancta¬
rum fchcmatifmis. Sed quoniam aftrologorum vanitas & a
loannePicopatruomeoicmel&ame fappe confutata eft, in
cam amplius inucbi nolo. Qui vero CalliRhenis opinionem
tucri vclletinon difficulter pollet Alberto relpond ere, contra¬
riam op ttionem praeponenti , multoque magis , cum a-^
pud lolephum traditum fit memoria ^ertt Citrum mmetall^y
vitreamque id genus arenam plurimam in Ptolemaide fuif-
fcdicat. Nec Galenus abnuat in opere fimplicium medica¬
mentorum poteftatc vitream arenam, & autearo , fimul inue-
niri , qux aurem eodem in loco vel in proximo generantur
metallica, vel ciufdem efle naturae , Vel facilime in aliam verti,
plane compertum ell. Verum cum iftharc quaeflio totapen-
deata fpccic, formaque, dignofcenda, proinde de difeerni-
culis formarum , fpecicrumque prius difquiiendum,decer-
nendumquecflst. Qu^odellc opus arduum, &altiffim£e pro¬
prium philofophiac , nemo plusqua mediocriter doftus igno-
rat.Mcminique melongiorisopcrrefubfcllij.hancipfam per-
tradfalTc materiam, vt omnium longe difficillimam , idque
cum in examine vanitatis dodrinte gentium & veritatis Chri-
ftianaedifciplin*,tumin theorematibus quae fcripfi de huma-
na perfedionc, quae fi huc vellem congerere , prorfus egrede¬
rer fcmitamt&quafilabyrinthu ingrederer naturff; Neque e-
nim decantatus poetis Meandertot flexus habet, quotmil-
lia licium fubinde nafccrcntur, nunquam fub humanis iudici-
bus finem habitura’. Proindefeponcndahaic funt, & ad com¬
muniorem fcnfuni redigenda, fac fit oftendilTefierincqueat
aurum per artem, an minime, qui fcire cupiat cum habere o-
portere in confilio fcholas Philofophorum,ego vero tum mi-
hiluppetierintingenij facultates. primum ad plana reducere
conabor ea, quat multi confragofa putanr& afperatdeindc ex¬
perimenta quibus edodus ad hxc fcnbenda me conuerti qua-
tum licebit lua pcrlmcamenta,& vmbras, non per colores, &
lucem fubfignabo,& propoficionibus quo ad potero breuiffi-
misnegotium conficiam. Hadenusenim fic narratum, quid
dcartispotcftatCj&defpecicijnusasionc, alijsqucncnnuilis,
varij varia dccrcucnnt.
C AP.
io AN. FR. MIRAND:
Gap. V.
C f
fieri fer artem queat aurum.
N Vili hominum rcriim naturam rite contemplanti du»
biuraclTedcbeti cum ab homine mutentur elementa,
quxfub lunari globo in fyncera coeunt i nouenturetia
ftirpes & quandoqj animantia Varia illoru mixtione perada.-
non poiTe ab eode homine multo facilius metalla mutari. Vi¬
demus paflim ex acre, & ignem, & aquam fieri , & ex ijs etiam
terram, arcis hcm^CAO.Vtdemus flant at artificio gt^ni non an-
tea^ifai,mf/certqjffjarunaturat,&^artart. Videmus &fola
loci mutatione hoc eft ambientis aquae , & ambientis aeris
moUe herbam lafidem fi er i .^cui coralio nomen. Viderunt multi
literisq; prodiderunt ex aqux montanae decurfu, ex afpcrginc
lacuftris aquae pelles animatitilim & carnes in lapidem muta¬
ri. (fi filices, tc vlmi frondes conuerfas in tophum. Le¬
gimus apeS fieti & crabrones fi bouinae & eqiiinae carni homi¬
nis accclTcritinduftria. Legimus etiam in facris literis pelles
gignendarum ouium, diuerfis coloribus infignes, eisdemque
literis plane cognitum, poft annorum mulca curricula fuiffe a
Magis Atgyptijs confeBa animantia.
Praeterea, quaefo , quid prohibet cande rei formam, quarii
fuhltatitialc communi vocabulo Philofophi nuncupant, di-
uetfiscx principijSj etiam genere differentibus , indi
materiam-. Num fidem huius reiampliffimam quotidie facit
ignis forma?Calorcm non dico, vt improbata explofaq; Ale¬
xandri Aphrodifienfis opinio non pariat ambiguitatem, fcd
veram formam, quaede fubftantia, deq; fpccic ipfacara Corti-
taeft:hahc certe formam ignis alius, & alius, item ignis ciuC.
dem fpcciei promit in materiam. Et fol etiam n5 fpeciefolu,
fcd genere diuerfas pariter promit,quandoquidcm rcpcrculTu
radiorum folarium, qui ndn elementarij fcdccleftcs fiefunt^
& habentur;fablunaria, multi vero igne flammefeunt , ardet,
coniletturitur. Si hoc fit in terras fupcrficic,cur fieri n5 potue¬
rit vtrobiq;?hoc eft ifa fubterraneis fpccubuS,& in aere puriore?
Dices fdrtaflis pcrfeditjTem effe forminiauri j formi ignis,;
repugnabo fi tiiihi placueritmec fine ratione; propterea quod
limplexnoneft elementUm ignis fciiismodi , vtOb idpoffi*
inteponere ilHatirutii,qUodtnixtUm eft ex clementis.
N ullum enim putum dlcmcntum poteft tangi, vt in fcholii
AriftO-
DE A VRO. E IB. II,
Ariftotelis receptum eft: ignis autem fi perieueret, ex fefe au¬
tem per(eueraret,rii fibi deeffent alimentajCur non auro peri
fedior ? N um vfui mortalium , fupra quem dilputare in ad-
uerfum quisq; poflit, accomodatior? C^is enim paulo peri-
tior nefciatjOmnes gentes indigere igne? qui quidem quam¬
quam naturalis res eft, & neceflaria, multis tamen fit modis,
puta per naturam ex fulgure in aere & radiorum quoque
folarium reperculiu , per artem ex attritu folidorum corpo¬
rum, fomentisque variis,cuius ignis inter omnes fublunares
formas habentur & mira: & plurima: proprietates, vti narrat
in libro de igne T heophraftus , quem librum intra mea: iu-
uentutis metas a Grateo in Latinum conuerti, fed non edidi,
quoniam mancum erat exemplar, & femilacerum.Cxterum
ipfo igne certum eft omnes nationes ageire.
^iultas vero & fuilTc gentes vt ante diximus & efle ad prte-
fens aperte couftat,qua: non vtantur auro, ficut nec vlla mo¬
neta vel aurea vel argentea. Qqemadmodum Spartani quo¬
dam, neque enim ijs vllo id modo licebat per leges Lycurgi,
qui muris etiam ciues interdixit, obij ciens, vt ille cecinit
nudam Lac^demona bellis, quae tamen aliquando &fuit,
& habita eft Graecia: princeps. Q^d fi contendas profer¬
re aurum igni , tum auro formas alFeram pcrfcdiores eru¬
tas per artem c g.iemio naturo, quales facris in literis legi¬
mus inditas in materia myfterio magorum, quibus videlicet
fit famulata natura: fenfilis enim anima eft omni pratftan-
tior auro.Proinde recipit Auguftinus formas quo omni pro-
ftant corpori polfe rerum naturahum inftrumentis promi,
cuius audoritate aflenfus Thomas, & eadem pariter vfus ra¬
tione lecudo volumine fecundo parcis Theologico fummo,
non negauic ^erum ^er artem poJJe,S)C.ix\c.n\m fit^-
Vendi licere-
Capvt. Xi.
ISententinThom* Acfuina.tisdeconjicten-'
do auro declaratur-
SEd occurrit obiter vt opinionem, SandiThomo, quam
ipfius interpretes diftraxerunt declaremus , is enim fecu-,
do in patrum fententias commentario, vifiis eft artem ^
^tonuere, probare vero in Thcologicafumma. Idcirco con¬
trarias fibi ipfi quibus ^ftimatur , cociliare fenfa diuerfa qui-
BBb \ oani
I O A N. F R. M I R A N D.
dam fuut adnixi , fcd plerisq; non fecerunt fatis. Vtrum ipftf
fatis fecero, ledores ittdiceiit;EgO certe non affentior in pri¬
mis loanni Lygnti qui auti fotmam excluferit ab arce ‘nobi¬
litatis gratia: proptereaquc conficiendi auri artem eluferit.
Nam perfediorem vti diximus formam Thomas admittit,
hoc eh animam fenfilcm. Quorum fefe Magi effedcres reru
naturalium fuis inftrumentis prtefiiterunt.
Nec eo ite moueor, quod nefciant inuenife artifices, quac
proprie agant, qute proprie patiantur. Quoniam nec igno¬
rant calore opus cfle, & humore, multisque vaporibus, qui¬
bus ad metalla. transmutanda vti foleat natura j Adde quod
wuenis negare efi^ 'Thomas conflant er ajflrmauit lo^
gopofl tempore, hocefl dum Jummam conjiceret theologtcd , tan-
^uam^lttmum Juarum opmtonum teflamentum. Nec illo et¬
iam mouebor, quo motus efi: Lygur Siluefter opinatus cum
Petro Gomate, S. Thoma in comentario fecundo deimper-
fedis artificibus, in fumma theologica de perfedis loquutu,
ijs coccfliife, illis abnuilTe potcftate. Nam de arte conficien-
di,non de artificibus erat mentio, quse quidem ars quoniam
naturx minifierio & infirumentis vtitur, ab omnibus poteft
ftdperfedionera duci , a quibus poteft exerceri, fiue incor-'
porei fpiritus, fiue homines illi fuerint , aut naturaliter , aut
lupra naturam edodi.
Varietas .n. miniftroru,arte non tollit,aUt minuit per feCe
natura: viribus nitente quide, fed quandoq; & iuuaiite illam
&fuperante: nam etfi natura: peccatu accufarunt farpephi-
lofophi ob materiq fluxilis contumaciam , qua tamen natu¬
ra regi ab intelligde, ftparataq; mente voluerint , multo tfi
Crebrius artis errata cofefli fuerc,cu nA modo materia: repu-
f mantis occafio fefe ingeflerit , fed pofthabita: fuerint regu-
X reru eificiendaru a reda ratione proeferiptee , qua ratione
fi vfus homo fuerit, non abufus,tantu^abeft vt erret, vt ipfius
etianatur^,fiquq interciderint errata, corrigat.Ergo cum Sc
arti res ipfas natura fubminiftret, ipfaq; ars incubat natura*,
fefeq; ill^ iuueqfibiqj quoda modo fubferuiat iuuice, poteft
aliquado per artis peritiam adiuuate natura fieri, qi fit per i*
pfamrnet natura , & etia aliquando conftantius in verteirda
fublunari materia, exeplo vtamur eiusmet auri , de quo dis¬
putamus. Quid prohibet homines illius forma alijs in me¬
tallis indere, &foliSj&ignis beneficio? quam forma folc ta-
pum-
DE -A V R O. L I B. II. 5S7
tummodo vfa natura lacebrofis ia terra? (edibus, commolita
cft: na (iue ex lulphurc & viuo argcto fiat anru ^ vt placuit &
Democrito & plurimis^ vt etiam mihi oficfiim eft, experien¬
tia miilciplici.fiuc id alijs edam ex vaporibus effici queat^qui
puriores Si fintj & habeantur, fiiblatis nihilominus eis cx re¬
bus, Scinvna conflatis natura , fiueexquada aqua non co¬
gnita, quam TheopKraftus citauit,red no expreffit, fine ma¬
nis ex aqua ilia, quse fertur accepta DemocritOj lixiuia nun¬
cupata, cui fit mixta calx, non eam dico calce , quam impu-
gnauit Albertus : diuerfa eft enim qux citata eft a Democri¬
to , fiquide & Lixa folebat antiquitus pro aqua defiimi, vii-
de lixa apud exercitu & elixa caro etiam apud vulgus. Aut c-
iiim ea voce viuum argenmm per a-nigma fignificauit De-
mocritus:autmetalluin aqua refolutum qu^ prima materia
metalloru dici potcft,aflcntientib* etiam Peripateticis, quo¬
rum princeps illa etiam prodidit v^xto? yxf Ut : fiue inquam
eisdem ex rebus fiue alijs cx rerum generibus: qu^ peniciifi-
mis in recelfibus terrat occuluerit natura, fiat auru, non eis¬
dem rebus vfi homines , idem efficient? an imitari calorem
folis poterunt quoad natura permilait? q uanquam-hoc mi¬
nime neceifarium exiflimauerim.
Neque enim audiendi tanquam philofbphi,qui retiir qui
diditant auru a folis calore tantumndo gigni , quafi non fit
calor folis vniuerfalis caufa reruquat in fublunari machina
generantur, & correpuntur , qui quide calor tam in fpelun-
cis , fubterraneisquelpecubus) quam in terra: planitie dotes
fuas effundit,quafilatebrofis in terrae meatibus no fit ignis,
quo fulphuris vapor excitetur , habitus pares & alumnus au¬
ri, quem ignem non folii Silicis iEthna , vicinxq; infula; pa-
tcfaciunt,fed plerisque in mbntibus Europae atq; in.Appeni-
no eft ipfe confpicuus. Carterum qui arte ingenue tenent in
communi materia, metaUoru proprias indut formas, explo-
fis prioribus formis , idque conficiunt non vi tantummodo
confumptricium aquarum , vel poteftate diuerforu falis ge¬
nerum, vel olei diuerfarum conditionum facultate, fcd auro,
ipfo quandoque ad propagationem fui generis per fubtilita-
tem artis inftituto, cui mixta etiam fint interdum ipfius auri 1
nota primordia , atq; in hunc modum mutare fatagunt me- )/
talla, & lapides, pulueresque conflare conantur, quibus, ( '
multum conficiant auri, paxua ex re,Gui nomen Eii3ar,a pbi- k
B B b z Ipfo--». J
pg I o A N. F R. M I R A N D.
lofephis Arabum fadum cft , latini vocauerunt medicinam,
Graecos fcquuti, quibus . . dici conflat quo nominef^-*
pCYtiturPfellus.
Gap. VII.
Quod iturum failum arte nattuo aurt
pojfit ejfe f>erfedius.
Iis itaque modis experiuntur formam eruere de flnuipfT*
us naturae, quam certe formam perquirere feifeitarique
potuerunt ex afluribus Callaicis , c^tcrisq; fofforibus au¬
ri, & argenti, quoad illis obiter, & aliud agentibus , quafiq>
de longinquo facere coniedluram licuit ^ metallorum ge-
neratiorte,dum illa colligerent , vt praeteream eos, qui didi
fimt Hermi , Tagi, Padoli , aliorumquc alueos fluuiorum
ferutari, & metiri maris Athlanticilittora,vt inter lapillos
vcrficolores auri grana colligerent j non folilrn vero data o-
pera,fed aliud etiam agentes , atque infperatO ac vt pleriquc
dicerent CzCvL,
Vti Vero fapientiores afTercrentdiuinaprouidentia fepe
quidem occulta, fed femper iufta fzccrc metaJlorum trans--
plurimos mortalium. Accepi enim fadum ar-ge-
tum dum equi medicina quaereretur, in qua viuum argetum
rebus alijsplerisque mifcebatur. Vtd( ego ^ argentum Jiert
^ aurum, dum neutrum ff er aretur. Legi etiam fpiritum fu-
pernorum reuclarionc traditam antiquitus artem auri faci-
iindi , & mea artate idem vfu euenifte non legi , fed audiui,
quod cum agetur de experimentis apertius indicabo: malo¬
rum item d^monu comercljs quadoq j tieri potuilfc,vt fufpi-
cer, mOueor quod lireris proditum eftyolim remedia medica
per fomnum reuelalfe d^mones diuerfis in templis, quemad-
mockim lati^ me differuifle memini, dum fuperflitiofas pr^-
fenfiones Confutarem , pr.Ecipucq; in libris quos infcripll de
rerum praenotione , & in meis quoq; meorum Hymnorum
comm'entarijs , fed & multa quibus nunc vtuntur medici p-
cepta fimili fuperflitioUe fufeepit antiquitas , dummodo ve¬
ra literarum monumentis ea maiidauerit pofleritati.
Siquide Cremato ^fculapij templo rctuliffe chartis Hip¬
pocratem praeceptiones medicina: per quietem hauflas me-
moritE traditum efl: poflunt enim & vera dqmones prodere,
quanqua enim vt fiat minime licet curare: effedlu vet^o, poft
quanr
DE A VR O. L IB. II.
^uam cum veritate niti compertu, poflunt homines vti,noa
eatenus vt fit reuelatio d^monica fufeipienda, fed cjuattnus
effedtus ijpfe fit vtilis res, & vera ex iefe fiiapte natura, atq; in
Deum vt in primarium omnis veri , omnisq; boni audborem
plane referenda, fiquidem ex malignis hommu,d^monuquc
facinoribus elicere nouit Deus bona, tata ipfeefttamquein
eftabili benignitate, cui tandem , quod fiunus, quod mone¬
mur, quod viuimus acceptum ferri debere, & Pauli Apoftoli
audipf itate & ratione didicilfe operx pra;cium eft.
Verum eniinucj-o vt parte alia non putem reuelata quan- /
^oq; per malignos d^mones auri faciendi potefi:atem,efami-(
hi fatis ratio perfuadet , quod non nifi malignis eam reuela-/
ret hominibus, aut ijs quos imbui malignitate perfuafiimj
haberet: eo§ autem homines diuina iuftitia non permittit vt
auimi virus cu poteftate coniuncfum effundat in pernitiem
generis humani. Qua^ quidem ratio videtur verifimilibus ex¬
perimentis communiri , quando nec paucos etiam aureos
fuis fedfatoribus impertit in obfcamisludis, dequibusegi-
mus in dialogo triplici, cui nomen firix. Bonis itaque fpiri-
tibus feramus acceptum,fi quid eft reuelatum de artis verita¬
te fingulari, aliquo priuilegio, fed dodf rinaj & experienti^ id
facilius tribuendurn.
Diuerfa enim cum diuerfis varijs colligerent experimen¬
tis , potueyunt artis periti mulca cogjiofcere : neque enim
autyno in loco, autvnornodo tantum promit aurum na¬
tura. Vidit Albertus de fe feribens purum inter arenas flu- f
uiatiles aurum, impurum audiuit comixtis lapidibus ortum, /
inftar venarum , fubditq; n6 multo poli aurum natu inter a- l
renas melius effe, cuius rei duas affert caufas. Altera ftilphu- /
tis puritatem maiorem inter calidas &ficcas arenas verfati, i
ftequcntiusq', loti &cius quoq; terrei, q>ineflviuoargentOyf
quod quidem & lauit & fubtilius reddidit ac purius fluminis
lotura frequens. Alteram caufam voluit effe meatuum obtu¬
rationem, cum occlufus calor in fundo ripisq; conuoluitur
in femet , & cocoquicur ad auri fubflantiam nobiliorem de¬
promendam , atque iflhtec ille, dumhaberet mentionem lo-f
forum in quibus metalla generentur.
Ego vero ex fluminis decurfu colle<flum aurum dici apud
melerua^i pitidiflxmum quidem ^modicis admodii ramo.
BBb 5 tis
po IO AN. F R. MI R A N D.
tis dilTeparatum. Qj^d cumpropterea purilTimum aurum
patauiflem fadto periculo multu habere admixtum argenti
Compertu eft. Albcrtus idem mox cu ,de auri natura dilierit,
Sc granum ait inuentum, quod multarii librarum p5dus ex¬
cederet. Centum marcharum vocabulo vfus eflille, id au¬
tem Barbarum nomen odo defignat vncias, vt odies centu
vncijs fuiflc granum, qui perpenderunt , deprehenderint. In
Germania quoq; montanu aurum Tua tcmpeflate narrat
ucntum, quod dum excoquebatur minus carteris confume-.
batur, vilioris tamen fuillc prctij propter nouitatem prodk:
quam certe caufam , vtpote hibtiliore Plinius omiferat , qui
plurcs nihilominus auri collcdiones plane citauerat ex flu-
I minurametiSjVtiuTago Hifpaniae, Pado Italiat, Hebro
'■^Thraciae, Padolo Aha;, Gange Indiae, nec vllum efle abfolu-
tius aurum prodiderat , vt curfu ipfo tritum atque politum.
Non tacuit etiam, puteorum ferobes, montiumq; ruinas:
Nec omifit Canalitium, Canalienfevc, & q^glareat mar¬
moris inh(jret aurum,& tanqua per venas diuagaretur. Itacj^j
& ab his qui montium in cauernis , fluuiarum in ripis , & in
pelagi littoribus qua:ritani; aurum ab ijs: item quibus fefe iU
lud obtulit aliud agentibus, erudiri potuerunt artifices, ipfir
usq; indagare naturam, mox genitalem calore imitari,nunQ
igne fomitopitio, nunc lentO; nunc acri, atq; eo modo vires
experiri artis cii natura coniunds , & multis tandem expe¬
rimentis veluti ex genitali jinuolucro , veri auri foetum edu¬
cere, & tanqua obfi:etricari,idqir3epe faditand,o artem nan-
circi,q non lolu natura dicitur imitari, fed plane perficere, vt
f non abfonuhint videri queat q? multis afleritur ia fadum-,
& me vidifle non abnuo, id eft fieri per arte pofle naturx ad-
iumento auru , auro uatiuo perfedius , certe coloratius , &
Alberti perfuafit audcritas,& oftedit experientia apud mul¬
tos etia a philofopho Pfello prodita literis, qui docuit arte
fieri perfedius auru inieis, raiqietis, fruftulisvc Padoli, atq;,
vt eius verbis cq-
^erum fi inter id aurum quod ab irn is terra: latebris eruitur
difctirae inucnitur,vt aliud alio preciofius exiftimctur,quod
nifi & Plinius narrauilfet , 8c Albcrtus & Diodorus etiam
vt inter initia dicebamus rlacrte tamen literx prius afferue-.
runt, quarum tefiimonio nouimus Indicum aurum prte-
^labilius exteris haberi, fidiferimeu inquam inuenitur in
DE A V R O. L I B. II pi
opere naturajjcur id erit abluendum in operibus artis? qu®
nonfolumfuperatimperfediorem artem, verum etiam & •
ope minifterioque naturae, natura quandoque ipfam aemu¬
lando fuperat , vt ante diximus , & habeamus compertum in
coloribus, faponbus, alijsq; permultis. Sane feriptum eft in
facra Genefiin terra Chauilah;fed apud LXX. & vulgata edi¬
tionem iacet Euilat, quam elTe in India veteres produnt, na-
fei aurum & terrae illius auru efle optimum, fi latinae ftamus
translationi x-cchov LXX.interp retes verterut ex Hcbrxo con¬
textu, qj &ri bonum mauis interpretari vel pulchru, certe
coparationem non effugies , nifi malueris confiteri non elTc
bonu pulchrum ue auru,quod alijs in prouincijs gigneretur.
Quid .n. eft cauf? vt auru per excellentia ibi efte diceretur,
& bonu auru? nifi alicubi no eflet bonu auru, aut ea no efiec
pditu bonita,te,qua polleret auru Euilat ? coparatione vero ^
dici optimumdubitari nequit , & bonu pariter coparatione
dici non abnues, dum in fui generis fubftatia referatur ad id,
m eadem non fit pra:ditum bonitat?5 ergo dtfirtmen aurit coL-
Itgere nos in natura opus diferimen inquam vel fpecie , vel
gradu, quod fane diferimen nec in arte ipfa, fi ars arti confe¬
ratur , nec in art-c , qux cum natura contendit, eft abnegan¬
dum. Adeft & Plinij teftimon.ium vocantis aurum excellens, i
id quod cx auripigmento Caius Carfar confeciftet , de qua rc '
fuo loco, latius eodem audfore mandatum eft memoria?,
omni auro inefte argentum vario podere, alibi dena, alibi
nona, alibi oftaua parte, alibi quinta , qux portio confti-
tuit eledlrum repugnans veneno : QUjibus ex rebus multa
produntur auri diferimina,
Adde alijs metallis aurum ineft aUbi purius, impurius
alibi. Quid' quod Sc rebus non metallicis ineft auru fic , vc
magni Alberti teftimonio /» futaris humant Cranot. capillU^
sircusacenttbus fittnuentu. Inuentu quoef^auru efitnperdtau
Ciemculis tepeftate mea, fiue id ili? du in terra? fuperficie co-
fpiceretur mftar granoru deglutierunt,fiuc generatu fit ex e- ,
dulioru occulta poteftate, quibus^ terra fintaun exordia j
cbmunicata, peipue in Maforu montibus herbaru poteftate
nobilitatis, quandoquide non loge a Fucino lacu parte qua¬
dam Albani campi perdices illas diuerfari, dum eis. in locis
adhuc pene puer militarem non fine demiratione percepi.
ufam tunc ignorabam i ucc fatis perquirebam ad hanc |
B B b dicH^ j
' N
|n I O A N. F R. M I R A N D.
diem , fortafTis indeprehenfam , quamquam eam dc princir
pijs auri pendere coijcio, tum quod nihil prohibet id, quod
in terrae cauernis occulitur, etiam in fuperficie reperiri qua-
doque polTe, tum quod herbis iplis atque radicibus vim
in eflc polle, vtlic loquar, aurificam negari , nili pro ter uc
non poteft , tum quod hmilia funt vifa etiam in quadrupe^
dibus animantibus : referunt enim digni fide viri jfe Cretaeis
in montibus ibices vidifle, quorum dentes aurigineo colore
fulfufi elTent , prxcipue qua parte prodeunt e gingiuis, at¬
que herbas tangunt,quarum ell in Ida Cretae decantata ccr
lebritas.
Mitto eius naturam auri, quod obrizon vocauit Graecia,
tametfi placuit Ilidoro & fedlatoribus Latinum elTc voca¬
bulum , quod obradiet Iplendorc. Nec abell a veri fimili-
ftudine de Plinio trabium id elle , qui fcripfit aurum , quod
ignis fimili colore rubet, atque ipfurn obrizum vocant , led
qui Grxcas percalluere literas, inter quos Hermolaus vir
noftraextatis, malunt Graece vocabulum effidlu quali
hoc ell, tcnernm, molle , delicatumue, fiuc vt mihi venit in
mentem fortalfis iv^i^oy quod ex optimo prodeat germine,
quafique legitima radice fubolefcat,fiue id malueris clTe na¬
tura comparatum, fiue arte fuperante naturam.
Haebrei habent pro obrizo,quod leptuaginta repofuc-
runt interpretes , aliquando loci nomen , aliquando verbu,
quodpurillimum queas in Latinum coucrtere, & quando¬
que etiam ab eo nomine quod proprie purilfimo relpodeat
non abhorrucrunt,atquc fortalfis id ipfurn eft,quod apyron
appellauit antiquitas, audlore Diodoro, effdlfum c cunicu¬
lis Arabias , nullo igne liquefadlum , colore ita lucido , vt i-
pfi inclulos auro preciolbs lapides reddat Iplendidiores , vt
obiter inde fubnotemmonftratum antea locum Pfalmi, &
dabitur ei de auro Arabiq,
Nam praeter alias fignificationcs ad metalli eius praecel¬
lentiam pertinere poteft vt ex ea confccnditur animo adfu-
premum apice fapientiae , quam lub auri vocabulo myllico
nomine confiat inaicatam.Itaque promit natura varijs mo-
y dis aurum, ars item interdum natura minifira, interdum x-
mula , eiusque ipfius auxilio vidrix , varie quoque promere
lolet , falluntur enim plurimi xfiimantes artis potefiatem
non fieutipareft, quippe qui rentur ita fubelfe illam natu¬
rali
DE A VR O. L I B. II.
jrali facultati , vt non cenleant naturae dignam nomine, quo
tamen in primis pollet, eft enim natura quadam cognitione
praedita, cum fit habitus animi ratione vigentis, & intel-
ligentis, quo munere naturam mutam & ratione intranca
deftitutam regit, atque dilponit, & inter regendum & mo¬
derandum , cum imitatur eam , tum amulatur , tum fu-
perat.
Adde quod inter naturx laudes illa etiam quandoque
numerata fit, quod artem limulet: fic in figuris fuapte natu¬
ra delineatis in marmore: fic in gemma Polycratis, alijsquc
permultis plane compertum eft, fic etiam ingeniofus Poeta
retulit, naturam duxifle natiuum arciun artis imitatione,
per illa carmina, cuius in extremo eft, Antrumne morale re-
ceflu arte laboratum , nulla fimulauerat artem ingenio na¬
tura fuo. Nam pumice viuo, & leuibus tophis natiuum du¬
xerat arcum. Sedde artis poteftate paulo poft: tantum id
hoc loco dedudtum fit , vt compefeantur tanto magis qui
pergunt inficiari artem , ad faciendum aurum alpirare , nifi
fruftra , quanto magis nulla id ratione contendunt, & con¬
tra fiat, tantumque abvfitvtid nequeat, quod etiam valeat
naturat adiumento &acceftlone diligenti^ mutam fupcr^c
faturam.
c A p, VIIT,
mtdugeneraltm auruin fojfe Jieri per artem^
h(tc etiam tn re in aliji plurimif naturam
artis (ndujlriadejittutamfuperet.
SVperat ars in Chrylbpoeia paranda, fiiperat adiumento
natur<£ naturam ipfam , artis beneficio deftitutam.Non
in (plendore folum vti diximus, fed & in celeritate confi¬
ciendi , quod fiet inter narrandum experimenta manifeftu.
Superat etiam fic vt methodis pluribus id conlequatur: nam
quinque modis generarim aurum per artem fieri poteft.
Primum dum metallum extrahitur a metallo , vtcumex
sere argentum excernitur , quod me vidifte 'memini. Dclitc-
fcunt emm in alterutris metalla ftepe numero, prejeipueque
argentum inauro. Contraquefit, vt & aurum in argento
reperiatur occultu, obnubitur etiam plumbo & sri nonihil
jnetalli perfedioris.
Deinde compofitionc rerum metallicarum paratur au*
BBB 5
594 I O A N. F R, M I R A N D.
rum, quibus rebus mineralia nome fadum cft a vulgo, Bar¬
baram appellationem fecuco : funt enim eis in rebus metal¬
licis auri principia , prxcipuequeviuo in argento &inful-
phure, quod non fenlit ignem, quod etiam me vidllfe non
abnuo.
Tertio fit aurum ex auri femine, femen appello vim pro-
lificam : eft enim indita cuicunque rei naturali virtus qua:-
dam, vt fe propaget,
Quarto exre, quae perfedlior auro fit, aurum paratur,
non tamen fin? auri femine conflatur ea res, nec fine princi-
pijs alijs,quac fint apta generationi. Summum fuit hac in re-
philofophorum ingenium, praecellens induftria , demiran¬
dum artificium , quandoquidem parces rei quas deligunt ad
eonficiendum aurum , argentumve , difleparant nvukas in
naturas, q proportione quadareipondent & clementis, &
caelo, fiue illud velut quintam efleiitiam conftituant mo¬
re Peripatetico , fiue tanquam plurimum ignem ritu Plato¬
nicorum : iunguntque & auri & hydragyrij femina , vt que-
admodum fublunaria iundta cxlo , & elementis tanquam
vniuerfalibus caufis , & particularibus etiam rerum iemi-
nibus propagantur , fic ipfi vtuntur fuis illis naturis , metal¬
lorumque & rerum metallicarum feminibus , ad auri at¬
que argenti numero fiflimam foccunditacem. Htc ttuiem mo»
(LtM 0’ gener eft , ^ magnarum rerum effeSlor, tres , e^uoi
ante narrautmut partioulares appellantur.
Qiflntus vocatur is, qui priore ignobilioreque metal¬
li forma difieda, pofteriorem &potiorem formam in ma¬
teriam metallica inducit; Pnmut modP luert eft , mtmmt /ecu.
dus ,mecit ocris ter ttut ^ (^utntue magnt , ^ /puartus maximf.
N ec admirandum quod ante diximus , artem natura be¬
neficio fuperare naturam,cu in alijs etiam reb® quse auro fa¬
ciendo conducunt , praeftare naturae artem vfam natura: be¬
neficio videamus ; fiquidem in aqua, in oleo, infalecon-
fedis per artem ipfam mirabiles inefle a Deo. poteftates,
notum eft, vteisipfis, &aqua:, & falis, & olei qnaepepe-
rit natura vires arquare non detur: proinde Longtjftm e fallun¬
tur , tjut putant ea non pojfe afptr are artem <juo pergst naturpjli^
vt propterea quod natiuumeft, &fuaptc ingenio fretum,
femperfublimius, habendum fit, att|ueperfedlius, fi con¬
feratur ei quod ars molitur.
Neque
DE A VRO. LIB. II,
Neque enim collatas volumus per fefc atque fcorfum
vires naturas viribus artis , fed artem natura fretaru mu^
neribus componi pofle dicimus natura: ( vt ita dixerim )
nuda: & inerti, atque ita componi, vtars iliterdum pras- '
ftantior elTe, & videatur & fit.
Quid autem mirum 5 cum etiam naturas priuilegio non
fraudetur ars, quas quidem vti diximus, & ipfa natura: eft ap,.
pellatione cenlenda : naturs inquam non furda: , fed intel-
ligentis, digerentis , atque pi^oficientis. Hoc in domibus, i»
vcftimentis, in omni vitas munere peiTpicimu?, quod rude
prorfus &impolitu elTet, ni ars humanse mentis, hoc eft na¬
turae melioris , tanquam nobilillimum animatumque in-
ftrumentum acceflifTet, cuius induftria facftum, vt qui in ca-
uernis cryptisque montium delituiflent homines exefis ,
videlicet excauatisq; in fornices domunculis multorum de-
curfufe'eulorum paucis hebdomadibus, non in cafismodo
fedinpalatijs degatiqui frodibus arborum^qui pellibus ani-
matium inconditis operiretur laneis , laneisqj panis no nift
arte cofedlis vcftiantur,qui crudis oleribus, ferino la(fte,fan-
guinolenta carne vefeerentur, paratis ad falubritate & u5 in¬
decoram voluptatem cibis eius artis beneficio nutriantur.
Denique fi percenfeas vniuerla,reperies,arte perfeita hoc
eft fapiente naturam hominis, mut? naturas quas illi fubfter-
nitur antecellere: Quibus rebus colligitur no efledignu ftu-
pore , vt quod hasc centu molitur annis, illa paucis diebus 8c
paucis etia horis eiusipfius minifterio cQpleat:fic medicina,
pitftura, militaris auda atqs firmata eft: fic philofophia vires
adepta eft, & theologiae plurimu famulata, cum natur? con¬
templatio hominis ingenio freta &experimeto firmata vi-
res poteftatesque fublunarium rerum, herbarum, fruticum,
lapidum, animalium indagauerit, quarum notitia in admi¬
rationem exciuerit genus humanum , & perduxerit ad pro,-
uidentia: diuinas confideranda fecreta : multa quoq; proce¬
dentibus feculis experiuntur arte , qux quoniam antiquitus
non vifebantur ab his, qui rem oculis no percepere, vix credi
queant. Mirabatur olim vctuftas inefle fontibus nonnullis
vim faxificam, cum fpedarenr decurrentes riuulos aquarum
longo poft tempore herbis 8c celpitibus , lapideam conti¬
nua irrigatione communicafte naturam. Mirabar & ego
dum id non folmn fepe legiflemjfcd etiam femel vidiftern in
I O A N. F R. M I R A N D.
Italiae finibus , cum per Telinam vallem a ripa Laiy lacus ad
Alpes Rhetias iter facerem : fed defijt admiratio poftquam
fpedtaui non iam maniplos filicum , aut vlmi frondes an-
^ nua madefadione verlas in tophum, fed idu pene oculi fer-
/ rum , argentum , aurum verlbs in humorem. Adde miras ip-
^ farum , qua: paucis ante feculiS compofitae funt, pcculiares-
I que dotes aquarum , cum alia ferrum; xs aha voret , auram
I alia, argentum alia: Mitram vulgarem illam & notillimam,
I qua feccrnitur argcntinn ab auro,vti de eis quas natura pro¬
fudit , quasque & in quinto decimo libro Poeta , & in XXL
volumine naturalis hiftoriae colledor ducit in medium, nuL
la iam fubire mentem poflit demiratio proderem, nifinon
paradoxpn id modo , fed adynaton ledtor exiftimaret; me
< Sptdfjfe a^uam f bthtjtne^flo ,tiocttmento pof.
^ y?/,cuifuperhydrargyrofolo,quod in fublime fit elatum,
vis infit, qutehoninefe acerrimis, & confumptricibus aquis:
fuper fale verq quem fluuiatilis & putealis aqua dilToluit,
nulla omnino poteflas fit, & h^c quidem artis munera Che-
miftarum ingenio veftigata, cuius etiam artis ad infignc
quod&infpexit, & tetigit theologicum illud, quod muta
natura, vel de longinquo, cum &per tranfennarn allucinata
dicitur, ideft admirabilem palingcnefiam paruo tempore
polle iieri naturalinm rerum fine miraculo nouofiipremas
potedatis , quse cum accelierit , dubium elTe non queat , et¬
iam peruicacibus ingenijs elficiehdam, quam inde tenemus
seternam , in idu oculi palingcnefiam vidit , & aliud id eft,
corpora craiTiora per fubtiliora, atque hxc per Ipiritus regi
fubtiliores, fievt maior omnino visfubtiliirtmoinfittenu-
ilfimoquelpirituiquamvafta: molis corpori, exemploque
poteft hoc omnibus in promptu efie. Ponat quis fi adfit c6-
moditas& aluminis & eius fahs , quod e laterculis exfudat
codilibus decem millia pondo fuper vna argenti lamina
parui ponderis,vt foluatur in aquam, nunquam loluetur et¬
iam li decem annis prefla tantis ponderibus fuerit. Ponat
ynciolam vaporum fubtilioru , etfdem rehftt ejjlti-
xermt <tc tantum argentunty quod erat forma folida fluidi
naturam humoris induet, hoc non natura: fed artis opus
naturam pertradantis , nec id quidem «ario dcfultorioquc
ingenio, ledftato, firmoque tenore fic, vt nequeat, &ab
imperitis varietas effedus in medium duci , queadmodura
' peri-
DE A VR O. L I B. IL
P7
petitis olim dodtisqiie feriptoribus , Plinio , Seneca; , Vitru-
uio contigit, cum de Styge aqua dilTerercnt, opere li non ar- -
tis, fed naturiie,quam aquam alius perrodere dixit, alius con-/
gclalcere, alius diflilire: contraria plane funthate, nec cobae-^
tentia munia, fubde £>/tf«jB*,quo intime penetrantur ipfa me- l
talla, quo fatifeunt, quo tabefiunt^ quo liquatur, quo & in- 1
tus & in cute colorantur. * /
Nec fileam multiplicem falis confedlionc, qud fuperatur
Ita marinus, montanus, arenarius fal apud vetuftatem cog¬
niti , vt ipfo fale per artem confedlo faliri eorurn ( vt llc dixe¬
rim) quodeumqj polTetud autem fit ex rebus,quq nullo mo- /
do videtur ardere , ex rebus etiam ta calidis & obnoxijs igni,\
quam quodmaxime,vt me de fulpliure vidifle no abnuo tra- j
dtum falem contemptorem flammar , & eximio IplendoreficI
fulgidum, & cadidum, vt ci conferri nequeat ille, quem pro- '
dunt Grxei feriptores rerum geftarum AlexandriMacedonis
iniEgyptum, dono mittere iolitos antiftites Hammonis o- /
taculi: fiiit Scante paucos dies ( vt nofii) iuflu meo confedus >
fal tam vifu pulcher , quam fuauis guftu ex herba , cuius mea (
pafcua Ditionis Ferrarix, & MantUanx ditioni contermina^ I
prxeipue referta funt.
N am cum penderent mihi paftores externi vedigal ex ea,
vtpote cuius efu pecudibus xgris afferretur auxilium,cogita-
ui falem , quem guftatu referebat herba in caufa effe fanita-
ti, atque ita dum Padus confuetis ripis coercetur, ne vicinos
campos inuiidet, non {pernenda copia fefc nobis exhibet,
montano & maritimo fale vt pulchrior , fuauiorque , ita re¬
bus quoque metallicis,ni coniedlura me fallit, accommoda¬
tior, omilfiim faciam penetrantem, exiccantem , & aduren¬
tem poteftatem, paruo temporis mometo arte compertam;
cuius impetu prioris difijcitur metalli forma, qua difiedta,
facile poteft immitti generarique alia eiufdcm artis minifte-
rio, & ope naturx. Quam etli regi quamquam mutam ab
intelligentia non errante dixerit quifpiam ex aduerfo tamen
non poterit afferri plus adiumentirei conftituendx, cum
mens etiam hominis arte mftrua:a,& vfu confirmata,fuppe-
tias tulerit,multo certe maiora vifuntur , ne dum feripta le¬
guntur, quam quod metalla promifeue fiant, humano artifi¬
cio paucis diebus , quamuis ea natura non generet, nifipoft
annorum multa curricula,
Pr®l
pi 10 AN. FR. MIRAND.
Proinde MichaelPfellus paucis fchedulis artem fcribens
Guam fub trutina philofophias prius examinandam fufcepc-
ratjrecipi miratur praedicam a Strabone naturale vim q uan-
-■ dam fontis trasmutantem^ non recepi metallorum verfas in
i alterutram artis beneficio formas,quarum multas illecom-
^ memorat. Negotium alioqui vtidem cenfet - nifiho-
ticfta quadam vi, qui prxceperat coegifTet.
Cap. IX.
iJeceJfarium ncn ejfe, durt per artem conf ciendi peritrtt
fuhttlioris phtlofophtaprof undam ^ aystrujdm
cogmtfonem jfit fe<puutue.
NEc audiendi , qui dicunt efTe necefTariani vti elemen¬
torum primarumque ab eis dilmltantium qualitatum
proportionem ad aurum faciendum pernofcamus:in-'
iicnti enim funt, qui fic fint fabulati, nihil enim eorum
quod naturajpmit, cognitum nobis eflet, f primordia ipfo-
' rum necexTe effet antea pernouifleulluc enim nec fenfus per¬
tingit, nec ratio penetrat, nifi conieduris quibufdam incer-
= tis, plurimum, & in vtramque partem vacillantibus.
Sed nec abftrufis etiam caufis indagandis vacauifTe necclTo
cft peritum artificem auri conficiendi , fatis efl , f fuoptc in¬
genio naturse mmiftrum fe prtebeat fcmper gignentis , &
promentis quicquam pro vtei fiperne mandatum eft. Sic
obftetrix foetus naturam quam prorfus ignorat , non per¬
quirit, fed egerenti foetum mulieri dat operam : fic agricul¬
tor tritici , & hordei qualitatibus pernofccndis nuntium re-
, mittens, vbi earum fegetum femina terrae commiferit, vbi
occanerit & fouerit, nonfruftra lui laboris prxmium ex-
pedat, fcilicct numerofae,& omnem foetum exuberantis fo-
bolis ) idem cum incumbit infitioni, non qualis ftvtrius-
que arboris, quaipfecommittit, naturaj non qualis habea¬
tur forma glutinis, non quo modo liber mollefcat libi'o cu-
riofe fcifcitatur , at cuneis adadis , ac infertis oculis fobo-
lefcentem prole infpedat, qua flores frudusq; promuntur.
Quid? quod homo , quem cum fole hominem gignere
fcriplit Ariftoteles, prolem educit feminCj no fempertamen,
nam ex centum , ex mille etiam congrellibus vix vnus quan¬
doque non irritus , fed vc f t ratus , vt etiam f t numerofus ^
laihilo tamen minus flii feminis ignorat ipfe iraturam > qu£U
nec
D E A V R O. L i B. II.
39^
nec plane philofophis cognita , wcc medteis rixanithm iam
dudum inter fefe an fit quod fuperfluitaUmento, an c cere¬
bro, an e toto corpore , an aliunde fluat. Proijciaturneafo-
lo mare-num & femin^ quicquam feminis jpfundatur: Qu?
cum inCerta, cum prorfus etiam ignorata illi fit , no fruftra-
tur propterea fobolc , fed fi prohficum femen eius fuerit,
idque proprijs locis receperit n5 flcrilis mulier, concurrant-
que reliqua munia , tam agentis viri , qua patientis feminx
ad eunde elFedu neceiraria,c6cipiturinfansipfo natur^ or¬
dine, & fuo tempore prodit in lucem.
Non fecus tn arte confictendt aurt omntum, tju* injirttme»-
tk Offerantur longe prafiantijjtmas confidcrandum eft eueni- /
re: neque enim fuerit neceflcvtipernofcant artifices omnia S
genera , fpeciesque rerum metallicarum , quibus mineralia \
fecit nomenvulgus : ea enim vix pern o uit parens ipfa, qua: /
in terra: cauernis occulitur natiua rerum, tot fcilicet fune
tanta diuerfitate , ta amplo & penitus inferutabili numero :
fed fatis eft percalluifle cognatiores naturas experimento
cognitas , fat pernouifle mutationis inftituta : qo tame per¬
negamus fapientiores habendos artifices eos , qui naturam M
caufaru efticientium hab^ent explorata , vt percallcrent ia
comuni elementoru materia propria indere formam auri J
aut etiam poftquam ipfa materia communis occupata effec
a forma ignobilioris metalli, fauereilli, & tanqua mederi
didiciffetjfic vt pellere poffent priore& ab arrepta deturbare
fede, atque inter pellendu viam percalleret,qua fubinde no-/
biliorem ipfa in fede quiret collocare, quales pauci illi prio-/
rtSy^utnouerunt <fuadam ejfe abstrufatn metaUuadfefTJultt^
ffltcandum pmtna, quod & fcripfifle Ariftotelem in fecundoo
de animalia generatione libro manifeftu eft, dumcaufam/
indicat prolifici feminis reru naturalium eamque fert acce-l
ptam, no igni,aut tali poteftati,fed ei calido qui continetun
in femine, & re fpumofa, quem fpiritus vocabulo exprimit,
in quo fit natura elementorum ftellarum proportioni re-(
fpondens. Placuit Ariftotclis verba Gratcafubfcribcre, qu«'
varie in latinum translata, TrdvTMy pi* h rS ajrt^fcxTt bw- :
■srdp^eipzrip yovifAiA mpxdx axripptXTti ,lc «.otXisf^iPOp
Tovlo zrvpy ^^'tTOiKVTri xtisfira Ixwtpi^ctpfi^xpofes-^'
sov h TU cartp/uxTt , jq e» dcppu^ei ornt/nx , ^ b ru miVfiXTi tpv-
/ tnlu rm a-rp^^/v
Prq-
I o AN. PR. MIRAN D.
Proptcrca fapientes artifices omniftudio diligentiaque
curarunt hanc naturam ex metallis tradam pofTidere . Curti
multi ex Peripateticis cii^im^^utnufecerenomenefenttA, VC'
generalem caufam tenerent. Quemadmodum ca:lum gene¬
ralis eft caufa. Perducere quoq; moliti funt.terrofam mate¬
riam in puluerem calcis iriftar excoda: , diuerfaque fubinde
falis & olei, parauere genera validae poteftatis j & fluxiorem
materiam cogere in aquam funt adnixi: fubtiliorem vero
tenuiflimos in vapores, & aeris, & ignis aemulantes potefta-
tem. At hoc, vt diximus, artificibus omnibus noaefie nec ef.
farium, vt pernouerint, proinde carmine fumus inter initia
noftrorum aenigmatum, quae fi vUi tibi certe erunt fine aeni-
' gmate id fic exequiitii
Principio caufas ab ffruftijue germina reruni
tenet, tUe equidem fugremtu ^ eptimua eji»
^rttfcestnter,f.dnecnouiJfeneceJfeefi
Tot, nec tanta ttbt, rimam per culmina cati
Perlue altos^ohtestradfu pragrandibtis alis.
Mox inde ad matris defeendens ^tfeerd magna
Reptes, ^pe^alum thalamos prolem atque nepotet
Sulphuris, ^iui argenti in caltgsne caca.
Te mtbi crede fat efl ^/res tenuijfe propinquas»
Rjficias ^num gemino, eptiod pendet ab ortu.
Etqu^ fequutur illic vifenda. Sed quantum ad propofltuni
praefentis dirputatibnis pertinet, fat fit artificibus non igno¬
rare quae narrauimus, fat probe tenere fecreta quaepiam &
vulgo ignota pondera rerum, &vaforum varietates, quibus
paratur & quorum magifter efl; experientia ope naturae per-
doda , de quibus quandociue diiieruit/ilbercus , cum verba
faceret de locis Vbi metalla generantur, quanquam juniores
longe plurinia iriuenerunt atque paiauerunt vafe eade quo¬
que natura duce , & induflria, bppido perquam nixa experi¬
mentis, tepores etiani nouerunt 6l acres flammas , & idone¬
um tempus ignis adhibendi & remonendi: Necnonrea^-
idcula^d‘l9^trea^^^terred^ptss^il\do operi congrua, quibus
admodum fuffragatur noua materies in terra; cauernis in-
ti€ftta, qua: latuit vetuflatem.
DE AVRO. LIB. JI. 401
C A p, X.
TAciltiM aurum noflro feculo quam feculk frtoribttf poffefieri^
^bt multa contra ^ttuperatores artu, ^ centra nonul-
losettam egregios fcrtptores ^erj^eram ds Cinna-
bari^hjdrargyro jiu^pieruqj rehut
altis dtjfenisentes.
HIs autem rebus poceft noftra tcmpeftate facilius aurum
fieri quam apud antiquos;iIli enim fimplicius rem per¬
agebant & quibus vrebantur rebus, ipfis nuncvtuntuc
pauci,redalijs& longe quidem plutimis , tamctfi eratapud
eos vfusquarundam rerum metallicarum, quarum nec litis
habccurapudnoftros artifices neminis fynccra cognitio, cft
enim veibicaufj.nam quamquam nonnulli illam fefe
tenere p'jtant,longefa!luntur.
. Ego vero tres ni fallor ad minus resinueniri non dubito,
quibus id nomen competere poflit. Pyritem quis nouit,ni{i
eafitfvtquidarneiiflimantjquarvulgodicicurMarcafica-.fan-
daracam puto non cognofei, n^fi eam quae mihi Venetijs al¬
lata rubri. fulphutisnomine vocabatur.Cinnabatim, cum di¬
cis, quis non returteBucafis Arabis compofitionem dicere ex
viuo argcntofulphurequecoagmen tatam , a vera Cinnabari
tam diifantem quodaLeoncfimiaieftin colore aliqua, nulla
in rcfim”litudo,vt fuoloco manifeftum fiet. Quis monftrabir
Chryfocollam veteribus artificibus Sc auri faciendi magiftris
dccatatam: eam, inquam, natiuam Chryfocollam, non illam
quam Plinius docuit,ne dixerim anfubinnuit,neccam quam
Galenus indicauic.
Nam cuiusvis eftipfam conficere : fed nihilominus plura
nos habemus non foiura aducdla regionibus longinquis , fed
in ipfa Italia comperta. Nam multa de terrae cauerniseruun-^
turmctal!ica,qaibus veteres compotes non fueruntrexiftimo
fieri fin^ulis pene diebus, idqjtefttmonijs nonabijcicndis afi
fertum clljdiuerf-s rerum metallicarum mixtiones, quarum
vtvarij colores habentur' & fapores,ita promuntur ab eis cf-
fedlus varij indicantibus probe fubftantiam accidentibus, ea'
vero cum maiori copia nunc patent , rainoriq; pretio vencur,
neqjhocfolum afferueriin, propterea quod antiquitus fodi^
nisltalicis Romanorum decreto parceretur.
Nam quanquam aliunde multa importantur, padimque
(uppediiantur,quaE ad rem maximo opere faciant v pleriquc
CCc tameo
^ -vwv«-iv[> .
4ot I O A N. F R. M I R A N D.
tamen narcuntai-,& componuntur etiam vt dui plurima, quq
non nouit antiquitas, Chalcanrhu verbi gratia, cum diccbanc
iliipaucisconficiebant ncgotiumcqienim aibi nulla mentio
cuius attritu Cyaneus apparet color, eft & videre emereo pal¬
lore Chalcanthu:cll: & viridi facie, & raphirina,& varia, quibus
vt color, ita poteftas longe diucrfaifalphur , eu dicebat
hoc eft non expertum ignem, rium vitra forcalfis antiqui pro*-
grediebantur.
Videas nuncApyron ipfum colore fuhfulgtd-i.^clut eleBrum,
videas &album,^ etnereum,^ nigmm,
&raffum ,• fievt flammeo colore videatur cum rubrica con-
tendere. Alia praetereo, quat quoniam nec Graeca tenenr, nec
Latina vocabula, minime hoc loco pcrccfuerini. Apud Arillo-
tclcm non temere neque lerioinucnies, nominarim citari a-
liud,quam mv^a^dx-nv 6tJov:& paula poft
ducitur in medium vcluti lapis, non illacinnabaris
cuius componendae ex viuo argeco,& fulphurc B ucalis A^^abs
inuentor eft habitus, nec illa quidem quarn perhibent ex pu¬
gna draconum & elephantum in India gigni, fed quae de terras
caucrnis eruebatur,& imporcabat ui ex Africa, rnetraetate bis
quodfciamin Italia vifa eft, raram etiam eam tempore Augu-
liifuilTc feriptum reliquerunt , 6c Diofcoiidcs & Vuiuuius,
quorum alrcr pro medica facultate, alter pro aedium piftura
de rebus metallicis dilTeruit. Sunt aure 8c dicuntur ea metal¬
lica quae in fodinis metallorum inueniuntur , ex illis enim «-
ruuntur audorcThcophraftoj&Chtyfocolla ,& Cyanus, Se
Ochra, & minium, dclandaracaj^amcrfi Chrylocolb, & Cya¬
nus arenofalint , Ochra & minium terrea, fandaraca veto &
afcrenicon(ille hoc nomine citat, qtiod alij dicunt atlenicum)
pulucrea,nihilquc diftare illa inter fc, memori^ prodidit. Hoc
ex loco non eft praetereundum colligi pofle, fidem abroganda
cfrefcriptoribusquibufdam,nomiaisalioqui fatis celebris, Sc
ia Ochra deferibenda & in alijs^ierisquc.
Primum docccThcophraftus, Ochram nil ab arfenico dif-
fcrre.Plinio tero longe aliter, qui & in alijs etiam apcrtilll me
labitur,nani cum Chryfocollamjfulphur, Cinnabarim citaf-
fct Plinius.minium quoque voluit ipfum cfte, Graecis Milton,
& Cinnabarim nuncupari: alibi vero hoc ipfum detcftatur^
certe aliud Milton, aliud Cinnabarim effeinuerties > &apud
Ariftocclem>&apud ThcophraftuiQ) etiam apud Galenum»
' Dffe AVRO: LIB. ir. 4b|
qiJi aliam citat etiam Milton Lemniam, hoc cft terram ilbm
repugnante venenis, cuius viginti millia glebulas dicit acce¬
pi fle lignatas afacerdote,dum infulse appuliflet Lcfnno , fcd
prrterhatc, certe diucrfam a Cinnabari Milton, inuenies a-*
pud alios egregios rerum naturae feriptores , quorum aliqui
non vcvfli/ia^ifed xivueillccp nunCupant;cius duasfpecics indi¬
cat Theophraftus.
Alteram (uapte natura in Hiberia, & Colchis natam , alte¬
ram arte confedam,nc(n iam ex viuo argento & fulphure, fcd
cx arena coccinea, quam Athenienfis Callias ante annos no¬
naginta primus excogitaflet, dum exeafpcraflTct aurum eli¬
cere. Qua in re, non fimpliccm modo, fcd multiplicem Plinij
deprehendas errorem. Nam & minium pro Cinnabari docet-
aCallia confeftum audoritate Thcophrafti,qui tamen apeti"
tilTim e fecernit alterum abalrcro,fcorfumq;dcminio,fcor-.
fum de Cinnabari verba facit.
Prrrerea feribit ipfc arenofam cfle Cinnabarim , Theo-^
phraftus vero lapideam , atque vt fua loquitur lingua ’
quod Ariftoteles ante prodiderat per haec verba
Toidvlyisysyeicoi c-vs-ctcriu? otov
Praeterea minium, quod vocauit DiofeorideSi nafci
docet in Ephefo Plinius, cuius rei nullum vctbum inTheo-
phraftimoaimentisifcribitcnim Theophraftu^, in Ephcfo
heri Cinnabarim arte , atque vt ipfe loquitur y,uT tpyxaixv.
Quemadmodum in Colchis & Hyberia nafci Ciniiabarim
Ipontc naturae, eiufdem repono vcrb&m Cinnabaris
igitur faditiae Ipcu defignauit in Ephcfo , naturalis apud Hy-
l:^ros,& Colchos; Miflio vcfO no ei quod nunc fit cx plumbo
St minij naturalis colorem qmulatar,fcd cuiuscft h terrae pro-
fundiffimae latebris conquifitio, loca diuerfatribuitrtamctfi
dtio minij fecit genera , vt alteru j> fc nafccrctur, altcru confi -
ceretur artc.V ndc illa cius verba/tf < ^ /uh ocvto-^
ii Ad haccTheophfaftusCiiiabarim memo¬
ria: prodidit duram cfle valde atq; lapidea , qj ipfc quoq;tcfl:a-
ripoflum,& oculis aduerfarstium plane fubijccre»
Milton vero hoc eft mihium & Ochratn ffcrrae naturae fpc-
ciem praeferre docet , quo loco etiam miraremur Hermo-
lau fi Diofeoridis Corollarium cdidilTct, non emendanterrf
erroresPlin, quos voluit infua quam ediderat Pliniana ca-
IHgatione defendete. Caeterum duqs Cinnabaris modos tari'^'
C C c X EUIti-i
4D4 I o an. fr. mir and:
tutnmotJocitatipfeThcophraftus, nullam habens mentio¬
nem draconum, &clepiiancutn fanguinis , quem Cinnabaris
nominccitatPlinius, &quem antcDiofcorides explofcrata
Ycra Cinnabari differentem, quam { vtopinor)voluicBucafis
Yel quivis alius anciquiorimicari,& minime potuit ; colorem
quadam ex parte non ex integro cofeciuusmam faditia Cin¬
nabaris in fronte fuum ruborem naturalis in recclTugefht
fplcndidiorem multOjficquodranguinerarepracfentetmagis,
vnde ortum habuerit qpinio cUfi (anguinis ex pugna draco-
nu & elephantu,(iuc Hiftoria fuerit cius rei origo, iiuc fabula.
AddcquodCinnabarisnaturaliscum aduritur flamaeius
illu(friorcftaiq;finccriQr,nebuIofiorfadici£e, ex cuius rogo
nihil rcftat.Rcftac ex ca , qusm natura peperie, in qua videas
viui argenti fcintillare mkas, in fadfitia quafdam quafi lineas
Ciebriores hydrargyrimeq; enim fcparaucrim viu u argentum
ab hyJrargyro Plini j more,faditium hunc, illud natiuum ar-
bitrantiscontraDiofcoridcmcodem citacnomincjtam q? fa¬
cticium eftex minio, quam quod natura bifariam parit, dum
ex argentarijs pendet fpeluncarum fornicibus,vbiconcrcuic
in guttas, & dum e fodinis etiam per fe colligitur.
. .Proinde magnus(vt mihi videtur) hinc deptehenditur Pii-
nlj error, ab alijsetiam aliquando taxatus , quippe qui fcccr-
rvit in duo genera, quod vnu eft dumtaxat e lapide illud fluere
arbitratus/eiusenim Ytinquitvomica,liquoris aeterni, quod
rerum omaiuvenenum^(ic,huac autem aliunde profici(ci ra¬
tus, ergo apud Diofcoridem,& alios boni nominis feriptores
hydrargyroscftidem quod viuum argentum , apud Plinium
jxonidem, Graeci fiquidem illud aquam argenteam nuncupa-
uerun r>ab aquae & colore & fluido liquore, Latini de ipfo mo¬
tu viuum appellaucrutir..
Sibi quoqdpfi non fatis hac in re coftate videtur idem Pli¬
nius cu hy drargyrij nomine vfus, folo inaurari dicat argentu,
fatis enim prodidit non differre illum a viuo argento , quo v-
tuntur folo fabri, cura aurata vafa reddunt ex meris argenteis.
Eodemmet etiam vtebantur(quisncgct)ij, quorum meminit
Vitruaiusin feptimo : feribit autem fieri viuum argentum cx
marmoreis fragmentis cum id colligunt artifices, poftquam ,
refedit fumus ignis,vaporcrufcitatus,&codcm pariter vti cos
quis dubitatr'qui non modo cxminio & marmore , fcd ex mc- -
tallis omnibus eruunt. Qua in tc fuperatur etiam a poAcri-
cace
DE AVRO LIB. II. 40J
tatcvetuftas.nucenim cxomni metallo, nccdifficilimc quidc
extrahitur fiueargcni viuu.fiuehydrargrpn malueris appel¬
lare, nec cx metallis mo<lo,{edex metallicis reb.complurimis,
vt excis prteftetur occafio demirationis , quod Galenus vir ta-
tusin literis, tatus in experimentis verfatusaiftimarithydrar-
gyronnon nafci.fcdfieri-.eiuscnim cum de potcftatc fimpli-
cium medicamentorum verba faceret , ifthxc verba funt s*
Tuy dvlocpvuv Noncftex
jj s pharmacis, quae fua fpontenafcuntur, fcd ex ij s , quae confio
Cluatur.
Cxtcrum nec apud Vincentium , nec apud Albertum , qui
primi poft Grxeos & Arabes intctdodos viros huiufccmodi
rerum fecere mentionem , datut hgerc tam numerofa quam
nunc eft rerum congeries, cuius viuscft apud auri confedo-
res, & argenti.
Odo enim fi rede numeraui genera polt metallorum na¬
tura literis rctulitAibcrtus,fal,Atramcatum,A'amen,Aifeni-
cum, in quo conclufit auripigmentum, quod & maxime de¬
bent eo vocari nominctfcribit enim fic V itiumus autipigme-
tum,m arfenicon Grxee dicitur, foditur Ponto , DiofeotideS
eius vir fcculi,u6 eius id elfe bonitatis voluit fed paUidius , au¬
rei vero coloris, & primae bonitatis, quod in Hellefponti My-
fia nafceretur.vno tamen & auripigmenti, & atfenici vocabu¬
lo eft vfus,quo etiam poft Vitruuium vfi funt & Celias , & Pli¬
nius, tertium genus q, album fit & Arabes , btiniq; medici,&
Albertus retulerunt, nec dcfacrunt,qui non album Icd mcdij
coloris dixerint.
Q ui fi de ipfo voluerunt intclligi, quod prodidit Albertus,
fenfu repelluntur,ne dum audorirate. Ad haec Marcafitam ci¬
tat Nitrum tuchiam, quamquam ea non eft apud illum opus
naturx,fed artis. ,
Marcafitam vero cognitam prifcis adhuc(vt didum clt) no
inuenirinifieafir,quamDiorcotidcs&GaienasPyrite voca-
uerunt,ferturq-, acceptura Democrito inuenmcas & aureo,
&arcrento colore, & aereo, addo &ftannco , & plumbeo, ta-
mccfi pyritem ilU aeream in medicaminibus defignare vidcan-
tur.Tuchi.im vero pro Cadmia funt qui reponedam volueiC. .
Vltimo loco eledrum cicauit Albertus, ^ tamen fi natura id
pepecit inter metaliareponcndu.fiars cduxeiit, non eftmccc
ca,qusc dcfpclxisprofundiffimis eruuntur, numerandum.
40^ I O A N. F R. M I R A N .D.
At co funt numero nunc ea qutefolTorcs in lucem profe¬
runt ad parandum auru.vt vix queas paruQ temporis fpatio
leccafcremam propter album illud arfcnicum, cui a Cryftal-
lo fecere nomen , & tuciam , quae tametiiquibufdam et Grx-
cis hoc citetur nomine, Cadraia qute dicebatur antiquitus^
irultafuntgcneramarchcritac, quaru fortenon meminere,
inulta quoq; Chaicanthi genera vt ante narratu , ignota pri-
kis,multaeciararulphuris.AddcctiammultaTalchigencra,
multa quoq;Antim6nij apud antiquos nufquam citati, etfi
quidam fusu aufi fub ftibio reponere,nuUa ( vt puto ) fiue au-
dioriratc praeclara, fiue valida ratione. Ad haec multa alumi¬
num genera , quae nec voce, nec efFe<Clu prodic antiquitas fa¬
ciendo tum auro mirum patrocinantia. Prodam nuc lueris,
quod ante paucos dies experientia didici, oftentata mihi fuif.
fc ferrugineam Cinnabarim, cuius apud antiquos cum nulla
fir mentio, ncvfum quidem fuilTc crediderim, ca non inuenta
quidem a mc, nec quaefica affirmo : quis enim inueniet quod
non quaeritur J qms amem quxrac quod in natura rerum elTc
nunquam audmeru ? iliam ectre reperi multis coiedturis (ub
Cinnaban,rivllaeffiiubremetalUcareponcndam,pondusei
graucjfubnigcr, cinercusq; prima fronte color, qui fi teratur,
permancc : li aduratur, ruborem oftcncat.Porro fulpbuns q,
eft in C3 pars carulca cum flamma discedit primum, deinde
quod eft viui argenti prorfus cuanefeit , reliqua fulphutis pars
pertinax cft,& flammae contenunx.fi vero mergatur liquidis
confumtricmm aqaarurn vaporibus, contra rit. Nam portio
lulphurea magno impetu foluicur in aquam, tantum abeft vt
igneo refiftat liquori ; refiftit autem viui argenti portio, qu«
«imimeabfumtain fundo vafis candida relidet , rem miiani
narraui,qaam,vc coniedtor , non oouic vetuftas, quae etfi au-
rum ipfa moliebatur vc antea didlurn,paucionb.rcbus tamen
crt vla.Praeterca calcmadone (vt Aiberci vtar verbis) fublima-
tione.deffillatione , caircrisquc adlionibus, quarum vd uulla
prorfiis , vel non explicata prifeis auri confedtorib.difciplina,
multa noftraeterapeftatis artifices moliuntur: eis enim datur
eodem audorcelixirim, quo, nomen idem ab Arabicis feri-
pconbas mutuo perceptura , med.cinam Latini exprimunt,
na penetrari cofiat priores metalloru fpecics , vt eas corrum-
•perc queat fic , vt relicta lolum communi materia, non pvo-
pn2,telalcccariis molimine metalli diuerfa fpecics.
Ide m
DE A V R O. L I B. II. 4©?
Idem v-ifa pcrtradans artificum , tingi pofTcdocctquod-
cumq; vis metallum in auri colorem , atq; (vc ciusmet propria
referam verba)fortepulcriorcra , fi fuerit nobile clixir,in quo
nihilum errauerit artifex -• hoc autem cx loco facjhu^s artem
tueri poifent , qui elfcnt vnam tantum m metallis tormarn
defenfuri,ncc omnino fine tutela maneret , q plurcs tucti vel¬
let formas, no concentus cis, quas Albcrtusadmifitieiuscnim
rationibus in aduerfum cogitatis rcfpondcret , non lelc qui¬
dem eas perfc das/cd quodam modo inchoatas afiercrc.quas
ille admific in prima rerum generabilium , corruptibiliumq;
materia.
Verum ifthic fabriliora & fanr & habentur qua vt Yiiean-
tnt hoc loco pettcaaanda, taotumbuc finr anata.vtuoufo-
lum vaiias ruendre atris vias non dcefle cosnofcant vul» len-
tentiis obliMti,fed plutes etiam adelTe , quam quibus fint vfi
veteres artirices , tnultoque facilius compe ctqueantquiar
rem auriferam fine ratione valida deturbare ii.oiruntut fua
fede, quam pride ?e legi rimo titulo ,& longa temporum ptE-
rcriptione.poireditipoffunt enim er ijs , quxd.rimos.didu f-
fe,nonvnotatimm/edmultismodis,autnmietipoae,mnl-
toquecommodias.quamfitfecahsantenolibusfaiaitatutm
nam eorum, qnx ante notaetanr.firli compotes qu^eun.,^
artis longo vfa cremt indaftria : liibindeque vetfantlbuse-n-
dem rem prxclacisingcniisprodijtfolettpi quapropter c
neteiuredebentaealiimnijs impor.unioi.bus
Chemic* fcpultaris.qui tamerfim eode numero ‘
fubriliores naturxcaiifas
num quas pbiloiSpbi perae, Ite veft.gatunt . ^
queunt inficias.ire vuicninue rei veftigmm P™ ^ “
non drelfe bonirarls daqnx.qux fnas elFiindit dotes . easque
arte poffe toboiari.vt firaiiiaproglgoant.
Nequeuntitemerpetimentanegatenou abfimilia veln-
,i odoris partu longifiimas afflantis
menti modie,, mafflam fatinx
tis,y.aEnetisabfcnsfetruin fil i coniilngentis, •
nimanL,afi.flimisnan.gijsaffete.ismota,paru^^^^
feanquo muhaliominu f
fiqu£E narrauimus contadu ipl^& ( ^ quafi
Jfo8 I O A N. F R. M I R A N D.
qnafi afpc^lu vircucis & potcftatis mutant res, ducunt , atque
reducunt , qux ui {enfu ipfo deprehenfa fuiflTeut , mortalium
«juirpiam no putauiiTetancea : cur negauerint murari nequi¬
te meraila, fenfus adftipuletur , nec ratio reclamet ? cogitent
quilpiam vnquam Isominum fuo ftudic .fuo quo-
que labore parnculatim potuerit perdidicilTc , cur magna
carinas moles aparpo pifciculo detineatur ia^mobilis ? cur
■ingens farina: congeries modico fuftojJatur fenucu-? cur rni-
tiimorci odorataelufiitu tota demus abunde fl-^^gret.vellesq;
xeniteantur? cui ferrum nulla machina prutraiiarur, Sei a ac¬
re pendear prxfcute magnete ? Cur tenuis iuuiimihsqi vapor
poteftatcm habeat regiones cum habitatoribus inficiendi,
afterendique perniciem ? Nara quauquam plurima funt dis¬
putata de qualitatibus primis, dcinccrmcdij»,deproprijs, dc
lupremis , de imis,dc ignotis, vc ad occultarum rerum huius-
modi cognitionem philofophi peruenirent : fic , ‘^tquotca-
f ttafucrmt, tot ^me cUjfcnitcnltumftntentiae leiamne. Ni¬
hil tamen aliud , quo vteuraque quiefccre queat aniams,
mucneumeft ad hanc diem, quam quod res cuiid tribuitur
ealu, qu» dicitur rerum mutuaanncicia,itr:miciciavc,atque
vt Graecis dicebatur fyraphatia,qux demum fit abftrufa qux-
dam natura rerum c^ia-eprelienra, uon f^cus diccdum.cum
modteo ‘sc. ^»>f^yL^Urmmherharumfuccomoy^^^^
ar^entHK^j tltitar:, ^ cbdurcfctf. cum ttem hjdrargjros
^ut foUm ad potentiam prm(us cuamdu, Vc/ argentum
Vc/ maurums,ert,tur:'^xxtcx^ni falis & alummmn tenui (limis
giumis.auc diuerfisolei aquarum ve generibus, aut tebus aliis
vulgo non cognitis id hac, fiquidem vtarsomiiibusciusmo-
duam cft eius lata & circumquaque protenta confideratio,
xnhil elemcatarmm , mhil eorum quxconflaiaruntcxele-
xnentisprxtermutic,componititcm,disiuiigit,copulat,cucl-
iit.lusq;dequevercit.quodfufpicitpcm-aiaandum.vt varice.
vt nouct.vt perficiat, quod vel fu b terra ncis m fpccubus, vel iu
tetr« (uperficie competit ad rem , quam fibi propofuit abfol-
uendam. huuapud theologosdisputatorcsquatftio,Crean-
lnc. hoceft ex mhiloquicquam faciendi, poteftatem foli
eo propriam &allignacam omnipotentisediuinaecommu-
meare creat^ rei poffer ipfccteacor?& funt pro alterutra o-
pioncohm dia^fcnremix, fed vteumque dc creatione fta-
*u atur , nulh dubium comunicatam non cfifb aut natur*, aut
D E A VR O. L I B. II. 40,
arti potcftatcm ea maiorem, qua quicquam priorem amictic
formam, & pofteriorem admittit ; nam quodnatur* cemum
annis fert dtcitur^arteJit^ntttshQr^ dtmtdto, hora
^arte centtfma.
Vidi cg<j monftrantc amico non femcl, minus decima par-
tehor^difiici metallura>{ic, vt fulphur alta petierit, hydrar-
gyros ima:vidi prioris metalli forma prorfus abolita , fubito
nouam id eft auream folcrtia artis imponi, non fic natur a fo •
la,hoc cft artis beneficio deftituta facit, non ita vetuftis fecit,
vt ex antiquis libris cft plane perfpedum,fed opus erat iogio-
refubfellio , imitati funi &planefunt aemulati naruiapoffe-
iiores, cum fiat fingulis diebus perfpicuum celerrime in fm-
guineam, carnem ciburaquc conuerti , flue per codionem,
fiuequouis modo alias : nam ^^aria: funt ab antiquitate , de
nutcicationedid.efententije : vnum tanciun hoc loco teti¬
gimus modum procellentem quidem metalla mutandi-alios
fuperioribus difputattonibus indicauimus , quos quontam
fupra ttatlauiraus,rcpetijlie iongms mmuric conuenic. ' ‘
10 AN. FR. PICI MIR. D. CO-
MITISQ^CONCORD. DE AVKO.
Lt(>er Tertttu,
C A P V T L
DE ANTJQVIS EXPERI MENTIS IN AVRO
fer itrtem Chemscnmftiaendo.
G iM vs primo libro de auri tEftimationc,mon-
drantes nullam caulam inueniri.qutE fit efncax
ad prrfuadcndum, tantum fieri debere aurum,
/c res vniucrfas metiatur ; fecundo varijs allatis
opinionibus duicrfa: facultatis atidorum :fub-
inde probabimus ex pnncipijs phdofopliia:, theologis etiam
9ci{\i\\^'A:siM\hvt.^,artepf jjt aurumfert.TcxUo quod habemuS
iti manibus&autiqua&reccntioracxperimeiuapertradan-
tcs,&fadumfuUlc,& fieri etiam identidem auru conuincc-
mus.fubnedtmusquoqidcvfu monitafaluberrur.a,ncin ab-
C C c 5 ufum
4ICV I a A N. F R, M I R A N D.
ufurn Si cjcdecus procliuis lapfusfiat. CcrtiflSmum porrQ
conftantilliniumqueeft, iScconleaCu publico firmatura, fuifi-
(c aliquando efFcdum auram, & arce, ^ induftria homi-
Bura, acqu’ vrab antiquilfimis rcperam primum hominema
Vinccntius Bcllouacenfis magiftrurn artis pofuit . vt inter
initia diximus, & per illi proximos perq; MorcaadapoftolU
cum Dominicum &fua tempora peruenit Graecis proditur,
quod etiam indicauimusnon alia decauia nauigafieinCol-
chidaregionem Argonautas, nec vt poetice fertur lafoncra
cyJEztx regis domo vexifle in Grqciam Phryxi pelle auream,
kd librum ex arietis pelle confedum, quo nofcebatur quibu?
modis pcrarccmchcraicam fieri aurum polTet. Proindeque
noniniuriaprifcis illis phryxaeum vellus, vocatam clTcpellc
laurcam, propter auri faciendi poteftatcm.
Videri hoc & in vulgatis & in reconditis libris facilf datur,
n un apud Suidae monumenta late commendatum id cft po-
ftericati in cleraento,paucis autem & fub obfcure apud Apol¬
lonium in fecundo argonautico,vbi canit phryx^um vellus,
a Mercurio pofitum efle aureum. Q^o in loco Grajcus enar¬
rator fcribit Mercuri j, contailu pclkm ariciis aurum cffctla,
quo quid expreffius Chcmicac faucre arti poteft: crus enim ea
verba Tr, t<px^y, rov ipfiov To hi/xx? tov xpiov ytvscBxip^pvcov. Gla-
rifiime vero Charax non tam hiftoriaquam philofophia no¬
bilis prodidit memoriae, pellem ad quam nauigarunt Ar<m-
tiautae non arietis animantis habendam, fcd methodum fa-
ific confetBiionis auri pt;u,3pxyyi vt ille ait,<ttfe<EiA5jt6£V/5y hoc
membrana coraptch.-nfam , idiprum citat EufHrathms ur
Dionyfij Lybici geographiam. Qaid?quod & tnprouerl>/iim
cef^erat Graea ‘felina aurgum cum quitum de rehu« putius
fecesojas conJiceret.S'ji\:t \n\xo\\icu$ etiam fabularum non io¬
dum occuluerunt feriptores antiqui feriptum dogma conle-
itionis auri coprehenfum ede arietis mebrana,quae in domo
Regis oEctas ciiftodicetur, fcdmodu ctia indicatu voluerunt,
&Mcrhodu fubfignata, Draconis & Mcrcurij nomme, fiqui-
dem notiflimu apud artisChem iese peofeflores ^tuum argen-
Mercurtt ntmtne ^ Dracond ei(dJig!7tfcart^ccahulo.
Proinde coiikdium dtcicuru r» Mcrcuiij conta^lu , & Dra¬
conem pecuigilem pofitum ad aurae pelhscuitodiam volunt.
Scriptum etiam legimus inOrphicis verfibus de taprvi velleris
aurei, fuific fub arbore, qute phryxaeam pellem fultiucrct,
' pra.-
D E A V R O. L I B. III. 411
pratum , in quo multa qux fiftendo viuo argento conducc-
recreduntur, aperte ccrnebantur.Necfolum frutices & olera
fcd chalcanthum,idcft atram Cium non calachanton,iiue et¬
iam pralachantan,vt a re metallica difpcrccrccur herbarii vo-
cabulu;itaq;non vno tantum loco fabulofam pelle, fcd libiii,
quo ars aurifera doceretur, velleris aurei nomine fignauit an¬
tiquitas. Nec abeft a fimilitudine veri penes vctuftate Chrj,-
fopoeiiF, id cft faciendi aiui feri ptas compofitiones pellis au¬
reae, & agni vel arietis aurei nuncupatione notatas. Vnde il¬
lud Ouidij Poetx, arboris aureae nomen par cit efflnxilTe,
quoniam ex arbore frutilus expromuntur, vt ex corapohiio-
nedeferipta parantui. cffciifus , qu) funtin votis, & illud quo¬
que ipcddic huc videtur furtiuajJciiehat aurum pcllicular.
Nec defuere quiTantahquoq; diuitias tulcnnr acceptas
cheimctj copofuioni deferiptae in pellibus agni:vnde fu ikPe-
lopisfiltj & Peiopidatum regnum longe, latcque propaga¬
tum, vu hinc abfonum vifumnonfit quxlille Tiiycfteri; i.u-
lu ininoiern Pelopis agnum, hoc dt in agni pelle lacieiidi
auri compofitionem exaratam , qiiam inarcauis habuent
natu maior Atreus, excorferitq; Thyrfies ab vxorc fratris co-
gnitx ftupro.cxquo & odia &cruentitrimae camae tragoedi*.
Meminerunt huius rei .quanquam obfcuro velamento &an-
liquilTimi poetx, & Cicero, Seneca, & Papuius. Supra quoq;
nobis proditum eft.Calhlthenisaudoritatc, non ex velleri¬
bus ouium aut vedigalibas, verum ex metallis extuilfe diui¬
tias Pelopidarum » fed remotiffimis etiam (ua vetuftace raa-
cidis.
Non immorcrniirja Phrygibus & Grxcisad alias nationes
propagata cif ars, quam maxime coluf-ruc y£gyp: ij iludio ia-
pientixdeditiffirni, apud Dioclettam tvuiptjiate , tam
fubltca fwt aun fa uendtfactdtai quam agn colendt, q uan, (10
ad Conftantini tempora fua cum audoiuatc produdam
fuilPc proditum eft-,vt eo tepore philorophusMich.;el Pleiius
Grxea lingua libellum de facicdo auro elegmcc copofuetu!.'
Dicet fortanequtlpiam, curnpneitatarsipraquxpubiH
ce quondam dicitur cxticillc? Dicam ego (vtu Tittam pluri¬
ma qux refpondcri poflentj cur non extacars paipurcic tin -
gendx veftis',non in Tyro (olum & Sidone quodam ceiebiis,
ie.l in toto terrarum orbe decantata? nuiquam hod.e cft, fcd
nec oftreu illud cuius ex ianguiae color parabatur apua ac-
trhees
4ir I O A N. F R. M I R A N D.. *
tificcs agnofcitur : faciendi auri materia in promptu
facultas adeftpiuribusin locis , etianifiin ^£gypto funditusi
perijflTec : caetcruni ncc Lario defuerat ante via conficiendi
sun.excatcnim Piinij teftimoniam trigeiimo tertio natura¬
lis hiftotiar libro , qui docuit vnam eflc faciendi auri ratione,
cx auripigmento, quod m Synafodebaturpidoribus in fum-
ma tellure auri colore.
luflit.inqiiitjGaiusexcoqui magnum pondus, & plane fe-
cic aurum excellcus, fed ita parui ponderis , vc decrimentum
fentiret, noram rem Plinius prodit ex folo auripigmento,
faduraq; dicit aurum per artem , cuius rei fortafle potuit ef-
feteftis oculatus: Vixeratenim fuperiorurn CrEfarum aetate,
&nonrolum vfqjadCaij peruenic imprrium. Nec aci Clau¬
dium tantummodo, qui poft Caium regnauic , fcd ad Vcfpa-
fianam. Miluauic enan cum Germanico Crefarcjiesab eo
g”ftas memoria mandauit , Claudium quoque filium eius,
qui C do cx Germanico fratre nepoti fuffedus eft in princi¬
patu, MefTalinamq; ei allidentem dicit fe vidifle, dum publi¬
ca ederet rpedacula, fub Nerone quoque fcripfi fle illum Pli-
iftms lun!oraiticmauit,naturalemq;hifl:otiamVefpafianoin-
fcripfifll*, titulus cius indicaait.
AtfenficCamsdctrimentuai, fortaflein caufa fuit minor
copia quam qportuiflet, & maior impenfa nauigandi con-
uebendiq; Romam auripigmentum, fenfiflct is fotfan emo¬
lumentum, fi tanta ci moles aftitiflet, quantam in Carmania
repenti fcripfic Oncfictitus, fenfiirct fi i^gypriorum fita per-
calluiflct.quoDiocletiano cuius fupra meminim® fuere for-
midini.Scnpcum eft inGr^corum monumentis, Diocletianu
^ Cxfarera cum dEgyptios inhumane crudeliterqj afflixiflcr,
vetitus ne arte fuciendi auri, qua pollrbant,reparatis diuitijs
/ aufbs fummerent rebellana!, iufliflc libros omnes Chcmicae
facultatis conquiri atq; comburi. Poteft ivi videri apud Suida
i» decima elementi colledanea Poft Diocletianu canta fuic
non cx auripigmento, fed cx arena aurea facienvdi auri vis, vt
publice id fieret ab ijs qui arcem tenebant. Dummodo feru-
pulosquoida aureos Cxfari penderet, qua de caufa dux illte
piiorcs in Codice luftmiani titulo ds mecallarijs pofica: fune
legcs. Hxc arena Chtylarao, Grxcis nuncupata , didfa eft &
Hifpams & Latinis Balux, id apud leges ciuUes (Scapud Plinm
fanvapparct.vc ny loquar deridiculis, vocum harubalaca&
Chtyiamosgloflematibas Accurfij. Qu^i-
D E A VR O. L I B. !II.
Qmdam noftri temporis vir altocjui dilidens & eruditus
non Chryfarno fed Chryiamon Irgendum pucat.iUque vas
interpretatur quo funditur aurum, Sed Chrylalc iih nomen
cft vafi, etiam apud Plautum, & tribus nunc inuciTis litetis
vulgo profcrtur:Chryfamon vero omni proculdubio legi de¬
bet, hoc cfl auream arenam, qu* quidem non fodiebatur, fed
colligebatnrexmarisliito':e,&:cxca mixuonib. quibufdain
parabatur aurum.
De hac duae illae priores leges decernunt , reliqu .r dc fodi¬
nis intclligendae,, quod ex verborum ferie, & cx diucilitatc
vcdigalis.fiue vt Lex ait, Canonis , deprehendi facile poteff.
Nam Chemici fcrupulos paucos, folTotcs vero decimam par¬
tem CteQiis a rario debebant. Id genus faciediauri perChe-
mica.m, primum cxfcptem prodidit Pfellus, docens arenam
: effe quaadam maritimam httoralemve, quae aurea diceretur
: a colore, &aquibufla arena aurea vocaretur, cuius haec ver-
I ba«c£^«? -A?iri7rXfixXU;igv(r7Tts KxXov/t^ivri
ei ^sTovTS oivrh ovof^ol^ovtnv. Galenus quoque dum
dc potcftatc dilfeiit {impliciam medicamentorum de terta
fecmonem exorfus Chrylitidos , & argyritides mentionem,
facit, moxdc arena aurea loquitur, & quomodo atpedu lu¬
crum coniedtarentur ex quantitate memmit, vthinc etiam
quoddam rcipfa inter balucem, &Chryfamon depredendas
difcrimen,quoniam minima Plinio ramenta funt cius auri,
quae baluca dicebatur.
Chryfamos vero cili rninutiflimis coaftet granulis , ca ta¬
men aurea non funt, fed aureo colore , & autu inde multa co-
d:ura,varijsq; mixtionibus parabitur- Alioqui non ita paucis
conftitifletmetailarijsCaefaris adnutnerari, ex hacipfcauru
extrahere docuit Pfcllus,&qiiinquevel{cxaliasconfeaiones
literis prodic. Multa tamen obtettationeprofeflus, id Ic face¬
re quafi ccadum honcfta quadam vi, vnd,c ilia eius verba
; 0 » Tiise.uyif rv^xm?.
AdhrecAlberti tcftimonium extat experimentis, quae le¬
gerat, nixum fieri per artem aurum poire,vt pote qui vulgato
illi atque legitimo profato (fic enim par erat) alfcnfus fuit, v-
nicuiqiinartefua petito credendum clTc. Quid?quodiioa
aliorum- tantummodo fed propria etiam duxit in medium
experimenta- Nam dc viuo diflTerens argento , vbi lubftan-
tiamidcifedixifret materialem omniu metallorum, in qud
YlfiUtC
414" I O A N. F R. M I R A D.
vircucefulpliui-is iigerentis, & inurentis conciperetur, Si it-
«enti. &aari partus inftar humoris menftrui mulierum, fub-
diditidcum ai fpeciem inci picaccedcrc, glandulis hatrefcerc
primum. deinde paulatim conftarc atque conuerti.
Vidirhoc Albercus noninterrar fpeluncis abditisquena-
tUrasreccffibuSjneqiieenim cofcfcvnquam penetraire cum
foliorum careruareferr, led vel domi vel fub dio alloqui nec
ocium illi fiiiile impendentibus montium ruinis id confpica-
ri.Nequcenim tam excors, tam objitusfui «vtin imo bara¬
thro meifus tam dm morari voluifl'ct,nuIla luce fretus, parua
fpe reditus, vt eflee teftis Hydrargyriijfulphurisquc nuptia¬
rum, qus forte centefimo quoque anno celebrantur, vt per-i-
nofeeret quo modo tetris in cubilibus ferent: citat enim
Arna! Ji philofophi & medici nobilis teftiiAonium, atque tx-
pctirncntnmlitcrisproditum, apud legalia monumenta , &
additamenta, Gulielmi, qui fibi fpeculatoris obtinuit cogno¬
mentum , fcrrbitcmm Arnaldum ipfura , qui mirisibi laudi¬
bus extollitur, virgulas auri' quas confeciflec Roma? omni
probationi fummihlTc , idquc in titulo refertur de crimine
faifi , nec clfvcrifimilcoraifTam aquam , qua excernitur au¬
rum ab argento, ccrtilTimum probadi auri,& numeris omni¬
bus efiicaxargumcntum, (i rame ejus vfus ca cempc{ta’cc fuit /
fcd certe ignis non defuit probatio, in quo li exuratur fepties,’ ■
fibfitium aurum MianefciCjVC proditum cft abA lbcrto,qui ta- -
men fuit Aunaldo fatis antiquior: led vti BalcafiCn Raimun-i'
dum fileam multis operibus nobilem , pnufquam ad noftra
tcmpclfetis Viros dcileniam, referam tcflimonium Coloni€-
fts Alberti ex ordine rninorurn dc feipfo.
isenim cum fcripfifTct volnmc^i dc quinta efleutia fpecic-
rum rublunarium ,& quot modis afingulis ferme rebus ex¬
trahi pofTcc, adnexuit fc potuifle , modo voluiffet offendere,
q‘uibus tandem ex doblrinaliis pcrucnite (latetur Icdbri. Vt
in iftu oculi metalla imperfccfamutarcnturin argentum, & •
aurum , eiustque rei fehtcntiam reuclatam fibi afferit modo
irftelledfili , cum retineretuf in Carccre veteri , aut (e ne pen¬
deret eam ex fui oris decretis contcftatusj Vc ille ait commu¬
nibus EuaKgcIicis’ viris , quo nomine ordinis viros fandfi
Francifei fubiciSos infticutis appcllauit , ne maligno d$mo-
ficinftigante prolabantur in Alchemicas operationes , quo-
tizm philofophorumncmo fuis in libris veritatem apcrnicy-
DE A V R O. L 1 B. III. 4^
fcd obtexuerit in ftaraboliv iricorrlprri^^nrbilibns .prcin.ic
nondatijVtadfuDlimiaibaChcfTiraef^cuitis aicana pej uc-
rsiarqn^rpiam.nifi per alciliimani cotcmplationcm viramq;
fandilfimam^quuiBcnscius Deo coiunda fucru» quodpau-
cifllmis aflerucraccflc conceflum.
Capvt II.
t>ecxptrtmenliinoftr* tempefiatii m a uro cenfidend»
miittit de p Acellt ntia ChemtcA
ptcultatU.
CErtiffimum cft non auribus modo/cd oculis, & multcJ-
rum viucntiu,& meis etiam comprobatum, aetate mea
fadum efl'e per arte metallici; conuerrionis,&. argenta
&aururaepiirimc.nccvna tantum compofitionc,fed pluriiutS
nec moueor ad id comprobandum voluminibus paulo ante
Iciftis a mc,&dtcatis Leoni Pontifici Maxtmo, qu;s vera ar¬
tem indicare vidcntur.tantumq; efi vt abnuant expetimeta;
vc audorum alccr qui fcripfit carmine librum fic cxoilbs fic.
Ann/eram faruis ammt fro ^irtbm artem,
QudLfttam nohis ^ longo tempore partam.
Atq; ua etiam aliam Chtyropcciam ciaulcrat de fc canenst
— — sic alter lajon,
Aureafchc* deuextt^ellera Colcho.
Nara poetis facile vcrifimile fcribitur pro vero,tahtoquc
magis, quod ille poetarum morcfcribcrc fc fatis prodidit in
calce prioris voluminis, cum de portis cornea, & eburnea
fecit mentionem: hiftoricordm etiam multi non funt hac m
caulainter oculatos tcftcs habendi, qualis ille mihi videtur,
qui Icriptum reliquit in fuoquodam magnae molis volumi¬
ne tres vcl quatuot compofitiones fiftcudi mobilis argenti &
auri conficiendi, ifthtec enim m i fia faciamus.
Referam vero primum, quae mihi funt auribus , deinde
quae oculis compettiflima. Obiitantc paucos annos Nico¬
laus Mirandulanus facerdos ex minorum ordine fenex no¬
bis notus atq; integet vitae, felcrisq; purus,ac prsterca multae
abftioentix,multx folitudinis>^quiviuus motcuusqjapud
fuos fodalesmagotefanaitatis cft habitus, & diurnarum par-
ticepsrcuclationum, quarum nonnullas ad me in Germani¬
am pet te coniunx miftas recordari facilc potes, & praedi-
dum bellum^ quod fub iulio Pontifice Ventds illatam cft/
* ' Is dc
4i<f lOAN. FR. MIRAND.
Is &Bononijcargentum &Carpi aiiium eiarcc fecit mnlto-
rum teftmiomojfecir & Hierotolyrais, vbi mu] cos annos re¬
ligionis gratia moram traxit prsefes fui ordinis vins.ibic;; fefc
autu;nfeciire,raihiqueidoreruo reculiiTc, viuicadhuc\ qui
contefietur. N arra uic etiam mihi nuper Antonius chirurgus
Mirandulanuseius ex fratre nepos, patruum (ibi libere ingc-
nucqueconfelTum auri faciendi artem pcrcallerejlibrumquc
manu ip(ius (criptam diuet(is de rebus oftendit , in quibus &
ratione, & focii ccftimonio ,& duobus etiam experimentis
compcri auri faciendi artem, ibi quidem fibi notatam, Aliis
vero multarum interpofitionererum fub obliquis etiam fer-
monibus plancdiilimulatam.
Pratterca fuit inter mortales aetate no(^ra Apollinaris ex
ordine pr^dicacorum facerdos boni nominis,qui non dubi-
tauit amicis affirmare fe(e modos plus viginti conftanter te¬
nere, quibus verum aurum conficeret. Nec aliud ipfi peradlis
qu2 adreligionem pertineant , vbi fefc libentius animi caufa
verfarenr, habuerunt, quam in nouisinuenrisconuerfionum
metallicarum rati non (inc ratione ea communi vfui prodef-
le magis quam (ingulis diebus in literariis verfari prseliis phi-
lofophicisaltcrcando.vidcbanturcnirafortaffisphilofophijB
idcdc proprium & medicina:', cuius antea profefTores fue-
lant. Legerant apud Arillotclem vnius rei generationem al¬
terius ede corrnptionem,id vero non in vniuerfuiii fedparti-
culanni fieri.- legerant ettam elementa mifceri,& qms dc ipfis
coale(cunr clementis permutari.
Noranc Deum &nacuram nihil fecifTc fruftra,compcrturn
habebant hominem naturae inferioris principem conftitu-
tnm, cufus ingentojiertfsrnaturampojfet, quod nunquam fc.
rct^onten^tura, (i ea effet hominis ingenio dcftituca,hoc in
inhtiombus arborum , in pidura, in medicina, in omni fere
yitaEmunere,ficonrpicuumerat,curc(re deberet obfcurum
mmetalhs,adeo magna vindis focictate, vt aliud fepenu-
mero dehtcfcat in alioifpcaarc huc folercium naturam inge-
morum debere norant,vc contenta non (Itgeneratim folum,
& m communi res naturis cognouifTc ^ fed afpirare fuapte
iponte ad notitiam, qua: per partes in(inuerur,renfuiquc fub-
iiciaturrdifputaiionesCyclicas in incerto vagari, & qui cis ni-
mioplusfcfc dedunt fuasimaginaciones pro veritate colere
lolcrc, at fenfui patere, & homiaum publica confenfione fir-
DE A VR O. LIB. III. 417
ftjari, exarte Chcmic'-s proucnire poircapud humanam fo- >
magnum (^-prAcellens emolumentum, auomortulM
mulnfurtam fuccurratur agefiatt : quandoquidem iuuenta (
efle plurima remedia vuliicium &moibt)ruin ex olei dtuee- .
fis generibus confedis arte, ve loqUttur vulgus A Ichcmiftaru,
adqUos Mefues medici fcutentia remittuntur, ij, quibdalu-
bris olei plurimus expetitur: ncciion alexiphai maca pluri-
bia qui:e de multis rebus inter fele mixtis mulraque codura
dependeant, ab cis parati tam rudes quam erudui cugnbue* ^
tunc: aurum poftrcmocoficuur, cusus copia quatidoq;nriife- i IftV-v .
ja pauperum «gcftasleuaca eft, Scdvrad experimenta vnde d.
videor digreflus, redeam , fciiptum erat Romae , publico iil ‘
templo, nefeio an clade recciuuiimotum fuetic epitaphium!
auri ex plurtibo collcdori, fuit ante pauCos annos Venetijs, \
qui publico mulrotum nobilidimoruni virotum tcftimonio, 1
ix re paruula,qui nec ptgertsgtant quantitatem excederet, m a - Tp"
gnum fatis auti pondus cx viuo argento confecerit:fuic in di-
tionemea quitribus ceftimonijs exrc triticeum granum ae¬
quante viui argenti vnciam,vertentiii probatiifiaium afgcn-
tum.arqiievnum ex his qui viderunt cum alloquerer , ab ed
audiui fe quidem diligenter conuerfionem inipexiife rei, co¬
lorisque cinerei fuifle medicinam , qua Confeda cld crans-
mlitatio.
Venioadea,qa£Pnoftrisoculiscitr3 VelaChcii l)atucte,vi. ' ^
Uit ad hanc diem vir mihi notus & amicus, qui plus fexagies > y .. ^
filis manibus cx rebus metallicis auriim & argentum confecit i
tne prtefente, nec vna tantum via,fcd multis id cftalfcquutUs: ^
Vidi cria inconfedloneaqua mctallicat, in qua nec argfbtu,
necduru, nccetiamiulphuriauthydrargyronauriprincipia'-^
ponerentur cxini^pcratoargentumjfimul &aurura generatu
fuifle,fedndneaqii3ncitatevcfrcqu6taripofret, minus enim ■
lucrum quam impebCi: vidi quoq; , vt intet operis initia pro-
didi,fxpcnumero & argentum &aurum progigni, feorlumqi
illorum elFufa grana & in argento non parum auri dclit mfle;
vidiaqUatumviexaerc argcbium minimum taiiieti extrahi.
Atque vna hxceftjvc ante diximus , auri, argehtiq; faciendi
ratio, fcdnon multum exiftitaanda,cuin ex imperfediori-
bus metallis id, quod ineft petfe (Irorum eruit, cum vero non
Cx metallis, fcd metallicis rebus fic aurum, maior aliquan¬
do paratur vtilitas; fcd rem hanc vt veram ita variam laepe-
DDd numero
^ I ^ 1
418 I O A N. F R. M I P. A N D.
numero contingit experiri. Eft alnis vt exiftimo inter viuos
adhuc, neque cnun conftat, illum intercos verfari dchiiFe,
cui quoties libuerit fuis ex furnulis proraitar aurum , pnrua
impen!a, paucisque(iiebus, quod pro auro purifTuno vendit
publicis in officinis, art s &nacurce beaehcio magis multa¬
tus 'quam egehate, quippe cui latts ampla? fint opes, am-
p'liffir.:a?vtro ardsinduftria. Viuitadhunc temporis articu¬
lum ,nifi paruo antea diem obierit interoallo, vir cui non
defuhe opes ad tolerandam pctfona? ktninobilis conditio¬
nem, cuius manibus as vidi conucriurn in argentum, Scau¬
rum quodam fucco, fiue herbae, ii ue fruticis ,& igric praspo-
teori vira ftiara in id metallum adigente.
Nondefinam referre, quod mihi narrauit inops quidam
fereper quietem atTcquuium , atque opere mox idem com-
probauit.Is dum anxius effiet animi, ne fatis intclligeret quo
le verteret pro toleranda fame, premebatur enim annonae
caritate maxima, premebatur aere alieno, premebatur in¬
genti numero hliorum, fele tradidit fjpori,confpexi tque cae¬
litem quendam catalogo faudborum adfcriptum,qu’. facien¬
di auri artem per aenigmata docuit, deinde aquam fubindica-
uit,quavtcremr adautum conficiendum , caille vfus aurum
fecit,primum exTcfe , non tamen magni ponderis , fcd talis
tum vt inde paraueritvidbuiTi familiae, ex ferro quoq; bisau-
*♦. ^ ■ lum fecit, ex auripigmento tervcl q larer, & experimento
,* .• / / rnihi fecit nianifeftum,
* ^ W ‘^erapn, ea de caufi aenigmaia ipfe paulo poftanuni gratia,
^ hexametris verlibuscxaraui, quorum nonnulla ccaui fnpra
prooemiumque &cpiU'gum adpofui,vbideco,qmficvcre di-
, ucsipliscarmmibusetiam ddltrui.
Vidi alium qui duobus modis in verum argcntanUjCui mi¬
xtum erataurum , verteretviuum argeeum, vidi exemnabari
quibufdnm adiedis rebus exclufo & argento, & aurofimul
aurum fieri,hmul argentum, vidi ex mera cinnabari oleicu-
iufdara fimplicis admixtione aurum Sc argentum fed parui
momenti, vidi laepe hydrargyron, & qui erat ex plumbo Sc x-
rc dstra61;us,& in argentum , & in aurum transformari. De¬
mum fuperioribus diebus & oculis hauf , &: concredlaui ma¬
nibus aurum quod me mlpedtame fadlum fuit ex argento
trium citcitct horarum fpacio nulla pnus argenti fadba vel iii
Viium aigeuium, vchu aquam conucrfionc, hoc citinpn-
mam
D B A V R O. L I B. III. 419
irtam metallovum materiam, vc hiocipfa reuincantur expe¬
rientia, qm cum arcem transmutandi metalli defendant, eos
tamen calumnieutur». qui contendunt id polle lieri, nilipri.
usad materiam mctalljs communem, redigatund metalli,
quod transmutatur.
Capvt III.
Commontuo eorum ^ut imprudenter Vituperant peritos faci^
endi auri, ^uf (jus pra aim natura fcrutatoribus pht~
lojiphi competat appellatio,
SAt ifthazc cxempia ratione & audloiitate rnuUipIici com¬
munita, putaui fv>re vtimeipldm vt alios exercerem ti-
biq; (acis in parce facerem , & qn* Icio clle eernllimaad
multorum caliginem amoueadam patefaceremmequeeaim
me continere pocm,vt quarpiam nonferiberem & tui caula6c
admonitionis illorum ,qui ferunt imprudenter fcncentiara
eorum qnsenon cognouerutjr. Froinde prcciurn operae mihi
vidcborfecilhe, fi commoniti fic fuennt a me vti difeanenon
cnntendeiejdcinccps & aUcrcre, quae ignorant ipfi, feiri ab a-
lijs non polle, & quod cftdcteiius, detefiabihu.sqj vclcrimi-
nis reos agere, vel canquam fulpedos amentis protfus cxli-
bilare viros, qui anem auri faciendi vel rite te neant , vel exer¬
ceant peruc, ^ cjuod efi non msniu commt ferat tone t^uam rifu
dignum adfcrtbtrr maligno dtmont quod Deo omnis Veritatis
auclort , quod bonisJj>trfttbt*s, quodnatura,qHcdai ti^quodth^
dujfrta Jit adjertbendum,
Qmdenim eft, quod vertatur in dubium, fi poteftas &af us
dsmonis duc.sturui medium, .an experimentis Chemies fa¬
cultatis quifpia no imperitus fublimioru, etiam non infeius
liter arum einsmorli vituperatores ita compcfccr , vt & partus
carum m atris, quo ipfimct nati luncjfub anibiguo reponatur. .
Cum dsmonprauus potuerit in formam vetfus , non Am¬
phitryonis, fed mariti, aut cuiusuis alterius comprelTiflemai
trem virum arbitratam cfle, qui hbcris daret operam.
Nota cft hiftona dc conceptu & Macedonis Alexandri, &
Seleuci regis, & longo poft tempore Mcilini, n.o-ihifariaquc
apud noftros theologos, &anoquiores, &neotencos ,pto-
dita literis fuccuborum & incuborum daemonum, iifdcm
in rebus improbitas , atque falhacia* an & fanitas de arte
medica du6la calumniam patietur , tum fife immifecte
queat <i^mon,&:afFerfivclmo,rbijvcl vulneribus inuilibiha
DDd a reme-
410 I O A N. F R. M I R A N D.
rcmc»5ia, & alia facere permulta, qaorum & alij meminere, 5c
nosctiam eis in dialogis, quibus titulas cft Strix fiuc de ludi¬
ficatione dsmonuro, vt omictarn Hippocratis principis me¬
dicorum decreta, quoru Apollo falfus gentium Deus audoc
cft habitus a vcruftatc multifariam oraculis elufa Dxoioni-
cis , quar drereta furafilTe Hippocratem dc templo itfculapij
concremato, fupra iam diximus memorix proditura clTc,
eorum tamen Jccrciorum apud nofttos cft irfus quatenus ha-
benturveta.
Quoniam omnis veriDcus maximus optimus primarius
audoc cft, proinde vituperatores difeant reprehendi ab Ari-
jtotelc , qui paucis infpcdis ferunt fenrentiam: Difeant apud
iureconfultos improbati vc inciuiks, qui iudicant tota lege
no perfpeda: Diicant vehementer damnati ab Annao,&: ir¬
rideri Claudium Cxfarcm qui lues dirimeret vna parte tintu
audita, &fxpe neutra: (ubirtde condtfcant fieri quidem au¬
rum pofte per experientiam fine fubtilioiutn cognitione li-
Tcrarum.fcd effe non polle confummatu numeris omnibus
artis Chemies profdTorcm, qui naturalem Philofophiam
probe non percalluctir. & ad fenfus expetiroeta deduxerit ea,
quorum vaga conlideracionetorquentur plurimi, ea inquam
tradata fqpc firmata nunquam, beneficio tamen experimen¬
torum fxpcDumero comperta.
Cur philofophi nomen adferibam ei, qui philofophic*
sufcultationis quofdam dibros viderit , fcd herbarum , firuti-
cum, metallorum, lapidum jillorumquc poccftacis &:coto-
miftionis, & conucriionis fuerit prorfus ignarus, luftiusci
competet appellatio philofophi, qui res primum natur* ge-
ncratim uouctit, deinde per parces fab!unarium,fubtcrrcno-
rumquegern-inum vires percalluerit: vt hinc rerum inferio¬
rum concordiam ,& luem , fubindeque gcncrarioDcm , in-
teritumque mente percipiat iconfcendatquc in admiratio¬
nem diurnas maicftatis, qux homini non folum donarit, vt
xesabditas, & in vifceiibus tere* conclufasagnorcac , led eas
criam domiconftitucrcqucaceius iplius munere & adiumc-
to natur*.- proindeqi multis nominibusiuuarc mortales, &
inccrponsbonis&in externis facile polfit.
Numquihxc tenuerat' taoro gariulis anteftabic difputa-
totibus, quantum corpus vmbr* cerpons ? quantum veri¬
tas mutabundis, & dcfulto.rijs operationibus; nam fi verbif
DE A VR O. LI B. I IT. 41,
antecellunt fadla. fi ptjcftat facere gradia quam loqui > com¬
petet verius ciusmodi viro philofophi nomen , atque peae-
ftantius: an prxtulcrit acqu is rerum a:ft;mator eum, qui rent
dcmonftfat, ponitque faboculos, illi, qm tantummodo fui*
im^inatiopibus fretus, vel per communes diatci^lica; fa¬
cultatis logos, vel per mctaphyficas conceptiones fibiquic-
quam Iapete videatur, nunquam certus, fetnpcr anceps, fem-
per in argumentis translatui] s occupatus? Huic certe fopift®
nomen» illi fapientis antiquitas tribuilTet , non reclamanti-
l>as Peripateticis, quorum dogmata recidunt adfenfum.ex
quo fuas promere fattagunt probationes ; quo fcnfu Chcmi-
cas facultatis periti fperuentes eundem promunt in repugna-
tcmaduerfaiium ,fibique parant exilio vidoriain ; pcoindc
neq; cernere, neque fine racioac propenfionequereperias di-
(aum, a Qtxcii eiusmodi viros tapiencesclic eorumq; decre¬
ta nupeupata,
Apud Arabes vero ipforum inftrumenta, etiam lutum,qav-»
folent vtiChemicatprofclTores, donata fune tuijlo fapjenciy,
tara rudes vero quam periti nouerunt artifices, ab ipfis quos
nominauimuscdoai,omnibuseisqui organicas» fiucinftiu-
meeatias exercent artes ;ancc(brc:cura notu fit, (quis eft e-
nim is qui nefeiat) inter homines, quibus cum vimmus mul¬
tis iam feculis conueoiffevt aurum metiretur externa omma,
qu« Peripatetici bona , Stoici commoda nuncupauetunt,
& quod eft mirandum magi^ propiiu n corpus non parua
pars mortalium diferimini mortis cxponttauri coQ^cquendi
caufa , vtimpios illos fuique peotfus oblitos prxeeream , qui
animam, etiam poftponunt auro, quo certe & abutuntur
improbi, & probi, ac bene morati vcuntur re6le, quibus li
CJclitus demdTum eft hoc rarifiimum munus, vc maximas
cos gratias Deo & habere, & quoad fieri poteft referre con-
ucnft.fic nulli omnino moitalium quantumcumqucdiuui,
quantumlibet prxpotenti debent inuidilfc.
Capvt IV,
Sidere eempetit ah externis ct4tptum<itu,tis appelUm.eampe.
rtris aHnfACtenditper artem Chemteam mre
competere.
uomodo nu-
, oratoribus,
poetis
CEfte fuit apud antiqUQS.quisclfet diucs.&q
cupandus,non parua quaeftio philolophis
• DDd }
I O A N. r R. M I R A N D*
poetii non incada.cum ille de Craffojan tu ro!usdiucs?Vnd6'
aiius,qai(ob duutem philofophia meiitus eft; Ted Sidiuircra
politis in fa^nore numisdiattem-pi^lce quoqjvcftis > &
auri cimiieni,(}ui opinarentur non dcfucrtr Qm vcrodicercc
illum proprie dtu$tem , ejut religio>:c tKprtm;i imbutus Chrtjli^
deinde Jjncer a p^ntt lite j oUertt merii iS ^ corpo-ris, demum ar-
gcntt aut fjdciendi potejlate pr<x.ditui ejjet, nciltiquam vU
dactur uiiptobandus.
Nam qm bonis ' nimi praei puis caret omnino eft pauper¬
rimus, taiuu abeftvci (ittiiucs, nccidipfum nominis ei merir
to communisfiet,qui milena corporis laborat, ideutide iem-
per egens optarq laniratis & qui (ccurusbelii non erit, pende-
bu fciiiper a nutu principurn , & qui peregrina vacat mcrca-
tura aut latrones Icrnptr Konebu, aut iracu mare, & qui ruris
opibus incumbit (apcimniero metuet noxiam frugibus inte*
pcriem,qiii vevo luciis inhonellis vacant & f^ncratitijs men¬
dis mcumbuni,pr^rerqua quod asale audiunt bene inftitutis
liom!nibus,^prioet;aUcclcrat.r conlcientiarmorfu torque-
tur,li quo paito iuter duia iure p >terut numerari, quado ccia
paraexab arauis vlq; diuicia: poirunt eripi facilime , regna &
principatu si.2pe mutari mfeit nemo, qui nouic etiam mcndi-
cacum vidla Carthagine panem, ateam artcrh,qutt in animo
iiini hcminiseft,(juis abftulcrir,quoad vixerit? quis prohibe¬
bit vbr tararu fu)fnc,modo ignis adfucr- 1, & certi non defue¬
rint aucliquores aut pulueres,qiio min* aura (ibi no cofciac.
Certe quod mahishominum millibus Germani , Panno-
njjq;princ!pesfnulcis mcnfibus cruun: e montium ipcluocis
profundiffimh, quodque er;arn vix triennio mtqna clailc li¬
bi parant Hifpaniarum reges curn e Bethicb & Lulitanis
portubus oram Inluentrs Atlanticos Scindicos fludusmcti-
uiuur,vt ignotas inuilant regiones auri feraces, id artis aure*
compos, Sc mifiori impendio parat, & maiori curn lucro,
paucisque diebus vel domi veliu hofpitio confidens paruo,
cciamfepiasmmiftrorum famuluio,qu3m rem occuli meis
quae ante ci animus aureis asgcuicisq; atnigmaiibus, carrai-
lie placuit fign-ricari.
D.uCi agrt ^dtuespidlai aul*
fr^celjU,^ rcsnt nunoiuum efl me fudtes diues ,
^^unquat,, etiam d.ucs pupptft f etus Hjbira
ntH, e ad- laTfjtacum Boreae contemptor ^ aujlri
D E A V R O. L I B. I I L 41^
V f^fte coloratis gazjas conuc^et a,h IndU, ^
Jlle autem dtues, ctlfo cu$.:atttf Oljmpo C
^ternus gemtor^ ^otis optare Jecundts
Qutcq'4td mortales pojjunt.cum lumine reila efi ^
Imbutus fidet, fana nefue tn cerporefa.no ^
Mentem halet ^ externis ettam ejua commoda
MonlonaChrjfippo^rebus^allaturoptmis. /*
Std quando humant genens pars maxtmafife-.,
Heu mtfera argento fimptr metitur ^ auro^
Ditior tlie ejusdem nunc pajfi >» creditur , arca
Qut pLenafiuttur, ^ abundat ‘htrocy^ metallo,
.Acc^ptosej^ domi nummos aliena remitti
In regna , V/ numero numerum re ferat a tabella
Multiplicet fueris nouis , noua fesnora lungat, ^
ggua princeps, popuius p^rapax pradentur&^nda
Mergantur pelagi,^ bella raptantur iniquis.
Hic mihi ftmper erit diuesgmagis ille camtnis
Qui trahit e propnis argenti pondus ^ auri ^
Mnnua centena fuperet quod fcenora menja, ^
M b fque dolo prauo fin e 'xt ,fi n efi-aude maligna ,
Impenfafietus pauca, paucis diebus: \
Quod lucrum nequeunt reges, popuUq^ nec hofies^ (
Jratf a uferre, aut ''hafit inclementia ponti, /
Vurgamenta fili , nam flauum^ertit tn aurum ^
Quomodocuncultbet, fohfijt confeius tpfi
^fatis apparfac. quod au.ncc ad cxcerna , illam facile o-
jnnia tenere, qui ccnacric arutm aun
pandoram illam fuam iadaucne antiquitas fabulola, o-
flcataueritftuftta idum illud xijas djeaxkias.
C A P V T V.
Ouaauruv,mUofi!l,lhm «.»// (?*'<( nec licere Secdifrj,-
'^iM>»»^aeMr)PdfA/l,nu,,,e3ynccr»mdeter<crje»o
ft inter medendum conditionis quamnatiuu
^ ^ fojftlefiedfkpe melierts.
Ffctret etiam is multum mortalibus inter medendum
Aopis.modofetatuururaauttEgrotisautraniscmoIume-
cum.riquidcmomnibusquipriEftantiorcsUtera^nGue.
re notu cft aurum arte confedum, fi verum P;°;;
tocacmi?fiucfpcci«^MDm%casc6mun.vfod,saolc.™
414 lOAN. FR. MIRAND,
cum eo auro aut elicitur cx tetrx cauernis> aut de flq,
minum colligrfur arenis, &cafdem illud habere adcomrau-
ncmvrumpBopnetarcs, cjuibgspolletaurum dcfodinis eru¬
tum metallicis:eorum enim explofa fenteritia eft , qui conci¬
liare diucrfas opiniones eo moliebantur , quod concedebant
*ltPri?m.arte fier! polTe.negebant alterum.
Neque enim vnquam hne fuis qualitatibus fiue proprieta?-
fibus feu mauis docib- inuenirur natura corporea, nec in cog^
nitionem ahcuius edentiat, h naturam Tequimur, peruenire
vnquam poiTurnus eisabolitis dotibus. Proinde cenfuit Ati-
Rotcleser-Tdem ipfas conditiones, qu* quamquam multat &
Vatiae vuQ vocabulo a-v^fje<^}])cara hoc eft acciderjtianuncu-
panic.ad c<'gaQfcenduin idquod eft , videlicet rei naturam,
nqs iuuarc; ii vero aurum arce confcilum pandem leneatef-
leqtiain, tenebif quod eft confequens eafdcm qualitates cum
emquorl natura peperit auro, atq; ita eiufde peorfus erit p?e-
cij.ot tanriatftimati vcndiq;licebir, omnia diximus accidentia
quae quidem'ab auri tranandi peritis queant mternofei, non
eorum qu.eufa,auc etiam plurima, quoniafi velvnum dceffcc
ad m cegarate , id faldrr tis nomine hirpeau haberi polTet; &
quanq ij qui de moribus disputant , volunt fi tftitium auru vcl
argentum pro fitftuio q. fophifticum dici folet, vendi licere, vt
lcilicectantiveneat,quantiiuiefaciendumcft,firitexftime-
turmibiloroinns, quoniam aliud praelefert primori afpccftuja-
liudgcftatclaulum in penetralibus , res cftplcnapcriculi.'
proptercanunqu3*nin eorum ego fententiam pedibus mani¬
busque couceflerira, quandoquidem pofiunt minus pruden¬
tes , quorum raagna pars vepfatur inter mortales , aperte dc-
cccdithuc quod fubfterni videtur fraudulentis homini-,
bus Icmita quspiam fa!r3efurtiua’que monete pc? confctftiq.
nem auri, argenri^q;fi(ftitij, quod fophifticununcupatur.Nam
quaquam diuerfa funt munia faciendi cudcpdiqu? metalli,
lucr arqu? artes & l^abeantur Srfintquaralttruttum parant:
quoniam altera procedit . fubfequitul altera : nihilominus
tmpoftores faciliorem videntur doli mali viam naai,qui mc-
oerneTi-lt”' ^ i qui Icgitimum conantut
nib^s? veromalishomi-
.e . ulluMagnusAlbercus du arte qua mutantur metalla tan-
quam
DE A VRO. LIB. III.
4i}
qaam veram rcUquilTct,ea vt falfam fuftulit,qua colores tan-
tummodo vel auri vel argCDti mentiuntur artifices plurimi»
qui vbi fuluum auri pallorem & alborem argeiKcum putatic
fe minoribus indidilTc metallis, cxuliat vcluticompotes anis
fa£li,& emptores plane ludificantur.
Condate quoqjpoteft viris prudentibus, fi verum cft auru,
quanquam facditium , non natiuum , dummodo fittitium,
falfum,fophifticuravc no fit, exhiberi poflfe, mixtum cibis ale-
lipharraacis, aquarum dccoftis, non fecus acid,quod erutu
dicitur e latcbrofis terra; cubilibus , mulcoq; etia vtilius , qua
quod nota principium, aut R.P,fignatur,hocipfum quoniarn
multos latet, id negotij latius explicare tentaboj noui. n. qui
tam.etfi aurum coficcre noranr, docete tn eius coficiendiatte
amicos &affincs recufabant, ne abuteretur eafcilicet venti,
hoc cftncfaclitium aurpm aut viui argenti , aut alicuius rei,
q noxia putetur fi ea vercamur,natHra laperct.Audicrat enim
fortaffis illud, lethah^t pendera <htui,cojeret
celerem ^isgemtnAta necem-, facile quoiuncia lcgctat libros»
affirmantium ^prictaiesnatiui auri.praecipucq; laetuiama -
ferentis &repugpantisleprat,n6 rcpenriin auro faaitio, qui,
bus tam rite repugnauit Timon inter duputandu dereb. mc-
teorologicis , qu?m perpera admific aftrologicas imagines
ad auri confe£lioncrn accetfendas,
Liberauerim ego eos qui hac fufpicione laborant ab omni
metu: nam fi verum eft aurum, quod fit per artem, veram auri
tenet effientiam , & quod eft fequens accidentia omnia , qua
fecundum naturam fluunt ab ea, vt ante monftrauimus/erga
& latitiam afferet, modo es fint partes auri, & aduetlabituc
leprae, fi ad aurum id pertiner.
At dixeris fortaflc.in aurum quod ars molitur &viuuro ar¬
gentum & alias quoque resvenenatasingtcdi. Affirmaucrini
& ego ex rebus cifdcm imis in terra fedibus aurum procrea¬
ri. Deinde fubdiderim polTc per artem fiet? autu multifanami
nonvnotantummodo.Adiecero&illudfiquaforteadhibe.
tut ad artem complcdamvencnatafomcnta,nonad clientia
rciquafitcapertingere,fcdhaberiiDter inffiumenta trans¬
mutationis: Huc & illud etiam a«ulero,viuum
cum vel in argentum folidum ,vclm aurum c re a
viuum argentum effe dcfijt , italcthalem amififlc '
tem^ fiuc ca fluxerit de occulta qualitate , fiuc vt p a
^ DDd 5
4ig I O A N. F R. M I R A N D.
bcito dc manifefto acuraiaci quod ex frigoic Sc humore coa-
Jiicru.Nam & fi gradum frigoris, humorisquefccunclum fu-
pcrare nol Jic,ncrui<. tamen ob id noccre decreuic.quanquam
lunt qui malunt non frigida viuum argentum , fed calida efie
nacura,idq;de iptiusaflenfu facile nonnullisqucalijs qualita¬
tibus fucii contendunt.
Neqj autc;r; omifetim permultas conuerfiones, eaomnta
iju<t \ enen/tfa dteunturpurgan beneficto tgnis , ^ altam for •
mam,al!ami^n4turam tnduere^<Y^oAiiinz contingit eiiain in
l. bccrrancisfpccabus, vbi lulphur,a:s, viuum argentum con-
ueniuutad promendam fubfiaiitia.m auri. Quod quanquaia
cpucicos qui contra fentiuntfalubcrriraum habetur, tamen
quibus conficiebatur,anteq maturetur dcdiucrfam natura
clLtnadiim, etiam apud eofdc inter noxia computabantur.
Si dixeris habere in Ic rerum naturam patrata qqirpiam alc-
xipharmaca quibus careat ars ,• Dicam ego, quisnani cft, qui
confulucnt iplam natura, cum pateret aurumPquis perconta¬
ti poterit obflctriccs naturre , vt ad praeferiptu nofccre queat,
qua: nam auerfentur, quaenam repellantur, qoaenam fintab
omni fufpicionc libera;qu£ensm fint quae priusquam conuc-
iiiant in id operis, amirtant virus, quxnamfinc qua: inter id
parandum ,aut poftquam illud effecerint, exuantur eo. Con¬
firmati polTent haec exemplis animalium, quae ijs vefciincur
falubciter, quorum efu necarentur alia , in caufa eft coquendi
& transmutandi varia vis , a diucrfa manens animantis na¬
tura.
Atq; iterum exemplis venenatarum rctu vti poflcmus.quae
miftionibus concodiombu^q: qmbufdam euadunt falubria,
vt in theriacis antidotisq; plunmts plane compertum cfi:con-
traquoq; fft,vt ex fiilubtibus fian t perniciofa, nulla adiedafo-
linfecus noxia qualitate. Sit in exemplo gallinaceum ouum,
quod crudum fi fuirplcrisq; omnibus excitat naufeam, file-
«liter codunijvt forbitiom Iit aptum, mirum perquam effefa-
lubrc,fi penitus induruerit igne nimio inter ^dulia noxia pr^-
cipucnumeratur.Dilfultaieuim non tantum , ex varia rerum
mixtione varia natura, variaq; proprietates effluut, fcd exco-
dara vel nimia vel minima. Ad ha:ccum faditiu aurum non
diftiuguatur a naturali p humana cognitione, alioqui nec ef-
fie,uec dici poiTet.eiufderpcciei fi diuecfis accidentibus, q du-
Ctiut adceiiiibilaatiam co.guQfccadamfecerucrccuiqcum m-
quain
DE A VR O. L I B. IIR 477
quam non diftinguatur, iaro nullum eft periculum , iam nul¬
la caufa periculi: (^oniam aurum , quod coquendum in c i-
cabo ponis, quod iadis,quod percutis, quod in lubtiliiTsma ra¬
menta diflecas , quod inaqua mergis feruentillinia bullien¬
dum, nefeis tu prorfus h vifccribus terrae fu erutura, cn homi¬
nis arce confe£tum?Adde cum antiquitus efFedurn aurum ali¬
quando fir,alioquinonftetiflet ars apud plerosquc , (ed ab o-
mnibus locis gentium omnium confenlionefuiflec expiola
& exfibilatajncdura viuus homo reperirccur, qui iaftjtccfe
artis eiufdcm odfingenta iufta volumina , & praeterea feptem
fupra triginta milliaprqccpta legi(le,cum antiquitus inquam
Iit cfFedura, quod & experimentis iam probauirous.
Qmd habes r.u aut caulae aut argumemivei fadlitium ana-
tiuodilpclcas.Num lignum auciuufta nota, quoniam ita ve-
tuftas, vt actas noftra ,lignabat aurum nota|virorum 'ptin-
cipum ; & ad officinas publicas conuehebat Icccrncnuum.
Non color. Index enim lapis tanquam honorarius aibiiec
inter pares colores pro neutro dat lirem. N on pondus, quan¬
doquidem bilanx non diucrgit ab examine. Non icncnus,
molluuclovCjCum vtrumque fiedlenti tradantique non rclu-
ddatur- Non cfF- dus, namque aut comefio aut epoto auio,id
iurenon potes adferibere, quod alius diaerfeaficnbec rei, ra¬
tione nullo pado leuiorcicum enim plura fimul non feorfuia
aflumuntur ad quidpiam efficiendum , fidiucifi protrunrur
efFedus, cuinatura rei diucrfitatero eam debeas adfcribcie,
certo non moucris, nili diuerfas rerum illarum natuias, quas
fimul conuenereXeorfura pcrcalluensinunquaro enim deerit
occafio quod altcti acifcribicur , adfcribendi alcen , tan.oque
fefeilla prsbcbit ampljor , quanto fuerit maior mixno, aut
magis numerofa congeries.
Itaq; fi nefcis diftinguerc verum aurum qi partu naturq na-
das es ab eo, quod tibi peperit arcis induftna, nunquam ri^e
propinabis auru. Nam aut omne habendum noxium, u quod¬
piam dicatur inralubrc,cum non habeatur, vti vidimus legiti¬
mum dXcernicuIum^aut omne falubre, fi aurum, quatenus
aurum naturae hominum conuenire dicatur , aut ornne du¬
bium, fi alterum ab altero non feccrnis, vel lapide Lydio, vei
exaroine,vel aqua dcmum.cuincmcncft inditum a pattuio-
ne,quomam aurum ab argento difpcfcit, atque ita ab alterum
tro perniciem non excludis.
I O A N. F R. MIR A N D.
Qa’d?quod fi vllum cft fiilubre, id tamen quod nota prin-
cipuiu & rerum publicarum in v(u cft ementium devenden-
tium>patandum cft infalubrc.MiIcctur enim res vt lapisHcra-
fplius de eo fccctac coloratus indjcium.Mifcencur ic alia non¬
nulla, farftitium quoq; lal acerrimu , quod ammoniacon hoc
cft arenarium fallo nomine citatur. Nitrum etiam quandoq;
& id viui argenti noxium, cui nomen faiftum cftexco, quod
in fiiblimc tollarur, quorum omnium concoiftionc contrahi¬
tur virQs;i«m enfm rnbtgo recrtmentum'^e^e[tiam flomacko no*
fc<»r,quis ignorat?vt procer eam alia qur? diximus perniciofa,
quorum vfijs eft inafcifccndo aureis nummis fulgore apud
argentarios Scfabros auri;colorantcnjm aurum fuaptenatu-
ra pallidius vtimagisemicet, atq^corufcct. Etdcfalubritatc
fatis multa : nunc artis modum fubfigactnus& vulgi falfarm
opinionem refellamus.
e A P V T VI.
Commontifo multiplex eo rum, <jui auro per Chemiam faciend9
t^auant operam , (Irnulejue ^ul^ata tlhtts ■juajiioutSyCur
plurimi fint inopes^jui aurifera art$ Ca¬
cant ^dijfolutto.
EOsautem qui per artem qnaeiutaurum monitos velim,
ne fuprajkcultates fefe dedant experimentis , neueobui
certtora amtttant ftudta , neu magnas fibi polliceantur
diuttias,neu principatus affectent ^ regna <oana fpe lufi Vt e-
nirn Deus non permittin omnes homines tenuioiis (vt vulgo
dicicur^forturiJCjqui aut gloria: ftudent, aut mercatmaexer-
ccnneos.aut regno principatuuepotiri,aut ingentibus afflue¬
re diuirijsjvt etiam noluit, eos omnes , qui litctarumftudijs
incumbunr,3ntiquorumvcl aequare gloriam,veirupcrare;no
fecus putandum hacinrc, vtmagna fic perdifficilia &rara,
quandoquidem^., dmaD^uf pro arbitrio dfribuit fuo, non
nojlro, ■' ' ’
Nam fi vana noxiaq; cogitauerint,qui parant auiu & qu^-
runt mutaremctallaifi plus nimio fibi promiferint , 5? m acre
(vt ici prouerbiq foletjcaftclia a;dificaucrinr, facile fefe deci¬
piendos, & eludendos agnofeant : cum afe ipfis, tum ab im-
pro orum & finrituum^ hominurri ftaudulcta nequitia.Mc-
mmi edodum olim quendam ab amico, cui fadum diccba-
tui tipcrnu.m oraculum , fefe quam quatccrec auri faciendi
facultaccmnon indepturum, fiadfuperbiam.fiad nocendum
abutere-
DEAVRO LIB. IIT. 4i#
abuteretur, concedendam fieius compos cuaderct in bonum
animx&corpotis.Noui alium, qui mihi aflerucrit fcmelfc
ex mobili argento quod viuum dicitur, ftabilc verumq; argen¬
tum cofifcciflc fuccis, & folijs herbarum , idq; vendidifle pe-
titiscxploraiidar metallicae veritatis, eifdem moxvfumfcfo-
plijs fruftra,& quod feroci perfecerat, nunqua alias, quamquam
idfappecentauerit, petficcrc potui (Te.
Alium noui,qui adhuc apud viuos moratur , cui cum arge-
tum & aururri circiter quindecies per artem efFcdum elTet , a-
mihtsirtcm caraiacccpitqjoraculofocij per quietem habito,
id idgratx mentis vitio contigifle, vt hinc etiam veritatem a-
poftolici didi condifcamuSjncq; qui plantat, ticque qui rigat
eftahquid/ed incrementum dat Deus. Retulit quidam mihi
fefe aurum cx argento fecilTc fcmcl magna copia, fecundo cif-
dera fe vfum rebus fccilTe quidem fed mioimafcmpcrquanti-
tate,fic vt detrimentum lucro maius c ITe fupputaucrit. Venif-
fe in mentem, vti dctrimenium efFugere polfct , fi nonexar-
gentO (cd ex at re melioris conditione metalli loic cnrifcqtli cx-
' periretur, idq; Ic conicduris firmis nixum tedtaviille, cumque
in eo fuilfct vt rem fefe fperarct indepturum ttihis modis euc-
ni(fe,vt nihil omnino cool^ucrctUr, Aliquando euanida,alH
quando cafibus varijsinccrcuttcntibus,cius tamen conditio^
iiis.vt apette cognofccrct impedimenta aliunde quam ex ha-*
manapoteftateproficitci, i • r c
Idem affirmauic ab amico , qui expertus hoc iplum fuerat^
acccpilTcjquicumcxcinDabari feciflct argentum optimum<
fsepenumero fefe poftea infiftentem operi maiore cum dili¬
gentia femper cuenturci fuilfefruftiatum , tu autem rationi¬
bus euenta confirmato. Nam m ijs , quaede terrae caucrnis
cruuntut.tibi maxime nccclTaru etiam monftra, quandoque
& arbortiuos parius vidcbis.Prodit in naturalibus qualtiom-
bus Annaeus Seneca, ficut in noftds corporibus,ficih illis hu¬
mores fapcvici^ concipere, cum vel idus, vel loci quaflatio,
vel fcnium,autfrigus,aUt*ttus corrupere naturS, vc mutam
& ignis, vel exuberantiam Vcl defedum, Sc artificis . vel impe*
ritiam, vcl indiligititiartt , fileamqtmaligni damonii muUi-
plicia commenta/ede//? ^otoeuam^fflu^
\ermt,nonautel$ytt)tiadJ,tn<unus optra ftrdcs:^
por e facies mpe»!drum,<^n^ quidem
dbus,fcd absq, perplexitate «nigmaru cecmiifc
43® I O A N, F R. M r R A N D.
Dummodo ferpetuum (eruet natura tenorem^
Dum manus arttfcis,dam mens non fluxertt^fs^uam^
Jll-i etentm fueutt progignere plurtma monflra^
Ignibus tnterdumnfmiis '>pprcjf.i calore.
Interdum nuntmo defeila^ ^t Jrtgid.t multo
Mater Anus geflare filet fuu ^ifcerapartu^
JLtfoUt arttjicu dtuerfaper atua ferrt
M.-nsUjfita ntmu duroojue intenta labort,
Atpue hinc fiejfa manus dejled^it tramite re^^Ot
Attamen in <oanum eunda hac quafiueru ante
N) ^eltt omnipotens fine quo fiant irrita fi.mper
Natura atque artis moitmina eunda, nec^llis
Aut ‘httaaut ^trcspojfunt confiiflcre rebus.
Inierdumque malus Damon (efe ingerit atque
Omntaperturhatgii compefeatur Olympo:
Nam memmi, memini w fuiuum mut arter atra,
O v/ :ae natura transuerjo ,tamque metallum
J^ff-igere ex ocults,res eiinon falfia renidens,
i- 1 calcem flamma ‘hidneem tendere tn auras
Igntbus exiguis,paruoque afflata <^apore
D 'fierut/ubitogn tenues euantda lentos.
M, rabar, caufamquefimuifirutabar Olympo *
Cum lux affulCtt menti caltgtne pul(a.
Namque cructsjtgnum pepulit ludibrta nigri
Dttts,7l^ tn prtjcum res eflrenouata Rigorem,
T antus honornojlro ed,^ tanta potentia regi^
genus humanum Ugno feruautt ab alto,
Qm fi orfis adjlet placidus, fi ccppta fecundet.
Plus tibi tuadijctes folers ,Sstrtusque metaUt
llljrtca,quam qupd dederant ttbt Roma cauerna.
Quam quod Callatcis effuderat Aflur tn antru,
Necpofi hac regu Fhrjgtj miraberis aurum.
non uiut:!liter,quodantedixi,repetam,ncq; enim
doceri (ausponuntignan, nec periucaccs rupe^-fluo c5mone-
n.Non inutiliter inquam repetam , non polle hinc artis vitu-
peratorcsrarcirecalumnia.NamqucmadmodunecagricoIa-
tK>ni,necmcdicin?ptude'sobnunciauerisobamifllimmuen-
tu agn,&ob id q, aegri moriantur, cum non ab arte folu, fed a
natura & a diumo decreto pracipuis caulis id plane depederir
lic nec ab auro & argeeo faciendo abhorrueris ob effedus in¬
terdum
D E A V R O. L I B. 1 1 r. 4jt
terdum irritos, aut minus vbercs. Artis enim prarccpta non se-
terna funtjnec omnibus firmata numeris. Cur igitur ncccifa-
riam primreuamq,- artem agricolcndi.cum inanis eft quando^
que reditus, non calumniarisPncc reijcis vtilcm non minuS
quam veterem medendi corporibus humanis facultate, cum
r.on prodeft ? Nempe quod noris fruftrari diuerfisex caufis
promiffosab-illis efreifius frequenter pofle,doda &fortaliis
ab ipfarum arcium feriptore Cornelio.
V t enim ait alimenta fanis corporibus agricultura, fic fani-
tatematgris medicina promittit. Non piaeftari inquit alim.e-
ta,nec faniiacem , fi:d promitci.prudentifixmc idq iidemob
cfFe£lus interdum irritosmon fecus pollicetur Chemicx pro-
fellor artis aurum & argentum. An confidentior ipfe in auro
faciendo fuerit quam Hippocrates in reducenda profpera va¬
letudine, cuius cft rcntcntia,experimentum plcnUm eile peri¬
culi. Quandoquidem nec malagmata profuntfemper, quae
profutura fctipfit antiquitas, neque fimplicia medicamenta
prseftanrfemper , quae polliccniurmeque medicorum eti&m
collcgia.ncnonmoiiaturctgcr, cuiadfiftuntferoper.efficiut,
tamctfi fanitatem faepefpopondcrint.
Adde paucorum eflefublimcm illum apicem faciendiauri
m agna pondera parua cum impenfa. Nam peculiari Dci do¬
no rarillimis id eR concefifum , vt propterea plurimum inrcr-
fir,mulcum conficias auri, multo cum lucro. Nam parum fe-
cilVe quid reR-rtiAd folam rpecnlarionem id tantum pertinet,
vt agnofcaiur id efle verum , quod inter fe metalla vertuntur.
Ad diuitias nihil & magnarum rerum effedus.ctiamh fixeen-
tis queas modis aurum paraic .• funt enim qui vix poliunt im-
penfas tolerare, funt qui lenfcrincdctximeta, funtquifiatura
non habeant, & fixum ordinem, fed varium, vt hinc diflolucrc
facile poliis qtixUionc vulgi fiifcirantis identidem ;Cur ege¬
ant firpenumero, qui aurum Icle facere polfc non diffitentur,
in promptu folutio.
Aut enim parum conficiunt auri, aut fi multum , plui imis
cum impenfis,aut variant experimenta, fic vr quod lape con-
tingit id perpetuo tenore no refpodeac. Aut n.ctus immanio-
rii Principum & auariffirootu pcrmrbat, aut locus ««pcus dcclt
aut focictas & famulitiu non adeit V t omittam leue multoiu
& inepta credulitate cu imperitia coiun61:a,&fraudulcnto! u
4ji laAN. FR. MIRANE).
artificum nequitiam verfipcllem, quibus rebus etiam iurc n^-»
queas in artem calumnias irrorare. Sed quid mirum ? cxfur-
iiulis quandoq; non lucrum proueoircjfed ftpc detrimenta^
quando etiam in fodinis idfaepenoftra tempeft^te contige¬
rit, item vctuftati. Vnde illa Deracttij Phaletati in qU^fitores
auri per terr« cauernas falfa reprehenfio> quod manifefta pro
incertis prodigunt, nec eorum>qu$ fc tutantur, fadi compo¬
tes, qua; poffidebant, perdidere. Verum VE adfint omnia, qua
paraueris magno ftudio, magna impenfa , quae votis etiam o-
mnibus udftt dtutnumdecretum^frufira Ubo.
rauerU.
Vidcrclicet in operibus natura hoc ipfum, quandoquidem
in conceptibus origineque mortalium propter conditiones
varias femineae ftcriliratis,inutilisque mafculini feminis/plu-
rimae quoque elFe poiTan t caufa;,qaibus fiat abortus, & prtecer
illas elt neccflarium diuinx propofitum voluntatis, vtinlu*
ecm prodeat infans, qui delitcfcebac in vcero. Quanto magiS
illud idem confpicari dabitur in aftis efiPedibuS; Ad fummmn
toulla cft ats nixa conica:uris,qux feraper flata fit & imniobi-
lis.nccvlla eft tam certa, tam iuconcufla, qux magna ex par¬
te mutationi macerix non fit obnoxia, omnino vero fubicda
dmmx voluntati. Qux fi tibi in auto conficiendo fauetit, ab
omm mentis elatione cupidineque caueto. Nunquam nort
formidans,^^ benefictum ubtftt td cohcefum,d» ddpienam > &
Ixpc cogitans illud Auguflini. Non minus verum elegans c-
Quod multa DeU, negat pfop ni qua cofXedtttratsn.
QuarcprimumDeo gratias immorralcshabcto.&quoadfie-
ti poteft referto : deinde omni modeftia iftud accipito cxleftc
munus, eoque & fande, & pie vtcre,ad fandiffimx Trinitatis,
qux vnus eft Detis,honorem & gloriam , atque ad
propriam &aliorum hominum
vtiiitaiem.
f I N i
ROGE-
455
ROGERII BACHO-
NIS DE ALCHEMIA LIBEL-
LVS, CVI TITVLVM FE-
dt, Speculum Alchemis.
P R AF. F A T I O.
V L T i F A R I A M multisque modis loquebantur
I; olimPhilofophiper rualcripta, cum velutinte-
n nigmate, &quari nc^ulofa vocefcientiam qua-
^ dam pra: exteris nobilem , nobis penitus obum¬
bratam reliquerunt , & fub deiperationis velo negatam o-
mnino, &hoc non finecaufa.Q^re egb prxeipio, vtprx o-
mnibus aliorum fcripuiSjfuper iftafepteiti capitula, transfor-
hiationem mctaliofuhi in fe continentia, mente tuam firmi¬
ter fundes, & eorum principium j medium & finem fxpius iri
fcorde reuoluas, & rubtilicatem talem iii eis uiufenies,qua ad¬
implebitur animus tuus.
D E DJ FflNlTTONlBFS JLCH E-
fni*. Gap. 1.
ijrN pluribus antiquorum codicibuspluresinueniunturi-:
I ftius artis diffinitiones , quafum intentiones nos in hoc
capitulo cbnfidfcrire opbrtet : na Hermes de hac fcientia
dicit, Alchemia efl: fcientia corpoiea ex vno , & per vnu fim-
pliciter compofita, preciofiora ad inuicem per cognitionem
& effedum coniutigens, & eadem naturali commiftione in
genus ilielibris cbnuercens. Alius quidam dicit: Alchemia^
eft fcientia docens traiisfoi-mare omne genus metalli ih alte¬
rum : Et hoc per medicinam prbpriam , ficut patet in multis
Philofpphbrum libris. Quare Alchemia, ell fcientia docens
facere, & generare quaridam medicinaih, qux Elixir nuncu¬
patur, qux quando proijciturfupet metalla, feu cor- ,
pora imperfeda, perficit ipfa cpmplete in
momento proiedibins.
EEc
DeVrinctpijs naturaltbu4, ^ procreationthui ntinc-
r altum. C A P. II.
SEcundd principia naturalia, & procreationes minerali¬
um perfe£le declarabo. Vnde primo notaiidum eftj
quod principia mineralia in mineris funt Argentum vi-
uum Sulphur. Ex illis procreantur cunfta metalla, & o-
mnia raincralia, quorum multte funt Ipccies, & diuerfe. Sed
dico quod natura femperpropofuit, & contendit ad perfe-
dlionem auri. Sed accidentia diuerfa fuperuenientia trans¬
format rnetalla, licut in multis inuenitur Philofophorum li¬
bris aperte. Namfccunduni^ritatem & impuritatem pra?-
didlorum duorum, fcilicct Argenti viui & Sulphuris, pura &
impura metalla genePantur, videlicet: Aurum, argentu,llan-
num, plumbum, cuprum, ferrum. De quorum natura, vide¬
licet piiritate & impuritate vel immunda fuperfluitate & dc-
fedti, talia accipe vera. De natura Auri. Aurum quidem eft
cdrpus perfeddum, ex atgento puro, fixo, claro, rubeO, &cX
fulphure mundo,fixo, rubeo, non adurente generatu,& nul¬
lum habet dcfedlum. De natura Argenti. Argentum cfi: cor¬
pus mundum,purum,fere perfectum, ex argento viuo puro,
fere fixo,claro,& albo, & de tal i fulphure procreatum, & de¬
ficit ei pauca fixatio, & color cum pondere.De natura Stani.
Stannii eft corpus mundum imperfedlu, ex argeto viuo pu¬
ro, fixo, & non fixo, claro, albo in filo manifefi:o,& rubeo in
fuo occulto, & de tali fulpluireproccatum , & deficit eifola
decodtio fiue digeflio. De natura PllTmbi.Plumbum eft cor¬
pus immundum & imperfeclum , ex argento viuo impuro,
non fixo, terreo, foeculento , aliquantulum albo in manife-
Ito, & rubeo in occulto , & ex tdli fulphure aduftibili cx ali-
<|ua parte procreatura, & deficit ei puritas, fixatio,cu colore
& ignitioile. De natUra Cupri. Cuprum eft corpus immun¬
dum & imperfeft:um,ex argento viuo ,impuro,non fixo,cer-
1'eftri, adurente, rubeo non claro, & ex tali fulphure genera¬
tum: & deficit ei fixatio, & puritas cum pondere, habetq; ni¬
mis de colore imputo, & terreftreitate non adurente.De na¬
tura Ferri. Ferrum eft corpus immundum &imperfc<ftum,
cx argento viuo impuro, nimis fixo, terreftri adurente, albo
& rubeo non claro, &.ex tali fulphure generatum , & deficit
iei fufio, puritas & podus, & nimis habet dc fulphure fixo im-
R O G E R 1 1 B A C H O N. 4^5
mundo, & terreftreirate adurente. Haec ergo iam ditia Al-
ehemifla quilibet hotare debet.
Exquthu^ froptTK^uffte rnaterid Ehxtrpspt ehaenda.
CapvtIII.
IN iam didis, fuffidenter determinata eft procreatio tara
perfef^torum quam imperfedoruin metallorum. Nunc
ad materiam imperfedam perficiendam eiigendaraquc
redeamus. Cum ex capitulis prxcedentibus fatis nocuia fit,
quod ex argento viuo &; fulphure eunda procreentur me¬
talla, & quomodo ipforum impuritas immundiciaque cor¬
rumpit, & cum nulla res metallis adhiberi debeat, qiug.non
cxipfisfit compofita leuorta, fatis nobis aperte rcliiiqui-
tur,quod nulla res excranea,qu£c ex his duobus non liimplic
originem , potens eft & fufficens ipfa perficere , vel eorum
transmutatione facere nouam. Qyare admiranda eil quod
aliquis prudens fuarn fundat intentionem fuper animaha,.
fiue vo-etabilia,qu^ valde fun: remora,cum inueniantur mi¬
neralia facis propinqua. Ncc credendum eft omnino , quod-
aliquis Pkilofophorum , pofueric artem in pra^didis remo¬
tis, ni fi fimilitudinarie. Sed ex praedidis duobus fiunt me¬
talla eunda, &nihii eis adh^ret, nec eis coniungitnr, nec ea
trasmutat, ni.fi quod exiliis eft. Et fic de lure oportet nos ac¬
cipere Argentu viuum & Sulphur , jp lapidis noftri materia.
Ncc argentum viuum per fe folum,nec fulphur per fe foiu a-
liquod generat metalla , fed ex amboru coraiftione diueria
metalla diucrfimode procreantur , & mineralia muita.Ergo
ex arnboru comiftione materia noftra conftat eligenda. Sed
finale noftrum fecretumjcft excellentiffimum& maxime oc¬
cultum : Ex qua re minerali debeat fieri propinquius & vici¬
nius: Et hoc ipfum eligere IblHcite tenemur. Pono igitur, q.
clicratup materia noftra, primo ex vegetabilibus, vt iunt her-
ba:%rbores, fiue omne progrediens e terra.T uc oportet in-
, de prius fieri Argentum viuum, & fulphur per longam deco-
I dionem, a quibus, & a quorum operatione cxcufamur,cum
I nobis natura proponat Argenpura vmum & Sulphur. -Et
1 fi eligeremus exanimalibus, vtfunt fanguis humanus, capil-
I li, vrina, egeftio, oua gallinarum ,& omnia qua' e.t animali-^
I bus procedunt, oporteret etiam, cxipfis fieri argentum vi-
I uum & fulphur decoquendo , a quibus excufimur, vt prius.
^ ' EEe i * Sm
SPECV-LVM ALCHEM.
45^ O r i. V. X. T, .VX XX ^ V. XX X. X.X. ^
Sin eliceremus ex medijs mineralib. vt funt omnia genera
Magnefiarum , Marcliailtarum , T utiarum , Atramento¬
rum, feuvitriolorum, aluminum, Baurach, falium,&a-
liorum multorum , oporteret fimiliter , vt ex pra^didis,
arg. viuum inde fieri , & fulphur decoquendo , a quibus , vt
ab alijs priccedentibus excufamur. Et fi eligeremus aliquem
exfcptem Ipiritibus per fc, vtfo Ium argentum viuum, ant
fulpur folummodo , aut argentum viuum & vnum e duobus
fulphuribus,aut fulphur viuu,aut auripigmentu, aut arfeni-
cum citrinum, aut rubeum folum vel cbmpar, nequaquam
perficeremus; quia cum nunquam natura perficit aliquid,
fine amborum commiftione (jquali, nec nos, a quibus tUnc,
vt a prae didis argento viuo &fulphure, in fuana tura excu¬
famur. Finaliter, fi eligeremus ipfa, quodlibet ficutefi:,.o-
porteretnos commifeere fecudum debitam proportionem,-
quam humanum ignbrat ingenium , 8c poftmodum deco-
I quere ad 'coagulationem in lolidam manam.- Et idedexcu-:
.* famur a receptione amborum infua propria natura,; vide¬
licet argenti viui & fulphuris , cum ignoremus didarunt
i proportionem,& inueniamus corpora ih quibus inuenimus
I prcjdida proportionata,coagulata & coadunata debito mo-
' do. Hoc iecretum tene fecretius. Aurum eft corpus perfo-
dum & mafiulinum , finefuperfiuitate aliqua autdiminu-
tione. Et fi imperfeda fola liquefadione fibi commifta
perficeret, effet elixir ad rubeum. Argentum efi etiam^ cor-
p® fere perfedu[& femineum, q fi etiam imperfeda fere per¬
ficeret fola fufione vulgari , eflet elixir ad album , quod non
eft, nec eife poteft , quia folummodo perfeda funt. Quod fi
illa perfedio elfet commifeibilis imperfedis , non imperfe-
difm cumperfedfis perficeretur, fedpotius illorum perfe-
/,dio cuimpfedis diminueretur,&impeEficeretur.Sedfic(set
// j)lufqua perfeda, vel in duplo, vel in quadruplo, cetuplo, vel
/Vvltra, interim perficerent imperfeda. Er quia natura fempec'
. operatur fim pliciter: perfedjio in eis fimplex eft, & infepara-
; bilis , Sc in comifcibilis , nec arte ad opus abbreuiaiidu po-
neretur in lapide pro fermento , & redticeremr' tunc in pri-
ftinum , cum fumma volatilis fuperat fummam fixi. Et quia
aurum eft corpus perfedum ex argento viuo rubeo claro-
que, & ex tali fulphure , ideo non eligimus ipfum pro ma¬
teria lapidis ad Elixir rubeum , eo quod ita fimplicitd'
eft'
V . ROGERII BACkoN. 457
eft pcrfeilum , fine mundificatione iiigeniofa j Sc tam forti¬
ter direftiim , & codlum naturali caliditate, quod cum igne
noftro artificiali vix in aurum & argentum operari valeinus^
Et quamuis natura aliquid perficiat, tamen intrare mundis/ .
fieare, feu perficere,- ac purificare ignorat, quia fimpliciter o- /
peraturfiiper illud, quod habet. Q^re fi eligeremus aurum j
vpl argentum pro materia lapidis, vix aut difficulter inue- |
niremus ignem in eis agentem. Et licet non ignoremus i- ;
gnem, tarnen ad intimam fui mundificationem & perfeftio- !
pem peruenire non poflemus, propter fui fortiflimam com- ’
padionem, & compofitionem naturalem: quare excufamur
a receptione primi ad rubeum, feu fecudi ad album, cum in-
ueniarnus rem, vel corpus aliquod, ex tam mundo, vel mun¬
diore fulphure , & argento viuo,fuper quod natura parum, I
vel minimum efi: operata, quod cum igne noftro artificiali,
& experientia artis nc)ftra:,ad congruam fui decodionem,
mundificationem, &colorationem & fixationem cum inge-
niofo noftro opere , fuper hoc continuato , valeamus perue-1
nire. Eligenda eft ergo materia , iri qua ef^ argentum viuum)
mundum, purum, clarum, album, & rubeum , non ad com-\
plemen tum perdudum , fed commiftum aequaliter & pro- \
portionaliter , per modurn debitum cum fulphure tali, & in /
maflam folidam congelata, vt cum ingenio & prudentia no- \
ftxa, igneque noftro artificiali ad muudiciam fui infimam & /
ad iplSrum -puritatem peruenire poflimus , & talem efficere, /
quod ipfa poft operis complemetum fit millies ntillefies for- <
tior Sc profedior,quam ipfa corpora fimplicia caliditate na-/
turali decoda. Efto igitur prudens. Nani fi in capitulis/
meis fubtilis & ingeniofus fueris, in quibus manifeftaproJ
batioiie, & aperte materiam lapidis cognofeendam demon->
ftraui,guftabis illud delcdabile, fuper quod Philofbphorum /
intentio cadit tota.
De modo agendis ^ tgm moderando ^ ^ continuando,
c 4 p V T ly.
CRedo te inucnilTe , fi nou es duriffim^ ecruicis, & velo
ignorantiae totalite? perfufiis, vel infipientix , per ver¬
ba iam dida, certam Philofophorum materiam j
dis behedidi peritorum , fuper quam operatio Alcheraix eft
adhibenda, cum imperfeda conamur perficere , Schee cum
EEe 5 piiiS-
4^8 SPECVLVM ALCHEM,
plusquam perfedlis. Et cum nobis natura tradidit imperfcr
«a lolummodo cum perfedisj oportet nos plusquam perfi,
cere materiam in capitulis notam cum noftro opere & labo¬
re artaficiali.Erri ignoramus agendi modum^quid eft in cau-
la,quod non videmus qualiter natura qua; olim metalla per¬
fecit,- frequenter operatur:-Nonne videmus quod in mineris
per continuatam caliditatem,qus in montibus mineralium
clt, aqua; groffities in tantum decoquitur &inrpifi'atur, vc
nat per tempus argentum viuum?Et ex pinguedine terrte per
eandem decodionem &caliditatem generatur fulphur? Et
quod per illam caliditatem perfeueranter fuper ipfa conti¬
nuaram, expra;didis fecundum ipforum pmitatem & impu¬
ritatem , eunda generantur metalla ? Et quod natura tam
perfeda quam im perfe da eunda , fola decodione perficit,
nue facit metalla? O fiimia dementia , quid, vos, rogo, cogit
per aliena regimina melancholica & fantaftica velle perfice¬
re prardida ? Quemadmodum quidam dicit : V;e vobis qui
vultis fuperare naturam , & metalla plusquam perficere no¬
no regimine feu oper&orto ex capitpfitate veftra infenfata.
Et Deus natur* dedit viam linearem, fcilicet decodionem
continuam, & vos infipientes ipfam imitari fpernitis,vel i<r.
noratis. Item: Ignis & azot tibi fufficiunt. Alibique. Calor
omnia perficit. Et alibi. Coque, coque, coque, &non te ta;-
deat. Et ahbi. fiat ignis velf er blandus & mitis , qui per fin-
gulos dies lemper aequalis ardendo perduret, necinualefeat
Im aliter, fequetur maximum damnum.Et alibi. Patienter &
continue. Et alibi. Tere ipfum feptem vicibus. Et alibi.Scias
quod vnare, videlicet lapide, vna via,fcilicct coquendo,& v-
novafe totum magifterium terminatur. Et alibi. IgneV*ri-r
tur. Et alibi, fioc opus multum creationi hominis affimila-
tux.Sicut enim infans in principio lenioribus nutritur cibis,
ofhbus autem confortatis , femper fortioribus : fic & mam-
^erium iftud, primo indiget igne lento, quo femper in decC)-
dionis elfentia qualibet efi; agedum. Et quamuis femper lo-
(^uamur de igne lento , reuera tamen fentimus quod
^^cginiinepaulatim acvicilTim vfque
&dfiitem augmentandus & maioran-
dus eft ignis,
4J9
ROGERII BACHON.
Pe ^Hdiftate atquefornucif:
Gap. V.
TErminum , modumque agendi iam dctcrminauimus,
nunc de vafe ac fornace, qualiter & ex quibus fieri de¬
beant, audire licet. Cum natura naturali iVnein mi-
ncris-metalla decoquat, decodione illam fine vaft ad hoc a-
pto denegat. Et fi natura fedari proponimus in coquendo,
quare vafeius eflet reijciendu? Videamus ergo primo,qualiy
locus fit venerationis metallorum. Manifefte percipitur in
mineralium locis, quod in fqndo montis eft calor, xquahter
pcrdurans,cuius natura eft fempcr afccndere,qui inalceden-
do fempcr deficcat vbiq; & coagulat aqua Ipimoreleugiol-
iiorc in ventre, fcu venis terrq fiue montis abfcondita in aig.
viuum:Et fi illius loci pinguedo mineralis ex terra hmusmo^
di calefada fuit congregata in venis terrx, curnt per monte,
&eft fulphur. Et vt videre licet in venis prxdidis illius loci,
illud fulphur ex pinguedine terrx , vt prxtadaim eft, genera¬
tum, ohuiat etiam arg.viuo (vt etiam fcnptum eft) invenis
terrx, & aqux fpiflitudinem mineralis procreat.lbi o.
tem in montem xqualiter perdurantem , longo gcneiantu
tempore diuerfa metalla, fecundum oci diuerlitatem. In
minLalium vero locis inucnitur caliditas fempcr durans.
Ob hxc de iure nobis notandum conftat, ^ ""'n SoJ
externus eft vbique claufus in feipfo & lapideus,
exire valeret, nequaquam metalla procreaieiatur-Si e. g
luram habcmus„cceffet,lmoaoft .
num . ad inftat montium, non
cotinua promdem , ita $ rgnis .mpoStm. « ™
noiiiniieniat, &reuerbcrcccalotvas, mate j j.Upter
. Irnens m fe fitm.tet claufum. mod vas ‘«“'f ”
fecum patuo collo, devitfo, ,eldetcrraali<iua,natutam ll-
ue “ompadionem vitr. i-eprafcntatem,auus os cum taU^
opertorio, Jc bitumine debet elTc lignamm vel igl ,
g f cutrn mtnens calor immediate
am folphmis, «r arS.ntlvmi.c,u.atei;tamot.sm eteft^^-
que: fic immediate ignis tangere non
?eriam continens prxdicftorum , fed m
440 SPECVLVM ALCHEM.
Curius in triplici vafe eft coquendus , & quod vas de vitro fit
duriflimoj vel , quod melius eft, de terra naturam vitri poftit
dente.
Coloribus acctdenial'tbt0 ^ rjfentialibtts
tn opere apparenttbug,
C A p. VL
EXquifita lapidis materia, modum agendi certum co-
gnofccs, per queuj modum, per quod regimen lapis de¬
coquendo in coloribus diuerfis fajpius transmutatur.
Vnde quidam ait: Quot colores, tot nomina. Secundum di-
ucrfos colores in opere apparentes, per Philorophos eius no¬
mina varia,tafunt. Vnde in prima lapidis noftri operatione,
eft, putrefacftio appellata, & ifit lapis nofter niger. Vnde qui¬
dam dixit: Cum iqueneris ipfum nigrum, fcias quod in ni¬
gredine illa albedo occultata eft, &tunc oportet illam ex¬
trahere a fubriliflimailla nigredine eius. Poftvero putrefa¬
ctionem rubefeit, non rubedine vera, de quo quidam ait:
Sxpius rubefeit &; fatpius citrinefcit,& ftepius liquefcit,& fq-
pius coagulatur ante veram albedinem. Et feipfum etiam
dilToluit, feipfum coagulat , feipfura putrefacit , feipfum co¬
lorat , feipfum mortificat , feipfum viuificat , feipfum deni-
grat,fcipfum dealbat,feipfum rubore decorat cum albedine.
Fit etidm viridis, vnde alius ait : Coque eum donec natus vi-
pidis tibi appareat , & eft eius anima. Et alius. Scias quod in
viriditate anima illa dominatur. Apparet etiam ante albedi¬
nem color pauonis , vnde quidam fic ait : Scias quod omnes
colores qui in mundo funt, aut excogitari polfunt, appa¬
rent aiite albedinem, & deinde albedo fequitur vera, vnde
quidam ait: Cum autem purus decoquatur donec velutio-
culi pifeium elucefcat, eius vtilitas expedlanada erit, & tunc
lapis in rotunditatem eft congelatus. Alius aut^m ait : Cum
ftiueneris albedinem fiipercminentem in vafe, eftq certus
quod in albedine illa rubedo occultata eft ^ & tqnc oportet
te illam extrahere : yeruntamen coque ^ donec totum rube¬
um fiat. Eft enim inter veram albedinem veram rubedi-
nem , quidam cineritius color , de quo difitur : Poft albedi¬
nem errare non potes , nam augmeptando ignem ad cineri-
peruenies , de quo alius dicit : Ne ciniftem vihpendas ,
nam
R O G E R II B A C H O N. 445
nam Deus reddet tibi liquefadum. Et tunc vitimo Rex dia¬
demate rubeo coronatur^ N VTV DEI,
De Modo fTf^oijctendt medicinam fuperquod-
Ubet im^eff^iionim.
Gap. YII.
REi promilTar finem perfedlc corapleui , videlicet magi-
fterij magni , ad elixir excellenrifiimum rubeum & al¬
bum faciendum. Finaliter de modo proiedlionis, qu£c
operis eft complementum, & l^ticia defidcrata & expedfata,
tradfarenos oportet. Et rubeum quidem elixir, citrinatiu
infinitum, ac omnia metalla tranfinutatin aurum puriflir
mum. Album vero Elixir dealbat vfq; in infinitum , & quod¬
cunque metallum ducit ad albcdfiiem perfe£lam. Sed fcien-
dum eft , quod vnum metallum magis eft remotum a pcrfe-
(ftione quam aliud ; Et aliud propinquius alio , & vicinius.
Et quamuis quodlibet metallum per Elixir ad perfedionem
reducatur, tamen leuius, citius, & melius, &:perfe(ftius pro¬
pinqua reducuntur , quam multum remota, Et cum inueni-
amus metallum propinquum & vicinum perfeftioni , excu-
famur per ipfiim a multis remotis. vero metalla remota
& propinc|ua, & quod propinqui® & v^icinius perfedioni fit,
in capituli^ rneis , fi fapiens & ingeniofirs fueris , fatis aperte
iuuenies , & veraciter 'determinatum. Et prociddubio qui in
boc meo Speculo in tantum eft ingeniatus , quodfuaindu-
ftria iquenireffit materiam veram , bene fapit fuperquod
corpus ad perfpcftionem fif proijcienda medicina. Na!m pr^-
curfores iftius artis qui eam per fuam pliilofophiam inue.'.:,s-
runt, demonftrant digitis fatis manifefte viam linearam , &
denudatam cum dicunt: Natura naturam continet : Natura
naturam fuperat : Et natura obuians fua; natura: laetatur , &
in alienas tranfmutatur naturas. Et alibi, Omnefiinileap:!
plaudit fuo fimili , quia fimilitudo dicitur caiufa amicitiae, de
quo multi philofopni notabile fecretuna reliquerunt. Scias
quod anima corpus fuum cito ingreditur, quse cum corpore
alieno nullatenus coniungitur. Et alibi." Anima enim cito
corpus ingreditur fuum qnara fi cum alieno corpore con-
iungere ftatueris, incalfuna labofabis : Nam &ipfa vicinitas
magis eft lucida. Qu*^ eninu corpo^^ea , in regimine fiunt
corporea, &ecoauerfo , incorporea corporea , &: in comple-
E E c 5 mer^-
441 CORRECTQRIVM
mento totum corpujfit fpirituale fixum : 8c quia elixir illud
fpirituale euideter , fiue album j fiue rubeum vitra jiaturam
fiiam tam multum efi: prxparatum & dcdu^tiim , non eft
mirum, incommiscibile ell corpori, fupcr quo folum-
modo proijcitur liquofacTio. Graue eft etiam proijcerefu-
permillies millia & vitra, & illa in continenti penetrare &
jtransmutare. Quare vobis vnum Secretura magnum & oc¬
cultum iam tradam. CommiScenda eft pars vua cura mille
corporis vicinioris , & lioc totum includatur firmiter in
vaSe apto, Sc pone in Surno fixionis, primo cum igne lento,
jSc Semper augmentando ignem per tres dies , donec inSepa-
rabiliter fint coniunda. Et hoc eft opus trium dierum. T up
iterum &finaliter proijcienda eft pars qutelibet iftius vna
Super alias mille partes cuiuslibet corporis vicinioris. Eti^
ftud eft opus vniusdiei, fcuvniushorx, vel momenti. De
quo Semper eft laudandus Deus; nofter in aeter¬
num.
FINIS.
RICHARDI ANGLICI LR
eELLVS VTILISSIMVS n,jl
Xtjfiic^ccf, Cui titulum fecit, Cor-
redorium.
Prisfatto. Qjiomotio ars (mttetur naturam.
C A P V T I.
^ ^ omnis rerum emendatto illius rei naturam
I augmetet , cuius eft; Ideo in multis PhiloSopho.
, per artem emendatur natura, vitra
Suum motum, quem habuit in prim a forma.E?
tamen nulla res laborare poteft , nifi mediante natura, cum
}pla natura in arte occulte Si intrinSece laboret per artis ad^
miniftratiqnem : per hoc Sequitur , emendationem natur£e
Tirtutis efte augmentationem,-& artis laborem, illius rti
cmendattonem. Quoniam natura perficit Suum gradum,
quem naturaliter perficere pQteft,& illum pr^terir?nequic,
mh ip^a nacura impedita fuerit per artis impedimentum.
Quamms emm ars naturi non tranScendat, faciens notiam
natu-
R I C H. .A N G L I C I. 44}
naturam per fimplicem Inorem, tamen ars tranfcendit na¬
turam , quoad illam naturam , quam poteil proprie fubti-
liare. Et ideo dicitur: Ars imitatur naturam , non quod no-,
uam sedilicet , fed quod illius natura? virtutem fubciliet. Ad
haec incipit ars proiicere , vbi natura delicie , rubtilem natli-
ram in re inclufam detegerej & ipfam manifcftare. Cum na¬
tura generat metalla , tindluras generare nequit, quamuis
bene tmfturam in fe plenam occulte contineat. Vndephi-.
lofophus: Natura continet in fe, quibus indiget, & non per^
ficitur, nifi moneatur arte & operatione. Qj^re in noftro
opere ars non eft aliud, quam adiuuamen nacura:,quod pa¬
tet in multis artium operibus Laicorum : vbi natura pri^
mum producit lignum. Secundo , vftio ignis de ligno cincr
rem. Tertio ars de cinere vitrum. Et hoc totaliter intelli-
gendum eft. Si in cineribus ifta prima materia vitri occulta
nonfuildet, ars nequaquam vitrum inde produxilTet, aut
perfeciflet , fine natura praehabita. Et fic perpendes, quod ^
nullis rebus aliquid elici poteft, quod in iplis noiiexiftit:
ideo omnis Ipecies in fua ipecie , & omne genus in ftio ge¬
nere, & omnis natura in llia natura, naturaliter virtutis affe-
iftat augmentum , & fruitum affert iuxta naturam fuam, &
non in alia natura fibi contraria, cum omne feminatum
ftio femini correfpondeat , hoc dicimus quo ad generatio¬
nem. Non generatur ab homine, nili homo , nec ah aliquo
tali, nififimile libi, & quo ad naturam imitandam per aiv
tem , non facit hoc aliqua res limplieiter laborans per mL
nifterium nacuT^,niri per natur^ illius complexionemrquor
niamfi aliena natura peior introducitur, immediate ars
fimpliciter non imitatur naturam, fed illa: peiores natur:?
extranete inficiunt illam naturam, & ftatim non fit ex ea
quod fieri credebatur:quoniam omne peius laborans in ali,
qua re , nititur melius deftruere, & omne melius laborans
in aliqua rejiutitui* peius perficere. Et ideo vnicuiqucartiii,
ci natura imitari necelfe eft , & illius naturam cogno- ^
fcere , cuius rei naturam ars fua imitatur , a-
lioqui fatue per artem ipfe naturam
dignofeitur emendare.
1%^)
Stf*-
4 CORRECTORIVM
Studium fhtLofsfhtM. ejfe necejftrium dd hanc artem'.
C A p. II
STudium, (ecundum Dodpres, amouet ignorantiam, &
reducit humanum intelleduni ad veram fcientiam , &
cognjtionem cuiuslibet rei. Ergo in primis neceflfeell,
per ftudium huius faauis operis , fcientiam acquirere , &per
Philofpphica dicta ingenium acuere , cum in iphs fit cogni¬
ta via veritatis. Si ergo laborantes labore non defpexerint,
frudum inde prouenientem dulciter gudabuut. Qui vero
ftudere abhorruerint , laborando perpqndant in fuis cogita¬
tionibus, vtrum ars ipforum fit naturae imitatio, prarcipuc
illius rei , cuius naturam ars illorum emendare debet. Nam
pr^ter naturx imitationem impoffibile eftipfisfecreta phi-
lofophorum ad perfedum finem perpetrare : ficut ide his lo¬
quitur philofophus. Hi transeunt adpradicam , ficut afinus
ad foenunijnefciens ad quid porrigat roftrum , nifi in quan¬
tum fenfus exteriores , fineintellcdu, pervifiim &guftum
ad pabula deducunt. Sic ipfiafini fine veris principijs &ftu-
dijs fruduofis, ac naturarum cognitione, qu^runt perficere
opera naturae , & fecretum fecretiffirnu totius naturalis Phi-
lolophiae, ac opus optimum , quqd hominem ornat mori¬
bus, ditat benefitijs , auxiliatur pauperi, & corpus huma¬
num incolume conf2ruat,prjebens ei fanitatem. Etpoftea
fubditur de illius occultse natura: medicina: Et ideq omnes
huius artis beneficium diligentes , ftudijs infificre tenentur,
&exhbris veritatem exhaurire, & non e.x fabulis fidis &o-
peribusmendofis, cum h^cc ars nullatenus veraciter inue-
niatur ( quamuis hominibus multx fophifticationes appa¬
reant) nifi poft terminum ftudij Scphilofiophicorum dido-
rum cognitionem , feu per fcientis fidelem informationem
cum docetur. Qu,i enim in legendis libiis defes extiterit,in
pratparandis rebus promptus effe non poterit. & vitra , Non
bene poteft de leui pradica: airuefcere , cuius mens iq ftudijs
renuit defudarc.
principijs naturalthttf, C 4 p. 1 1 1.
Oij eft autem hajfitandum hanc artem habere vera prin¬
cipia naturalia , eam ipfa natura corpora metallica for¬
met m minera, quod patet per Ariftotelem 4.Meteoron,rbi
diftin-
RI C H. AN G L I C I.
445
diftinguit corpora mineralia in quatuor fpecies : In lapides,
in liquefadiua, in fulphura, & fales. & horum qusedam funt
rarsE fubftantiiE , & compolitionis debilis , & qua£dam fortis
fubftand^j& quaedam eorum dud;ilia,& quqda non. Et qu^
illorum rationes generationis fint, patit ibidem : ergo hic
non eft uecefle poni,
Jtnt partes mineralium, Gap. I V.
Dlftinguuntur autem corpora mineralia Ipecialiter ih
duas partes, Icilicet in partem metallicam , id eft, me¬
talla , qux originem ex Mercurio ducunt , vt aurum,
^gentum , cuprum , ftannum , plumbum , & ferrum , & di¬
cuntur mineralia maiora. Et in partem mineralem, qu^ ori¬
ginem cx Mercurio non ducurtt, vt fales, atramenta, alumi¬
na , vitriolum , arfenicum , auripigmentum , fulphur , & ft-
milia. & dicuntur mineralia minora ; funt tamen corpora
non metallica y cum manifeftum fit , quod maiora minera¬
lia, id eft, corpora metallica , originem habeant ex fulphure
& argento viuo , fecundum magis & minus depurato. E^
nunc ponam difFeientiam eorum generationis , & dicant
vnde originem habeant , quod tamen fufficienter patet ia
multis philofophorum lib.ris.
De Metallis, qua ortgirsem duCunt ex Mercutio in ginerii
t k pyr. V.
SVnrautemi dudibilia, omnia liquabilia metalla, qute'
originem ducunt ex Mercurio : nam materia eorum eft
fubftantia aquea , mifta cum fubftantia terrx , commi-
ftione forti, &non poteft vnumab altero feparari; quare
congelatur fubftantia aquea illius cum frigore magno poft
adlionem caloris, &ideo duiftibilia funt, & fabricabilia. Sed
non congelatur fola aqua , nift ficcitate,q alterauit aqueita^
tem & tcrreftreitatem,cUm in ipfis humor non eft nimis vn-^
ftuofus : nam congelatio eorum eft ex ficcitate terrCftri,
ideo non faciliter foluitur, nifiper adlionem caloris vehe¬
mentem in ipfis , fecundum quod funt fortius ac fortius co-^
mifta.
QtmmodQ metalla ex Mercurso fant, in fpecitf
Capvt. VI.
S.crum.
44^ CORRECT^ORIVlil
REmm natura omnium liquabilium genera j naturali¬
ter operata eft ex Mercurio, vel argento viuo, ScTui
liilphuris fubftantia, eo quod proprium eft argenti vi-
ui quod coagulatur ex vapore , ftcut ex calore lulphuris albi
vel rubei non vrentis. Vnde Ariftot. in 4 Met. Si fulphur al¬
bum non vrens fuerit, congelat Mercurium in argentum
bonum. Si fulphur purum cum rubore clarum , & in eo vis
igncitatis fimpliciter non vrentis, congelat Mercurium in
aurum purilTimum: quoniam omne ficcum naturaliter ebi¬
bit fuum humidum,vc in fuis partibus fit confumaratu.Vaff
por ergo fulphuris argentum' viuum coagulantis exfuafab-
ftantia ell terreus , fubtilis , aereuss, decodfus, &digeftusra
commiftione prim-afibivnita a codbione caloris. Poftea ele-
uata , decodia & digefta , donec habeat vim fulphureara
coagulandi Mercurium in corpora metallica , fecundumi
quo^d fulphur fuit hmplex , vel-adurens, quod perfedionem
vel imperfeftiortem in metallis caufat, vtpoftea apparebir.
Exemplum de his , quod ipforum prima materia lit-argen-
tum viuum : quoniam cum liquefit per calorem , conuerti-
tur in ipfum. Certum quippe eft, ipfa antea fuifle argentum
viuum , quia omnis res de eo, in quod refoluitur, eft: nam
glacies conuertitur in aquam , calore mediante, necefiari-
um eft ergo prius aquam glaciem fuifie.
Degeneratione fulphurU, Mercurij, ^ cjua ex eis oriantur
metalUy w gener att, ^ quomcd^ferfcila
ab tmferfeilis dtjftrant.
C A P. VII.
HIc notandum efi, quod fulphur prouenit cx pinguedi¬
ne terrae, in minera per temperatam decodlionem
infpilTata, quoufque induretur & ficca fiat. Er quum
indurata fuerit , Sulphur vocatur. Argentum vero viuum in
fua radice priiua, eft compofitunii ex terra alba , fubtili , ni¬
mium fulphurca j cum aqua clara fortiter admifta, &vnita
tali vni-one per minima , quoufque h umidum temperetur
a-ficco , & ficcum ab humido aequaliter , donec fiat fiibftan-:
tia vna , non quiefeens in fuperficie plana , nec adhtereac,
tangenti propter ficcitatem, qux alterauit aqueitatem in
ipfo. Eft autem homogeneumin natura, quia aut totum
xemanet in igne, Sifixilm, aut totum cuolat infumum,
' ■ quum
RlCH. ANGLtCI. 447
ouumlit incornbuftibile, & aereum , & hoc eft figntim per-
fecftionis; & ideo quum poftea de terra fiilphurea decurrit,
calefadlum fuperius afeendit. Vnde in fua natura eft , vt per
calorem fublimfetur. Veruiitamen continua {iiblimationeS
nimium fublimando depuratur, decoquitur, & incida¬
tur, ac per fulphur album & rubeum gradatim congelatur:
quod quidem fulphur dilfoluitur multoties , &c poftea con¬
gelat argentum viuum , & illius fublimatione inccratut
caloris atbione , donec vix in millibus annorum fucceiTiuc,
& operatione natura: in perfeftum metallum conceletur.
Etfic quidem ipfa natura invafis mineralibus, mediante
Calore operatur metalla. Iniftis ergo operibus naturam i-
mitari oportet quicunque vult medicinam perficere, ad im-
perfedlorum perfedliouem , licet ifta corpora differant in
compofitionc fua ab argento viuo , qua: ab eo generantur
eodem mode, quo ipfum fuerit pUrum vel impurum, &
fulphurc mundo vel immundo , fibi extraneo , vt didlum
cft. Si enim argentum viuum coagulatur a fulphure albo^
hon vrente, erit argentum. Si coagulatur ex fulphure puro,
in quo eft vis igneitatis , fimiliter non vrentis, erit aurum.
Si vero fulphur fuerit malum & debile , & Mercurius bona?
fubftantia:, conuertit ipfum in aes. Si vero argentum viuum
fuerit ^ordfum , terreum & imnuundum , & fulphur etiam
immundum, fostidu & terreum, &fixq fubftantiq,fit ex ipfo
ferrum , quod poftea non funditur. Stannum vero videtur
argentum viuum bonum habere, fulphur vero malum, non
bene miftum , & quafi non bene congelatum.Plunibum ve¬
ro habet argentum viuUm malum & groffum , mali faporis
& foetidum, ac debilis virtutis : vnde aflidueperighis vio¬
lentiam corrumpitur. Sic diffcrCit cOrpora metallica ab ar¬
gento viuo, fecundum quod ipfisineft fulphur extraneum^
vel adurens, vel fimplex. Et fic confideratur, qua: virtus fit
in ipfis. Cum enim multa quantitas fulphuris fit infe(ftio,&
inulta quantitas argenti viui in ipfis dignofeitur effe perfe¬
ctio , cUm fit incombuftibile &c aereum , quoniani fulphur
Comburit , & comburitur, & perfedrionem omni tempore
impedit. Ha:c fte verbo ad verbum funt Philofophorum di-
Cta fuper Ariftot.in 4. Meteof. Credendum eft autem, quod
jpforum Philofophorum veritas in aliquo mendacio nun¬
quam eft reperta. Sic faciens ars fcquitur viam naturx,
44« COR RECTOR IV M
quibus elici veritas poceft : nec eft credendum fabulis liffdis,
nec operibus mcndofis, ab opore naturae omnino extraneis,
vt dicitur : Qui credit in mendacium , & non fecretis Philo-
fophorum, perdit tempus cum opera, & labores.
i)eforrh^(ioni mtner altum, quk ortginem ex Mercurio
non ducunt. C A P. VIII.
S Vnt autem media mineralia fecunium quod didlum eft,
quae originem ex Mercurio non ducunt , id eft , ex Mer¬
curio propinquo, & debilis fubf!;antiae : &Korum qua¬
dam funt fales , quae liquefiunt humido faciliter , vt alumen
& chalcanthum, fal fimplex,& fal amnioniacus, fal petr^ la¬
pidis , & omnia genera faliurri. Et quaedam funt vniftuola,
nec liquefiunt folo humore faciliter, vt auripigmentum, ar-
fenicum , fulphur , & alia fulphurea. Nani aqueitas fulphu-
reorum eft conimifta cum terra vifeofa, commiftione forti
cum feruentia caloris , donec fada funt vridrtofa j & poftea
coagulata funt ex frigore. Atramenta vero cdmpofita furit
cx fale & fulphure , & lapidibus. Creditur in eis efte vis mi-i
neralis aliquorumdiquabilium, quae ex eis fiunt, vt chalcail-
thurri & colcotar j quae generatur ex maioribus grariis atra¬
menti, & non foluuntur, nifi foluatur falfedo ciim ipfis, qua:
eft in ipfo fulphure , & poftea congelatur in frigore j & iftud
iamaccipit vim mineralem, ab aliquibus corporibus natu¬
raliter in terra, quod accipit virri ferream erit rubetiiii , vel
terreum, colcotaf Q^od autem vim aereani accipit, ^ hoc
erit viride aeris, vel chalcanthum. Vride eft poflibile ifta dUo;
fcilicet colcotar & chalcanthum ab ipfo generati Quam-
uis autem omnia praedidba participent iri vi riiin^rafi cuni
metallis , tanien corpora metallica artificialiter ex ipfis fieri
iion poftunt,cum alterius fint naturae, & cum eis cx vna rria-
teria propinqua originem npn duxerint. Non tamen riegO;
«jiiin cum ipfis poftint metalla purgari aut diftolui, ac fopEi-
ftica forma per ea introduci, vt in ipfis errent homines: Pdc
teft quoque plunibi nigredO fiue immuridicia abstergi j vc-
runtamen plumbum femper manet pluiribuiri , quamuis vi¬
deatur argentum , & introducant in eo n ouas qualitates a-
lias, vt appereat argentum. Sic artifices etiam pofiurit facere'
congelationes per ea, id eft, ex Mercurio hurriidum extra¬
here eum rebus ficcis, vt videatur Mercurius coagulatus, fed
RICH. ANGLIcr.
' fta coagulatio eft pcffima •• Philofophorum autem coao-ula-
tiojuon humidura cxiccat, fed Mercurium fuaeradicahshu-
miditatisconfumptione coagulat. Audi. quid dicat Ariftote-
lcs;Sciancarcificcs AlchemiXjfpecics rerum transmutari noa
po/Te.fcd firaiiia illis facere pofllinc , & tingere rubcu eurino,
&albUm tingere colorerubeo, douccfiatmultum fimileau-
ro , vel argento, vt hi qui coniungunt ftannum , cuprum , &
, Mercuriu, & inde faciunt aufu fophifticum. Siccxpoliciopcr
minora mineralia np elt impoflibilis , aut vapor caloris, pon-
I deris etiam diminutio contrahac non flant, fed contra vc-
: irum aurum & argentum , quae nequaquam in natura & arte
I coheeduntur fieri, nifi reductione corporum in primam ma-
I teriam: fic fpecies rerum transmutari poflunt.vt poftcaAri-
: ftotclisfubdu : Sc hocnonfitper folamliquefaClionemjfcd
j per congelati Mcrcurij rcfolutionem , ciim admiftionefui
1 fpiritus corpus in Mercurium transformatur.
Degeneratione fulphuris ^ulgt,^ fm^ltcis^
. ' ^ Mercunj.
. C A P V T I X.
CVmiamdidiumfit, quodfulphurin met aliis eft impe¬
dimentum, nunc' pono differentiam in Mcrcurij gene¬
ratione &fulphuriSi quamvis cxvtraquc parte caufent
metallum, fcilicct Mercurius effeniialitcr , & fulphur ex parte
laccidentali, tamen illud fulphur adhuc eft duplex, viuu & adu-
;rens. Viuumcaufat metalla, quamvis vnum differt ab alio,
fecundum quod plus exiftit vifeofitate terrieinfeClura , cuiri
tamen fulphur fimplexviuum * caufans aurum &argenturai
non eft nifi vapor caliduiS & ficcuS , generatus ex purifli-
ma ficcitate terreftri , in quo omnibus modisprxdomina-
:tur ignis, Scillud dicitur elementum cum Mercurio inetallo-
ruin. Sed genefatio fulphuris vulgi differt a generatione
'Mercurij , vt diCtum eft , quod aqueitas fulphuris vulgi eft
;commifta cum tcrreftrcitate vifcofiffiroa, cum feruente calo-
ire, & fada funt vnduofa.Sic generatio Mcrcurij differt in
:pattcfecundaagcnerationcfulphurisiftius, cum fitgenera-
;tus ex terra fubtiliftirnajalbiffiinaifulphurea, cum limpidiffi-
m a aqua, quam terra paritadiniftionefortiflima,itaquodv-
:num'ab altero feparari non pofllt, don c non quiefeat in (u-
cpcrficic plana, nec adhaereat tangenti proptcrficcitatem tcr-
1«, quas alterat aqueitatem ratione fortis admiftionis, feid-;
Fff cocft
450 CORRECTORIVM
eo cft elementum cum fulphurc (implici omnium^Judibri. ^
lium. Vel proprie, fimilc eft aliquibus dudibilibas, & ideo
proprer concordiam aliquam iplorum generationum , com-
mirceturfulphur Mercurio, & vnum alterat aliudin natura.
Quare vnumquodque corpus mp^tallicum in fe fulphurcx-
prelTs habere dignofeirur & Mercurium. Cum liqucfcic calo¬
re mediante, apparet Mcrcurij fubftantia &rulphuris, maxi¬
me in colore & cute rubea fuperiusnacanic. Sed proprium >
naturaevniuseftadbaerenria alterius, cum vnum (incalro me¬
tallum generare non pofTrt. Et in quantum fulphur fit magis
fimpicx.in tantum magis gaudet & cohscrct Mercurio fim-
plicf ac mundo, vt fortius vnum cum alio coniungatur , & fic
tunc perfedtiora er ipfis generantur metalla.
Qmd impoj^tbile Jit mecha- mineralia artijicia- *
Itter fert metalla.
C AP V T X, -
SEd quia in praecedente capitulo determinatum crt ,mH
noramineraha arcificTaliternonpofTc fieri metalla.- ideo^
propter maiorem vcric item , reftat hoc fortius proban¬
dum. Primofic, Quia miuoramincraliadeprimamcEallo-
rumm3tcria,quaee{t Mercurius, non funtgenerata. Cum
aurem generatio eorum curo generatione Mcrcurij in primt)
differat in forma.& matcria.&compoficione.-ideoeciammc-
tallaficri non poffiintrquiavnius fpectei vnaeft materia pri¬
ma, &rpermaex quo generatur. Sed prima pais antecedentis
patet, quia minora mineralia non (unt fenerata ex Mcrcu-
rio,vt pater per AriftoteJem & Aaicenham. Ideo fideberenk
fieri metalla , oportcrcc quod prinio transirent in materiam
primani metallorum. Sed quia artificialiter id fieri nO poteft»
ideo metalla minime erunt. Sic fecunda pars antecedentis
fufficienter patet , vt declaratum eft in prieccdenti capitulo.
Secundo ad id^-m ; Quia minora mineralia principium arciS
artificialiter fieri n6n poftunc, quod eft Mercurins,ideoetiam
medium & finem non pertingunc,quae funt metallum &tin-
dlura.Confequcntia tcnct.-quia mutimentum in homine'
generationem, non poccftfien homo , nifi prius conuerfaicilc
in rperrria,& fic addito fuo fimili,nouus generatur honio. Sed
quia minora mineralia a metallis extraneae funt naturte,qua'-
fisrn aliqua vi minerali participent , tamen debilioris funt
viriu-
R I C H. A N G L I C I. 4^,
tictutis,& aduftibilia: ideo natura metallica de ipfis non gau¬
det, fcd ea refpiiit. Conlcruat auccin ea qus fuaenaturEBfunr,
Verbi gratia : Si miTccrentut aqua & terra , tunc fepa*
ranturab inuicein ,qiua terra pccic fundamentum , cum fit
grauis& (icca, aqua veto lupcrficiem. Etnequaquam arti-
hcialitcr lic poliunt coniungi , quodifle duse nfturre Hcnc
in vna natura coaiundim , quamvis aqua polTit abluere &
mundare terram. Sed quod ficcitas terrte artificialiter mu¬
tetur in hiimidum aqueam , credi impollibilcell, licet tcrr.i
madefiat aqua. Sic minora niioeralia polfunt coniungi cum
metallis, & ea purgare , &aliquomodo nouam formam in¬
troducere, fed cum iplis permanere , & illud immaturum ma¬
turare natura non concedit. Q^re fatui funt , qui tot &
tam diuerfa negotia , & fophifticaciones ad decipiendum ho-
mines adducunt, fcilicet res improporcionabiks, quae nec na¬
taram dant, nec eam recipiunt, fcilicct fccundiuas , tcftaso-
uorum, crines , fanguinem rufi hominis j bafilifcura, vermes,
herbas , flercus humanum ; & ficdcinfinitis generibus lltr-
coruiui volentes cutn pcllimis optima perficere, & naturae
defedum cum his adimplere. Sed quia in his naturalibus^
nec aliquatenus talium vnquam veram materiam imagi¬
nando lunt pcrfcrutati , volentes flcrcus feminare mete¬
re criticum, qUod fatis videtur impolTibile f vt dicicux, Qu®
feminauerit horno, haec & metet. Ergo fi ftercris feminat,
llercusinuenict. Quare non cft mirum, quod nullus in tali
IVercore perficit, cum fintdeluli , & omnes ipfis adhdiTentef.
Scminaigitur aurum & argentum i-vt afferant frudUmCum
labore tuo, mediante natura , quia ipfum habet, & cft
illud quod quaeris , & nulla alia res mundi : cum alia bt.
mnia fint fcecida , & naturee cedant per ignis afliduitatem, &
txamen. Sunt & aliqui Alchcmiftae in minoribus Tninera-
Jibus laborantcsylcilicet in quatuor fpirinbus,vt fulphurc vwl
gi& arfenico , auripigmento, &rdleammoniaco, volen*
tes ex his tindutas peificcrc ; fcd illud, minime facere pof-
funt , vt patet per diffinitionem naturae. Quia tingere noh
cft aliud, quam tingens tindum in naturam fuam transfor¬
mare , & fecum fine vlla feparatione permantre , docens
naturam prxliari contra ignem perfequentem: ScitajVtha^
tura tingentis &tindi concordent : verbi gratia, Siciaurb
Vcl argento tinxeris plumbum, vel ftannum j.vel aliquod tale,
FFf z quo^
4/1
C O RRE CT ORIV M
cjuod concordia in naturis, quia originem ex vtraquc parte ,
ex Mercurio duxerunt : & cum maturum immaturo coniun-
gitur, cum maturo perficietur in tali via. Sed cum ifti quatuor
Ipiritus fint alterius natura: cum metallis, vt fufficienter prius ;
didumcftddeo fi tingunt, tunc quaero i vtrum debeant con- >
ucrtere.vclconucrti. Si conuerti, tunc tinduranon eft,vc
prius patuit per eius diffinitionem : fi autem conuertcrcy
tunc lingendum coriucrtet in luam naturam, & haec cft ter¬
rena, naturae metallicx contraria : ideo tingendo metallum
facere non poteft. Q^od autem tingens tingendum con-
uertat in fuam naturam, probatur, quia omne generans na¬
turaliter generat fibi fimile, fed quia naturaquatuorfpiri-
tuuin generans, eft terrea, igitur generabit fibi fimile, quod
etiam erit terrea materia ficut ipfiim.Sic etiam omnem aliam
linituram fatuam , quae non inuenitur in proprietate metal¬
lica naturae, ddfpicias cum vijs alijs naturae extraneis , quia in
ipfis non cftaltud.aifi rerum confumpeio, temporis perditio
& laboris/cum omnia ifta apparenter fint metalla, & non exi-
ften^r, quae per minora mineralia, vel confimiliafuntprx-
parata.Et ergo ftultum eft,quaErcre in rc.quod antCa non fuic
in illa.ficut verum aurum& argentum in rebus foetidis & adu-
iti bilibus.
Dcdifferentiajulphurps^ulgt,^ Philo fofhorum
Jtmgltctf^non adurent U.
Gap. XI.
NVnc quaerendum cft de differentia fulphuris fimplicis
Philolophorura non adurentis, & fulphuris vulgi. Cum
philofophus generaliter loquatur : fulphur coagulat
Mercurium. VtrumomncfulphurMercijrium coagulet ? Di¬
cendum «ft quod non; Quja omne fulphur vulgi, fecundum
Philofophum,metallis eft contrarium.Iiem Auicenna : Non
intrat in magifterium noftrum , quia non cft ortum ab coi
cum fempet inficiat, denigrcr,& corrumpat, quocuoque mor
do per artificium praeparetur. Eft enim ipfuni ignis infciftua.
Ergofifigitut , fufionem impedit , nec cft potlibile corpori
coniungi, cuius exemplum cernitur in ferro, quod fulphur fi>-
atum,grofl'un(t, immundum in fe habere dignofeitur. Si vcio
calcinatur , in terream redit fubftantiam , vt puluis mortuus.
Et quomodo pofiet alijs metallis vitam infpirarc ? Habet
enim duplicem fupctfluitatcm , infiaramabilcm fubftai>-
R I C H. A N G L I C 1. 45 j
tiam , & terream foeculentiam. Igitur per hoc confidera ful-
phur vulgi, & non Philofophorura , cum fitignis fimplcx,vi-
uus , vilificans alia corpora mortua, & ea maturans, & ita
quod nacurx defcdlum fupplec, cumipfum fitper fefuper-
fluae maturitatis , fecundum quod in fua natura eft perfe-
dum & per artificium magis ac magis depuratum. Vnde ite¬
rum Auicenna : Tale fulphur non reperitur fuper terram,
nifi quantum exiftit in iftis duobus corporibus Sole & Luna.
In Sole autem perfccftius , quia magis eft digeftum &dcco-
ftum.Philofophi autem fubtilitet funtimaginati.quomodo
exiftis corporibus perfedioribus lulphura illa elici pofient,
& iplbrum qualitates melius purgari per artem , vt hoc fieret
in arte mediante natura, quod antea in ipfis non apparuit,
quamvis plenarie occulte habuerint. Et hoc nequaquam
fieri concedunt fine corporis folutionc , & in primam ma¬
teriam redudione , quod eft argentum viuuin , ex quo fada
funt ab initio , & hoc finevlla adraiftione rctum extranea¬
rum, cum extraneae na turai lapidem nofttum non emendent;
quoniam nihil conuenic rei , nifiquod propinquius eft ei,
(Cum fit medicina rimplicis,acmincralis naturae, ex aqua Mer¬
curiali produda,in qua aurum & argentum prius funt foluta.
Verbi gratiaiSiin fimplici aqua congelata glacies^ cxniue
creauit viptus , iu ca loluitur per caloieni , & reditio primam
fubftantiam aqiieara , & fic aqua tingitur ex virtute, quae oc¬
culta fuit in glacie. Siautem glacies non rcfoliiitur per calo- /
rem in aquam, non coniungicur aqpae , in qua iacet, nec illa v
aquam tingit fua virtute , quae in ea ante coagulata fuit ex 1
parte fpederum. Sic eodem modo, fi corpus non rclolueris j
in Mercurium per Mercarium , occultam virtutem ex eo ha- /
bete non potes, puta, fulphur digeftum, & decodum per opus ,
natur* in mincra.Siclapiscft vnas,vna medicina, quae fccun- j
dum phiiofophos dicitur Rebis , id eft ex bina re , fcilicctex
corpore &fpiticu albo vel rubeo , jn quo multi fatui erraue-l
runtjdiuerfimodecxponcntcs illud; j
Eff Rebts tn dt^ts norma
Ideft,du*res,&:haBdu*rcs funtvnares , ideftaqua con-
iunda corpori , qua corpus foluitur in fpiritum, id eft ini¬
quam mineralem cx qua fadum eft ab initio; & fic ex corpore
& fpiritu fit vna aqua mineralis, qu* dicitur clixir , id eft , fer-
mcntum;quia tunc aqua &lpiruuseft vna res, exquafit tin*
^ PFf , , dut»
4;4
CORRECTORIVM
dtura & medicina omnium corporum purgandorum > quod
mukisfatu.tvideturimpofTibilc.Igiturcxvnarc.quqcftaqlJs^
corporisj&rpsricus.medicinapcrficiiur.Vnde Yerfus:
HAcfalIft multos fua. per problemata. flultos.
^rs ^nampofett rem.,<juam qut^ts btne nofett.
Hanc optant plura remores fic e fi tamen ^na-
Jllt non firntlu prAejl.preao puocjue <islts ,
Nec contemnenda, nam per fiat (Ua (iupenda.
HanctufixaredubeSy ^ m (_pn e domare:
Stcepuod &-afctndat rurjiu ad infima tendat.
D,Pf.. rem captam^perremprtua hanc fatis aptam^
Leniter extraftam ftcmafjamionterefailam,
H ac non fefiinstfed temporis ordtne jiat.
Icem alij verfus,quod corpus grolFum fiat fpiritus fubtilis^
id eft fixum vola: ile: & e conuerlo, volatile fitfixura*
.Affer a res lenis puoipue fit <bafis tn amoenis,
dum calcatur, tamen a doflis adamatur.
Alij verfus, quod viceverfa fitfixum.
j Sed dumfixatur haeres,^ tn igne domatur .
j Hanc tegit ^mbrafua^rerum fubfiantta quinta.
f Ideftfermccum rccundum,qualiterinccpiRi , taliter finiai
' cum fermento Al'j verfus de InccrationC)CUm funditur, tunc
omnia cum eo fiinduntur.
. Omnia comungit fi finditur, omnia fundit.
Et fequuntur plures verfus fecundum Albertum, ad quos
remitto ftudiofbs.Et fic eipofui tibi quid fu Rcbis, & clixir,&
: Medicina, & vnde dicantur, & qu.^ fit aqua Philolophorum,
cx qua viua fiunt elcn^nca poflea , & e conucifovnum fiant.
Verfus,
Quatuor ex ^nofiurit^t^ ojuatuor ‘^numy
Hacfuntfecreta ,fic gaudebis fine meta.
; Etfifecundum Pliilolophos lubemus naturam fulphuri?
&Mercurij fuper terram, cxquibusauru& argentum fadtum
cft lub terra. Ex his didis videtur , quomodo ars imitatur na¬
turam, & per nullum alium modum.
f» odo fuiphur album ^ rubeum exijlat
Luna ^ Sole.
c A p. X I r.
Vm fit didura , quod fulphur Philofophorum rubeum,
«iftfltiaSolc , maiorem digeftionem & fulphur
album
RIGH. ANGLICL 4J5
alhum in Luna per minorcai djgeftioocm. ^ Vnde Phi-
lofophus : Citnnatio non clV aliud c|U3m completa dige-
ftio/ N am calor agens in hnmidnm , prinao generat nigredi¬
nem, &agcsin llccum generat albedinem , quam albedinem
ignis tranfeendir, agens in eo , purilTImam ,eitrinitatcm cau-
far.Et bsec omnia in plumbi calcinat.oneattendi poliunt. Et¬
iam dicit Philofophus; quod iam adiu vnuoiquodquc per-
fcdorum corporum luuin ftdphur bonum cum Mercurie»
contineat, fctlicct aurum auieum , & argentum argenteum.
Ideo fulphur album per pitrini tarem fit aureum, eo quod fui-,
phur rubeum, ii cfi; ignisfiibftantia eff ibi , quUiocalbuni
plusdigeirit.&ficfulphuralburn&rubeum ex vtraque paue
cxiftu in Sole. C^aie ignis eaiiimmaeius pcifcaio, vyn
igne generati. Et ideo amicabi liter congaudet natura fuaa
ignea naturx. Vnde quaeritur ; Vttum aliquae res extranea:
hoc in corporibus podint c3u(arc?Cum ars non fit aliud, me¬
diante natura , mii codfio & digcftio ilPus naturae perfirn-
plicero laborem. Verbi gratia. De mane cum (utrexi, & vi¬
deo vrinam meam albam , luHico mcnmVisparumdormi-
uifTe, repono Igitur mc ad dormitndiim , & accepto fomno,
vrinafit cicrjna, & hocnullo alio modo fit , nif^per digeftio-
Dcm calorisnacuralis in me exiftentis. Sic fequere narurain
per artem fimilrter decoquendo, degerendo & maturando,
&fubtiliando , cum iam addu contineat natura inleignein
naturalem, quo maturatur, hunc aliae res noii habent, & cum
dare non pofllint. In Luna vero, non cft , nifi fulphur lim-
plex album, non tanrumdigcftui:a ficyt rubeum, cuna non Iic
nigredine priuatura per artioncm caloris , qnena in le natu^
ralitcr continet,fcd ignis fpccies eft obteaa,& occnlta,agen5
tam in arte, quam in natura , &eco.nuerro,Etidcononen;
inapoffibilc , quod ars , mediante natura . hoc plus digerat
& pcrhciac ,cnm n,atnra,litct natura appetat perficere : Icd per
fe. non poteft , nihiuuctur arte ^ opcTationc : quamvis ilti
labores , vt credo , non perueniant ad hominem durxeerT
uicis. Ou-ia boni labpratorcs raro inucniunturiEt ideo non
fit verum argentam & aurum , n.fi fiat itadigeftutn & nc-
codum.vel vt medicina , cum qua tingicur , & in melius nic-
Jioratur peius. Quia omnium Phdofophorum intentio fi.
cum meliori pcius peificcre. Quod fatui
guQtiquia cu peiori melius perficere nuuntvi..r.& hoc quarunt
45« CORRECTORIVM
in re, quod nunquam fuit in illa , fcilicct aurum & argcntun^
in ftcrcoribus,& in rebus aduftibilibus , & hoc faciunt fophir
flicc,vt appareant hominibus vera, vt didlum eft prius.
Qmdtn altis corporthm agris, non efl ^ttle hoc fitl-
fhitr quarere^ettm in fp/is non (it.
C A P V T XIII.
QVatri vero non immerito poteft,vtrum in alijs aegri^
corporibus, hocfulphur, fcilicct album &rubeum,a4
Mercurium tingendum elici poflit? Dico quod non.
Quia prius didtuna eft, quod in ipfis non eft aliqua materia
maioris tcmpcrantiae,& minoris fiecis , quam in iftis duobus
corporibus.quibusinfunt radij tingentes > quibus vti poliis
ad<ingendum , fedeurn alijs non tinges, cum prius didum
fit , quod infc contineant fulphur foetidum &aduftibilc,&
uouvirtualisnaturatjlicuc in iftis, cum omnis ars non valeat
nili prathabita natura, quamfequatur, Pofles tamen purga¬
re metalla imperfedla cum minoribus mineralibus , & cum
purgata cfrent,non haberent auream vel argenteam naturam
in fe,quiadeco(ftio vel digeftio aurea non fuit in cis, licutin
iftis duobus corporibus nec fulphur ita maturum, & ideo ipfis;
irnmaturisfuccurrcndum eft cum maturo , vt maturentur.
Igiturnon tingunt, fed tinguntur, quia timftura auri vel ar¬
genti, in ipfis habet proportionabilem naturam, quia cum cis
originem ex Mercurio duxerunr.Ex ijs manifeftc patet, quod
minora mineralia tingere non polTunt. Quia fi corpora im¬
perfecta metallica, qute conuenmnt cum auro & argento en
parte Mercuri] tingere non poftlinr , nec naturam auream fi-
uc argenteam infundere , quomodo tandem illa facere pof-
fcnt.quaznon conueniunt in aliquanatura cum eis ? &idco
non eft tingendum, ni fi cum illis,quibusincft virtus tingendi.
Tinge ergo cum auro &argcnro , quia aurum aurcum,& ar¬
gentum argenteum tribuit colorem & naturam. Quare O'
mnia alia defpicias, cum ipfis nullus fruCfus fit, fed folumrc-
xura perditio, nec non temporis & laboris.
Quodaarum cm et infirmitates , ^ alia cor¬
pora metaUtca.
C A P. XIV.
CVm autem jnter vulgares & diCtos Philofophos au¬
rum famam teneat, quod in prima dispofitionc ma¬
nens, lepra curet, & plures alias virtutes habeat, hoc non
eft
R I C H. A N G L I C I. 4??
«ftnifi propter completam cius digeftionem, quia excellen¬
tia ignis in eo agens omnes malos humores confumit in cor¬
poribus xgris exiftentes» tam in calidis quam in frigidis cau-
hs. Sed hoc argentum facere non poteft, quia tantam fuper-
fluitatem ignis non habet, & tantum non eft digeftum, & co-
dtum naturali maturitate. Tamen jfto nonobftanteigncita-
tem in fc occulte & virtualiter habet, fcd non ita plene, quia
adhuc ignis non vincitalias qualitates elementares ficut in
auro. Et ideo argentum infua prima difpofitionc manens,
non curat lepram Ita poteter, nili prius per artem digeratur,
quoufqjhabeatfuromosgradusauri , &cmnc maturitatem.
Quare alia £Cgra cprpora rnctallica, minus curant infirmita¬
tes, leeundum quod magis difFcrur^tin perfedione & matu-
ritateabeis. Aliud minus, aliud magis differt, & fecundum
hoc minus curant, quod eft ex defcdlu fulphuris in fecfti, foeti¬
di & vrentisjcx quo in genere coagulationis fada funt ab ini¬
tio, & ideo non curant, cum ignis in ipfisita infc£i:usfit,elc-
meraribus faecibus, &vrcs, cum admift^one aliarum clemeii-'
parium qualitatum.
Nunc ad propofitionem primam virtutis auri curantis.
Cum autem tanti vigoris fit promulgatum ,& hoc in prima
fua dirpofitione manes:Qu.id eft mirum, fi in medicinam (fic¬
ut expertum eft) per arcis minifterium fcquentis natura redi-
gatur?& cius virtus fubcilieturper digcftioncrpdecodionis,
& qualitatu purgandarfi.q? plurcs ac infinitas', fcu omnes ae¬
gritudines tunefiabeat curare?Qii°‘^P^^^^P^^^'^”°^'^'^‘^’
Nouauilla expertiftimum mcdicu huius fummi operis, qui
Dominum Apoftolicu, Dominum Innoccntiu a pefte incu¬
rabili eu hac medicina^ tin(ft:u,& opere naturte per artis mi¬
nifterium, no eft aurum, aut argentu vulgi, quoniam additur
cis additio magna, in proffperitatibus multarum vtiUtacum,
ad omnem argritudinc cuiuslibet generis cxpclledam* Et no-
minanterhas allignauic virtutes.Defcne facit iuucne,&fcnc
reuirefeere facie naturam, conferuat fanitatem, roborat in¬
firmitatem, omnem corporis expellit ^gritudinem, venenum
declinat a corde, arterias humedtat , liuidam immunditiem
apulmonediffoluit, vulneratum confolidat, fanguine mun-
dificar, lapidem frangit, contenta in fpiritualibus purgat, fi
caput reuma icum eft, purgat a fluxu, ftomachara in calore
naturali confortat. Et fi argritudo fuerit vuius mcnlis, fanat
EFf j eam
45» CORRECTORIVM
caminvnodic vel hora: fi vero «grirudo fuerit vnius anni,
fanat eam iu o6lo diebus: fi vero morbu> fuerit antiquus lo¬
go tempore , cum a!'js medicinis incurabiiis, fanat eam in
dimidio menfe. O fv lix fcjentiacani fci?nte. Q^re non im¬
merito hxc medicina fupec omnes alias medicorum medi-
cinascfl: quaerenda , quia qiii habet eam , incomparabilem
liabetthe(autam,&in falubri conftellatione natus eld,in hoc
feculo diucs, diuitijs infinitis ruperrfges& principes huius
fcculi. Qo^is non diligeret talia, qux fanum longtuum fc
vtencem, (upra omnes medicorum medicinas conferuant?
cum ipfiim d'tent, & alios non depauperenr. Hxc lunt bo¬
na iufta coram Deo Sthominibus, non pervfuram acquifita,
feu fraude & deceptione mendacium , ac per mercimonia in
deceptionem plurimorum, vt in omnium aliorum bono¬
rum acquificione.' quia hxc ars cft fpeciale donum Dei, vc
dicitur; Labores manuum tuarum quia manducabis , beatus
cSi & bene tibi erit. Sed e contrario , ait beatus Auguldinus
ad omnes alios Althemiftas, qui homines (bphifticationi-
bus deludunt: Vosdecepcorc«:eftis, & fententia excommur
nicacioiiisaggrauati , cum yefira opera , elementa falfa fint
&raala. Et excludens fcu faluans artifjces naturam imitanr
tci, quamuis pauci huius arris veritatem fummp cognofccre
valeant, vtfupraad ptopofitum didum eftdc virtute huius
medicinx, Sic trufftcores in ftercorc aurum & argentum
quxreqtes in libris ipfnum proprijs, quos & ipfi proprip
compolaerunc , &ipfos tamen compofuilfc Philofophos tc-
ilantur, quod veritas non tcflarur, quoniam veritatem po-
fuerunt:Quum veritas Philofophorum ( vt di^um eft ab alir
quo) in forma mcndacij noa cernitur vnquam fuifle repccta,
^d femper naturae motum & modum imitantur. Siccnini
inlibnsvcftrisfcribitisinarte Alcheraiar. Caucas tibi abor
dote cius, ne tcinrerficiat. £ccequaiismcdicina,quacquum
viuificare deberet, monem inducit. Quare hoc nonclt mi.
rum, quod fit res toxicatiiia , cum antea ex ftcrconbus & vc.
nenofis receptis fit cpmpofita. Videte fatui, quomodovc-
itra opera differant ab operibus naturae. Q^are tantum fa.
figammi in huiusmodi rebus altis, ad qux pcrucnirc non
poteritis taliter laborando? nili miraculofc fieret contra na-
lurarn.vt accidit beato loanni, quidc virgis fecit aurum &
argentum, confifusin potentia Del, &dearcna nearis Iapides
pcc-
R,I C H. A N G L I G I. 4/JI
prcciofos. Dico c|im vobis, qualis cft medicina, talefic & au¬
rum & argentum. Cum merdam feminaueritis, merdam me¬
tere vifielhs, & apparentias rophifticationum. Reuertamini
fratres ad viam veritatis , qui eam ignoratis, quoniam pm-
ptcrvofmctiprosconfulo Idudere &laborare,(apientum diaa,
reuoluendo, exquibus vetitas ebei poteft : dc non caluaUtcr,,
aut temercopera accedite, perhoc q? fcnbicut. Recipe hoc vcl
illud, id cft merdam , & fac ftercus. Scuate quod haec ars a
Fhilofophisocculrc tradita eft propter cius nobilitatem ,
non aftirartecam in foro elic venalem, aut vendendam & e-
mendara, ficut libri veltri multarum falfuatu cbtinent.
emit, alter vendit, difcasmihi merda, & ego tc docebo fttr-
cus. Sic pcrmcidatus alium perroerdat, &; omnis mundus ex-
iftitquaiipcrmerdatus.Volentes ergo alios ditarc,vos ipli in¬
finitis paupertatibus cftislubicdi.Fratres teueriimini, cum
Sapietia cognbfcat vos errare cum libris vf ftiis. Philolopho-
rum vero libros perlegite, & perledos repetite. Si autem re¬
petitos non intellexeritis, non Dodores,feu Philolophosic-:
prehendatis, fcd vcftrtE jgnorantiae c. lummain reddatis.
duo f Articuler t a tantum Jint ^era in hac
rum^rtmumeji t!t Mertuuo»
Gap. XV.
PRimum vniuerraliteromnibusintuentibus, ad quas pr^^f
fentes perucncrint , declaro, quodin tonus huius artis
feric,non funtinTiduo particnlatia , quae particularitec
pcrficiunturfecundum Philofophos & natura. Qunmuis de¬
ceptores infinitas fophiliicationes.dealbationes , & rubifica *
tiones faciant, quib. fideles deluduntur Primum particulare,
tam albo, quaiu rubco,exilfit in Mercatio, fine adminiftta*
tionc medicinae pcrfcdx, licet corpus, cum quo perficitur, m
feip(iujtinduramconiineatparticularitcr,fimoueaturarte
& operatione, veluti natura requirit, Primum quodin natura
particulariter exvtraq; fpccic perficitur , cft cum Meteunus
fit prima materia omnium metallorum, compofitus extern
ra alba nimium fulphurca & aqua clara , & ideo albedo tciraB
transparcat limpiditatcra aqutc, & fit color in eo albiUinrus*
vt docet experietia, & hic fit ima tur as, poflibilc cft ex eo fieri
Sole & Luna. VridcPhilofophusiAdmifccamralijs corponb.
mctalUtis, quia fune de materia eius, & ipfa generata fune
* ab ta
4^0 CORRECTORIVM
abco,&idco per arrificiufn illud fibi poteft mittere digcftam
naturam in eum ,vt cum eis perficiatur; Etfic quibus com¬
plebitur metallis fit finailis ipfis , fine aliqua admiftione ex¬
tranea, cum fimpliciter natura congaudeat fupe natura:, & n5
per aliud medium extraneum, Ccilicec cum Sole Spl, cum Lu-
naLuna,cum Venere Venus, & ficdcrabjs, quiavnumquodq}
mittit in illum vim fuam , etiam quia continet in le fulphur
(uum bonum immaturum, quod per artem maturatur. Qua^
xe alia metalla fic coagulata &infeba per fulphur particula¬
riter, ficutipfum Sol & Luna fieri non poflunt. Prima ratio
cft- Si enim corpora imperfeba metallica transformarentur
& admifeerentur cum Sole &Luna, tunc ipforum Mercurius
haberet illud in fcprschabitum fulphur malum: &fi purga¬
rentur, adhucin tantu purgari no potjTent, quod reduceretur
in Mcrcuriu, ficutaiitc talem fiiperfiuitatcm, neccriara pof-
fet corpus perfebu in eo diflolui. Et cum in eo dilPolui non
poflet, naturis cxvtraq;partcferatis,vnumquodqiin exaimi-
nationeab altcrofcpararcturexquo non haberet in fe natu¬
ram pfebam occultate, ciimqua folutioncsproprips ipforii
perficere pofient.qiediante arte, vt^lia corpora pcrfebafub-
ucnirene cura natur^ fua, qux naturaliter eft perfeba, Secun¬
da ratio: Siinfoluta adiungerentur petfebis corporibus, mi¬
nus aurum & argentum fieri pofiencjcum naturaliter per c6-
gclationem ex veraque parte fiaturas eorum ferata: fine: &
cum non fit meduim aperiens illas noturas , nec Vna vis in a-
liam coniuugipollit naturali coniunbionc, nec micti, jta vc
ircdcanc tn Mercurium , ex quo ex vtraque parte originem
duxcrunr:ldeoperafpcricatcm ignis ab inuicem feparantur,
fcilicct percombultionem naturae tmpcrfebx, & perrefifte-
tiam naturar perfebae, vebene cernitur. Sed cum coniunge-
rc volucris, facias medium per Mcrcuriu,q,diflbluit & aperit
naturas, vt fimpliciter vnu poflit transire in aliud, & perfeba
vim 'nitteremimperfebum, vt fecum perficiatur. Er hi fune
labores viae particularis, quib aurum & argentu fieri poteft^
fed vniuerfaliter non.Nota. Mercaid.u« crudus diflToluit cqr-
pora,&ccducit eain prima matcriaai,fi:dMercuriuscorporu
hoc facere tiG potcft.En: eiiim propter cruditate fui fulphatis,
quod in primahabuit alba terra, ex qua cum aqua clara fab*
cft ab iiutio,quiaillud crudum femper appetit corrodere, q»
fuae naturae vicinius eft.primo aurum, fecundo argentum , ac
R I C H. A N G L I C I. 4^^
ficdccaetcris. Quare alter Mercurius corporu fic facere noa
potcftjcjuia pet congelatione illud crudum fulphur , ^ antea
fuit in illo^eit alterarum in natura, & ideo non corrodit ficuc
primum.necfcratum aperit, & ideo vna vis non mittitur ia
aliam, fcd vnumquodqj manet per fcjquarauis confluduali-
ter fint coniunda, fecundo naturaliter ex vtraq; parte iunt fe-
tata. Q^arcin cxamjaatione,& per afperitate ignis imperfe-
^lum comburitur, cu vnd natura alteri fuccurrere non pollir.
Sed cu arg.viu. crudu hoc facere pofTu/fi^ilicct naturas leratas
aperire, vtvnaquaeque res fuse naturx vicmrelit adiuuamen:
ideo ii dillblucrit argentum iuueniet argenteam naturam, &
fi aurum, inuenict auream naturam, fi plumbum plumbeam,
& (icdealijs.per ipforu fulphur congclatur,YC dicit Philofo-
phus,& fimile fit ilhs. Si vero ifta corpora quae fuam naturam,
participant, fcilicec imperfcdia non poliunt ipfum perficere,
minimi iftaiqu^iu* naturi nonfunt, necin minerali cum
co participant, ficut tu quitis in multis fteteoribus. Ec id¬
eo cft particulariter pofiibile exeo ficti argentum & aurum,
,&in alijs corporibus non,vt audiuifti. Nota; Duplex cft
-folutio corporum in Mercurium, Per Mercurium fcilicec
in Mercurium , & in aquam Mercurialem. Prima folutio
requiricurad particularia , fecunda ad vniuerfalia. Prima
folutio corporum in Mercurium , non eit aliudnifi congela¬
ti refolutio, id cft, quod pccfolamfolutionem feracum ape¬
ritur, propter ingreftum vnius naturae in aliam ,& ifta rdfo-
lutio cft in particularibus. Secunda folutio cft in aquam
Mercurialem, &haec cft in vniuerfalibus : & ifta non fit per
folam folutionem fulphuris immaturi in Mercurium, fcd
per putrefadionem corporis &ipiricus in calido Schumido.
Cum putrefacio omnium rerum natura ad inuicem ligata-
fum, fitfolutio &lcparatio,&ficfeparcnrur partes adinui-
Cem ligata:, vt vnaquarquepars feparctur ab alia. Et hoc fic
per folutionem elementorum, qui in generatione Mercu¬
ri] furit connexa, fcilicec aqui & tcm. Et eaedem partes cura
purgati fuerint in natura per conuerfionem coniunguntur,
& plus fe diligunt propter ipforum mundificationcm quam
antca.quamuisifta feparatio ficrinon poftitin corporibus,
riifipcrfpiritura. Et fic ars transcendit naturam m vna via,
quod artificialia fubito fiunt,cum tamen naturalia ante pto-
Pixefada fuerint. Non credas quod fint elementa vulgaria,^
ficri&
CORRECTORIVM
ficutaqua nubis, & confimilia: fed humidura a»^ua,
dum tcrra> calidum acr,(iccum ignisiEc fic fune i n nacuris re¬
rum clcmenEataram> cum nequaquaarspoflic partes icana-
turalircrfeparare, quod firaplicicer in elementa fecundum
quodfuerinc,transmutencor, cum primo natura mucauitv-
nam qualitatem in aliam. Taliter ars bcncrcparare poteft, vc
li umidum a ficco, frigidum acalido feparctur. Sed tamc vna
qualitas adhuc de, naturali coinmiftione po/Iidet naturam
alteriusin aliqua parce, per hocpofldnt per arcem viceuerfa
- coniiingi, ficutdiddalunt. Sienim vna qualitasnon partici¬
paret naturam alterius, fcihcet aqua naturam tcrrieinfrim-
ditate,& aer aqucK ia humiditate,& fic de caeceris: tunc feque-
retyr,quodnaturalcopuseflet totaliter dcftriwflum, cu (im-
plicia elfent elementa, heut antea fuerunt ante Mcrcui li ae-
iicrationem, &arsdeflruxilfet naturam a capite incipiens,
fcilicet ab anro& argento, vfquc ad primum, id eft.argentui-n
viuum:& vitra ifta principia ad fimplicia elementa, fccundu
quod antea fuerunt ance Meicurij generationem , quod ta¬
men ita remote in arte eft impoflibile. Etfi clfet pollibile,'
tunc fequcrctur,quod de nouo extra primam materia, Mer*
curij fcilicet me:allorum, ars componf-rec elementa, & vicc-
uerfa generaret Mercurium, ficut deftiuxiflet, quodeiiim-
polfibilcartificialiccifieri.Scdbcnears dtftruica capite vfqr
ad pedes, id eff, Mercurium a pedibus tcdiHcans vfqucadcal-
puc,infubtiliori forma naturalisfubftaciar, quim antea fuit.
Sicdiuidanturfpccics rerum, eum in aliam formam trans-
murantur, quam antea fuerunt, quod dicit Aiiftocelcs: Sciat
artifices Alchemi^.rpccicsrerumtransinutarinopoire, quod
veram eft, vtipfe confirmat, nifiin primam materiana con-
uerranturfid eifin argentum viuum, &vlaa hoc non confli-
lo, cum fieri fit impolfibilc.
Deficundop ‘triiculart .quodejjjn Luna.
Cap. X V i.
QVurnfupcrins d dium fit, quod Luna contineat in (c
Iulphuralbum,ficutaiitum.cum ignis fpecies fub al-
, ^ dic.idco omne argetum eft pofli-
bileficriaurum.vtdicitPhijofophus.Noncftauru quod no
prius fuerit argentum, Sicargentu carinet in fc aliquas qua¬
litas indigeftas,quaepofluntab co purgari, ita quod ner ar-
,tcm particulariter transeat in Mercurium fixum, id eft, in
vici^
R I C H. A N G L I C 1.
vicinidimam naturam auri , quia tunc omne illuc! continet
in re,quo(l & aurum, per appofitionem (ulphuris rubeiPhi-
lofophoium, per hoc plus digeritur, dccnrinatio ineo cau-
fatur in adiilodVione corpori', perfefti, eum fuernt fimpHci-
ter vniusnacut.if. Hoc auteiii ui aliis corporibus fierieftim-
poflibile, cum taut',iTi vicinitatem naturae peiftclienon ha¬
beant, ficut iprum .-qiiiaefl: impedimentum in generatione
iplorum per fulpbur adui^bile & foetidum; nec ipfarunt me¬
dium, de quo loquitur Philbfophus; Non fic transitus ab ex¬
tremo in extremum, nifi per mediumiid cft, ex Mercurio non
generatur aurum, nifi prius fuent avgcntum , necin fchabet
liiiphur ignis hniplicuer non vrcntisled fulphur adurens, Sc
ideo in Mercurium fixum particulariter transformari non
pofTunt, cum femper praEdidf'Am fuiphur ea comburat per
ignisexaminatTonem. Et fic habes rationes, quomodo par¬
ticulariter aurum & argentum fieri poffunt.
De Sophtfitcn particulartbt^.
Gap. XVU.
ARiftotelesdicit : ScianEarrificcsAlchcmiar,rpecics rcrii
transmutari non polfe, fcdfimilia illis facere pofTunc,
• & tingere rubeum cuiino,vtvidcaturaurum,& album
tingere, donec fit multum fimilcauro vel argento. PofTunt
quoq; plumbi immunditias abftergere, vel alternis corpori?,
Vt videaturautum vel argcncum/vctuntamen plumbum fem*-
permanet plutnbum, cum in fenon habeat aurum &argcn-
tum, ficut prius didiimeftjVthi, qui accipiunt falcm ammo-
niacum, vel alia m inoram ineralia,vt in ipfisfillat homines»
fed aurum &argcntum fophifticum faciunt. Coniunguniuc
enim ftannu & cupnmi cum Mercurio, vc appareat homini¬
bus argentum, & aliquo m odo fabricabile, & in igne examt-
nabile, (Ifcundum eosqui inignc expeitifunt, qui tamen in
hocdeluduntur, &in examinatione naturae. Aduftibile &
foetidum, fecundum quod cft.. veram naturam argentesm
non habetinft, ficut apparet in colore & in examinatione a-
liqualicer. Prima ratio cft, Cuprum continet in, fcMcrcutium
mundum aliqualiter, nifi in quantum in fulphure exiftic de-
fedtus, quia lulphur foetidum & aduftibile habet, quodui
qudntilm aduftibile, comburit; & rubedinem non ratione
digeftionishabetjfcd ratione fulphutis rubei & immundi, ta-
liien Mcreuriushabctfubftantiampra fulphure, Sndeo tor-
464 CORRECTORIVM
diasin igncdeficic, quam plumbum vel ftannura quoniarti
Mercurius re(iftic,nid in quancum violentiam patitur aful-
phurefibicommifto. Et quod per plumbum citius combu¬
ritur, hoc eft ratione Metcurij plumbi imperfcdli , quia infc-
(ftus Mercurius cuni infedo fillphurc, ficut plumbum eft,
quxrit aliquid vicinum fuae iraperfedioni, & cum argentum
& cuprum comiriiftafunr, in argento nori inucnit aliquam
rem infedam, ficutin cupro.vbiirtucnit primo fulphur adu¬
rens, cui citius commifcetur. Etin commiftione vniucrfali
Mercurius cupfi magis inficitur, cum plumbum fitcxvtraqj
parte, fcilicet Mcrcurij & fulphuris infcdlum, & plus malum
citius adhtEreat malo, quam bono. Et in quaritum maius
malum malo cohazret.m tatura debilius & peius erit. Et ideo
citius coadhxret cupro, quam argento, inficiens , & combu¬
rens illud, cum natura capri & argenti , vt audiuifti, ex vtraq;
parte fint feratee, peiori fubUcnire non pofiTunt: & ideo com¬
buritur cuprum ab argento, cjuaefluddualitcr coniundta fue¬
runt. Naturaliter aUtem ex vtraque parce naturaeeorum fune
leratae. Etficbencplurribum comburit cuprum ab argento,
quod tardius feparatur fine pliimbo . quoniam in quantum
magis comburitur, in tantum debilius erit & combuftibilc.
Scdinconiundioneftannicumcupco& Mercurio, Mercu¬
rius aperit aliquo modo naturas feratas,&: coniungit haec
duo, fcilicet ftannum&cupum. Nam cum ex vtraque parte
aliquo modo mundum habeant Mercurium, & fulphur ma¬
lum debiliter commiftum, coiungitur Mercurius Mercurio.-
fcd quia habet potentiam fulphuris, variando colotem cupri,
qui exiftic in fulphure , ira quod noua forma appareat, & iam
ita cito fulphur comburi non poilit, fient ante ipfum Mer¬
curium, & Mercurius crudus coagulatur per ea, & alteratur
cum ipfis in natura, dic vt aliquo modo appareat <rgcncum,
quamuisverum argentum non eft, cum in eo non fueritdq-
bita digcftio &dccocl;io,& fulphur non fit ica fimplicis & vir-
tualis naturx.ficut ipfum argetum viuum,cu auram & arge-
tum ex vtraq; parte fui Mercuri) & fulphuris fufficienterfint
digcfta, & bonae maturitatis, & in omni digcftio ne perfedta.
Sic habes argentum fopliifticum ex ftanno, cupro & Mcrcu-
fio: &fi tunc admifeerene aliquos puluetcs minorum mi-
fteralium, tunc magis debilitarent fulphur, &fic non clTec
impoftibile , quod Mercurius ageret fuperpotenuam natu-
falcnt
it I C H. A N G L I C t
ralcm , led fempcr in fine diminnitur ,& comburitur in igne,
cum fiilphurnonfit vircualis naturs, ficuc ipfe Mercurius,
fed fempcr occnkc comburens, & infictens MerciiriQ,quam-
uis Mercurius fit fuppeditacus, &fic pofimodumin Aereus
redeat, iccandum quod Aereus fuit. Sicintcllige, quomodo
verum aurum &argentudiffeiant ab auro & argento fopbi-
ftico,quamuis plures fophiAicationes fiant eodem modo per
alia mctallairi rubeoi velin albo,adiund:is medijs minerali¬
bus, vel aliquot ipforum. Sunt vero ipfi laborantes dclufi, a:'
flimances bonum fecundum apparendam,hoc facit ipforuni
i ignorantia, qnod non cognofcurrt naturas metallorum.
De ^niuerfdli^fer?no generalis i
Gap. XVUL
DEterminato Prologo huius artis, & particularibus cius,
nunc dicemus de via vniucrfali, in qua ars imitatur na¬
turam. EA: autem via vniucrfalis, vtaudiuiAi fuperi-
rtis, poAibilis in faturis metallorum, plantare ramos, ia
; quibus crcfcunc fiores miri odoris,& rofu!* tam albx, quam
I rubeae. Primum autem incipere , e A foluere lapidem in fuam.
I primam maceriam , & cA coniundio corporis &rpkitus, ve
I ex cis fiat vna aqua Mercurialis. -Vnde Auicenna.- Primumqi
I incipere ,>cAfo!uere lapidem in fuum Mercurium. VndeRa-
I fisPhilofophus : Nifi corpora foluas, in vanum laboras, fei-
; licet argentum & Mercutium , ad cbxir album : & aurum &
i Mercurium ad elixir rubeum. Ec hoc in balneo rorido , ra-
I tioncputrffadlionis.vt corpora vifeofitate aquae Mercuria-
1 lis foluantur. VndeParmcnidcs:CumconiundaeAin vnum
[ permanens aqua, cum qua fuit ab initio, poAeafcquitur elc-
! mentorum diuifio, & ipforum purgatio- Vnde Albercus
: Magnus: Quatuorexvno fiunt, &quatuor vnum; idcA,ex
i aqua mercuriali. Tertium eA terra miuidificatio, de quo di-
! cit Moricnusphiloropbus.HiEcaqua cum terra fua pUtrclcir,
i per hoc magiAcrium totum dirigetur. VndcRafis philofb-
j phus, Iunge ficcumhuraido: humidumeft aqua, ficcumve-
i ro terra. PoAeafcquitur tcrrxfublimatio, de qua dicit Par-
i menides philofophus. Ipfum dealbatura cito igne fubhma-
1 te, vt exeat ex eo fpiritus,quero in ipfo inucncris, & terra ma-
I Bcatcalcinata, de qua terra dicit philofophus Parmenides &
j Morienus, Sic cinerem qui eA in fundo, ne vilipcndas,quia
1 eA diadema corporis tui, & permanentium cinis. Sic fune
i G G g quatHor
R O S A R I V S
quatuorclcmcntafic praeparata» vtfupcrius intellexifti.Ncc,
coniunxeriscaantc ipforumrSiundificatioocm, eurn propter
eorum immunHitiamfcparentur.cjuocl-tiicit Afeanius; Spi-.
ritus non conjunguntur corpoTi , tionccafuis immunditias
perfede fuerint denudati. Et fermentum album & rubeum
coniunguntut, fecundum quod elcmcca funt alba vel rubor.
Si alba, tunc requiritur ignis:fi rubea, tunc crementa per igne
rubificautur,vtipra digerat, maturet , confolidec , & abfor-
beat (btdes aquarum in coniundlionc. Habear propordona-
bilcs virtutes quaiuor elementorum , terra: in frigiditate &
Eccttatc,aquaE in frigiditate Schumiditate, acris in huniidi-
tatc&calidatc,ignisinqalidita.tc& decitate. Ignis & terra
extrema funt elementa. Aqua & aer funr media elcmeca,quae
coniunge per debita & vera pondera, ve plus diligant fe quam
antea: primo terram cum aqua, iecundo aerem cum igne. Et
fic conuerte naturas,& quod quaeris inuenics.T une terra ha-
biliseft ad folucndum, aqua efficax ad mundandum .oleum
velacrin quo portatur fpiritus ad miicendum : 'gnis ad tin¬
gendum. Sic corpus retinet fpiritura , ficut fpiritus retinet a-
nimam cum adiundlione fermenti.
LIBELLVS ALIVS nSPi' XHMEfAS
VTILISSIMVS, ET RERVM METALLICARVM COG-
mtioncrefcrtiffimus.RofaiiusMinorinfcriptus, incerti
q^uidcmjfed harum tamen rerum non
imperiti Audloris.
ERiEFATIO.
de arte Alchemf*^& de modo tra^iandt
. e AV. i.
INquit Audor libri , qui Rofatius dicitur, Defcedi in hor¬
tum meum, vtviderem plantas diucrforum nafcentium,
& inter flores cacterosRofarij mei, inucni rofaro niueam,
feu albam, ^ itemq-, fanguineam.feu rubedine decoratam, ,
elegi pulcerrimam, &inrpexiq\iod pauca: & ratte, quia non
gcrminauerantmalapunica. Diiiq; voce non tacita; Rcucr-
tcrc,reucrtcrc,Horrulanc,rcuertere& augmenta Rofarium i
meum, pertotum hortum multiplica, feu de nouo conftrue
& planta, vt decoretur hortus albis & rubeis rofls fplendcn ci¬
bus.
Mino r.
bas/upcrfluisquc abftracais &rcieais, vtilibus & ncccflTaiiis
diligenter intende. Ipfcauccm Hortulanus rofarum plantat
fcparauitj&rcplanrauic, augmcotauitq; duplicando , tripli¬
cando, quadruplicando, & fic vicifTim multiplicando, vfq; ad
albedi.ncmplet^am,& deinde ad rubedinem perfedam. Sed
hoc rorum per awgmenrationcm plantarum, quod milii pla¬
cuit. Innuebat autem adhuc non latisfcciflTe. Quicquid rame
circa hoc erat rcibilc,mihiplcnairicdcmonllrauit: pofuitque
idem tempore debito rofas albas & rubeas in terra fua , dimi-
firqueeasincrcfccrcin terram fuaro,dico propriam, vndee-
grediebantur.Etjn primoanno fiibrequcnti cgreflaeftplan-
ta,qu* annuatim mille millia rofarum produxic.Et cccc hor¬
tus meus iflm rofarijs impletus cft, educentibus fufficientee
pro me rofisA pro omnibus intrantibus annuatim. Deo ita¬
que reddo laudes & gratias Hortulano gratas. Et fn hoc eo -
dice.cat teris raclion , qui non fine' caufa Rofariusintitulatur
cunda.quje vidi, & vera probaui,intelIigentibus, lapientibus '
& artifici idoneo perfede feribam , vt quicunque perportas*
Hortulano mediante, ad hunc Rofarium ingrefius fuerit!
Donlolura dcrofis partem habebit, fcd videbit ctiarh artes
cuntaorUm operantium in Rofarium album, vel rubeum, &
per coflfequcn^ acquiret difcrctionem difccrnendi circa hoc,
intentionem fcriptutarcim omnium , Vbicunq; magifterium
obfcurum videbitur &manifeftum.Nam inhoccftveritaso-
mnino nuda, & etiam vcftita. Nudafeientibus &difcrctisia
propinquioribus naturis minerarum.-vcfiita autem fiulris.fti
rcmocioribus,imo impoffibilibus naturis vegetabilium, &
animalium fecundum folum textum magiftrorum artem
inuidc obfcuraniium laborantibus. Perfeflam enim vobie’
feribo veritatem, &opcrationes cereas & vcras,61: integras, fiv
ncdeuiacioDC aliqua.
Admonitio. Cauehda duo gener h fidu^oruno, ^ quod 4r$
(onjijiat m Mercurio fixo.
Cap. II.
SEd vere vere, multi venient pfcudophilofophi poft mca
qui feducent operantes, quorum in gcacrc tantummodo
duos inuenio, fcientiam iftam cooperientes. Primus efV
jgDoransartcm,& fophifticus.- fecundus verofeiens & Phi*
Jofophus inuidus. Primus componit libros deceptorios,*
GGg i* dccei.-
4<5S ‘R O S a R I V S
deceptiones fuas&fophiftica tcftincantcs, fieferibit fuper ca¬
pita ipforum titulos Philoibphorum bonorum i vt videantur
habere bonam artem, & clixir perfedum. Et vt magis creda¬
tur ab hominibus, ferunt paluercs la pidum,albi,vcl rubei, &
tradant aurum & argentum ; fed fequentes deficiunt ino-
perationibus, dura probant fcriptaillorura.Secunduscft to¬
tus inuidus, &comporuir libros de illis, qusr magis remota
funt a veritate , ad prologandum homines a via vera,, quan¬
tum poteft, ftudctque probare dida fua per folasrdtiones,
quae videntur infipientibus cfTe ccmflimx : ille ponit artem
in herbis, & placarum frudibus, & in multis vgetabilibus ex¬
traneis &rcmotis. Vel ve videatur nobis relinquere veram
artem, magis philofophice loquitur, accipiens fundamen¬
tum fuperquatuor clcmeta, quae hmi materi» philolophicar,
caq; a multis extrahit, vclut a. vegetabilibus, & animalibus,
_ a multis aliis extraneis, videlicet ab ovo, acapiliis,aran-
guinc, aftcrcore,abvrina, a fpermatc,abufonibus,&ab a-
--•^iis multis, quemadmodum feripta illorum dcmonftranc, &
declarant. Vel ponit vnum pro alio, vel fi.militudinaric,vel ad
planum, & ponit totam attero vel in principiis praedidis, vel
in mediis mineralibustcmotis, vtcft atramentum, falborax,
alumen , marchafita, roagncfia , tutia , & alia mineralia mul¬
ta. Et quam uis praedida iuuant ad fcflinationcm quandoq;,
&ad mundiHcacionem, feuadcoloris augmenta tionem, ta¬
men inuident, qui ea ponunt pro materia ph ilofophica com¬
pleta. Et fic detegunt artem, vel etiam operiunt, dcTeducunt
infipientes,vtvjlipcndant artem: &qnamuis accipiant veram
materiam, & naturam mineralem, tamen per diuerfas eorum
operationes fidas Scimpofli biles, feu ineptas, prohibentin-
lipicntcm pcrucnirc ad complementum , Et 6 nouclh Alche-
mi« artem comparantes per totum vtfiipra, creditis expe-
dandum bonum Sctransmucationem bonam & veram, ab
eo, quod cito ab ignis combuftionc dcftruitur, &in cinere*
redigitur? An non dicitur, quodfulphur & auripigmentum
(ito comburuntur ? & ab ignis combuftionc cito conlumun-
tur ? Sed azot femper diutius manet iDcombuftum,
Pcifcdum in metallis cft argentum viuum,
fixum, Ycfupra.
D$
minor. 4^9
T>e eodem, quod Mercurius fixus perficiat , ^ diuifio opera-
tionum , ^ Itlfellf m duas partes.
Cap. III.
IAm probaui aperte, & fecundum re£lam veritatem , quod
defedusin metallis, cftdcfcdus argenti viui,fixi &puri, &
quicquid eligitur in hac arte ad perficiendum, cft cauta il¬
lius: & ergo in ipfoeftpcrfcaio, &noriin aliquo alio. Scias
hoc, ne trade obliuioni, vbicunq; inucncris ipfum , tene pro
lapide maiori, qui nulla res fimilis exiftit, necpotcft
quod facit.Sicftcorcca:am,corrigit;fi fixum, figitifi liquidu,
foluit.-fifpilTum.coagulattlitinaum, tingit, ipfum enim p-
ccllit eunda corpora in puritate. Et qui polTct pccnam fufti-
nere ignis, faceret exeo cum lulphurefuo cogclato elixirci-
ccllentimmurn. Accipitur viuum & mortuum, fed purum clt
femper eligendum quod viuumJeft.Mult* operationes exeo
fiunt, qu* diuiduntur per duo. Prima fit cum adiuuaroincilc-
cunda cx fc folo.fed natura ^cedit cum fuo fulphure. In duo¬
bus ver6 capitulis binas operationes perfede complebo. Ec
fciibam quicquid probaui, vel fcci.vcl vidi.Ex didis Phi oo-
phorum nihil teneo ad praefens, nifi quod affirmant did»
inca,quia veritatem dicam, & liber fadusfum ab inui la. n-
telligatergo qui vult dida mea.
PRIMVM CAPVT.
Promtjfio ^ diuifio ds cendorum de operatio •
ntbtu Alchemi*.
IN primo capitulo dicam eundas operationes , quae egre
diuntur de inateria cum auxilio diuino,&c. Nullufophi-
llicum hunc librum intrabit: ponam femper regimen , ad
pcfeaic. ..ero perducens. MuUaf.qtt;acmfanccca.i.aaant a.
Dico brcuitcr.quod adiuuarocn calcinauoms cft hoc. (& pci-
modicam de corporibus.) .
Decalcsnatione Saturni & louts.
Cap. II- ...
SAturnus&Iupitcr calcinantur cum adiurotio ignis pri-
oio, &cum induftriaartificis, &hocignenon
fuam fixationem in vafc terreo ,
culo ferreo , donec fint inemerata- Cineres im
cum aquis acutis mundantibus. Ad , Ad
mana purificata aqua fanguims. vel acetum
GGg I
.470 R O 5 A R I V S-
albutn valet acetum ajbum, aqua falis communis, & alumi¬
nis, & alia acctba multa; poft imbibitionem deficcantur ad
^nem vei Solem, donec pcrucnerint ad calcem albam vel m-
t^am- Item calcmantur cum admtotio falium , & alia calci-
natio bonaeft, &pcr adiutonum vicrioli & aliorum acuto¬
rum. Calcmantur etiam cum adiutotio fulphuris, fenauri-
pi^mcntij& illa cft melior. Sed.Qptimecalcmantur cum Mer¬
curio lic : Primo & amalganicnrur , & teran cur,& abluantur
cum acutis, vfque ad emendationem perfeaara, deinde mi-
iccantur cum falibu.5 acutis terendo , & cum aluminibus & a-
li)s acerbis, ^ eyiccentur & erodantur, deindedeponatur fal-
C' o cum abluitione. Sit tamen Mercurius, priufquamdcfic-
cetur cumfalcperrublimationemcxcraaus, & lic remanet
ca xalba.quameliorcircnpnpotcft. Ecregulam tibi do ge¬
neralem, quod q^udicetcunque calcinctur lupiter cumipne,
^cit calcem albam, Saturnus femper rubeam, nifi cum acu¬
tis tuent dealbata.
Dc Calctmttone Veneris ^ M artu. C A P. III.
\/^Envs & Mars cum adiutorio ignis calcinantur, pri-
«loin furno rcuerberationis, fi ponatur intus limatura
Illorum ; pcrflammxrcuerbcrationcm calcinatur, &fic de
arte crocus ferri, quod dicitur ferri cementum. Dc Vepere,
aesv um iraplex, Calcinantur etiam
per igoitiouem & cxcindlionem in acutis, donec totaliter
conucrtanturinfquamas, quemadmodum lupiter & Satur¬
nus calcinantur per abllradioncra fiiar fcoiiq,deinde i mbibi-
m calx curo acutis & falfis , donec fuerit rubeum & mudum.
Ppteaetiam Vcncnscalxdeaibari&Martis. Calcinatur eti¬
am cum fulphurc & auripigmento , miftis cum laminis , vel,
limituraillorum.-qmnctiam cum falibus, aluminibus,
& alijs corrofims.Et prarparatur calx cum ablutione, & defic-
catione, donec fuerit ad libitum. Calcmantur cnammultum
Uene per ignitionem & extinaionem in Mercurio, & quic-
quid 111 qualibetcitinaioncabradipoteft, abraditur cum
cu.tcllo.&itcraturopus, donec fit ad libitum: &pr*paratur
cumablutionc &dcficcationc cum Ulibus, &abftrahcndo
Mercurium : &ficccalx optima. Et feias , quod calxcorporis
ro..fig,t„r.nii;calci„e..,r™mig„c,Echocclico,c,uiaon,.„a
co. poMpoirunccalc, nari fepcrv.-i|,or« acuto, um.ycl cum a-
cutis. melior calcmatio corporum rit cum Mercurio. -
Dc-
MINOR. 471
De calanatione Solis ^ L»nA.
Gap. IV.
Sol & Lunacalcinantur ad modum Veneris & Martis, fcd
quod melius cft: & optimum, per amalgamationem cum
Mercurio, & ablutionem , & deficcationem . vel per ab-
ftraaioncmMcrcurijptrrublimatioDcm.ficuteft narratum.
Spiritus vero non pofluntcalcinari.nifi prius fintnxi.
calctnattonc altarum rerum ^ mifiurarum,
Gap. V-
C Alcinantur & ali.r res multae ad extrahendatn tinduta
ex illis. St vr. fubtilientur illaru partes & mundeHtur.Ec
fciasquodquodhbct corpus per fc calcmatur.&li ali¬
qua coniunganturA calcinent-^r fimul . fit calx nnrabd^ m
cfFtdu. Ne obliuifcarishoc, tenta , & opttmum rctiuc. Hoc
dehisfuflicit. , ,
De fuhltmutfone Jptt ttuum.
C AP* V I.
SVblimanrur & rpiriius & media mineralia , cum a luua-
minc.Spiritus(ablimantut vcUfalibus, vclabauanDcn-
tis, vel ab aluminibus, vel a cotporibus, vcl ab iftw tmftis.
Et nota quod rubliraatio ficcaufa punficanonis «nautae M
fubUmanmr fpinms cum immuud,. .
aJhitereutibus remanent mag« (ii.cum “ ’
quodqu*timas.VndedeneceirK«eopormvr rnuDde tm
piutpeiacaraAperl>“«ram,autpct»n.camlcpju.jem
impuH i puro.Coguarcdiligenretfoper hoc
iium eft fecretum.Spiritus dililTe.
corpotu fublimatc.doncc figatut.& vitTebitis me
^ DeCublimaUonecolftirumtm^erfeaorum.
^ Gap. VII
Vblimantur corpora cum adiutotioigms. &hoc cxprci^
ybhman ur c fit ad habendam materiam- munde te-
Si==:2!=2:isS“S£
vtfunt lupiret ‘■"g*"' . j^vcuus Wata
fublimati.&cumquohbet prad.aorum. KVeu
quxfublimaniurcumptaediais^^^ ^
D$
R O S A R I V S
^efHbhmatsone carporum perferorum.
Cap. VIIL
V^AP. vin.
Sr ? prarcipuc , quod corpora fixa pofTunt etiam
n.bhn,ar. rciliceiSol&iana. Sed caufa eicuationis cft.
VT r\'V/' _ _ _ » r t \
, -c . dcu cauia eieuatioms clt,
vthacc parificetniis, vet fuJphurc vcl auripigmento, vcl ar¬
gento vmo, quod ea facit afccndcrc citius per reiteratio-
nem , & vcloeius figuntur. Et hoc eft fecretu intimum, quod
dicopro certo, Seomnes fete celant. Dico tamen : Corpora
debentficti incorpotea in afeendendo ,& incorporea corpo,
teamdefcendendo.Marima indufttia cft. de corpore face-
refptticum.Scecpnuetfo- Sed verum eft, quod fi fummavo-
ilis fuperat fummam fixi.finalitet teuerreeut in corpus fpi.
pruale, vel album veimbeum. Verenonfum inuidu^nam
«enudaui omnino.
. Defxut$oKe. C A p. IX.
pigitnr autem omne volatile cum mundatur per iuuamer»
Ignis, vidchcet dccodionc diurna ( & hoc eft meum fecre-
tum)autpcral,cu,usreifis* adiutorium, hoc eft per imbi-
b.tpnFm.&rcrerationempratdiaorura.vtlnrublimatio-
Cnt eftvnum defcctetis meis magnis.
su:rdo(i’"jf v^feo-
Pe defit Uat tone, Cap. X.
^^Deffilkrm ^diuuamine operis illius,
tra. “ , »'>‘nolo viridi vel Romano, a falc pe-
iffi^^s n Pi^^^fo.qu* maxime valet pro adiutoL
iftius operis: cum ipia enim foluuntur mirabiliter omnia
corpora cruda&calcinar,, &fpiri,tas calcinati vcl fixi folu
olcaT rti * P^ejllantur &ali«aqu*multic. &
in h™ Ph ^ wimalibus . ficut inueni.uc
in libris Philofophorum de hac arre pradan tium.
Defoluttone. C A P. XI.
^cmrofinl'r" J adiutotio aqu*
muTr fi!„!m ««ofiuis, qnm
multisfinntrnodis. Sequta taliain multis inueniunturPbi.
Ofophorud. hbrts fatts veraciter Sr aperte, excufamut^illts
inhocnoftto Rofatlo traflare. Sed liocteneas amiccmi tj,
mehot fit folutto m Igne in fimi calore, Sc cu Mercurio viti?
«sTorftS
Be
47J
MINOR.
Decerattone. Gap. XII.
CErantur corpora calcinata cum corporibus refoliitis,
&hoc imbibendo & cerando : Sequamvis multae fine
imbibitiones corporr.m, tamen melior ficcum Mercu¬
rio, fcilicet quando cft aqua viua depurata. Et melior incera*
tiofic cum azotviuo,& gutta fapoms. Nam aqua corpori?»
cum corpus redadum fit in Mercurium dicitur fanguis, &
qualicumquemodo aliquid cum oleis inceratur, non valet
quicqiiaro , nifi oleum prius fit fixum» &incombuftibilc fa-
dum:&iftud oleum non habetur nifi ex metallis fixis.-fcias
hoc cxcellentiflimumfecrctum , &quod magis carum apud
Philofophos inueuitijr,
Pe coagulattonCf
Gap. X 1 1 i.
Coagulantur eunda refoluta cum adiutorio ignis , &
hoc lu vafis firmiter claufis.fcd tene a me hoc fecretum,
quod res perfede coagulata eft.quac fluit cum ignitionc
conucnienti,& cum expedatione examinis ignis. Sin autem
non,reiteria opijs , & pcrucniespcr reiterationem ad propofi-
tutn, domino annuente,
pe Varffettlanhus ad alham i» genere.
Cap. ?CIV,
ECce narraui tibi eundas operatjoncsvcras&: ncccfTarias
in opere huiusartis ad laborem abbreuiandum , Stadui
uandam naturam generaliter. Modo fatisfaciaft),(pc
cialia .& particularia mclioi^a enodabo in hoccapitulo. Pri
mo ergo quomodo corpora aiigraentantur, & pofteri dcab'
breuiationc temporis & labotjs,& chxir. Et quia nullo modo
poteft ficti rubeum verum, nifi praecedat album, talia yerp ad
augmentandasrofas albas , vtfiaiLuna perfeda. tibjdono.
Primo deficcandum efl corpus Lunae, &',i?pc pcrcalcinatio-
nem quam narraui. Etifta eftcaufa, vehirmiditas ifl:ius,cum
quo proponimus augmentarc ipfam, radicabilins^t firmius
illi adhaereat finefeparatione» deinde calcinandum cft aliud
corpus n5 fixum, cum quo proponis operari, & hoc vt percam
figatur.Nam volatile in ipfis euolat per calcinatiouem ignis,
& remanet terra azyma &munda.Pcr eandem etiam calcina-
tionem dcletutvnduofitasglutinofa , &immunduiade cor¬
pore, & reducitur in flatura piiftinura,&remand ictra mun-
da^Qon adurcns»Dec denigrans corpbxa. Deinde rcLoluc calce
GGg 5 LunaC
474 R O S A R 1 Y S
Luas in aquam mundam Si claramjficut dcmonftraui tibi iti
Cap.Difloladonis. Secundo calcem azymam cuiusvis corpo¬
ris fimil.iterrcrolue, aquas coniun^c, & illam bene comiftam
congela in maffjm albam, & in Siie congelationis defeende
per botum.Etmclior modus cftiftc, quam vnquam probaui.
Accepi vnam partem corporis fixi, & tres partes non fixi-Item
refolutam calcem Lunae , & acjuam etiam corporis non fixi,
iterum coniungebanj ift jm aquam , coniumftam compofui
cum prima mada praedidia iterum calcinata &rcfo!u£a, &c-
ra: tunc augmentata prima pars, & tres fui partes.-illud totum
congelatum feci fecundo defeendere , illud Opus ceiteraui
quindecim vicibus,nec meliorem Lunam Deus vnqum crea¬
nte, tcnuiipfam aurocartoicm. Inuenietiam alium modum!
Icuiocera multum, videlicet imbibendo calcem corporis non
firi , cun ^iqua calcis Lunae , terendo vel cerando fuper mar-'
mor,bcnc dcficcando.&defcendcndo. Et iterum fecunda vi¬
ce nonam calcem non fixi , imbibendo , cum rcfoluto calcis
nona? Lunae, apponendo calcem primae malTae, videlicet vnam
partem iftiuscum tribus partibus alterius, deinde dcficcando'
& delccndendo,& reiterando per quindecim vices. Sic enim
perueni ad Lunam multo mctioreiH naturali. Proptcrca pro-
biui^r aliurp modum aclhuc multolcuiorem, videlicet refol-
uendo Lunam calcinatam in aquam, & imbibendo cum illa
aqua calcem corporis non fixi, terendo 5c dcficcando , &dc-
fcendendo. Iterum rcicetaui hoc opus denoua materia, &
quando deficcatura erat , pofui fuper tres partes de nouode-
uccato,cura parte vna maflTae praecedentis generatae, nihil ta-
fiicn de reiterationibus omifi,& inucni in decima quinta vice
Lunam bonam aequipollcntcm naturali. Homo etiam bene
poteft transire,fivult melius, cum decem reiterationibus, vel
circiter , quanto plus tamen reiteratur opus metallicum, tan¬
to melius. Et fcias quod praedi£i:x refoluciones optime fieri
poffunteum aquis corrofiuis, fedfcmpct melior refolutio fit
cum Mercurio. Scias hoc, O qnam multa bona procedunt ex
corporibus cum Mercurio amalgamatis. Harc iamdixitn
^ncrali , nunc vero de quolibet corpore fi mplicitertradba-
De Vartscutttribus ad alhunt i» Jpicic.
C A p. XV.
Accipe
MINOR. 4yj
ACcipc vnam partem Lunae , & quinque partes vclfcx
Martis,& defeende fimu! pet botum , vt prsta<idum cft,
&habcbisbonam Lunam. Accipe vnam partem Lunx,
&duaspartcs,vclr3ntundcm de Venere, & defeende per bo¬
tum fimul,vc prxdiaum cft,& habebis bonam Lunam. Acci¬
pe partem vnam Lunx,& tres parces Saturni, & fac defpende-
rc per botum fimul , per modum prxdidfum , & habebis me¬
liorem Lunam. Accipe vnam partem Lunx , & tres partes Io¬
nis , & fac defccndcrc ifta ad inuicem per botum, ficut narra¬
to e{l ante, & eft Luna optima, xquipollcns naturali in omni
ctaminc fine fine.Si fidelis efifermo meus , cftorc memores a-
nimx mex, propter ea,qux dijri.Itcm » aliter etiam ficti poteft
optima operatio peramalgaraationem Mercurij. Lunam de-
liccatam amalgaraa cum Mercurio , ana , fcd fine in duplo,
Mercurij vel amalgamationis Marcis, & pone fex partes iftius
cum vna parte primar ; totum amalgamatum fimul decoque,
donec Mercurius fit fep3ratus,& dc(cendc,&: reitera hoc opus
quindecim vicibus ,& erit Luna bona. Amalgamatur etiam
Luna cum Mercurio, fi.cut prxdixi , & Venus etiam amalga-
mari debet ad modum Martis, dux partes iftius, & vna amal-
garaationisfablimctur, §c dcfcedatur per modum iamdiftui
& cum opus iam quindecies rciteratum eft , erit Lunabona,
Amalgamatur Luna prxeipueeum Mercurio , Saturnus cu
eodem ana,& tres partes ipfius cum Luna pone , fublimando
& defccndedo,& reiterando per prxfcriptum modum, & per*
uenies ad Lunam mcliore.Amalgamatur prxeipue Luna cn m
Mcrcurio,& lupiter cum codcm,ana,& fint de ipfo ttes partes
cum vna parte Liinx,& per reiteratioaem fublimationis, pro
Mercurij Icparatione,&perrcitcrationcm dclcenfionis ope¬
ris peruenies ad Lunam meliorem demundo. Prxdida vetp
fuflficjunc in albarum rofarum augmcutacionc.
Dc V (trticuUr^bm ad ruheum in genere.
C A p. XVI.
Ad aagmentandas rofas rubeas procedamus- Prima
regula generalis eft: : Pone in omni opere rubeo So¬
lem, quemadmodum Lunam in azymo.Scd notandum,
quod calces quornndam corporum folo ignis adiutorio ru-
bific.intur,quoruuda non.Qur5ru rubificantur,funt hxcicalx
Marcis, Veneris, & Saturni. Calx vero Lunx»Iouis,& Me ren-
lij fi-
rosariv.s
rij fix!, non tabificatur folo adiucorio ignis , in hoc capitula
primoifcd in capitulo noftro (ccundo,& vltimo in magno vi¬
delicet mag'ft;tioi calx illorum rubificatur ad libitum &tin-
gaucfinemenrura- Ecce thefaurus philofophorura. Rubifi-
caniuc ratneu in hoc capitulo primo, cum rebus tingenjiibus,
ficut llint ru'phur,atiamentum,aqua ferri,&: oleum rubicun¬
dam Ifiiilofophicum a mineralibus feu vegetabilibus, vel ani¬
malibus exiraitum. Et talis modus cft operandi, ficut in albo
Lunx, fcd in hoc opere Sol cftcalcinandus & diflbluendus.
Soiaantur & omnia corpora non fiiacalcinata. Et per ean¬
dem calciaacioncm rubiricata in aquis corrofiuis veldiflbl-
ucucibus,dicorubicundiotibus,aquasconiungc, &conge!a,
&dcfLcdcin raafiam rubeam, vt dealbo fecifti,& reitera hoc
opas,vt de azymo fcc!fti,per quindecim vices, & habebis ope-
raLioncrn pcrfcdbLlnhocenirn opereCeruare poteris omnem
rnodum operandi , quem in albo narraui , & illud cft in his
qaxrubificari polTunccumadiutocio ignis. Et quod omnes
caices corporum rubificari poliunt, cum adiuuamine mulca¬
ram rerum tingentium , reflat hic nobis declarare. Sed quia
de cahbus,q lam pl xri ma bona & ver^ reperiuntur in lib. Phi-
L>r)plncis lituis artis, Scaqux rubedine tingcnteSjpuIuercs, &
olea, cum quibus calces tam fxpe inabibuntur,dcriccaiuur,
ro!uu!itur,&: congelantur , Scdcfccnduntur vfquc ad rubedi-
nemrergo videtur uobis fuperfluum de illis tradare: Solis ea*
mcatindaramfpccialcm, adracisfaciendum, a mcaccipia-
tis.
Particulare ad. ruheum in Jpecie.
e A p. XVII.
IN aquam falfam calidam, poftea in dulcem calidam , fina-
liter in acetnm mulroties , puta viginti vicibus limaturam
Marcis lauatcquoufquc fit clara , bene munda , &ponitc
eaminvafe vitreo, vel vitreato, cum optimo aceto albo, per
plures dicsjquoufquc per hoc multum rubefeat , quod erit ci¬
to. Tunc ponatur in deftillatorUim vitreum , dcdcflillcturfie-
piusjquoufqueilla limatura totaliter cuanefeat. Nam fubli-
inabitur proculdubio cum aceto iam diiflo , & transibit tota
illa limatura in, aquam rubeam , ftetque prxterca in quiete
per aliquot dies : h«c aqua Lunam prxparatam fiefufam tin¬
git miiabilitet in colorem rubcu , & in qualibet reiteratione
minor. 477
opcris>calccs curn hac aqua imbibe, & cxicca jfoluc, congela
&dcfcende,dcncciinduraficfufficiens , & ifta aqua cll mi¬
neralis &corpotea.
Fit &alia bonapcrhunc modum:SurnaturdevitelHsouo-
rum libra vna , & dc fanguinc humano recenti libra vna,5c
duae librat dc capillis humanis bene mundis r permircuc ifta in
vitreata rotunda. Deinde recipe falisair moniaci bene tiui,
duas libras, &:commifccomniafimul, Stilla vitreata ponan¬
tur in illa cum cinere cribcllato,& accendatur fub ea ignis le¬
nis, & cum totum relolutum fuerit in aqurm, tunc projee dc
fulphure citrino fupet illud , quantum cft medietas omnium
medici narum mcmoucatur tunc vas ab ignevelociccr.mourn-
do totum firoul , poftea proiice totum in cucurbitam adde-
ftillandum,& toties deftillarapcrfecibus.commircendociim
aqua, quae ab eis dcftillatur , donec omnia remaneant in fun¬
do ficca.lftudroiftum 6c tritum cum calcibus diflolutis con¬
gelatum, tingit peculiofc:& ifta cft tindura vegetabilis, fcu a-
nimalis.
Apojhofhe ad Leporem, ^ oratio ad
Deum.
Gap. XVIII.
ECce Amice mi dilede, ecce quam multa bona iam nar-
raui,ex his qurein Rofaiio meo continentur. Non vales
tamen adhuc per praeditSa.ci illo aliquas accipcrc rofas.
Nam fofla.tis profundifltmis, murisque fortiflimis, ac propu¬
gnaculis multis Rofarius meus tam fortiter cfl firmatus, quod
nemo per aliquod ingenium intrare valet, nifi perreptem por¬
tas firmifl]mas& metallicas, multis clauibusrrirabilitcrclau \
fas.O clemcntiflimcDeusacmifcricors , fi.iam ahquidpcc- )
caui, rcfpiccfuper me oculis benignitatis tua: i quia tu lolus
cognofcis corda hominum, & mc iam iftud dixiflc ex fonte
mifericotdia lolo.Et deprecor tc humilitei & deuotc ctflcftis
pater,vt non intret in corda iniquorum : fciant aut* m filij fa *
pientis &infeUctlus,quod Hortulanus meus , gratia Spiri-
tusfanfti paracleti infufus &rcplctu$, folam mihiclaucdc-
jnonftrauit.pcr quam eundae portae in idu oculi mirabiliter,
& quafi miracuiofe aperiuntur, in mei Rofarq capitulo pri-
mo.Et gra5iam,qua mihiHoituIanus meus fecit fua benigni¬
tate, pie Scamicabilitcrfcriba omnib. dodis in tclligen sibus.
47»
R O S A R I V $
C ompoftno fortts, eff dauis Rofar^ [
c A p. X I X.
ACccpitcnim Hortulanus tres herbas , quas generatas
inuenic in loco Rofanj ex eadem terra, de qua Kofarius
cftcgrefrus&erancChclidonia, Portulaca marina,
Mercunahs.hxh-s tribus compofuit cJauem pr?dida,quenl
modum componen-Ji , vobis perfefli/fimc enodabo R duas
libr,.s vnrioh vin iis, duas falis pctr«, & vnam libram alu¬
minis p u.noh, terendo quodliber per fe. Deinde coniunge.
Poftea habeas aludel vitreum bene lutatum exterius circurh-
quaq;!u:o fapicntiac, & poncin eo pulucrem prtedup-orum,
& alebtcurn dduper vitreum, iddturas firmiter cum bono Iu-
tofigiLavcrcrpirarcnonvaleat^&ponefuperfurnumdcftir-
la ioius dando ilh lentum igne'.Demilaturcnim pritnaaqna
pnmo , quam recipias in phialam vitream cum longo colJb,
hrq; pnula cum alerabico figiilata cum lutoprredido : con¬
tinua Ignem lentum ,■ donecaiembicusintuscolorc citrino
lit coloratus, & ifbid cd fignura aqure fecundae. Primam de¬
inde aquam cum lua phiala depone, & obftruecum ccra &
apponenouam phialam, quam firmiterfigillabisaugmen-
tando Ignem, donec alcmbicus intus rubefeat , quod 4nunr
eftac,.u..ct«forti(n,„*.Depo„ephubracumaqualcun-
da, & (igilia impone nouam phiala fpilihm cu collo mul.
tum longo, hgillando firmildmc cum luto optimo &an.
gmentaodo ,gncm ftmpet. doucc tota qua fuerit cgtclTa
Xi rekrua ^ finniccr os cum luto figulorum, &
Laades firtii fmdtd*.
Cap. XX
TSta eft aqua forti!.pfctiofiH:ma,vittaofa,qaa: dicitur aqua
lcortoliua,& Ktc clauis cft.perquam folaro cunaarfcpccm
meT/fr™ “'‘“P'”""'"»"”»-
piatdiaas, & luttarcRofatlum, & accipere rofas albas tcl ru¬
beas dc quacunque planta volucris, fecundum veiie tuum.Ec
mdubitanter qui clauem ibam fcciim habuerit, efida in Ro.
farioMtftcmia,ipf, cogo, tacrunclntcllige quod dico,&prc.
patachorpttmminmcdio cordis tui, vtintuspcticuum^bl.
ff-tetur. Guna illa a^ua laudab.U- cottofiua potes in moc
mento,
MINOR. 479
mento rcfoluerc cnn.^a corpor.T . tam crudaquam c.alcinata,
omnes rpiricuj/S: omnia mineralia , nccnon lapides prccio-
fos,& congelare quando volucris, vt pracdiduni cftin vna ho-
ra.Ifta enim aqua tales habet efFcCtusrhirabilcs & laudabiles,
quod refoliiit (olidum, & reddit liquidum , mundae immun¬
dum, cmroditCupetfluum, fugit figiiiuum,conrolid.<t di'grc-
gatunfi, augmentat tinduram azymam optime. & tube, m,
omnia penetrat , durum roollificat , & rrtolle indurat, & di-
fcordantes concordat , & eft clauis totius huius artis in huo
capitulo noftro Quid dicam de ipfa?Eius laudes inueniuniur
interminabiles. Valet & aqua prima & fecunda ad multa:
in hac artc.TOniungc ambas (ii^ul,ncc meliorem rem habere
potes in mundo ad abluendum calces corporum quascum-
quc.Quia omnis immunditia, nigredo , cotruprro, &(ulphu-
rcitas adurens, per eam tollitur. In faecibus vcrocft maxima
tindiua , ftudeasinipfis: nam in cis eft magnum arcanum.
Imbibe faeces cum tota aqua prima & fecunda, & dimitte
re & incorporari per quatuor dies, iterum dcftilla per praeferi-
ptum modum, & habebis plus de aqua forti corrofuia , quam
prius habuifti, & hoc eft finale fecretum. In hac enim aqua
refoluuntur eundae tindurae coadunandae: earum enim aqua
tuncadmifeeri poteft cum aquis corporum calcinatorum & L
icfolutoTura : in ea enim refoluuntur Saturnus &Iupicct,/
Mars & Vcnu.s,Mercurius,Sol &Luna. Per ipfam etiam me- 1
lioratur ziniar , & multa alia, cum quibus opusabbreuiatur,
coloratur, augmentatar.Et haede priitia parte primi capituli
fufficiuDt. Ad Ipfam tamen complendam , de fecunda ipfiuS’
parte Scvltima tradabo. Nam bene fcquiturclixir cum
uaminc , poft omnium corporum perfedam augmcntauoi-
nem.
Reeiupo Rofaftjpcr eandem a<juam.
C A P. XXI.
COrpus putrefadum , & deinde cum calore tciii*
perato, cumque retentione , fcu referuationc fua hu»-
miditatis radictilis philofophicc calcinatom diffoliic,
Sitqnc tamen prius mundatum ab omni re corrumpente,.
& hoc principio operis , Sciflud eft de azymo , fitque calial*
ba corporis vicinioris imperfedi , fermentum quoque
azymum bcac mundatum » & calcinatum, azymum rcfblec,
' ¥8?
48o R O S a R I V S
YC primum. Aqua: mundandae funt ab immunda faece, tuntf
coniungrndo in plii ilam vitream cum ftiido collo & alto,
cuius os firmilfi.nc figillctur. Pondus etiam ellnotandum,
lunrqsfempcr partes qua tuor imperfecti, &:vna perfc<;d:i. Po-
neda cft aurem pliiala cum aqua in furno coagulationis, do¬
nec totum coaguletur in lapidem coagulatione bona, 5: fi¬
xa. Eciiabcs tunc plantas Rofarij tui vnius anni. Item fecun¬
da vjce rcfiliic nouam materiam , vt prius, in eadem propor¬
tione, lapidemquc coagulatum Iterum folue, ficqueanade
iflis. Aquas refoluta': coaduna, &vniras congela per pr^ta-^
dum modum, & habebis plantas duorum annorum. Ter¬
tio refotuc de materia noua , ve prius in pondere lapidis anni
primi, &coniungccum lapide duorum refoluto, congela ve
prius, &habcbisRorarium tenerriraeHorentem , & decem
rofas producentem. Quarto, nouam rcloluc materiam , ve
prius, femper in proportione aequali lapidis primi anni, &
coniunge aquas anni terrij lapidis , & congela vt prius,& ha¬
bebis lapidem quadrienni) viginti flores rofarum producen-
tem,& hoc fac quinto, & Rofarius quinquennis tnginta pro¬
ducit rofas. Sexco.producetccncum rofas. Sepeimo, ducen¬
tas rofis. Odauo, trecentas rofas. Nono, mille- Decimo,
duo millia. Vndccimo , tria millia. Duodecimo , centum
millia. Dccimorercio , ducenta millia. Dccimoquarto, tre¬
centa millia. Decimoquiuro, mille millia. Hcficin dicdcci-
inaquinta , habebis opus Lunae perfedum. In rubeo , fiuc ad
.rubeum, femper operaberis incalcibus corporum rubifica-
tis,& rcfblLuis,8(: cum refolutione Solis. Sed tene hoc meum
fiualc fccrctum. In quantum plus tindura cum adiutorijs
augmencatur, canto alrius tingit. Smde & proba in arte prae-
didta,&:ciis bicuiter fortunatus. De eundis autem iuuan-
tib. & auxilijs huius arcis manifefte fatis in prima parte iftius
capituli primi didum cft, ideo mciRofarij capitulumfinio.-
SEC V'N DVM e AP VT.
rerfidionfs canpt/u p/lam Mcrcurtum
Didum cft fuperius, quod huius artis prctiofiftimae fina¬
lis intentio cft meliorare metalla impetfcda , & ad
gradum perducere fupremum. Et impctfedio & cor¬
ruptio
MINOR. 4Ht
ruptio eorum progreditur ex defeftu boni & puri argenti vi-
uifixi, ficut muItotiesdi:ci,& omnes dicunt Puiloloplii pe¬
riti. Relinquitur itaque ipfum folum ciTe perfedtiuum. Eli- s
gamusergo iprumj & perficiamus, quemadmodum tuncfe-i
ceruntPhilofophi , qui perfedlionera habebant. Ipfum fo-i
ium, quicquid feribitur, eft lapis, quem Philofophi laudant
vbique, quem occultant in infinitis parabolis, & feripturis
fidlis, & fimilitudiiiibus, Sc detegut eum cii magnis fuis phi-
lofophijs. Et iam talem infpirauit mihi Spiritus Dei gra¬
tiam , quod cum duobus verbis cius omnes libros philofo-
phic6s,de arte exponam.Ecce verbum Spiritus Sandi: Mer¬
curius eft lapis quem honorant Philofophi. Diuifum eft cor
meu, &licuc libru aperiens legat quilibet & intelligat. Solu
argentu vitium quairimus. In ipfo enim cotu eft q? defidera-
mus : ergo fuam in fe continet tinduram. O quam preciofa|
creatura eft illa, &deledabilis : Deusehim meliorem non
creauit,pr^rer animam rationale.Habet in fe corpus,anima
& fpiritum. Corpus ftat, anima viuificat^ fpiritus tingit. Ifta
funt in Mercurio folo exaqua: groftitic, vi fulphuris puri
non vrentis congelato. Mercurius ergo lapis nofter eft, nec
alia res eflepotfeft , quem aquam ficcam nominamus , eo q>
vi fulphuris azymi, vel rubri vfiiformiter eft infpiffat®, a quo
eunda corpora trahunt originem,ex ipfo enim fiunt, & in i-
pfum reuertuntiir. Verbi gratia: Sol ex Merclirio viuo puro
fit,& iterum reuertitur in argehtum viuum p^r ingenium, &
iic de eundis corporibus habet fidi:
^Dedijferentia Merctifiorum, C A P. II.
SEd dico vobis iftud j- quod argentum viuum ex Sole fji-;
dum, maioris tft virtutis incomparabiliter, &velocio-
ciorem dat fixionem, quam illud cjiuod non erat corpus;
iemper tamen eft argentum viuum de argento viuo, & eft ca¬
lidum & humiduin, bc mafdulinumi Argehtum vero viuum
cx Luna fadum , dat fixationem velocem, quod eft frigidu,
ficcum, & femiheum. Argentum vero viuum quod non erat
corpus, ex quo tamen generantur corpora, non differt ab a-
lio argento viuO, nifi in fola digeftione , & pd ipfum folum,
tiori aliter omilia corpora in argentum viuum reuertun-
tur:
ROSARIVS
4U
‘^niuerJkUm tnjinuani.
Cap. III.
^ Vnda nafccntiafcu planta: cx terra cgrclTa:, nohna
*■ femper ad tertam reuerttinmr ? & poflejuam in ea-»
dem terra fuerint, iterum per tempus putrefacl:se,tunc
totum cfl terra. Sed non qualem virtutem illa terra habet.-
Videmus enim quod cx terra frumentum nafeitur, habens
flip Illam & grana multa: &fitunc artificialiter ftipularm
terram reponuntur, cum fimus fadx fuerint, videmus quod
totus fimus rcuertitur in terra per putrefadionem. Scdgra^
na referuata , fi iterum ponantur in eadem terra ftipularum
fuarum pra:did:a,multo- magis augmentantur, quod exper¬
tis agricolis coftat. Sic corpora fubmerfa in Mercurium per
coucnientem putrefadionem reuertuntur in argentum vi¬
num, quod prius fuerunt, &poll:ca grana metallica in ea-*
dem terra putrida proieda multiplicantur , & innumerabi¬
liter crefeunt.
TraSltCdcati^me obdufia. C A P. IV.
Modus vero agendi talis elb ad modum rtatur^.Argcn-
tuni vilium noftrum vi fulphuris azymi vel rubei no
vrentis congelatu (eu infpifiatum,in primis efbmun-»
dandum ab omni forde & fuperfluitate , qua: per ingenium
deleri potcfl : & illud ingenium eft fublimatio , qute lic fit:
Ponatur lapis in vafe aperto fuper mediocrem ignem, agi¬
tando ipfum Mercurium, vttotahumiditasfuperfluacuo-
let, quq efl in. eo accidenralis,ex qua opus corrumperetur,&
hoc no omittas, & tunc remanebit! poftquam t-otum aquo-
fum & indigefi:um,quod nimis erat volatile, erit depofitum,
cum igne non fuperante fuam radicalem fixionem jfubftan-
tia temperata inter fixum & non fixum , apta pro opere
ifto complendo. Sitque femen feu fermentum mundifiime
purgatum, cuius vna pars fufficit ad duodecim lapidis pur¬
gati : fiat amborum ingeniofa amalgamatio : deinde totum
amalgamatum ponatur in vafe fortifiimo , vitreo, cum col¬
lo ftrido, aut in terreo, vitri dcnfitatem feu compadionem
fuftinens, quod melius eft, fitque os firmiter figillatum:fiat-
que furnus magnus philofopbicus, &fpiftus,in cuius medio
ponatur vas fortiflimum, amplum, terreum, potens in igne
dura-
MINOR. 48j
dararCjinillo fiint locailda cunila vafa^matcriam continen¬
tia, & tunc cooperiatur furnuSjfitquc fuperius cum IpilTo co¬
operculo claufus, iintq; in ilii’ fummitate foramina tria, vel
quatuor ad fumum delegandum , fubijciatur ignis Ictusper-
feueranter. Ignis lentus dicitur , qui lapidis fixationem ne¬
quit fuperare , & ignis regimen cale debet efle , quod plum¬
bum in ipfo continue remaneret fufum. Et boc folusma-/
nifefto. Per tale namque regimenlvabcbis in centum vigintii
quatuor diebus completam putrefailionem. Nigredo quo- 1
queeftfignum putrefadiionis approbatum. Adhuc per pr?- /
diftum regimen,habcbis fecundum fignum,quod erit rube¬
do durans per triginta dies: in illis vero diebus complebitur
perfefte. Tertium autem fignum eft viriditas, quod in ca-
liditate complwbitur pra-difto regimine in fepeuaginta die¬
bus. Inter tertium vero fignum , &inter quartum , appare¬
bunt omnes •colores qui excogitari poflunt, tunc fit ibi ma¬
trimonium, copulatio,&fpiritas & anime coniundliortunc
enim dominatur fimul,&quodlibet prius p fe fub fuo figno,
fcilicet in primo figno dominabatur corpus,, in fecundo
figno Ipiritus, in tertio anima. T empus coniundlionis regi¬
mine modicum augmencato , erit completum in fepcuagin-
ta diebus omnino: &fupcrueniet fignum quartum , quod
erit azymatio vtilis , transibuntquc cum augmentato regi¬
mine centum quadraginta dies, & erit completum albedi-
nis fignum quod dixirnus. Si poftea continuaueris regimeri
cum augmento , videbis inter quartum & quintum cineres -
difcoloratos , fint tamen chari apud te : nam Deus reddet il- ,
lis liquefadionem, infundendo Spiritum fuum igneum , & ■
videbis, cum Deus voluerit, fignum quintum , claritate &
rubedine fplendida inenarrabiliter docoratum. Time Do*
iim, & honora cum de tua fubftantia.
De ffOpirietAtibftt.
C A P V T V.
r vita quidem in hoc Rofario meo narrata funt ad o-
^/1 peris cognitionem habendam , & ignorantes ad ma--
gifterium veritatis introducendos.Et quiahihilinco
ponitur fuperfluum , nec ipfum volo mittere, diminutuHi
Refpice rubeum completum, & rubeum a fua rubedine di¬
minutum , & omnem rubedinem fixi , & non fixi , mortui
HHh i
4H R O S a R I V s
& viui, mineralium, vegetabilium & animalium: rcfpicc vi-
uum viuificantem, & mortuum mortificantem, album albi-
ficantem, & rubeum rubificantem , atque imperfedmn pcr^
ficicntem. In quantum autem albedci pcrfedii augmentatur,
in tantum tingit in albedinem , & fic de rubeo. Sed nota , &
coufidcra qualia fint corpora , & quid cis in fiia liqucfadio-
ne adhiberi poflit, & ledum perfeuerct, & permaneat in exa-
i mine: neque enim omneazimum, nec rubeum tingit cor-
; pora in Lunam & Solem. Tindlura corporis talis efle debet,
quod ipla cum corpore liquefadlo commifceatur , & ipfum
liquefadum ingrediatur , quemadmodum ipfummet cor¬
pus faceret cum eodem. Tindura ergo debet efie fubftantia
corporea^ ex corporibus extrada, vel per beneficium me¬
diorum mineralium,vegctabilium,feu animalium augmen-
tata, in re femper corporea. Verifiima ergo tindura albedi-
nis eft fulpluir , /ex Luna vera albiflimum: & perfediflima
tmdura rubedinis eft fulphur, ex Sole vero rubicundifli-
mum. Eft ergo vnum poflibile ficut & aliud. Hoc fcit artifex
prudeps & diferetus.
recaptuUtio omnium diaoruni.
C A P V T VI.
SI per iuuamen argenti viui crudi,frigidi & humidi, &pcf
ipfius beneficium extrahitur fulphureitas calida , fic-
ca& munda, comburens omnia caufa fua: virtutis adu¬
rentis , remanet argentum viuum purum & codum in cor¬
poribus , vi fiilphuris congelatum. Sic per iuuamen alicuius
argenti viui extrahitur a Luna vel Sole fulphur puriftimum,.
& remanet fulphur azimum , vel rubeum , tingens nigredi¬
nes & fixum. Cuius vna pars tingit duas , vel tres , vel qua-
tuor, velfex partes cum iuuamine prim^ partis in Lunam.
Pars vero vna rubei tingit argenti viui codi in 1. cap. fecun¬
dum puritatem ipfius argenti vini partes duas , vcl tres , vel
quatiior, vel (ex, vt de albo. In vero &vlt cap. tingit vna
pars fulphuris Lunce vel Solis partes mille corporis , id eft,
argenti viui codi, &visiftius. fulphuris per artificis indu--
ftriam iil tantum augmentatur cum igne , vel cum iuuami¬
ne, cp poft complementu tingit ftiper mille, vel mille millia,
& vitra, tamen folo igne eunda perficiantur. Na omnis tin-
dura alba vel rubea debet recipere colorem ab igne , aliter
igne
MINOR. 485
non valet. luuamcnta autem funt lapides tales, cum quibus
tincture puritas & fixio augmentatur, videlicet oua, capilli,
fanguis, argentum viuum, fulphur, auripigmentum, fal am-
moniacus , atramentum , alumen , lal nitri , tinkar , tutia,
marchafita, magncfia,&c. Non tamen putes aliquod ifto-
riun fufficiens pro opere per fe folum complendo. Sunt e-
nim adminicula , & quafi adiutores, cum quibus, &cuin
quorum iuuamine corpora mundantur & redHficantur, tin¬
guntur & complentur , &funt quafi coadiutores & media¬
tores corporum coniungendorum , quorum preciofiora &
meliora apud nos femper fiint inuenta, oua& capilli, &
fanguis iuuenis mafculi, ex quibus quatuor extrahuntur e-
Icmenta, quxpoftquam redlificata fiint, fiipplentdefcftum
elixiris ex metallis pr^parati, nec metalla per {e, nec lapides
perficiuntur. Sed ex his quatuor elementa extradla pro oleo
ponuntur in lapide, aut pro anima tindta. Calx vero corpo¬
rum metallorum prxparata , pro corpore azimo v&l rubeo.
Spiritus vero albus vel rubeus ex corporibus extrahitur , vel
figitur, & prxparatur ab ipfismct fpiritibiis.Si exteris autem
lapidibus abluitur "lapis & mundatur , figitur & tingitur , &
reaificatur in operis feftinatione. In c5miftione veropro-
portionataprxdidorum prxparatorum refiiltat notia for¬
ma , & fic fit elixir , in quantum materia plus quam Sol ua-
luralis cft digcfta & tindla.
FINIS ROS ARII -MIISl ORISy
tncerto Aa^ore.
MAGISTRI ALBERTI MAGNI
■ EPISCOPI ratisbqnensis.
De Alchemia Prxfatio,
Mnis fapientia a Domino Deo efi:,& cum illo
fuit femper, & eft ante xuum. Quicunque ergo
diligit fapientiam, apu4 ipfum quxrat, & ab ip-
fo petat, quiaipfc dat omnibus affluenter , &
tt^fSproperat, Ipfcenira cftaltitudo. &ptofunditaso-
ronisfcicncix.&thcfaurustotms fapienti* :quoniam ex 1-
pfo, & in ipfo,& per ipfum funt omma : & fmc cius yoluta.e
nihil poteft Ectilipfl honor & gloria in fecula fcculoru.to^
D E A L G H E M I A.
Vade in principio mei fermonis iniioco ei uS auxilium, qui
eft fons &origo omnium bonorum, vt ipie per fuam bonita¬
tem & pietatem dignetur paruitatem fcientix mtx fupplere
per gratiam fui Spiritus fandfgvt per meam dodrinam lume
quod in tenebris Iatet,mamfcflare valeam’, &. errantes adfe-
tnitam ventatis perducere : quod ipfe prteftarc dignetur, qui
rcuetmexcelfis, Arnen. ^ n t
Cum multas regiones & plurimas prouincias, necnoii
ciuitates & cafteila caufa rcientiee, qua: vocatur Alcliemia,
maximo labore perluftraUcrim,& a lueratis viris &fapienti-
bus, de ipfa arte ab ipfis diligenter inquifierim, vt ipfam ple^
mus inuefiigareni : & cum (cripta omnia perferiberem, & in
operibus ipforum r^pi/lime perfudarem, nop inueniftamen
verum in his, quae hbri eorum affirmabant. Afpexi ergo li¬
bros contradicentium & affirmantium, & mueni eos vacuos
Olle ab omni profcdu,& ab omni bono alienos. Tnuenie-
mm multos praediuites literatos. Abbates , Priepofitos Ca¬
nonicos, Phyheos & illiceratos, qui pro eadem arte magnas
fecerunt expenfas, atque labores, & tandem deficieb"ant,
mioniani artem luueftmare non valebant.Ego vero non de-
peram, qqin facerem labores & experffias inhnitas, vigilans,
& debeo ad locum migrans omni tempore, ac meditans,
heut dicit A lucenn.a : Si ha;c res eft , quomodq eft ? & fi non
ft, quomodo non eft? Tandem perfeueram ftudendo,medi.
tando laborando m operibus ciufilem, quoufque quod
quatiebam inuem, non cx mea rcicntia,fed ex Spiritus (andi
giatia- Vnde cum (aperem & intelligerem quod naturam fii-
peiaiet dihgeiKius vigilare cccpi in dccodionibus &fiibli.
mationibus , folutionibus & diftillatiombus , cerationibus,
& calcmatiombiis , atque coagulationibus Alchemiai , & m
nuiltis alus laboribus , donec mueni , Effi; pofiibilem trans-
rautationem m folem & lunam. Quod multo melius eft o-
mninaturali,in omni examinatione &mallcationc. Ec^o
veio minimus Philolophorum intendo feribere focii? sta-
micis mcis veram artem , leuem & inffillibilem .-'ita tamen •
vt videntes non vidt.ant,& audientes non intelligap Vnde ^
logo , & adimo vos per Creatorem mundi , vt occultetis li- ^
b um iftum ab omnibus infipientibus. Vobis enim fecre-
pim reuelabo , alus vero Secreta fecretorum recludo , prq-
fteiinmdiam huius i^qbilis fcienti.a:. Stulti enim eai/dt'-^*
ALBERTI magni. 487
&iciunt,quocl ad eam pertingere non poflunt: vndc cxofam
cam habenr, nec pofTibilcrn elle credunt : ideo inuident illis
qui in ea operantur, & dicunt eofi cfTe falfarios. Caueatis
ctgo ne in ifta operatione alicui fecrcta noftra reuelctis. Ite-
runi moneo , vtfitis cauti: & peifeueratem operationibus,
& nolite faftidium habere , fcicntes quod poft op.erationcni
vcftram magna Icquctur vtilitas.
De diuerfts ?rrortl>u4.
NVnc autem qualiter ad tanti operis laborem accedere
debeatis m hoc meo Opufculo breuiter acfimpliciter
vos informabo.Oftendam tampn vobis primo omnes dema-
tiones & errores , & offendicula huius artis, in quibus multi
& fere omnes errant. Vidi enim quofdam , qui cum magna
diligentia quafdam fublimationcs faciebant, & vlterius pro,
cedere non valebant, quia fundamentum noa habebant. Vi¬
di & alios bonum principium habentes,fcd propter nimiam
potationem,& alias vanitates, opus facere non valebant.Vi,
di alios quidecoftionem, dcftillationem acTublimationem
bonam fecerunt : fed propter nimiam prolongationcm o-
peris opus reliquerunt imperfeaum. \ idi & alios qui ve-
Lm artem habuerant, & diligenter operibus profuerunt,
fed in fublimationibusperdiderutifpiritus propter vafapo-
rofa vnde & dubitaueruat , & vlterius artem non curaue-
runt. Vidi & alios qui artem inueftigarc cupientes , tempus
ftatutum non valentes expefiate, nitnis veloces fecemnt f«-
blimationes,aeftillationcs,& Iblutiones: & ideo fpintiM m-
feaos, tubiginatosimicniebaiit , & aquas folntas , & de-
ftillatas turbulentas : vnde & ilh etiam dubuauerunt.
quamplures,qui cum diligentia operi
deficiebant , quia res pro fubleuamento non habebant . v f
de verfus :
Cum Uborm damno eR,crefcitmortaluegeJlai.
Multa Itcet faf tas, re fine, nuUtft erit:
Vnde pauperibus non valet ars ifta , quia ad minus vult ha¬
bere expenfas duobvis annis. Et fi contingat in opere errare,
vel prolongare,quQd non perueniat ad cgeftatem, vt in plm
ribus fum expertus. Vidi alios- qui fublimationes facie¬
bant puras ^ bqnai ad quinque^Wimation^s ;
AL CITEM IA
^■^^pJ‘i;;icabant ,'& Venerem de.
r u ^ ‘jun.umvcl fextam partem Luna:, &
u & hgcl>ant.volcntc.s emn eis tnr^rc Venerem vel Mar-
, -8. quuiininj)re/lioncm non fecninc , neque ingref-
/ionejnlulK^^
donec cum oleo mgreJiente cerabL,
Hc In^^le/^u.ncm )n corpora habebant, addentes tamen
albe /r &cxamjnat.onc , &
t im n , ’ f' ter cxani.nac.onc , &
n vat "f f“i'“lc.nata nec
do .nernM 'licit Ariftote|«: Non eic-
nn en, , ' '7""*'’'"'^ ' r''"'-'. "di retineantur in primani
•o/ bde ^"1^ ‘,"7'"="' ^tiNftiouem : &t,mc
I odibile eft illud. Vidl tamen iit alios fapientes . nui ad ple-
! b i, 0““'’'’“,? I'"'"r'*"s parabat, p.oftca eoagula-
alininf^r ,‘lnlf eorpora dealbabant ad
1. fi h ^ ' l»>«<^“alcem reducebant
nidleati. "^'"raT.in omni «aminatione &
inuiiTie l ' & meliora omnium Philorophorutn,
/*«(/<? oriantu7- metitUa.
|-cl>cima cl> ars ab Alchimo muera , & dicitur ab archy-
_ mo Gra-ce , quod eft m.dlh Latine. Per hanc enint an^u
ncrfV>"^7 "‘r^a '"ineris funt corrupta, &im}
pci fedla ad pcr/cchoncm, Et notandum , quod metalS dif-
krunt uner fe acc.dentah, forma tantum, non ellhntiat
Sibdfcn inmetalli.s. Vnde
1 odibdc di pc.i artem nonum corpus (fonmtui : quia o-
mimunetallonmi genera generantur in terra ex ^iilpl,„rc5r
a g nto v.uo conmnllrs, vel etian^ propter terram fl-tula^rL
Sicut cnu« pucfjn vemre. matns fuic ex corrupta matrice
99'Kralut mhrmitatem ex cauft loci per acctdent TcnT
UiiHionc , <|uaniuis li^rma fuerit mundum , tamen Ut puer
Ic*
ALBERTI MAGNI. 4«^
leprofus & immundus caufa matricis corruptq. Sic eft in me¬
tallis , quae corrumpuntur , vel fulphure corrupto, veltcfra
foetida : vnde haec eft differentia omnium metallorum , qua
differunt inter fe. Quando enim fulphur mundum rubeum
occurrit argento viuq in terra , inde aurum generatur tem^
porc breui vel longo per affuluitatem vel decoiftionem na¬
turae libi fubferuientis. Quando vero mundum & album oc¬
currit argento viuo in terra munda, inde generatur argen¬
tum^ quod differt ab auro in hoc , quod fulphur in auro ru¬
beum , in arg, album fuerit. Quando autem fulphur rube-
um,corruptum & vrens occurrit arg. viuo in terra , inde ge¬
neratur cuprum, & non differt ab auro nifi in hoc , quodm
auro non fuit corruptum. Quando vero fulphur album, cor¬
ruptum & vrens occurrit arg. viuo in terra , inde generatur
ftannum: & quia ftridet interdantes, & velocem habet li-
quefadiionem, ideo eft,quia arg. viuum non fuit bene com-
miftum cum fulphure. Quando vero fulphur album, cor¬
ruptum & vrens occurri; arg.viu. in terra fcetida, mdc gene¬
ratur ferrum.Quando fulhpur nigrum & corruptum occur¬
rit arcT. vi.inde generatur plumbum, de quo dicit Arift.quod
plrnubii eft auru Icprofum.Iam fatis diftum eft, vnde metal¬
la habeant origine, & quomodo inter fe differant forma ac¬
cidentali, & non cffentiali. Reftat nunc videre,de probatio-
nib. Philofophorum ,&au6loritatibus, quomodo probene
effe vera hanc artem , vt obuiare pollimus alijs , qui contra¬
dicunt eam nqn efle veram.
Prohat artem AlchemU ejfe 'ieram.
Volunt ergo quidam contradicere, & quam,plures, &
maxime illi qui non intelligunt aliquid de arte , nec me¬
tallorum naturas cognofeunt, & nefeiunt quid ftt eorum
intrinfecum, vel extrinfecum, & dimenfioqes. & profundi¬
tates metallorum minime cognofeentes. Iftis igitur , quum
Qbijciunt Ariftotelis verba dicentis , Scif nt artifices Alche-
inije rerum fpecies permutari non poffe:refpondendum,hoc
dixiffe de ipfis qui credunt ^volunt metalla adhuc corrupta
transfubftantiare; quod fine dubio vix fienpoteft.Audianc
eruo verba Ariftotelis quae fequuntur: Quod experientia
deftruit formam fpecierum, & maxime in metallis : &fioc
eft verum , qiundo aliquod metallum eft calcinatum ,
- HHh ^
4^0
DE ALCHEMIA
inde fit cinis & calx,cjuac teritur & lauatur,«& ceratur, cum a-
quis acutis, donec fiat alba &yiua: &ficper calcinationcs
& medicinas diuerfas amittant humiditatem corruptam , Sc
aduftiuam, & acquirunt hnmiditatem aeream viuifi cantem
ipfa corpora, & calx inundata reducitur ad folidam maf-
fam: qu^ maira poteff recipere tinduram albam & rubeam.
Vnde ait Hermes, Quod fpiritus ingredi corpora non pof-
funt, nifl purgata, Sj non ingrediuntur , nifi aqua duce. Arir
floteles dicit. Non credo quod metalla pofIlnttransfubfl:au.f
£iari,nifi reducantur ad primam materiam, id eft mundifice-
tiir a corruptione fua per ignis aduflioncm. Adhuc contra¬
dicentibus, & non credentibus melius obuiare volo, quia
quod fcimus loquimur , & qupd vidimus tcflamur: videmus
fpecies diuerfas recipere formas diuerfas diuerfis tempori¬
bus; ficut patet in ArfenicO', quod eft rubeum , &perdeco-
dionem 8c afUduitatem erit nigrum , per fublimationem e-r
rit album , fcmper tale. Et forte aliquis diceret, quod tales
fpecies de facili pofTunt transmutari de colore in colorem,
Icd iii metallis impoftibilc. Quibus rcfpondeo ex euidentj
caufa per diuerfas probationes & cuidentias,cor4ra errorem
penitus deftruens : Videmus enim ex argento pfenerari azu-
rum, quod dicitur transmarinum; quod tamen cum natu,
ra ut perfedum , carens omni corruptione,facilius videtur,
& eft deftruere accidentale quam effcntiale : videmus enim
cuprum recipere colorem citniium ex lapide calaminari,
quum tamen neutrum fit perfedum, neque cuprum, neq; la.
pis calami naris, quiain ambobus agitignis. Videmus quod
^ ftanno fit lithargyrium, & ftannum per nimiam deco-
dionemyertitur m colorem auri , quod tamen poftibilecf.
letconuerti m fp e erem argenti , cum de natura eius fit. Vi-
demus ^ ferrum conuerti jn argentum viuum, quod videtur
quibufdaniimpofribilc: & quare fit poftibilciam rationem
dixi luper-ius , quod omnia metalla generantur ex are. viu.
& uphure: vq^ cum arg. viu. fit orrgq omnium metallo¬
rum , etiam poflibile eft vt ferrum redigatur in arg. viu. No*
ne , verbi gratia , aqua liquida, tempore hyemis per nimiam
ftigiditatcm induratur, &£t glacies, nonne glacies a calora
Solis foluitur & erit aqua, vt pinus? Ita eft de arg. viuo vbicii-
f ut limul , Seper decqaipneit> tcmperutiiTunaip longo tem-
porc
ALBERTIMAGNI 4@I
porc indurantur , & eric Iapis mineralis, de quo trahitur mcr
tallam. Videmus etiam quod ex plumbo ht cerufla', exce-r
rulTa minimum, ex minio plumbum. Ecce iam fatis manifer
fte probatun^ cft , quomodo Ipecies permutantur de colore
in colorem vfque ad tertiam vel quarta formam. Vnde nullo
modo dubitandum eft,quin metalla corrupta pojffint reduci
a*d fanitatem per medicinas fuas.Iam politum eftfundamen-
tum ad artem iftam : videamus quod fupera:dificemus. Sie-
nim fupera^dificaucrimus fosnum , vel lignum, vel ftipulam,
ignis Gonfumet omnia. Inueniamus ergo lapides,quos ignis
non deftruat,ncquc corrumpat: tunc fccuri erimus ab omni
perturbatione. Etfciendum quod ea qua: diximus dc im¬
pedimento artis, & principio , & poftea de probationibus e-
jusdem, ideo didiaelfe, vt artem veram elfc ftabiliamus, &c.
Nunc videndum qualiter agendum Iit, &quo tempore, 3c
quo loco.Et primo incipiendum eft firmare etiam prqcepta.
Primum ergo praeceptum eft , vt artifex huius artis fit tacitus
& fecretus , & nulli reutlct fuum lecretum , quod nulla ra¬
tione viterius manifeftet: fciens pro certo, quod fi plures fei-
rent, nullo modo pertranfibit,quin diuulgetur: & quum di-
uulgatum fuerit,pro fallario rcputabitur:& ita erit in perdi¬
tione, & opus imperfe£lum remanebit. Secundnm prtece-
ptum cft,vt artifex habeat locum, & domum Ipecialem extra
hominum conlpeftum , inquafintdute camerae vel tres in
quibus fiant operaqones ad fublimandum,folutiones,& dc-
ftillationes faciendu,ficut in pofteru docebo. Tertiiieftvt
obferuet tempus in quo fit operandum, & horas ad fiiblimar
tiones, & folutiones, & deftillationes : quia non valerent in
hyemc fub limationes : folutiones vero &calcinationes o-
mni tempore fieri poirunt:h3ec autem omnia in operibus lu¬
cide docebo. Qnartum eft,vt artifex huius artis fit leduius 8c
frequens circa operationes , & non fit toediofus, fedpcrfeue-
ret vfque in finem. Quod fi inceperit, & non perfeueraueric,
res & tempus amittet. Quintum, vt lecundum artis inftituti?
onem operetur : primo in contritionibus , fecundo in fubli-
mationib®, tertio in fixio.nib®, quartoin calcinationib. quin¬
to in folutionib.fexto in dcftillationib^,leptimo in coagula¬
tionibus ;& fic per ordinem. Si autem tingere prarter l^blir
piationem, & coagulare, &foluere per deftillationem volur
erit , perdet pulueres fuQS : quia quum proiedl fuerint, non
49^ de ALCHEMIA
retinebit cx eisquicqulm, fed reuolabit citiflime.Vel 11 cui^
fixis pulucribus, qui non fiint foluti nec diftillati tingere vo¬
luerit, n5 ingredientur nec permifcentur corporibus. Sex¬
tum cft,vt omnia vafajin quibus debent poni mcdicinte
velaqux, vel olea, fiucfuper igne vel non, debent efle vi*
trea, vel vitrcata.Si enimin vale cupreo ponantur aqua^ acu-
tat, fient inde virides ; Si autem in ferreo vel plumbeo , deni¬
grantur & inficiuntur; Siinfid:ili penetrabunt, & deftru-
entur omnia.Septimuin eft, quod cauere debes ante omnia,
ne apud principes vcl potentes intromittas te dc aliquibus
operationibus, propter duo mala: fi enim intromiferis te,
tunc de tempore ad tempus requireqt a te , & dicent, Magi-
fier quomodo fuccedit tibi ? quado videbimus aliquid boni?
Et non valentes expedfare finem operis, dicent, nihil efle,
uuffam efle, &c. & tunc habebis ttedium maximum.Et fi ad
finem bonum non perduxeris, indignationem perpetuam
cxhoc acquires. Si autem ad finem bonum perueneris, co¬
gitabunt perpetuo te habere , nec permittent te abire : & ita
illaqueatus eris verbis oris tui, & fermonibus propriis irreti¬
tus. Odauum praeceptum eft, nec aliquis intromittat fe de
operationibus, quinonhabeat expenfas plenas adminus,
& vt omnia poflit comparare, qux ad artem funt neceflaria,
nccnon & vtilia : & fi intromiferit fe, & expenf^ defecerint,
tunc fcs &c omnia amittet.
Quod furni fntnectjf*rij, ^ quales,
^ quanti.
JSjVnc videndum eft, quomodo fiant flirnelli, &qui &
quot luntneceflarij. Adquodfciendum eft, quodfur-
nefli debent fieri ad quantitatem opcris.Si enim res tibi fint
luflicientes, & opus magnum volucris inchoare, tunc eo
maiores conftruendi funt.Si autem exiguum tibi fuerit, flir-
Lr ftrn V r P^l^^^^um & medicinarum
^onftrucs.Volo tamen ponere dodrinam furnellorum, &
quantitatem fecundum, quod expedit tam diuitibus , quam
pauperibus. Primo ergo dicendum eft de furnello philo-
cede e parietem, vbi ventus ac-
Zttrl' ■ ""'a ^ longitudi-
vZl fir ^ fiimc modum, Fiat feueaiii terra aS vln^
P funiitaccm, m latitudinem duarum fpanarum vcl paulo
plus
ALBERTI MAGNI- 49J
' plus, qu? circumliniatur argilla magifterij,fupcr quam con-
ftituatur murus per circuitum de eadem argilla.
De qualitate 'kel quantitate furni.
TD Ecipcde argilla fimplici & appone ad quatuor partes
■^quintam partem argillse figulorum , & contere optime,
; & adde parum de arena, & iterum contere (aliqui appo-
I hunt confulto fimum cquiriiim.aut faltem aquam, in qua il-
i le fimus fuerit difloliitus) audfado, fac murum, vt dixi,
! fviperfouearriiniltitudinc duorum pedum, vel parum mi¬
nus, & ad fpifiitudinem fpannar vnius, & permitte ficcafi, &
tunc kabeas rotam fadam de argilla figulorum , quq ignem
fortem fuftincre pofllt, qua: vndique fit perforata , habens
50. vel 60. foramina, fecundum rotar quantitatem , ad mo¬
dum digiti fuperius arda, inferius vero ampla , vt liberius
pofTit dcfccnderc cinis : inferius verO in terra fiat meatus per
terram & parietem , antequam rota fuperponatur & ille fit
ardus circa foueara, extra vero parietem amplus quafi ad
vnam fpannam,vt ventils intrare poffit: qui meatus debet li¬
niri argilla: quo fado fuperponatur rota, itavt amplitudo
foraminum lit fubtus ; & tunc iterum fiat murus fuper mu-
rum,& fotam ad fpiflitudirtem fpannae: murus vero fit ia al¬
titudine filper fotam vnius brachij: furnus vero habeat fora-
mcii in medio fuper rotam j vbi carbones imponantur. Su¬
perius vefO habeat foramen, vbi vafa calciiiatoria imponan¬
tur ; quod fofameri cooperiatur poftea, cum coopertorio fi-
biapto. furnus quoque habeat fubtus ( alibi fuprajforamiw
na parua quatuor vel quinque in amplitudine trium digito¬
rum. Et htec eft forma furni.
Prteterea fcicndumeft, quod fuper rotam debes ponere'
tripodem de argilla fadum , fuper quo ponantur vafa calch-
natoria, vt defubter ponantur carbones.
^ quales fnt furni fublimatiuit
NVnc videndum eftdefufnellisfublimatiuis, qui ad mi¬
nus debent efleduo vel quatuor, & fiant per omnia
cum rota, & meatu, & foraminibus, ficut furnus philo-
fophicus, excepto quod non debent effetants' capacitatis:
«c ifti debent fimul ftare , vt omnibus pofiint miaidrare.’
4H DE ALCHEMiA
Quales Jini furni deftsUutorij.
jp yniclli dcftillacorij fic faciendi funt : fiant vt fupra de afJ
gilla : fiat murus rotundus fupcr terram ad fpifllcudinsiri
^uatuor digitorum , in latitudinem vero trium palmorum:
& habeat fornax per circuitum foramen in amplitudine tri¬
um digitorum: furnus vero ht amplior fjperius, qitam fub-
tus m hunc modum , vt cius figura dcmonflrat. De iflis fur¬
nis fiant tantummodo duo , cjuifuiliciuntaddcfdllandum.
Vafa vero fint farnellis apta,alia ad deftillandum.alia ad cal-
cinandum , alia ad coagulandum, quorum formam pone¬
mus in fine libri. Reperies in Caelo philofophorum Vlfta-
dij, &c. ^
Defurm ^itreariorun^.
p Vrnus vitreariorum fiat cum eteteris in firte i qiii fatis cfl
neceffarius ad vitreandum.
Quomodo ^^afafSltliudeHitreantUri
J^Ecipe quodcunque vas volueris deuitreare, fcilicet vas
de argilla bene combufium , & linito bene cum minio
fic temperato: recipe aquam &impone de fermCnto cerui-
fiae vel vmi quantum ad decimam partem aqute mifeeas
fimuf&pollea impone minium quantum volueris, &mifcc
bencfimul,& inde lineas vas cum penicillo , vel cum manu
&:permitte ficcari. quo dcficcato pone in furnum conca
lutarem fubtus vertendo , ita quod iaceatfuper duo ferra¬
menta fortia, qu<j in medio fornacis fint pofita. Et fi vis plu¬
ra vafa imponere, melius eft vt claudas os fornacis cum lapi¬
de & argilla, & fac ignem lentum primO adfpacium vnius
horxjpoltca vigora ignem, quousque videas minium deflu¬
ere ficut ceram : tunc cc{ra& permitte infrigidari, &tunc
iperi & muenies vafa tua optime vitreata. Hoc tamen nota
qj mimum fadfude ceruffa decuplo plus valet ipfa cerufla!.
quam mimum fadlum de cinere plumbi. Datadodirmade
turncUis , lam dicendum efl: de fpiritibus & medicinis.
Q^od<^u(ttHorfuntfptritttt met^Uornm
tingunt.
Scicft-
A L B E R T I M A G N L ^95
; C Ciendum ergo quod quatuorfuht fnecallorum fpiritus,
^ fcilicct Mercurius, fulphur, auripigmentum, velarfenj
cum,&; fal armeniacum: ifti quatuor fpiritus tingunt metal¬
la in album & rubeum, id eftin Solem & Lunam: non tame
:perfe, nifi prius prarparcnturadhoccummedicinisdiuer-
; fis , & non effugiant ignem : & cum fteterint in igne faciunt
:mirabilia opera: faciunt criim de Marte vel loue Lunam, de
.Venere vel Satutno, Solem.Et vt breuiter dicam, omnia me-
: talla transfubflantiantur in Solem &Lunam»qu^ paria funt
omni naturali in omnibus operibus, exteptoquod ferrum
'Alchemia: non trahitur ab adamante: & aurum Alchemi^
' non Ifjtificat cor hominis , nec curat lepra , & vulnus ex ed
; faclu tumefeit, q? non facit ex auro naturali: In omnibus .m
aiijs operibus, ^ilicctmalleatipne,cxaminatione, & colore
. durat in ^ternum.De his quatuor fpiritibus fit tindfurajqu^
; dicitur Elixir Arabice, fermentum Latine,
i fit Elixir,^ quod maJfemetaUorum transJubBantiantur
fer hos quatuor ffmtut,
'■ C St autem Elixir nomen Arabicum, Latine vero fignificat
■ ‘^fermentum: quia ficut panis fermentatur & leuatur pct
bonum fermentum, ita maffx metallorum trasfubffantian-
: turper hos quatuor fpiritus in album & rubeum , &maxh
i me per Mercurium, quia ipfe eft fons & origo omnium me¬
tallorum.
De generibus medicinarum ^ nornt-
bus earum.
De fpiritibus vero alijs & medicinis , qu<; fint, Sc q^tiom»-'
do nominentur,fic eft intelligendu, fcilicet fal eomunc,
fal alkali , fal nitri, fal borax, alumen zuchariniim , alumen
iameni , tartarum , atrameritu.m, viride seris, lapis ^calami-
riaris , cuperoffa , tutia, cinnabriilm, minium , cerufia, ou»
gallinaru,tcftq ouoru,acetu,vrina,cadmia, marchafita, ma-
gnefia & alije res multae , de quibus in hoc libro non habe¬
mus neceffe. Ifta vero non tingunt , fcd funt adiuUantia fpi-*
ritus vt citius pra-parentur, & citius foluantur , &cu aquis
ipforu terahtur calces metalloru , & acquirant humiditatc
reftificantem ipfa corpora. Ha:-c aute quomodo praeparem
tur j & vbi inueniantur , & calcinentur , & foluantur, & de-
ftilientur, per ordinem in fequentibus oftendeinus, ,
DE ALCHEMIA
Qmd fit Mercurtt*s^ ^ ^nde n^tfcatur.
■p St autem Mercurius aqua vifcofaia vifceribus terrij, fub-
flantia: fubtilis terra: albx per calorem tempcratiirimum
vrtitatali vnionc aequaliter : idcoque fugit in fupcrficie pla¬
na cie facili, & propter aqiiofi tatem.nou adh^ret, beet vifeo-
fam habeat fubflaiitiam , propter fuam ficcitatem , qua: illi
obtemperat , & illam adhxrcrc non permittit, Eft etiam
materia metallorum cum fulphurc, fcilicet lapis rubeus dc
quo extrahitur arg.viuum, (Sc inuenitur in montibus , maxi¬
me in cloacis veteribus in multa quatitate. natura ei® eft fri¬
gida & humida j & eft fons omniu metalloru , & ab eo pro¬
creantur oninia, vt fupra didlu eft. Credtur vero cum omni¬
bus metallis, & mifcetur ferro, & fine ipfd iiullii metallii de¬
aurari poteft. Additio. Arg. viu. cilm fulphiire &fale armo-
niaco fublimatum conilcrtitur iri puluereni rubeum fplen-
dentem: & iterum vftuui in igne, redit ad fubftaiitiam humi-
dam & fluentem.
Q^tdpt/ulph/*r, ^ ijuid of/eretur,
tnuenmtur.
^ Vlphurvero pinguedo terrae eft in minera tcrri’ perteni..
‘^peratarn decodicSnem infpilfata, quoufque induretur,
& fiat fpifla : &cum indurata fuerit , vocatur fulphur. For-
tiffimam fulphur operationem habet , & eft vniformis fub-
ftantia: in partibus fuis : &idco ndn aufertur ab eo oleum
cius per dellilldrionem,' ficut ab alijs rebus oleum' habenti¬
bus, fed per aquds acutas fulphur in ipfis decoquendo' : inue¬
nitur in terra , aliquando in montibus , aliquando in palu-
dibusrcft etia multiplex,fcilicct albu, rubeum, viride, citrinu;
nigrum: & etiam quoddam Inortuum.Viuum eft illud quod
de terra extrahitur mundum fufum,& valet contra fcabiem.
Mortuum vero eft quod fufum eft in cannis, & inuenitur iri
apothecis. Additio. Siilphur igrieam habet liaturam , ipfurri
liquefit vt gumma, & tritum fumus eft:
Quid fit auripigmentuih^^^^nde
najeatur.
^ Vripigmentum eft lapis mineralis , & fic fit. Sterquilini¬
um terreftre in cauerriis terrat per longam decodlioncm
ffanfit iri fubftantiam auripigmenti: Duplex eft in co vi^'
fcdfitas: alia fubtilisyalia grofta: vna tollitur per ablutionem
Sede-
A L B E R T I M A G N t. 49^
k decoftionem cius in vrina , alia per fublimationcm , vc in¬
ferius dicetur. Addiao. Auripigmentum cft calidum , combu-
rcns,niii candidetur. Auripigmentum fublimatum , cuprum
in argenti fpeciem dealbat : idquefupcr falis gemmx partes
ijuatuorjduabusfalisarmohiaciappofitisi fuperius inferiori
fuperponc:habensitdquc teitio Cominutationem , videbis o-
gratum.
ftt Arfenicum^
^Rfenicum cft de materia fubtili, colorem habens ifuIphU'
rcum>&eft lapis rubeus matura cius eft fcutauripigmeu-
ti:flos cius erit albus & rubeus: de facili fublimatur. Duobus
enim modis albificatur , fcilicct per dccotftionem & fublima¬
tioncm.
Q^od fal armonideum fit duplex^
^Alarmoniacum duplex cft, fcilicct naturale & artificiale’.
, Naturale eft quod inucnitur in terra duplex > fcilicct al¬
bum &. rubcum:quorum tamen vtrurhquc extrahitur de mi-
hera dura & clara, faporem habens vehementer falfum, natu¬
ra cius calida & ficca. Eft etiam lauatiuum , mundificati-
uum&fubtiliatiuum. Artificiale cft melius naturali in opere
hoftro : & ipfum eft nobilius omnibus falibus,&conucrtit
Mercurium in aquam » quando cum coairatur& teritur, &
inittiturin aliquo loco humido adfoluendum : & cumipfo
ferru & plurnbum foluitur.Ipfum quoque cft olcu,qj c5gela-
uit ficcitas ignis. N atura cius e ft calida Se huraida,& cft ^iri-
tusfubtilisadelixir.-nafincipfo nec foluent nec ingredietur.
Etfeiendum cft,quod per ipfum no dealbantur corpora, nec
rubificantur,ncc tranfubantiahcur fictu per alios fpiritus : fed
iplc datalijs introitum,& purgat, fle raundificat corpora a ni-
grcdine. tuncrclinquitibi fpiritus cum corporibus permiftos;
&coadiuuatcds,&poftca recedit. Additio. Aqua ialisarmo-
liiaci {abliraati,vei aon,fcd per filtrum , ve! pluries per pannu
fubtilcm &fpifluin colati cuilibet corpori calcinato in aliud
corpus fufile prjebet ingrelfura, fi illud ea Icinatum farpe in eo
imbibatur, & poftrnodum congeletur, & vltimo pulucrizetur
i 'foluatur.Vnde crocus feni hoc modo praeparatus, arge-
id ; cimi tindiirara praebet.’ . '
ili
4?*
DE ALCHEMIA
f2uiA^*U<t fsUommHHe,^ cjf40mdd6 prMpsreittr.
commune cft dauiger huius artis , quia claudit & aperir
'"^omnia , & fine illo nullum opus Alchcmiar perfici poicfl,'
Pi iEparatur autem fic : Accipe de eo quantum vis ,& folue i-
pfam in mortariolo cum aqua calida moucndo, donec fola¬
tum {icjtunccoli per pannum fpiflum in vas lineum, &quod
remanet fupra fundum , iterum cum aqua calida, licut prius*
folucjdoncc totum fit folutum. Tunc aquam illam coqut iti
vafe vitreo, aut plumbeo, aut cupreo, donec aqua cuancicat,
falrcuertaturin priorem ftatum.Tunc accipe illud fal , & fo-
ncinollam nouam ad furnum calcinatipnis(olladcbctclau-
diy&ficcaoptimc.&fcruavrquc dum doceam te qualiter de¬
bes folucre & dcftillare. Additio. Non debet fieri in metallo,
quia non eft bonum, vt expertus fum , fed in vale terreo plum¬
bato, vtdicitGeber in libro de Perfeilionisinueftigationcia
particula prima. DifiToIucfalin aqua calida^dilTolutu dcAiHa
per filtrum , dcftillatum congela in vafe apto cum Icntoignc.
Ali) pol^ca poD une in furno calcinationis aut panis, & ficcan»
optimc,&rcruant.
falis cusmlihet.
pit autem falfundcnsfic.Rccipc fal de Pidauia^ & tere mi¬
nute in mortario euprco.poftca imple quatuorvclicasmu-
toninas , & liga illas cum corda per collum vt non rcfpircnt:
poftea habeas cacabum plenum aqua pluuiali, & ponevnum
baculum in transuerfo cacabi.ad quem fufpcndcs tuas vcficas
& fubmerge in aqua vfquc ad collum , & ibi dimitte per dicra
naturalem, deinde extrahe & cola aquam , citra quam intus
rcpcrics,& quod non clidilTolutum, repone in cacabo per a-
liam diem vt prius, & rot vicibus facias, quoufque totus fal rc^-
foluatur in aquam, pollca deftilla & congela: poftea congela¬
tum pone in potto terreo fuper ignem Caibonum vndique ac-
cenfumjbene tamen prius lutato , & tunc dimitte in igne auf
furno quoufque ignis extiniftus fi t:& poftquam infrigidatura
cft^aperituum fal quod erit vt metallum , & hoc fiat feptem
vicibus & non minus.' '
Q^td^aleatfilall^li, ^ cjutmodo praf aretur^
^Alalkalicftqui lpe<ftat ad artem iftam,&quado bene prae¬
paratus cft,tuncroliiitomncs calces corporum in lulidanv ■
matlara-Natura eius cft calida &hiimida.Fiacautc ficiRccipe
cineres quercus putridae in magna quantitate, vel cineres da-*
ucK
A L B E R T I MAGNI. 4^^
ticllatos proprie, quas habenturatl pannos abluendos, & con¬
tere minuti (rimc,<& accipe lextam partem de calce viua,5c mi-
fcc pone panurii rpifllim Ibpcr tinam , & defuper pb-
hc cinerem cum calce miftum, quantum pannus c^spere po-
tcft,& funde defuper aquam feruentem , & cola in lixiuium,
donec totam amaritudinem extraxeris : & tunc deijceiftum
ftratum,3c pone alium, &huic fac ficut priori. Habita autem
tota aqua, mitte rcfideic in eodem vafe vfqiie mane,& dcftilU
per filtrum. tunc decoque eam in caIdario,doncc3quacuanc«
fcat,& Don det fumuni.-tunc permitte infrigidari, & erit lapis
durus,quod dicitur A kali,id eft,frx3maritudinis;& tunc ac¬
cipe hupcfalem,& pone ih ollam vfqiie ad nicdium, & pone
libn claufum in fornacem, & dato et in pumo lentum ignem»
ijuoufque bulliendo non infaniat ( /iue laliat ) pbftcadailli
fortiorem, quoufquc totum rubefeat & liquefeat, ficut cera:
tunc defunde cum forcipe in aliam ollam incontihtnti , quii
ix aliquid tardaucris.hon poteris effundere , quia cito indura-
bitur;& tunciiabcbis falcm alkili album , qiicm pone ih vafe
vitreo iri loco calido & ficco^quia fi in loco humido poneres,
folueretur. Additio. Fiat autem aliter fic fal alkali. Rteipe de
tincre cuiusdam herb* j quae dicitur Soda , &bene molc,5c
bulli in ollam Cum aqua,& fac transire per caligam, ficut cla-
rctum,fcmcl aucbis:deihdcdcftilla pcrfiltruiri , poftcbpbhc
in potto terreo nouo,&: ad lentum ignem congela primo, de¬
inde augmerita ignemjquoufquc bene congclcttir : tunc po¬
natur in loco mundo & ficco. Alumen fafcolutti dicitur alu¬
men alkali, aloior,&cinisclauclIaius,autexcb faiffumi Alu¬
men iameni tere 8c foliic ih tribus libris aquse vrinae dcffilla-
tae, deinde dcftilla per filtrum noaurt),dcihd^ congela album»
poffea tere foper marmor, deinde rota aliud maimor cum a-
Ccltodcftiilato , & pone alumen illud triturn defuper inCli-
tiandb maritior ab vna pattc,vt cadat in vafe vitreo aqua cla-
ta,&terreftrcitas maneat fupbr marmor vticrraalba. & hoc
fiat ih loco frigido &rorido, &ponatiirin va/c vitreo bcn«
dbrurato:hanc aquam potes congelare inlcuifliroo ignchu-
mido:& cum hoc alumine fixaiur fpiritus,& cum hac aqua la-
ttancur corpora calcinau.
lli s Q^id
5 09 DE AL CHEMIA
Quid^Aleatftl commune,^ quomodo j>r<iparetur.
A Ccipedc alumine quantum vis , &pone vfque aci medium
vel minus in ollam, & cIauclcvas,5cponcin furnum,& pri¬
mo da ignem lentum, &poftca fortem, & permitte hccari pet
diem integrum in tali igne ; poftea extrahe quum fuerit infri-
gidarumj&inucnies alumen albius niuc, quod feria , quiaex
ipfa fit aqua ad album > fuper lapidem marmoreum in loco
frigido & bumido.Additio. Hoc modo dido potefi refomi a-
lurncn quodlibct in aquam , vel terendo cum pauco falis ar-
moniaci fublimati , vel pofitum addiflolucodum fuper mar¬
mor, aut in fimo, aut in vapore aquae calidx , aut aliter.
Quomodo atramentum rul>ifiCitturt^foluL
turtn aquam,
A Traraentura cfl: terra nigra , odorem habens fulphnrcumV
■^cum crematur in ignc;mutatur cius color niger in rubeu
per calcinationem,qnem nunquam amittit de caetero. Reci¬
pe atramenti triti quantum vi5,& pone in ollam vfque ad me¬
dium, vel ad fummum, & claude cum coopertorio , & argilla
linia*, & dcficcatum poncin furno calcinationis, & da ignem
prirno lentum per tres horas, poftea fortiorem tribus horis,
donec tota olla rubefeat y & in tali calore ftarc perrtsicte per
diem & nodem, S^cauc ne liquefiat , poftea permitte mfrigi-
dMi & extrahe, tunc habebis atramcutum rubrum , quod vo¬
catur flos atramcnti.Referua ergo: nam quando folutam eft
in aquam, tunc rubificantur fpirirus fic corpora cum eo colo» ^
re rubeo , quem nunquam amittent. Additio ad caput fupe-
rius de Alumine. Alumen pIuir.bsE fic praparaturcTere minu¬
te, & coque in vrina purgata & imponas cantum aquae vrinar,
quod fuperet alumendc duobus digitis, coque quoufquc
alumen ficdiftdlutum inaqua, poftea dcftillaperfiltrum .de¬
inde congela Scficcaintcrduas patellas tcrreasfuperlcntum
ignem.Ecfic debes ficcarercs,quas non potes ad Solem ficca-
K,aifi fint fpiritustquia corumcxiccatio eft alia,& fic fit ; Po>i
necum in vafevndiqucclaufo , praeterquam fuperius, vbifit
paruum foramen ad quantitatem piG,& vas cum materia po¬
ne in furno ficcari , dum panis fucrkextradus, vel fadusfic
modicu calidior, &ibidimittc per totam nodem, & in mane
repeties ficcum : & haec praeparatio dicitur Exiccatio.Qmjrc
iu Arirtotcle de Perfedo naagiftcrio.
ALBERTI MAGNI.
/01
Quomodo pr^tparatur fartarum, deum fiat ex ille,
que calces foluuntur,
^Artarum cft res qnac multum valet ad iftam artem, quod
ficpraEparacur:Recip€tartarumcrafl'um rubei vel albi vi¬
ni, &implc exeo ollam , & claude; poftea pone in furnum, &
da ignem primo lcntum,pofteafortiorem;hoc fac tribus die¬
bus & no6iibus,ita quod olla rubefcat,poftea extrahe Sctefer-
ua,& docebo oleum facere ex co , cum<]Uo folucre potetis o-
mnes calces corporum &fpirituuminaqua, &ip(aeftvnum
de retinaculis.Additio.Non eft bonum implercollam in forti
igne, & ho ; Ium experrus pluries.
Quomgdo 'Viride aris fit,(^ quomodo r umificatur, ^ fuper
omnta^^alet adartemifiam.
acris fac fic ; Lamina: aeris primo cum fale armoniaco
’ & meile rcfolpcis ipund^ fufpendantur fuper vapores ace¬
ti fortis in olla forti, & claude valde bene ne aliquo modo rc-
fpirct.&ponatur in loco calido , vt acetum cuapore>:,& per¬
mittatur ftarc tribus hebdomadibus, vel quatuor,poftc3 ape¬
ri, &inuenics viride aejis^dlitercre laminis, quod abrade &
ferpa, dc iterum fufpendc laminas fuper acetum ficut pnus,
donec totaliter conuertantur in viride a'ris : poftea ad ignem
pofitum calcina per omnia, fcut de atramento docui , &erit
color rubeus, qui nupqua deflruetur : qui quadofblutus eft m
aquam,cumipfo corpora & fpiritus rubificautur colore per-
petuo:&ipfum eft vnumde retinaculis fpirituum: & in ipfaa-
qua fuQtfecreta multa. Additio. Vel fic fit ass viride; Recipe li¬
maturae Veneris libram vnam,vitrioli,falis armoaiaci,ana li¬
bram fcmis.de omnibus cum forti aceto fac paft.sm , pone in
yafe vitreo infimo equinoiibiputrcfiet : &efficieturvuidc;e-.
ris nobile.Flos?Tollc patellam mund.flimam de aeramine , &
fufpendas fuper acetum acetrimum.&ponead Solem immo¬
biliter .-poftquatuordecim dies aperies , & tolle ipfam patel-
lam,colligcsqaeflorcm,& facies laLim mundillimum. Nota
quod Gcber dicit in lib.Fornacuro, in cap, Lurar.q icd Venus
debee clfe purgata & dilfoluta , &ex ea extrahi uifulphur
jnuadifiimum,(ingeus &fixum.
Ili 3
Quo-
m D E A L C H E M I A
Q^amodj fat Ctnnabnum, ^ de qua,
^Innabrium cfties nobilis.qu^ ad arcem fpci^latj&vocatuf
Vfifur:fi. que rx argento vmo,& fuIphurejficrRccipc Mer¬
curi) parrcs duas , &lulphuris tertiam partem, &contctc ad
modum vcrmilionis, & poncin vas vitreum , anguftum ba-
bcnscollum , & bcnelmias vbiquc cum argilla ad 1'piflitudi-
pcm vnius digiti, & dcliccatum pQncfupcriripodcm,&ob-
ftrue os vafis bene, & da ignem lentum feic per dimidium di-
em:poltvigora ignem melius, &ric aflapet integrum diem,
donec videas fuperius fumum rubeum exire , tu^permitee
infrigidarc,cxtrahc,& frange vas, &inuenicscinnabnuin fi¬
xum, bonum/cxcrcitare ergo,& inucnies vciitatcm/ Et nora,
«juqd cum in cinnabrio tibi vilum fuerit , quod V34 incipit fu-
periusfudare, aperi valde caute , & videbis fumum croce¬
um exhalare , qui poft modicam horam transformabitur in
Colorem rubeum flue einnabfij; poftea accipe lignum &in
ampullam mitte, & extrahe, & videbisrfi facis fit, tunc permit¬
te infrigidare. Additio. Sed primo lauctur Mercurius cu cinc-
rib.&falcj&pcrtranfltum rari panni. Similiter etiam fuphuc
bulliatur in vrindi,& aceto. auferendo nebulam fupern^tante,^
& poft cxiccetur.fcilicct per vnu diem in aceto, &fecundo in
vrina decoquatur. Sed vidi in (criptis iftamcRecipe duas par¬
tes Mctcuri) tres partes fulphuris > quaiupr partes falis ar-
tnoniaci.Hatc Hcrmci.
Qtiomodo ^ de fit Az^urium.
j^l fi Azurium non fit ncccffarium in artenoftra , tamen dc
eo ponam dodrmaraiRecipe duas partes Mcrcurij , & ter¬
tiam partem fulphuris, & quartam partem falis aimoniaci.
haec contere ficut docui de cinnabrio , in va(c vitreo pofltum^
cfTa per omnia vt cinnabrium : & cum videris per fumum vi¬
trum blaucum , tunc fatis eft: &cum infrigiditatum fuerir^
frange vas,& inoe nics azurium nobile ; tunc contere fuper la¬
pidem fine aqua,& habebis exeo expenfas tuas. Additio. Ali-
quidicunt,quod vasvitreum debet manere apertum, donec
m iicriae humiditas exhalata fuerit fuper ignem. Vidiin quo¬
dam tradlatu circa pondus azori ix.pondcfa Mercuri), S.ful^
phuris>& 4 falis armoniaci. Item vidi in alio trachatu poni v-
pum pondus fafis amiopiaci.duplu fulphuris viui,tiiplu Mer¬
curi) t
ALBERTI M A GNI. fo)
icarij.-lutatovafe ponatur in fimo triduo > poftca dccoquc.vc
fupra Hermes. Adhuc alius modus.Recipe lib.j Mcrcmij, ful-
pkuris vncias 4.falis atmoniaci vncias %. contere ^fublinia»
fii fiet azurium vltraitiarinuin lento igne. Alius modus ; Reci¬
pe Mercurij drachmas IX. fulphuris viui drachmas 4. Talis ap-
nioniaci drachmas y Aliccr:Recipe duas partes Mcrcuiij , ter¬
tiam partem Oalphuris , & odauam partem f.lis armoiuacu
puluerizentut & ponantur in vitro lutato, & ftridum collum
habente, detur mediocris ignis per dimidium dicm‘: & tunc
fortiSy& lutetur foramen, & fi blauius fumus exiucritjfatiscft,
&c.Alibi 11. pondera Mercuri], fulphutis 8. fahs armoniaci4.
& fiat per omnia ficut vfifur.
Quomodo fit eerujft, &
^ ErulTa fic fit:Recipc laminas plumbi, & fufpcndc eas fupet
vapores aceri fortis in olla forti, & claude vas , & pone in
loco calido,& per omnia fac ficutfccifti de viridi aris, & in?
ucnies ceruflam laminis adhaerere , qpam collige & ferua dp-
Sicc habeas magnam quantiiatero,$c indefec miniam.
Quomodo fit minium de cerujfa,
Minium de ectufla fic fit : Cptuffam tere bene fupcrl apii*
dem cum aqua,& fac inde quafi paftilla, & pone in vas fi-
^ilc formatum ad modum bacini non fiabentein rptundita-
pem vel longitudinem , fcd prius pone ollam magnam fupcc
lapidem, vel fuper duos parietes ex argilla , ex altitudine vnius
fpLx,& fuper illos pone ollam , ica quod o* pUsc fupee ynum
parietem iaceat,& fundus fuper alium , H tunc depone valcu-
lum cumccrulfa in medium pilat , ^ illud cooperi cum aliQ
vafc fibi apto,& da primo lentum ignem , & ppfica fornprcm
pet dimidium dicroitunc permitte infrigidari, ^ inucmes cc-
tuffam aliquantulum rubeam. Iterum fac ficut prius^ terendo
per dimidium diem, tque extrahe, & inucnies miniura bor
nara. . . , , , »•
Quomodo fit mtntuf» de
A Ceipe ollam & ppne fuper duosparict.es , ficut docui (W
^pra,& plumbum impone , Sfdaigncm fortem ; cumU-
iiucfaautn fuerit , habeas cochlear ferreum longum , cum
quomoucas continue, 3c cito incineretur : & Irocfactam-
diu donec incineretur totum ; quodinfrigidatura per pari¬
lium lineum , Ycl per ftriAum cribrum extrahe quod r|-
W de AL CHEMIA
manfcrit : iterum proijcein ollam mouendo vtprias, donec
totum redigatur in pulucrem Tubrilcm , quem iterum cribra-
■ tum fuper lapide iterum tere cum aqua , & de ipfo per omiia
facvtdocuidc ccruffa, terendo , aflkndo, donec habeas mi¬
nium. '
Additio; Minium etiam fic fit: Accipe quinque aut fexli-
bras Saturni, in quolibet potto , & facias fundi bene calidum,
^ mole ferrum intus cannam, vfqucquo veniat totum in pul-
ucrem,& dimitte quiefccrc duas horas , tunc diftcmpera in v-
fina, & pone tres horas fjpcr ignem jn potto bene calidum
pcroctauam partern vnius horje, &dimittejgncm diminui
pcrle iptura, tunc habet rubeum colofcm: &poftca opottec
Iterum terere fuper ynam merrfam , & iterum mittere in can¬
nas , & ibi dimittere pervnumdiem ad lentum ignem comr
petentcr:&fadumcft.Aliter:Rccipe tertiam partem falis gc,
m* duaspartesarfenicirubci, & tandundem argenti Yiui,&
mucebis nmul,& facies minium inde.
^ quot modii pa -
te fl feri.
^Vbhmatio autc eftrei ficcap per ignem eleuatio cum adhx-
yrcntialuivahs. Sublim^tio verq diucrfificatur fccundun^
diucrlitatcm fpirituunafubliraandotum. Q^dam vero fit eu
ignitionc, vtmarchafita:,magncfia: & tutiac: quaedam vero
cumigmtioneme4iocri, vtMcrcurij &arfcnici: quadam
^m Igne rcmilfo , vt fulphuris. Quaedam vero lliblimatio
Mercurijeft,vthatdcrpoliatio terrcftrcitatis illius, &aqucita-
tisqjutatiq.Eft autem ingenium feparata terra fupcrfluafie-
pmscommiftacum rebus, cum quibusaffinitatemnonha-
bet:& fubhmatipnem ipfius ita reiterare fiepius:^ horum ge¬
nus calx corticum ouorum,& marmoris albi, &yitrumu-.
nqifitmc ttitijm , fc omne genus falis pr^parati ; ab ifti^ vero
mundatqr , ab ahj^ vero non , nifi fuerint in perfe^ione cor¬
pora; fed corrumpunt potius , quia fulphureitatcm habent
pmma taha . quae cum ipfo iq fubliraationc alceudentia
Xmb Ihbliraas a ftanno vel
confpicics nigredine
^ um . ergo melior ett fublimatio per ca , cum quibus
non conucnit : melius autem clTet cum eis , cum quibus
remori' - conuenit. Modus autem
— onis aqueitatis cft , vi quandp commifceiur cum
calci-
ALBERTI MAGNI.
?0|
f alcibus cum quibus fublimari debcr, teratur & commifcca-
tur cum illis, donec de eo aliquid non appareat, & fuper igne
Icntumaqueitasrcmouctur; qua recedente, & fecum aquei-
tas mcrcurij rccedic>ficutinfequentibusfubiimationibus fpU
rituuxn docebo.'
Qmd fit calctnattOj ^ quot modis jiat.
CAleinatio autem cft cuiuslibet rei per ignem pulucriza-
tio ex priuationc humiditaps partes cofolidantis. Cal-
cinantur autem corpora a fua perfedione diminuta,
palcinaciones etiam funt diucrfa:. Calcinantur corpora, yc
fulphureitas illa defcedans & corrumpens deleaturicombu-
ritur enim omnis fulphurejtas ex quacumq; re aduftiua , quae
line calcinationc deleri non polTct. SpeciaUs enim mollium
p:ilicet corporum peream ea indurare, fedmanifeftius im¬
primitur, &citius induratur.Caufa vero calcinatipnis fpiritu-
um cft,vt melius figamu^ & citius foluantur in aquam; quia
omne genus calcinati fixius eft, & facilioris fublimationis,
quam non calcinati. Corpora ergo mollia per ignem de fa¬
cili polfunt calcinati: corpora vero dura per ignem veheroc-
tem, ficut in fine docebo. Additio. Luna calcinatur fic: Reci¬
pe ynciamynam Lunae puriffiroae, aut plus, quantumjvisjdc
quafac laminas tenues ficut vnguesmanus ,& tertiam par¬
tem falis communis, communi praeparatione praeparati ,
calcinati, & quartam partem de Mercurio fnblimato , & fac
puluerem de didoMcrcurio &falefimul tritis; ppftcaceme-
ta di^as laminas in fublimatorio, ponendo primum ledlum
de difto puluerc , fecundum ledumdc laminis didis, &
coiifcquentct Icduatim s deinde fap fublimatipncm cum
igne lento donec tota humiditasdidarum rerum miftarum
euarif fc3t‘deinde claude bene oruieium,& augmenta ignem
per diem naturalem; & cai?e ne remoneas vas ab igne imme¬
diate , fed dimitte infrigidari per tres horas, &c noli aperire vas
donec fit fpgidum, quia exhalarent fpiriius,& dum vas cft
frigidum, remouc, & extrahe n^ercurium fublimatumclaru
vt cryftallum, &ponc ad partc,poftca extrahe Lunam tuam
cum falc communi relidam. fcmicalcinatam, & tere fimi^
falcm& Lunam femicalcinatam luper paropfide>fifieripol-
fit;fitcrinonpofl)r,ponciu cafTola vitrea, & cum aquis fer-
uentibus fepara totum fal, donec nihil falwdinis ad linguam
fentiasi: tunc dcficca calcem relidam in fundo paropfidis , &
11 i / calcma
f&s D E A t C H E M I A
calcioa itera cum nouo falc&Mcrcutio fublimaro quinquies
vclfcxics.Etiii qualibet viccpoftcalcinationcm laua calccna
Lqnje, donec nihil falfedinis in lingua fcotias, & luna tua cal-
Cin'^ta Ct albiflima&mundiflimajVtradij ftcllarum, taliter^
ii fundas partem didfx calcis cum boracc, vel nirr^, vel cura
bono falcalkali,inuenies luna tuam c6 uetram in aurii albu.
coAguUttQ,^ ad
iQOagulatio autem cft liquorolae rei ad lolidam raaflam
per humiditatis priuationem rcdudio.Caufa veto inuen-
tioniscius eftMcrcurij induratio,<?c medicinarum folutarun)
ab aqueitate iliis adraifta ablutio.- coagulatur autem Mercu¬
rius ex frequenti illius pr«cipitationc cum violentia ad igni^
afpcritatem. Afperitas autem ignis illius aqueitatem remo-
uet,5: hoc fit in longo vafc & ardto.
Q^id flt jixt9. , moiUJigantur
corpor^.
p St autem fixio rei fugientis ab igne conucniens aptatio:
“^Caufa vero inuentionis cius eft, vt omnis tindurasomnis-
que alccraiio perpetuetur in altero. & non mutetur: figuntur
enim corpora a perfedione diminuta per calcinatioucm ,
quando foluuntura fulphureitate volante ficcorruropciuc.-
figuntur enim fulphur & atfeDicum duobus modis : vno mo¬
do per iterationem fublimationis Tupcnlla in alijs.vclquo-
ufquc ftent. Figuntur etiam fpiritus alio modo , icilicet cum
aquis metallorum , vel cum oleo tartari , ficut dicam inferi¬
us. Additio. R. Mcrcurij fublimati, falis armoniaci ana , fub-
lima fcpncsjvolquoufquc fundatur, tunc ip fundo manebit
lapis; illum tere Sifolue in loco humidq, &fiat aqua: cum
ifta aqua imbibe arfcnicum metallinura,tunc foluccum a-
«eto dcftillatq, & dcftilla fepteta vicibus, aut congela, & fol-
uc. fiet lapis: p
Arfcnicum autem fitraetalliuum fundendo cum duabus
partibus raponi$albi,& vna arfemci. Aliter fit in libro Forna.
cum apud Geberum- ibi vide, fi vis. Sublima Mercurium, aut
fulphur, aut arfcnicum praeparata, aut plura illorum fimul
eum falc tartari, aut fale pccta?.aut armoniaco,& hoc fiat to-
tiesiquoufqj ftent fixa,deindc extrahe fal cum aqua calida.
QjttdJit falt^no^ ^ o^mt ^odit fiat.
COiutio autem cA cuiuslibet rei calcinacaein aquam rcfolur
tioicauravctpinucntiGais eius,vt fuum intrinfccum fiac
ALBERTI MAGNI. /q?
fxttinfccura, & e cdntra ; & vt conucoiens fit ad deftillaudu:
ficcnim purificatur omnis cius corruptio. Fu autem foluiio
auccaliditacc» &hamidicacc, vcl frigiditate & humiditatt,
ficut in fcquentibus docebo.
Additio. Aliqui foluuntpoftquam fuit calcinatum ,curn
tanto fuiponde isdcfulpburc incrucibulo clauib cum aqua
autfuccpiimonum.
Quti ftt deJliUittio , & (^mmodo,^
quare.
DEflillacio autem cfi; vaporum aquoforum in fuo vafec-
Icuatio: diucrfificatur autem, quia quaeda tft (uic igne,
quaedam vero cum igne; quar cum ignccft, duorurri
generum inucnitur.Qu^dam veto cft per clcuarioncn» vi illa
quae fit pcralcrnbicum; quaedam vero eft per dclcenfam.vt ea
quae fit pet cannam» & per ignem vafibus fuperpofitum , &e.
Caula vero generalis cuiuslibet dilationis eft purificatio li¬
quorum a f«cc Iba. Videmus enim rcmdcftiUacam puriorem
effici: Caufafpccialis aquae purae fuit imbibitio f^nrituum Sf
medicinarum mundatum: vtfiquando egemus imbiouio-
tic, aqqam puram habeamus, qua; faece poftifiius rcfuluno-
ucm no habeat vcl dimittat, qua mcdiciu* noftrae,& fpiritus
mundati infici ppflunt : caufa vero loucntionis dcftdlanonis
eft quar per dcfccnhim cannx fit, olei puri in natura fua
aio, quando per fcnlum oleum innatura fua combuftibilc
haberi non poterat, vt patet in pctrolco.Dcftillaiipnis aute q
per filtru pficitur iuuen tionis caufa eft, fohus aqua ferenitas*
Additio. Sublimatur Mercurius fic.R. vitrioli cxiccati, U-
lis communis calcinati ante vnciam vnam : puluenzentur X
mifccaiuur,addaiut vice poft vicem vncia vna Mercuri), con¬
terantur ad inuiccm fnpcrafpergendo acctu dtftiUatura pa¬
rum, vt melius fortificetur vcl, quod melius cft.parum aquae
fortis; qa melius fortificabimur, poftea pone inlubhmatono.
Et fifublimatonum fuerit de vuro, fiat mediantibus cincii-
bus,& latum fit de creta pulucriaata cum fatma diftempcra-
ta cum albumine ouorum; Et fifubbmatorium fuerit icrrcu
fiat fuper carbones, & fit lutu de argiUa.calcc viua eu ftcrcorc
equorum, cum aqua falis & papyro optime madetatto.
Qutdfit ceratto,&- quomodo fiat. ^
^Eratio autem eft rei non futibilis & ficcac mollificatio.
boc patet, quod caufa iauentionu crus eft, ve
fO%
DE ALCHEMIA
ingreflioncm non habebat cr ptiuationc liqucfadionis in
corpusadaltcrnioncm(rsuinccrationcm ^ moH.ficctur, vt
ilnat, & ingreflionem habeat. Pdtaucrunt quidam ccraiio-
nem ex oleis liquidis & aquis debere fieri, fcd erroneum eft:
in nullis enim tota humidicasinucnicuc melius quammful-
phuie Starfenico. Modus autem ceratiouis per illos eft,vt to¬
tiens per rem cerandam multiplicetur eorum fubhmatio»
quoufq^inilludhumidicatern inuenientes^fufionem bonam
pracftent: hoc autem noi) fiet ante illprum petfedl:am mun¬
dationem ab omni re corrumpente. Sed melius mihi videtur,
vc eorum olea ptius figantur per ol? um tarraci,& cum }}lis o-
Icis fiat omnis cerario competens; & h«c dc his fufficianc.
Additio. Ccratio quidem cft neceflaria in oip nibus Elixi-
ribus tam Tpirituu quam lapidum, quam corporupi : in hoc
concordant omnes Philofophi. Modus cerationis efi talis»'
Ceretur corpus donec appareat vt ceta mollis, & natet defu-
per aquarfoluc in pliiala (ub fimo,poftdcftilla femcl, ^remo¬
ne fiECcm,quia cft aliquantillum nigta: deinde gela in forna¬
ce parua. Signa transmutationis furit, (i fumatur parum de
illoElixir poft congelationem, porie in prucibulo fuper igne
fifundacur, eft bonum: fi non, redeas ad tegimen.
OmmodoMercunum preparahU, ^ frperniueta
deaLbabU.
Ecipe de Mercurio libram vnam , & contere fuper lapi-
dem fic; R. calcem corticis ouorum, fiuc calcem mar¬
moris albi, fiue viride atris, & pone ex eo fuper Iapidem,
& fuperfunde acetum forte , & conterein paftam: poftea ap¬
pone de Mercurio parum, (5f contere donec nihil appareat,
&itcrura parum appone de Mercujrio & contere fimujficuc
prius, &appdne parum defalearmoniacoiVclterc pnjnia fi-
anul, donec non appareat Mercurius: tqnc faci?sc^koc fiu-
ftula ad modum paftillarum , &pone in vas dopee nibil ap¬
pareat. Tuncfaccxcopaftilia; & pone in vas fadlum ad mo¬
dum fcatcllae, &poneadficcandum in fornacem rnediocri-
ter calefadam, ne per nimium calorem Mercurius euanc-
fcat. DeMercutio fic hbrai.de Calce fu lib.i. deSalearmo-
niacocftracnfuravt femper fumas tantum quantum dc cal¬
ce, & quantum de Mercutio:& debet conteri donec nihil ap¬
pareat de Mercurio. Qttum autem bene dcficcatum fuerit,
iteru contere ficutprius cu aceso,donec no appaicat,& pene
ad
A L B E R T I M A G N I. f69
atl ficcandum. Hoc autem cft fignum pcrfcaae contritionis,
quuniipfius parum madcfaduin cum faliua fuper argente¬
um denarium inde linitum non adhaeferie Mercurius : li autc
adh^ferit, non eft bene tritum. Qi^m autem fatis fuerit,
'Contere minutiffimc ftne aliqua defodione, & pofitum in
rubiimiationem, coopertorium lupcrponc. Hoc tamen non
pcaucrmittendum, quum impofucris medicinam, quia
(upcificiem cius atques cum penna pedinado; Et fic vasclau-
fum cum argilla in coniundione vaforum optime linias nc
refpirct.&poruumfuncrfurnumfublimationisdaignempec
dimidium diem lentum # donec ifta humiditas euaporct;
<juod probabis fupcfponedo laminami donCcexicccturicura
exiccatum fuerit claude curri 'argilla bene, & da ignem for¬
tiorem, &invltimodafortiirimum; &cumtioxeft permitte
infrigidari: mane aperi, &quicquid dcco viuum fucrit.ap-
parcbit iri fupetiori parte aludcbaltcra vero paeS iacebit fupra
fxces ficuc nii, puluerizabile circa parietes inferioris vafis,
aliquando in friperiorivafe, illud collige & referua; viuum
ficut prius contere cum fateibus, & fublitpa donec habeas
ipfuin totum mortuam & puluerizabile, &ita contere toti¬
ens & fablima , donec habeas ipfum totum moemum &puU
ricrizabile. Tuncvherius nc apponas ci aliquem liquorem,
qUia (latim reciperet fuam viuac:tatcm,& labor tuusdfetin -
inis. Recipe tunc dcfalc praeparato Vc docui, & bene pura &
fvccaca parte vna, appone paftcm dimidiam Mcrcutij fubh*
carri manu mifcefiinul,& pone illud in vas ad lubli-
mandum, plana rupcdus& claude, &rublima ficut prius:
tnanccxirabt.&quodfablimatum eft collige Seproba, lim
facibus aliquid rcmariferitfhacaoca, accipe dct:Ecc,idcft,
de falc parumper, & pone fuper carbon-s, fi fumigat/ tunc fc-
eunda dieidem (ubltma ficur prius per diem , gcpoftcdColIi-
ge dili<-enter valde omnia ifta fubliraara: & tettio' cum riOuo
faleporicad fublimandum; & ficfac ficut prius, & iinieiiiCs
fuper niucm draloatum. Tunc proba fi adhuc in iaicibus ali¬
quid remanfed:; fi aliquid remanfent , fablima donec w-
•fumhabeas.-iuucaccipcitcrumriouafalem.&facficurpnus
quater vel pluiies vfquc ad fixionem, Stlcrua.
Additio. A Tal.:o edarri optime caldnarur. Magifter Ici-
de Mcun in fuo magno opere appenit et^i viadc a-ns , quod
umen eft contra GVbaum in ccpi.iilo de fuDhmatmnc
Mcr-*'
ji» D E A L C H E M I A
Mcrcurij/ qnia dicic , quod fublimari dcbcr cum his,quaf fili
phurcititcoi non habciic, &c. Modus fublimandi Mcrcuriu
melior omnibus.Raii:* in libro Diuinationis qui ell zj.de 70.
Sume fal gernm.* partem vnam , atramenti .^gyptij partem
aliam, quas bene teras- Deinde fuper eas iacc arg. vrim quan¬
tum iplaslu it Sccotum fimal bene teratur, deinde ponaturia
fundo alludcl pergamciiu, & fuper ipfumponaturfaigcmmi
aira':us,cui fjpcrponatur medicina, poftquam illa dcliccata
fuerit,; quod niUd humoris fit in ea rclidurai&accedaturfuB
eo prius ignis paucus:dcindc augmentetur, donec argentunt
fublimctiir viuum: poftea ipfuni fume, & optime tere, & fub-
lima ipfum:fitq;caput aludel in prim:samplum,poftcaardu
ficceifiuc & magis angnftu, donec redeat ficut palma manus:
Sublimabitur enim fient cr/ftallus in partib. alludcl fub fcu-
to.Dc eo vero quod eft (uper fcucum, no fit lapis, fcd crir puU
uisalbus: Sthoccrit feptem vfcibus. Siergo firmatum' fitfu-
per ignem, & tabulam ignita.crit bcae,& fi non, reitera fub-
limationem cum atramento & falc,tta quod fuper caput ah-
gurtetur: ipfum enim curret (vel haeret) &ftc;t tabulam al-
bam,&argentum merum:
Sifdcpiusfublimaueris Mercuriurh , in qualibet vice dcbcsl
iriinucre quintam partem f^cum: ficumvitriolo&falcfub-
liracs vtfipra, debent affataerte.
Lutum quo iunilurae claudantur fit er cinere, argilla , fale
com m uni dilTolutis in vrina. Aliqui curn albumine oui iccal-
ieviua.
Quomddofoluitulr .albificatur^ ^ figitur
fulphur,
P Rimo decoquatur fulphur in aceto forti per dieni inte¬
grum, fi eque bene prius tritum fuper auferendo nebulam
quatfupcrnatat: poftea permitte ficcari, & tcrc ipfum &
pone tantundera aluminis praeparati ve docui, &proijccin
vas ad fubiiroandum ficut Mercurium , feiens quodtantutf
fgnisno.-icft faciendus ficut Mercuri/, iedremiflo Silento
igncfublima per diem integrum ,- mane extrahe Se inucnies
fubhmacum & nigrUm.-Sublima fecundo & erit album; fublU
Aia tertio & appone fai,& erit albifilmum.itcra cius fublima-
nonem terno & quarto, &vfquc ad fixionem , fieferua.
ditio. Sublimatur ficut arfcmcum^ fcd maiore indiget dccq-
^ione & longiori,'
5»
Al/BERTI MAGNI.'
^^omodo alhifieaiuraHtift^mentuni.
A Vripigmentum debes tereic & dccocjucre vno dicin a-
^XCcto,& alio dic in vrinarpoitea appone ci lantundertt
de fuligine ferri, & mifcc bcac fimul , poftea fubiicna i-
pfum, per omnia facicdoiVt de fu Iphurc docui, &ct!C album:
Additio: Auripigmentum dicitur atfcnicum citrmum. Au¬
ripigmentum aceto &rale pr<jparatura quoad ferenutn fit ex¬
altatum: quantum enim ad muridiiieni nullum mclius>Rafis
idem alibi:Sal fuper omnia praeparat ipfuit).
Quomodo albtfcatHr Arfinteum.
- Rfcniciim vcrocfteiufdcm naturae cum auripigmeatbi
/X Icdnoncftnccefic decoqui: tere igitur bene & imbibe^
"^cum aceto forti (Rogeriusdicitaceto deftillaio, videaS
vbi loquitur dc£orporum calcinationc) bis veher, vel qua¬
ter, & toties dericca,& tuc poteft feruari in puluere quod crie
aptum ad calcinandum corpora: fi vero vis fublimarc, tere
bene per fc,& appone fibi tantum de fuligine ferri, & fublimi
fepties vel pluries per omnia, vt de Mercurio docui, & erit al*
biusniuc*
Quomodo frAparAiUr ftl armonUcuin»
CAlarmoniacum fic fublima ; tere ipfum bene cum tanto
falis communis bene praeparati fine omni liquore, & pone
ad fublimandum cum lento igne per tres horas, poftea curti
! forti igne per diem; tnane extrahe, & quod fublirhatum eft
;referua,& per omnia fac vt de Mercurio docui: cum eisdem
(alibi tiouis) fecibus fiiblirtia bis vel tct,& ferua ad partem.
Additio* De falc eommuni praeparato diflbluto incera fa-
Icm atmoniacum, & poft inccratibncm dcficca : & hoc toti-
: es fac incerando & dcficcando, quoufque lal armbniacus tc-
: eipiat de aqua falis quantum ipfiim eft: tunc eo vtcrc. Sali
! armeniaco foluto in aceto & dcftillato per filtrum,& ficcatoi
ad Solem appone tantundem falis combufti in clutco &cine*
;ribus calidis, &fimui terantur, abfq; alia imbibitionc fublU
inetur,&cricfufticicnicrprafparatum adomneni difpofitio-
■nem: quod ^batur fi liquefeat abfq; fumo fuper lamina ignt-
: tam. Hxc Rogcr.Bacon. Ali) fublimant cum falc gcmma.fed
illud fal debet efte optime ficcatu ante ignc.&cum falc armo-
•niacolubtiliflimctritum.Alij fublimant cum falc c6muni,&
!Talco praeparato infimul tritis ftrato de falc comuni pr^pa-
I xato I & in circuitu fublimatorij , & fubliraatur bsnc quatess
aui
jii.. DE ALCHEMIA
aut quinquies. Vr^^arattofilit armonUcificundttm Rafim-,
R. de Tale armonico cry ftallino, tere cum tanto fpumje maris
&ralc nitro, & ipfum fublima, (infundo alludcl pergamc-
num pone, & fuper ftracum (alis alTa ti; & fume fublimacum,
coque ipfum poficu in cannis ih aqua^ foluciuf enim: dcftilla
ipfum, aut foluc ipfum m veficU,vci inkiftifcliis fuper aquam
& deftilla ipfum ,& ex coi operare.
Salem armoriiacum fixum foluereeii difficile; imbibe er¬
go ipfum ex aceto & irifiumacbinfimo,folueturenim,dcftil-
la ipfum. Et cauc tibi ne totarti affumas aquam fcd tantum
quantum pofuifti de (piritu qucni foluefe voluifti,&c.
De c^ua ftih(l(tnUafiat ignis.
HAbita doftrina de fublimationc Ipirituum , rcftat iatti
videre dc ignis fubftannia.-dicp ergo quod ignis debet
effe de carbonibus duplici de caufa; prima eft, quia mi¬
nor eft labor fubijcere Carbones qiiara ligna;fecundo,quia li¬
gna dant fumuiti multum, & propter furiiUm non bene pof-
fetcofiderari.&vafafindeietur a calore ignis, vt fepiuseS-
tingit, quando argilla no eft bona, & quando vafa non fune
bene combufta,& cum fcinduntur,ftatim erit fumus albus
quod facile videtur fuper ignem, qui fit de carbonibus,
quum vafa fumigant, ftatim deponantur ab igne, alias amit¬
teretur fublimano. Vndc cauciidum eft ne fiat; Nota quod
fuperius vas, fcilicetaludcl, debet cfte diuitreatum , inorius
vero non eftnecelfe. Solet etiaraquandbqj medicina infeu-
tella indurari , quae non poteft fublimari: vnde non eft dubi¬
tandum, fed fecundo teri debet & apponi patum plus de fo¬
ribus, &fubtiliter fublimari, & eritbcncfubliraatum.
De fixatione jpirituum^ caput ad-^
ditum.
pixatio fulphufis: Puluefiza illud , &liga in panno lineo, &'
bulli in aqua cura CalCeViua/ primo ponendo caiccm vfq;
ad medium vafiSj&fefidutim' implcridocum aqua commu¬
ni , & fac quod facculus nori tangat funddm vafis , fcd ftet in’
medio, fcilicet bene ligando fdperiiis & itiferiiis, appdfiendo
paruum lapidCm vt dcfcctidat Sc bulliat fic 14. horis , vel cir¬
ca, femper nouam' aquam calidarfi fiipcrpohendo, dum aqui
defeccritidcindeejctralietuum fulplTur,& fac bullire ina¬
qua duIciyVt pufgctbr a cake,& fadfumi eft.
ALBERTI MAGNI. .^15
AquAforUjStma.adfixadi*m omnem fpiritum. Primo tcdli*
fica aquam lapidis occulti albi, fciliccc libras quatuor cum
libra vna calcis corticum oiiorum inhumando & deftillan-
do, & hoc fac faepius: deinde in ilia aqua, fcilicci in vna libra
cum dimidia appone vncias duasfalis communis prreparati
in fecundo gradu, & vncias duas falis alkali optime prxpara-
ti , & vnciam vnam falis armoniaci quater fublimati, & vnci-
am vnam albuminis plumae coagulati poft fuam prccpara-
tioncm;& omnes iftifales difloluantur in ifta aqua, & cum
ifta fixa omnes fpiritus in cucurbitis duplicatis vafa bene lu¬
tando . Haec Arnoldus. Tamen cum iftis falibus fit multa dc-
ftillatio, & falium fublimatio, & cum faecibus redu dio , & in
aquam ab cis dcftillatam refolutio, & hoc cum fpiritu,&
abfquc illis vafis duplicatis: & aliquotiens in feptima fubli-
mationc fpiritus erit fixus cum aqua virtute falium infutido
cucurbitae, vt lamina ignicionem fuft;nens:& aliquotiens in
quartafublimatione aqua erat fixata pro quarta parte fui , &
oportebat addere aliam pro fixatione (piritus complenda.
Aliqui dicunt, quod ponendo Mercurium fubliraatum fuper
laminam ftanneam vel ferream in cellario ftatim vertetur in
aquam, quam per dilTolutiones & congelationes rex facilius
fixatur. Aqua abftradaab albuminibus ouorum , & deinde
redificata a calcc corticum: alumine, iameni, &fale armo-
niacoana vnciam vnam, eftfummc fixatiua fpirituura fiipec
omnes aquas, vt infta fcquitur.Mcrcutius item fixabitur hoc
modo,, Tere in mortario Mercurium fublimatum cumtar-
taro & falc comuiuni crudis , & tunc fubliraa , & iterum tere
& fablima,& continua vfque decies, vclpliirics, renouando
in fingulis contritionibus fal &tartarum:& exinde fixabitur
Mercuri lis. Fixatur quoque Mercurius in cuburbitis duplica¬
tis in vno die cum oleo tartari fuperfufo, faciendo lentum
ignem duabus horis primis. poftcafortificando continue per
diem,quoufq; nihil liquoris afeendat, quod probatur difeo-
operiendo cucurbitam aut aperiendo foramen, aut defuper
imponendo virgulam coriliad tentandum fiin fundo fitad-
liuc liquor: quia fi fit durum, tunc cftfixatum:quod fi non fit,
fortifica ignem tribus horis,poftea dimitte infrigidari, extra¬
he, tere, imbibe, & coque fepties.
Aqua. Sume de fale arraoniaco, & dc maris Ipu-
tna partes £Equalcs,quas bene teras, &afpcrge de cis in cucur-
KKk . biu
^14 de alchemia
bita vna. 8l ponearg. vtuum dcfaper , &quod ex co remanse¬
rit iiniolueipfum &;dcftillaGUtn ignc debili: & dclbllabituc
in primis aqua alba, in qa-a non cft vtilitas: poftea ignem pa¬
rumper vigora, & dcftillabitur aqua argcn.viui, fiue fuerk in
principio viuum, aut fublimatunv Omnes Hilcs fixatyfixat
Mercurium , fimiliter & fal armoniacus fisat Hmul rublima-
do, quoufq-, Mercurius fundatur.Fixatur auc Mercurius cum
fale alkali,& cum calcc corporu, aut cu vtroq; ,& hoc in igne
temperato, & vafe ad hoc aptoiquia ignis temperatus cft hu-
miditatis coferuatiuus adfufionem*. exccftiuusvero,fuftonis
turbatiuus ,{eu irnpcdiduus- Fixari poteft Mercurius fubli-
rnando inter duas fcurellas bene figillatas, alcernadm verte-
do f & ponendo fcutellarn inferiorem foperius, & faperiorenv
inferius quatuordecim aut quindecim vicibus, &tunchxa-
bitur. Aliqui dicunt, quod hoc debet fieri in vafe ferreo, &ift«.
rnodusxft per o-rdinem ignis. Si vislpiritus fublimatos fixos
facere, foluc calces corporum cum aquafalis arrnoniaci, &■
ex hac aqua imbibe cos, quia erunt fixi: quia ratione eakis
figuntur fpiritus, vt inquit Baecon. Fixatio filis arrnoniaci
Calcem viuara impaftacumalboouorum, 6cfac q.^.cruci-
bula, Scconcludeineisfalcraarmoniacumin precijs defra-
£l;ufn,&circundacutii dida pafta, &deficca: poftea faefibi
aliam tunicam deluto fapicnci», &deficca,.& Icpeliin cine-
ribus calidis pet duos dies & nodles, & eriLfixum. tuncdilfol-
uc inaqua calidam, & fi vis cola & congela, & erit purum.
Htc tnctf tt aperti e ^ docere fecreta httf-
tus artis.
TAm docui te colligere diuerfos flores plenos odoramento-
“^rum bonorum,in quibus redolet fanitas &pulcritiido cum
gloria huius mundhhiceft flos florum,rofa rofarum,&lilium
conuallium. Lxtarc ergo iuuenis in adolcfcentia tuaiSc colli¬
ge flores, quia introduxi te in hortum Paradifr.facias ergo ex
ipfis coronam capiti tuo, vt gaudeas & ftuaris dciitij s huius
mundi. Aperui ergo tibi nunc fenfam: nunc faciam teiotel-
ligcrc fecreta huius artis,& quod diu celatum eft,nunc mani*
fcftabo in lucem. Superius ergo fublimarc & colligere flores
ipforum docui.nunc vero docebo ipfos plantate, vt frudum
multum aflerant, & frudus ipforum in seternu permaneat.
Docebo te figere pulucres fublimatos,vtin igne poflint per¬
manere & corporibus adunari &permifceri, &hoc duobus
modis.
A L B E R f r ]Vi A 6 f.
// /c docet jigere fitlueres^ 9/ cum cotgonbtet
fermifceuntur.
ACcipe ergo de quoquo horum volueris libram vnam ve!
duas fiiic omni alia rc, & pone in vas fixionis, quodfic
formatum fuper foraminibus cx argilla bona vitreario-
rumad IpiflicuJiuera digiti, & non fit vitreatum, & claude
: rimas cum argilla bona,fcilicct lutofapicntiae; quo fado po-
; ncruperfurnumfubIimar.ionis , & da ignem per diem incc-
: grum; & fi fit sftas, quantas ignis firficut Mercuri) fublimati
[ pofi meridiem: maneaUtem facio verte quod eft fuperius dc-
> orfum: hoc fac ad minus duabus vicibus: tunc aperi & vide fi
puluis eftfiA.* hoc raodo.Ponc de ipfo parum 1'uper carbones,
fi dat fumum, nondum cftfixus, fi auteno fumigat, tunc eft
fixus: & hoc eftfignum de omni fpiritu.Si autem noeftfixus^
repone fuper furnum, claudendo ipfum vas ficurprius, & da
ignem per 5. dies; vel tandiu quoufq; audias fonum in vafe,
quafi lapillos cadetcs,quod faepiuscontingitjquandocftni-
mis cxuilum.f ahbi dicitur,Vt probetur fupet laminam ignita
fi fundatur & currat, vel non det fumum. ) Secundus modus
eft cura imbibitione «Ici tactati. Fit autem ficiRecipcarfeni-
cum fublimatum, vel fulphur, vel auripigmentum, &contcrc
fuper lapidem cum oleo tartari, quoufq; totum liquidu fiat:
poftea pone iia phialam vitream, & pone ipfam in cineribus
cribratis per cribrum bene, & pone vas cum cineribus fupee
furnum defl:illationis,&da ignem primo lentum valde,quafi
vorando, ne vas fcangatur.Poftca cum calcfadlum fit vitrum^
fac maiorem ignem, & fic dcficca medicinam in vafe aperto,
fi vis; fcd melius conciufo.quod fuperponas alcrabico recipi¬
ens aquam ab eo deftillatam ,’quia ad multa valet. Dcfic-
cata medicina frange vas, quia alio modo non poteris exci¬
pere, &inuenicspuluercs induratos vc lapidem, quem tere
bene vt prius, cum oleo {Upcrdeftillando, iterum fian^e vi-
trum,& excipe, & rere bene, & pone in aliam ampullam, &
pone in fimo equino calido per reptem dies, &tunc foluetuc
io aquam: tunc pone vas in cineribus calidis & coagula
lento igne donecindurct, & habebis fpiritus fixos. Sierit tin-
flura firma & permanens. Proiice ergo dc hoc pulucre vnam
partem (uper quinquaginta parces Martis calcinari,vel Venc-
Ks, Sierit bonum in omnimalleationc 6c examinatione.
K K ]$; 2
ji^ 'DE AL CHE M I A
Q^al(ter‘^nomodofoluunt»rjpiritut
$n aquam.
SOluunturctiamfpiritusduobusmoilis; vno modo docui
cum oleo tarcarijfedpofl. fcptimam congelationem de¬
bet poni fuper lapidem marmoreum in cellarium valde
humidura, ita vt inclinatus fit lapis, vccjaicquid refoiucric,
ftatimdefcendatin vas vitreum rupcipofitum.
Soluuntur alio modo fpirirus in aquam , fcilicct per aqua
falis armoniaci , quse lic fit: Pone ipfum , vel qucmcunquc a-
liumfalcmprxparatum fuper lapidem infoucam refolutio-
nis, vel in cellarium vitreum, &: ftatim rcfoluitur in aquam:
cum hac aqua pulucrcsfublimatosroluendos tere. Hoc no¬
ta , quod poftquam fublimatas fuerit Mercurius , nunquam
mifeeri debet (;um aliquo liquore, nificum aqua falis com¬
munis, vel armoniaci, vel oleo tartari. Tere ergo puluerem
cum hac aqua fcpties,& toties dcficca: poftea pone puluerc
tritum fupet lapidem , & fine dubio cito foluetur in aquam,
quamrcfcruaad deftillandum.- corpora vero calcinata code
modo foluuntur.vt fpiritus, fcilicct flos atris, & flos atramen¬
ti, dequibus per omnia vt de fpiriribus cft faciendum, & que-
libetperfcaddeftillandum. Additibnes. kurfum (ad capitis
principium refer hoc) ad omnem folutionem falerit nccef-
farium. kafis. Oleum aquila: fic fit: Recipe libram vnam fa¬
lis armoniaci, &mole fuper lapidem cum vrina quantum
fufficit ad modum paflsc; tunc fac ftratumprimo de calce c5 .
muni, fecundo de fale armoniaco.icrr io de calce; & fuper fa-
Icm pone.calccm ouorura inparua quantitate, & ad ignem
pone ad fundendum , & cum fufamfuerit,depone ab igne,
fuper lapidem pone, & diflolue oleum infra quatuor dies, &
pone in yafe vitreo Stfecua. Aliqui impaftatfal armoniacum,
albumen oui & calcem, faciunt pomum, & lutant,dcficcant,
& figunt in igne. Argentum vero viuum nunquam foluicur,
donec fuper ipfum ingrediatur fal bonus , dcficcatus, aut tri-
tus.autalkali, &extinguc ipfum fepties,& poftea viuifica i-
pfum cum aqua calida, &tunc foluc ipfum.&nifi ita feceris,
non foluetur. Rafis; Sumatur aqua falis armoniaci fublimati,
ter vclquatcr,&'imbibatur Mercurius fublimatus ex hac a-
qua paulatim& paulatim ,&poftqualibct imbibicionede--
uccaadSolc,vcladignedcbile:poftclaudcos vafis fitmit,er,'
& pone in fimo, Scftct ibi fepte dieb.;Cb fi no fit folutu,renoua
fimum
A L B ERT I MAGNI. 517
firnum per 7. dies, donec fit aqua cX^raOlettm ad incerandum»
Recipe falis armoniaci , falis communis ana partem vnam, &
duas partes calcis viuae non exdiK^Ije cum pauco fuminispot-
ci, & in vale vitreo pone & dcftilla ad lentum ignem; & quan-
docompleta eftdeftillatio, iterum reponeaddeftillandum,&
hoc ter; & hoc eft oleum album ad incerandum clixir, & ad
dulcificandum , fcu mollificandum calces nieuHorum . & o-
mnia qucEleruiunt ad opus album : fcdhoc no debet hic efle.
Aqua Mcrcurijfitadvnam vnciaro Mercurij cum duabus
vnciis aquse fortis, fada dc duabus partibus aluminis puta la-
meni & altera parte falis petrae. Aliter fic fit: Coagula Mercu¬
rium fublimatum fundendo fepties aut odies ftannum bulli¬
ens fuper ipfum, qualibet vicccoopencndo ccucibulum.ne tu-
nius exeat, & efficiturnigrum, [aut coloris olei : deinde tere
optime fuper marmor cum pauco aqu^ falis armoniaci, &po-
ne in fimo ; & cum folutum fuerit dettilla, aut per filtrum,auc
in dcftillatorio: &cum hac aqua fit elixir cum calce Lunae,
& arfenico fublimato, & oleo albo Philofophorum.
Sulphurff dtjfolutto ; Accipe inudati libram vnam albi ami-
zadir(fublimati)tancunde aceti candidi fablunaii,quod quin¬
que partibus fulphuris fit aequale, incoeuo ponatur, trans-
mutandofemperdie tertio. Rafis. Habes ad longum in Ari-
ftotele dc perfeaione , in capitulo Separationis fulphuris. A-
mizadir partem vnam, fpumaemarinae partes tres, duaslalis,
vtinte partem vnam , tere, evibra , in cucurbita repone , adie-
do viuo argento quod fatis eft : demde quoque leue & fpacio-
fum adhibuo incendium ;quu candida manauerit flqua,iplam
'operi nccclfanamfcrua: inhumatio fempctncceflaiia: coc-
num quoque ad quatuor dies transmuranduro , donec quod
quarrtsad oculum dcprehendas.Scd putoiftudRafim d.xifle,
corporis diffolutionem faciendam pro maiod opere : ergo
nota Mercurius fecundo vel terdQ.dcftiUatus ab alummc la-
meni vel rochx foluitur pec fc ipruni fuper marmor in loco ro¬
rido vel humidoiSc melius credo fi cum crudo poneretur^an;;
QusmU'>rubiJlcantur (piuiuc in acfuam'
rubeam.
'Vnc videndum eft qualiter rubificanrurfpintus. Recipe
ercTo aquam rubeam atramenti dcftiUacam , &cum 1-
' pfa imbibe fpiriius ^fixos )
N
D E A L C H E M I A
ptics terendo , imbibendo , aflando , & tunc pone ad foluen-
tlum fuper lapidem , ficfoluetiu in jrubicundiffimam aquam»
Additio. Aqua rubea non debet deftillari per deftillatori-
um , nili fic :lla cuius color cil fixus fuper ignem > alias dcftil-
iaretur alba.
Q^odo^qua defliUatur duplici modo.
DEftiliatiohcfic; pone aquam quavoluerisdeftillareja
vasdcftillationis, & ponevasin cinereSjVtfupraj&de-
fiilla , & hoc fit calidicate & ficcitate. Si autem vis ca-
lidic; te &humiditate dcftjllnrc, pone aquam in vaSjin quoci-
ncres prius fuerint j fiue iu caldaiiu fuper furnum dcftiliacio-
nis, &inipfam aquam pone fcenum,&defupcr vitrum, & fir-
m-> nedeclinctadaliquam parte, fedftccdirc(fle. Etfummo-r
pere pr.Ecaue, nc vnquam frigidnm vitrum ponas in aquam
calidam, vcl^conci3:aUoquin frageretur, &amittcrcs labo¬
rem tuum. Et nota, quod quando vas vis excipere debes perr
#n i tterc infrigidari cum aqua, faceta defiillation e. Hoc autem
caueasm deftillatipne.ne aquabulliatin dcfiillationc.Et pep
hanedodrinam dcftillationis ompes aquas refcrua : hoc to-
tu referua quod fcquens dodlrina & forma ofteudit. Additio.
uijua corparum:Kt6'^z calcem Solis aut Lunre, & falis armo-
niaci fublimati ana, & infifnul contere fuper lapidcm:deindc
fuj>limecur a calce corporum fal3rmoniacus,& reitera feptie^
COtcrendo & fublimando ; tunepone fuperjapide ad foluen-
dum. Aliqui tamen antequam fubljmcnt imbibunt materi»,
am, &contcruntcum aqua boracis dilToluti : &hocfaciunf
fepties. yid corpora filuendum ia aquam: Corpora calcinata
tere cu ana falis armoniaci iSccalcis corticum ouoruqi : tunc
pone in phiala vitri ad letum ignem, donec rptu fit vnamalTa:
infrigida, Sf. ftage phialam, deinde pulueriza, & pone pulucre
in loco dilfolutionis. Sic etiam poliunt Ipirirus fubiimati in
aquam refolui fuper marmor, vel in fimo cum faepe renouan-
do. Si vero vis reducere in ftia corpora, congela ad lentum i?
gne4.& funde cum attinear. Aurum calcinatum cum lalc, pqf
accitum acidilfimum foliiitur in aquam rubeam.
.Ad oleum d.ejlilland.fim.
DEftillatio qua: fit per defcenlum canna? talis cft : Sume
fidiilc vas formatura talifonria, & impone cineres, vel
radices, vel ligna, vel 1 apidcs,ex quibus oleum vis deflil-
iare, &fac foliam in tcira,,& m ipfa vas pone fiibtusfculptum,
&dc.
ALBERTI MAGNI. ST9
& aefupcr vas C3nn2,& claude bene ne tcfpircnr, & permire
deficcari: tunc obftiuc vas defubtus cuir. terra: poftea fac fu-
perius ignem lentum per vnam horam, poftea fortiorem au-
gedo ig^m de hora in hora donec dimidia diern^ coplcuens,
& permitte infrigidari, & aquam, & olcurn deftihatu icferua.
Caa ^ulatto omntum aq uarum ficjit.
/^Oagulatiovcro omnium aquarum iic fit ex caliditatc&:
^ficcicatc. Pone ergo aquam, qua dchccare volueris, m vas
vitreum, habens anguftum collum, & pone in cineribus fu-
per ignem lentum .& coagulabitur infra fex horas in lamx-
nam albam vel rubeam .
Oucmodocalctnantur Sol & Luna.
Y\E calcinaiionibus omnium roctallomm videndum efi.
•^Et primo decalcinatione Solis & Lunx. Recipe ergo li¬
maturas, cuius eorum vometis, & politas in aceto per nouc
dies extrahc,&cxiccatum tere in puluercm. poftea affunde a-
quamatmoniacann ,ctcnao& ficcan<tofcius: &tanc pon=
fopcrbptfeni.vt docui ad fol.,endaa..&dcft.lla,&fcma. &
dc hac aqua pohc ad aquas pulumuu-Hocautem uoca, quod
aquas Solis debes poncic ad rubeam aquam , dc aquas Lunf
ad albam.
De cucurhta.
n Vcurbita cft vas quod debet ftarc in aqua, vfq; ad iunau-
'-^lam firmatum in caldario,vt non moucaturmcccucurbi.
ta debet tangere fundu.quia fragcrctur, & cu aqua minuitur,
infundas alfa fclliccc calida & no fngida.quia vas ftageretur.
Ouemcdocalcmantur alta metalla-
A CcipebiTnas &calefac eas.poftea lintas cum aqua fahs,
■^quihalcorroditomnemhumidka.em corruptam, qu*
effin corporibus, & pone ibi vas fidile formatum m un
modumt&iroplelaminis, &poncin furno
-per tripodem, & ‘
hfurnus elaufo &cum ™‘>rf™nt.tuncexr.uguatur,,ca a-
men ne fluar: & in ral. calore petm.uc 'di '
deftruan.ut,- mane «trabe, & quod calcmarum eft abmde &
ferua.St quod ttmanfetit, Iter, imliniascumaqua lalts. rc.
cndodon^ecalcmarum fit. Additiones,
Luna fit per amalgamationem cumsv is,cu part busMercurij
&ralis eomrounisana, ponendo fupet.guem “'a
rtnuc monendo, quoufque Merc^um.s euo,at.t:demdela«
C E AL C HE M I A
cura aqua tepida, & per filcmm dcftilla, & inucnics corpus
tuum m calcem red.iftum. Calcinatio alia Solis & Ludie , &
aliorum corporum habentur inAriltor.dcPcrfca.maeiftrite
calcinatio Solis & Lunar duplex habetur in libro fratris Ro-
gerii Baccon.q .ntimlatur.de Modo coponendi medicinam
per aquationem elementorum, in capitulo de Calcinationc
corpoium.vbiecia ponit calcinationes aliorum corporum.
Funde ipfum, &facmde laminas tcnucy,
&unp ecruc,bulum fcu-eum,& cooperi, & dimitte fundere
cumlalccommuni, vdarmoniaco aljquantulum prarpara-
to,& aceto rnali granati, quia per acuitatem faliii ^ aceti tc-
murinpuluere: deinde pone in furno papis perdiem & no¬
ctem, & extrahe calcem rubeam citrinam , cui non eft par.
_ &faciasindclaminas, &
imple crucibulu ferreum , f um pone ip crucibulo fale cornu-
munem tritum aliquantulu,pr*paracum, donec fit plenum:
cooperi & funde, quia cito funditur beneficio falis, poftea te-
re.quia etiam bene teritur per fale, & pone in furno panis per
dic^ & noacm vnam,& extrahe calccm Lunae, cui no eft par.
Calctnattoplumbn Plumbum funde, &cxtinguc in aqua
lahs communis, & aceto acerrimo albo , ita quod falficali-
quantulum pr^paratus & folutus: poftea extinguein hanc a-
,quam quadraginta vicibus plumbum fufum, deinde pone
{tritumjm ollam oppilatam, crudam, argillatam.-ficcain fur-
no panis per diem &noaem:maa= exirahecalcem niiicico-
loris ponderofam vt fal.
Cuian^ttoftanm: Funde & extingue decem vicibus ina¬
qua laliscomunisfoluti maceto acerrimo albo,mifto cum
duabus vncits mellis apum , deinde tere & pone in ollam in
turno panis per diem & nodem: ex. rabe calccm Lunte.
CalcmattoferrcTt^c & jmbibe de nqua falis communisSc
aceto Iorbarum,&mali.granati, in quofoluaturfal, &ficca
decem vicibusmcinere:poftnatet cum trituratione forti a-
qua dduper ad meiifuram quinque djgitorum,& pone fub fi¬
mo dcccip diebus,&folu,etur; poftea congela aquam perdie
vna,& erit tinda, deinde tere & pone in furno panis per diem
&nodcm vnam . & habebis calcero-rubeam ficut fanguis: &
citcalx Solis, qute dicitur Crocus ferri.
_ Calctnaito am: Fac arris laminas , fu ■'pende in aceto forti
cu tmaeuhs in olla pofita in fimo dtee' diebus, extrahe Scrade
quod
AL B ER TI MAGNI, jii
inuenics,& hocfacjdoucc finiantur la tn in £P:dcinde ab¬
lue cum accto,& frica ru3uiter,& quando videris acjuam ace¬
ti optime vindern,cf'laperpannnm,& proijce,quic ellc-
ius craffitudo: deinde dimitte relidere & cola, & accipefubci-
litatem vitidis aeris. Calcinatio argenti viui ponitur iu capitu¬
lo Sublimationis.
Qmmodo laminas Veneris calanahis.
jl^ Arainas Veneris incide ad latitudinem denariorum , &li-
'nias cum aqua falis , & pone vnuin ordinem ad fundum
crncibuiijfed prius inuqluas,& reuoluas ex vtraquepartecura
atfenico praeparato cum aceto , & ita pope Aratum fuper Ara¬
tum, donec vas impleatur, & claude cum argilla ne rerpiret,&
perraittcdc(iccari,& tunc in furno caltinationis pone, & ibi
bene per quatuor horas Act, ita vt totum vafeuium bene tu-
befeat: cauc tamen neVenuspernimium calorem fundatur
&lique{cat,quod fiepius contingit. PoAea permirte infri¬
gidari, & excipe, & inucnies totam deArudlaro : ita quod bene
teretur in mortario, vcl lapide.Tcre ergo puluerem &rcfcrua,
refiduum vero quod non cA calcinatum , iterum illinias,&:
melius calcina. Additio. Ablutio arris rubei eA,vt afletur cura
medietate fui deauripigmcnro , deinde abluaturdonec fiat
purum, & fac ipfura dclcetiderd donec defeendat ita album vt
argentum: &mole , & vtere eo; fi nor ita fiiciit , tercipfum
& laua,&facipllirn defeendere donec lic perucniai.
Quomodo calx carporum reducitur sn
Retputre etiam tn Ubro Forna •
cum Geberi.
J^Edudio vero calcis corporum in folidam maflam fic
fit:Recipc calcem cuiuscumque metalli volucris , &teie
optime fuper lapidem , poAca lauadum flqua calida bis vel
tcr,& turbulentum eijcctcum aqua pura de(cenderit,tunc fa¬
tis cAitnncdcficcatum optime tere, & appone aquam alumi¬
nis iameni miAam cum aqua faliscoromunis, & tere fortiter,
& imbibe cum aqua illa toA''ns imbibendo & deficcando,
donec fiat calx viua & alba.^ & hoc ad albumj5{ ira rcmouea-
tur omnia fulphurca accidentia ab ipfa , quae contraxit in ter-
ratpoAca terelcmel cum aquaaikaii, &cum ilcficcatnm fu,
poncin vaiculum.fcihcet crucibulnm.Sr claude bene tum ar-
KKk / giila
521 DEALCHEMIA
gilla,& facforamen paruum ia vna parte, vt exeat mafla qua-
do fufa cft ^ & pone in furnum , &fufflando daignemvehe-
Kientem,vtcitofandatur:&cum fufa faeci t,apcri foramen, &
elFande materiam in canale ferceum , vbi fitfepurn infufura,
& videbismailam albam,& gaudebis. Et haec maifa poteftrc-
cipere tinfturam albam vel rubeam , quia mundataeftabo-
mni.corruptione.Si aute ad rubeam laborare volucris , imbi¬
be calces metallorum cum aqua rubea tx flore aeris, fiueexa-
ttaracntOjfiueminiofadfa: &fac per omnia vtfupra didum
elhvlcitBO cum aqua alkali,& cfFsnde fleut docui;& erit maf-
fa rubea, gaudebis. Additio Aliqui diflbluunt nitrum & a-
l-umen in aceto, &cum illo lauant nigredinem calcis. Alij re¬
ducunt Venerem ficiRccipe falem alkali,& lalcm nitri, &dif-
folue in vrina pueiorum,& cum hoc impaftacaicem Veneris,
& pone ad ignem lentum , donec fit aliquantulum ficcum:
poflea fortifica ignem , donec fit redudumrdeinde ignias, &
in oleo communi extingue quatuor vicibus, & habebis Vene¬
rem fimilcm t.unaj,autlahcm fixam. Calx autem Veneris fit
ecmentando cum falccommunhdoncc tcrijpoflic &iauaii.
H tc inctpff primo operari.
Ecipeergoin nomine Dei pij vnam partem Merci) albi, &
''fecundam partem fulphuris , & tertiam partem aifcnici:
f ec omnia mifcefimul,& appone dimidiam partem aqux ar¬
genti, & pone in vas vitreum , & calefac iplumfupcriuscum
feno candenti, donec vicium liquefcat & congeletur: tunc
pone in cineribus fupc(;iguera,& congela: quum autem con¬
gelatu fuerit, erit tindiura fixa iagredtes per mirtara coagula-
lionem coniun(2:iua,adaaatiua,pcrlcaeratiua, PoQc.ergo de
Eae tuidlura vaara partem fuper centum partes ferri vel cupri
purgati, &erit rempcrboauim fine dubio, in omni malleatio-
ne & examinatione, St-durabic in reternura. Additio. Nota
Eoc,quod tiudiura <icbet diflolui & admifccri corpori calci-
nato , &in aquam conuerfo : &dum aqua mjfcetur aquae,
nunquam ab inuicena reparantur, quemadmodum modicum
vinum rubeum muiiam tingitaquam.Vidi alios tra(Satus,v-
Ei hoc caput non crat/edfequens folummodo.
ALBERTIMAGNI.
Qj^aliter ex fupradii^tt omntkm perjicttur
Sol ^ Luna.
J^Ecipc vnam partem Mcrcurij fublimati & aliam
arfenici fixi, & tertiam pai fem calcis LunatjqujEfupcrlapi-r
dem bene tritura, & jmbibc curo aqua falis armoniaci , & hoc
ter vel quater terendo, imbibendo . alTindo, vt fupra : &-ponQ
fimiliicr ad folucnduro , &quod foluitur referua : &quando
non eftfoluturo.tcre melius ,& appone modicum Calisarmo-
niaci,& ita (olui tur totum. Quum autem totum (plurum fue¬
rit, pone ad dc(\ill,indum>&: deftillabitur totum, ficur docui, in
aquam calidam. Cauctamen ne in cineres ponasad detbllan-
dum,quia induraretur pro maiori parte , & iterum oporteret
te fnlucrc vc prius- Cum auiem rota fit delhillata, pone in cUr
curbitara vitream, & coagula , & erit lubftantia alba, dura &:
perfipicua in modum cryllaili liquefcens Cuper ignem vt cera,
ingreriiens & permanens. Pone ergo de ipfo vnam partem (u-
per centum parces cuiuslibet metalli purgati &calcinati,&
critbenum in omni tempore. Confulo autem ne tingascum
illo aliquod metallum non purgatum , quia tindura cuancr
fceret poft duas vel tres examinationes,
Addiriones.In libro Atiftot, de Perfefto magiPTerio dicirur;
Sublimati Mercurij calcinaci.quod puto idem c (Ic quod fi¬
xi : quia c.ilcinari nonpotcft, quin primo lu fixum : & ni-
fi edet calcinatum,non pofTetrolui, Circa finem aliqui di¬
cunt debere apponi aliquod oleum album Philofophorum
ad incerandam illam medicinam. Si ('piriens fixus non peffie
ingrcdi-addedcfiio fimilinonfixo, &difl'oI.ue, & congela
intrabit Sfc.Sic etiam fi corpus calcinatum non pc^flit reduci
tti corpus , adde de fiio fimili fundendo cum illo, & fic re¬
ducetur. Quum Philofophorum diuidcin qnatuor paites,
quarum qurelibct habet vnam naturam , deinde compone i-
pfum aequaliter proportionalicerque , ita quod non fit in eo
diuifio nep repugnantia , & habebis propofitum Dcmiiio c5-
ccdentc.lfte modusefl: vniuerGilis : fed egodiuidam nbi illud
in operationes fpeciales : diuiditur itaque in quatuor: &duo-
bus modis fix bene & fine corruptione. Quando eigo habuc-
risaquam ex ae rejSracrom ex ignci&igneni ex terra tunc ha¬
bebis. Dispone ergo fubftaiuiam aeream pet dilcrciioncm.
6c dispone fubftantiam terream per humidiratem & calidi-
514 DEALCHEMIA.
tatcm , donec conucniant & coniungantur , S^nondifcrc-
penc,nec diuidanrur;&: tunc adiangasti duas virtutes opera-
tiuaSjfcilicet aqua Sc igaerni& tunc complebitur opus : quod
fi pcrmifcucris aquam folam,fietLuna:fi coniunxeris ignem»
rubefaciet, Domino concedente.
SrCRI PT F M ^ LB ERT I SVPER
arborem Anflotdis.
HiEc eft figura cteli , qute fphaera caeli nuncupatur, quae
quidem fpliaera continet in fe o£lo nobilifiimasfigu-
ras, fcilicct figuram primam . quae ptimuscirculus ap-
pellacurj&eft circulus deitatis, quia concinctinfc verba diui-
nitaris.Secunda figura continet in fefeptenarium numerum
planetarum. Tertia figura, corruptibilia & generabilia in fc
continet qu iiuor elementa. Q^irca figura Draconem fteuif-
fimum continet emanantem apratdifto feptenario numero
planetarum. Quinta figura caput & mortem ipfius Draco¬
nis continetcuidenter. Sexea figura quat tangit arborem, fex
facies caatinet,& duo animalia , videlicet ciconias. Septima
figura quae tangit arborem cum planccis,vbi funt litcrae albar,
fextus cuculus nominatur. Offcma figura ad inftar fulgoris
Solii arborem auream cum cis radicibus in fe continet radia¬
rem, Harum figurarum primae figutx, videlicet circuli diuini-
tatis, expofitio hxceit , quod ideo cali nomine appellamus:
qniadiuinicatisnorniaa.Kleft factae paginx inrtituta, &iara
legalia & naturalia, qux a Deo infallabiliter creduntur cma-
nafle, funt ibidem circu.nlciipta.Secundq figurae videlicet Sa¬
turni Sc aliorum plaii -tarum explanatio, haec eft;Nam Satur¬
nus fua frigiditate & ficcir-atefoimat Draconem. lupiicr vero
prxd ic Draconi fuam cahditacera digerendo ipfum in quan-
dam fiibftantiam lutofam apparentem , quae eft plena calidi-
tate &!gncitate;5c ideo nonadhxret tangenti. Mars vero fua
cahditace&ficciratediuidic ipfum Draconem ,& facit ipfum
transcurrere per caelum. Sol vero colligit ipfum, & facit ipfum
aliquantulum viuercjqaiaipfc efi pater creaturarum ,& Dra¬
co praediiffcasdiUgicipluin propter fuam caliditatem, aciia--
duram, & fuauifTi mum odorem , qui redolet m eo. Venus ve¬
ro fua caliditate & ficcitace congregata , dlsiungit hinc in de
menabra
A L B E R T I M A G N I. /i/
membra Draconis rr^nsmiteendo punitionibus multis per
omnes mnituras cum pungendo, & iplum DraccjncnYquafl
mortuum dimittendo Mercurius vero & Luna eorum hrmi-
ditates fuper ipfum infundentes, vuiificantiprum, cuia faci¬
unt ipfum viuerc,currcre, ambulare , &fibi colorem mutare
in fpeciem fanguinis. Et in principio nigrum apparet, & m
medio declinans ad albedinem, & in fine lubiclinditaseft de¬
clinans in colorem capitis fui.Tcrcia? figurtr quacuor elemen¬
torum corruptibilium & generabilium declaratio hxc cft:
quod ideoipfa corruptibilia & generabilia nomiuantur;quia
fempcrcoriumpuntur & generantur, & quiaaltcrnanturad
inuicem propter caliditatem & riccicatem)fr:giditatem & hu-
roiditatem. Ec idco ars & artifex materiam illorum elemen¬
torum disponit, eadiuidendo , 6cad inimicem coniungendo,
rcmouctea ab eorum mortifera natura , &cunc mutata eft
qualitaseorum : quia calidum& humidumeftnutritiuum,
propter caliditatem & humiditarem.,qu{e in eo cft. Frigidum
&licciim quasineocrantj&frigidurbj&humidum, fuibun-
dorum eft rcfrigcraiiuum,& infiimorum curatiuura : quia a-
perit oculos coccorum, & aures furdorum , & mundatlcpro-
fos,& extendit neruos,& venas aperit, &mortuos refurgere
facit. Quarta figura eft Draconis emanantis aprididisfe-
ptem planetis,quia ipfe procedit per fubtiliftimas influentias
decurrentes in clcmenrai&deindcin ca:lis fua materia fparfa,
in, nubibus habet (uum ergaftulum: deinde cum aqua plmiia-
li,& grandinibus iterum defeendit in terram, conglutinat Te
cum ea.facitqucfibinouam pelliculam. Et fic incipit ferperc
in caucrnis terrre. Si femper tendit ad ima fi aliquid cum non
impedierit,vaditque vfq; ad aquas marinas: exinde egreditur,
fi nullum fibi impedimentum fuerit occurTum, quoufquc ipfe
videat polum fecundum .• & exinde remonetur &rcuertitur
ad primum. Sic nunquam dcliftic ambulare,quia odit lucem,
& femper quaerit fe abfcouderc a radijs Solis , & proptcrca ve-
nenofum eft,5f non poteft homo ipfura interficere fine maio¬
ri vencno.Quintam figuram nominamus dc capite cius, & de
morte ipfius Draconis. Caput eius viuit iu aeternum &idco
caput denominatur vita gloriofa, & angeli leruiunc ei. Et
hanc imaginem pofuit Deus in paradifo deliciarum , &m ea
pofuit fuain imaginem & limilit udincm,& ibi Qraco pugna-
uic cum imagine Dei , quoufque fecit eam incidere in mor¬
tem:
dealchemia
tem ;& ideo Dcusdcdit cantam potcftatem ipfi imagini , V(f
ipfa poflic interficere iftum fupra diitum Draconem ;& ideo
talis imago faic inferta rerpenti,& cft caput eius , quia cotuna
corpus fcquitur caput , & ipfiim caput odit corpus,& interfi¬
cit iplum incipiendo a cauda cum dentibus ipfum corrodere,
quoulq; torum corpusintret io caput, & in eo permanet fem-
p^cerne. Sexta figura concinet fex facies &daas ciconias cuti?
proprietatibus fui? ibi apparentibus ; quarum prima facies
qire permanet in fublimibus, colocenl optintam oftendrruc
habere; fecUuda quae in aquis natat,diminucioncm naturae 2
prima decimat. Tertia quae in aatro,carbonisfimilitudiaeni
habens, m ilam digefiionem bgntficat cum fuperflua humi*
dicate, &pefiima faeculentia quae in ea cft. Et ideo manu ar¬
tificis oportet eam laUare eum elementa aquae in ventre ci-
coniaru igne fuppofico,doncc aer in ore & in capite ciconia-
ru afeendat, Sc per roftru faciat cum euomerc, quoufq; caput
nigru aechiopis portans fimilitudine, fuerit bene lauatura, 8C
inceperit albefccce; & tamdiu hoc faciat, quaufq; rnbicundi-
tas fupreraa appareat. Septima figura, quae fextus circulus nu-
cupatur, quidquid circulustangic arbore cum figuris fepeem'
planccarujvbi funtliteracalbaeimeliuseft tacere qua loqui in-
fipientibus dc ea : quia in ea-ma net illud arcanum preciofiflV-
mum , thefautus omnium Philofophorum fapientum. In ea
eft transmutatio omnium corruptibilium & generabilium
omnium lapidum preciofotum. Ibi fuiit chtfauri abfcondicf
innumerabiles, & nemo fcitnifi cui Deus voluerit reuelare.
Ibi inuenitur lapis duello, onychinus, carbunculus, topatius,
amethyftus,bery!lus,& panthera.- & eft quoddam coetum vi¬
treum fimile cryftallo, dudile ficut aurum. Et ideo Reges
terra: portant ipfum in capitibus fiiis r fapientes mulieres ab-
feondunt illud : virgines fatuas publice portant illud, quia
deprasdari defiderant. Pontifices & lacerdoces religiofi , &
moniales lacerant ipfum , quia fic fuit eis imperatum a lege
diuina. Mercatores terras & agricolatores cum eo diuites fa-
difunt : & nautas portant illum ab Oriente vfque in Occi-
dentem:& in Infulis quas fune in Meridie magis viget. Oda-
iia figura quam fupra nominauiraus , arborem auream eft
contineas cum feptern ramis & radicibus apparetibus: quam
quidem arborem figuram folis nuncupamus , quia Reges
glorio-
A L B E RT I M A G N T.
: gTonod tenent illdm , ^ pugnant propter eam , & multi afE-
citintur morte. Er ideo iHemagnusAlexant^crlmperatorPIii-
lippi Macedonum Imperatoris filius in itineribus Tuis inucnis
I cam in vltimrs regionibus , & ibi inuenit {epuicrcim Herme-
tis>patris omnium Philofopborum, plenam orombus thedau-
ris non metallicis, fcd litetis aureis Icripds in tabuia Zaradi,
' cjuxquidem feriptura concineturin vltimis libris, quosGalc-
; nuscompofait, &inuenitquaDdam arborem fitam ab extra
! intus tenentem viriditatem gloriofamirupcr eam ciconia puk
cerrimaibi fedebat, quafi fe appellans circulum Lunarem;&
ibi ipfeaedificauitfedes aureas, SepoPait tcrn.inum itintribu»
illis idoneum. Faciamus finem in noflra figura cae-
li.Sciat Icftor, quod talis figura magis eft
in cxiftentia.quam in ap¬
parentia.
FINIS.
ARS ET THEORIA
T R A N S M V T AT I O N I S M E-
TALLICTE CVM VoARCHADVMIA,
proportionibus j numeris iconibus
rei accommodis illuftrata.
lOANNE AVGVSTINO PANTHEO
VENETO AVCTORE.
Ad LecTorem PiuTatio.
P^amvis (tlentio mftram incultam indagi-
: cjHatalUy
ac tam admiranda metallica mixtionis ver-
bum aliquod loqui, monentibus antiquis pa^
tribus: Nolite arcana propalare mortalibus. Attamen
annuente caufa primaitrutinata immenpi Jupernatura-
li , ac omnibus fere occulta materia,non fine optimis in~
Jlitutionib. a prima Caufa injpiratione iamdudu acce~
ptis:quibus omnia nos debere fatemur. Opera pretiu du¬
ximus fub vmbraculo Solaris reflexus compendio "Veri-
iatcmojlendere: ^ ^^rauifimd hanc transmutandi me¬
talla propiinciameletiis penitus elucefcere. Verum quia
fub anigmatis pallio fortajfe delitefcere virtus illius vi¬
debitur ( vt par eii) id cognofcarur, veltmus\nsc aha de
caufa appofitum fu Jfe Schema,nt fi propter Ingratos, In¬
dignos, Sontes, Ahemgenas, Prophanos, Adulatores, A-
poflatas,Anathemattz.atos, Maledicos, Infideles, ^ tri-
Jles Hypocrttas.Totu nucreck'.^ breuiter: ^ aperte di¬
cetur. Cum copio filis in portione Diuifionis:^ m Speculo
noflra mentis intuitus narretu r. Vt Lucentes lux adue-
niens in luce clarificet'.^ Aberrantes hac accedente luce
emendentur. ^ compotes gratia donofruantur vnitate.
ARTIS
ARTIS METALLICiE SCHEMA,
EXPOSITIO L I T ER A RV M ,
Scher/iaiis. . ,
.s O N D I T o R omhiurri fertim Deusfiia maxima
omnipotentia ex Hyle creata Cielos i & Terram ^ '■
formauic. Et cxlimb ipfius Terf^cplafmauit A-
dam , ac fadlum tranftulit in paradifum, Ibique
decoita: non de capite: nec de pedibus Ad^ dorifiientis E-
vam illi fociam extraxit. Eva poilmodum a callido ferpente
decepta: Adarri delufitr quo pariter poftea fuerunt aParadi-
io eiedli.' - I*"'
L L 1 Motus
55®
ARS ET THEORIA
^ alterationes artfi MtiaiiiC'».
* A Cccptum prodi non debere in arcanis arcanorum Icgi-
^ tur: tamen litcras , fiue elementa AV:&E dicimus eife
Mixtiones aequales Materix , Fotiiia! , &Mddij dxrpoiitiuu
C: vero Primum motum.id eft.Occifionem: Corruptionem;
Calcinationcm , vel Putrcfaddionem. G: fecundus motus
eft; Scell Generatio. H: vero tertiusmotus videlicccAugmc-
tatio. D: dicifur Difiundio: Diminutio, vel Separatio: bceft
quartus motus. Fj& Bjfunt elementa alterantia: quat dicun-
cuxFixio; Bcatificatio; & Vita.
ii ,
■ VniiatU Metallica fcrmo.
T N principio cft omnipotentia; Namrarum Natura: '^cm-
^ porum tempus : Dominus stemus; vniuerfalis : fapernus:
vXv. Sccftvnus folus Deus. Solus Pater: aiiius: Spiritus fandtus: &
Trinitas vna.Sola vnitas:Subftantia: Diuinicas: Gloria: Ma-
ieftas: Elfenda: ExemplaieThronus: Tabernaculum: & To¬
tum. Tonus: Ditonus: TritonUs:Diate{raron: Diapete:Dia-
non pafon: & Flarraonia. Hyle: Circinus: Pundum : Linea: Me-
tros, Diametros: Circumferentia: Triangulus: Quadrangu-
Ius: Pentangillus: Sexangulus: Septangulus: Odtaiigulus : Sc
Nonagulus?Numerus: t Vnus: Duo:Tresi Qi^tuor:Quin-
que: Sex : Septem : Odio: &Notiem. Caritas : Intelligentiat
vniuerfalisAiiimarum:Corporumque, Capacitas: Catiorum
vniuerfalis Operatio: Puritas: Simplicitas: Ignis: Aer: Aqua:
& fola Terra. Soluim Chaos: Elementorum mixtio :Abyllus,
Tenebra: Lux: Dies; &Nox.SolumFirmamctum:aquarum
«nn Separatio : ac Congregatio. T err^ Apparitio , & V irtus ge-
liTH neratiua. Sblum Sulphur : Argentum viuum : fpirituum V-
' -i-jS nio : &Res vna fola. Solus Sol: Luna : Stellarum congrega-
« tio: Signorum: Dierum: Menfium: ac Annorum Ordo. So-
laPrctceptorum feries : Virtutum: Sacrificiorumj animali-
13^ um: vegetabilium: & metallorum Congregatio. Solus Aio-
tor: Vita; Transfubftantiator : Prima Caula Medium, &
Finis.
t «sgytlgxoy ^MTtich 'ifiiKrt? r TFUVfAelrm 'ii
TRANSMVTAT; METALLICAE. 551
ARTIS METALLICA «
Elementa.
AER.
PRiMARVM QVALITATVM
Metallorum Schema.
-I D o I s
FRIGIDI-
THEORICA AG PRAXIS.
TErminatio, recipientium cft mutatio naturarum rece¬
ptarum per ineffabilem mixtionem calidi, ideff Ignis
cu Frigido: bumidi, ideft. Aquae cu Sicco dispolitione 01^;^
perpetua. Hxc perpetua dilpolitio eft fum® alb®; & eft Aqua
dlbificans I^idicu lapide, vt aitMaria.Hxc res eft aqua albifi-
cans indrademu lapide.i.Indicu.Et ifta aqua eft aqua viua,q dva,? «'soV
ftcca dicitur , vt omnes afterunt. Et eft Argentu viuum Sapi- tw.
ehtum j de quo dixit Hermes , Cuftovditclioc Argentum vi-
uum coagulatum , quod eft in intimis dialamis , in quibus
LLl i coa..
aClVA. tas. -svi
5, i ARS ET THEORIA
coagulatum efl.Ipfum enim Argentum viuum efi: de C O R-
DE S AT VRNI, &eftfecretum Scoli^ , & dicitur Terra
refidua. Qui igitur verba audit, ipfe inquirat. Sed teftamur
per illum, qui nullius male perpetratum opus iuftificar, &
nullius re£le ac bene exaratu condemnat, quod omne quod
cxlauimus de hac fapientia,iam deteximus,& maximum ar¬
canum , rcientiam& intelleddum habtntibus patefecimus.
Q^i vult ergo proficere in hac fapieritia , oportet iftam ad¬
mirabilem mixtioncm,feu arcanum maximum componere,
&poftea ipfum mutare de natura in naturam , Lhcafic di¬
cente in Turba.Pluribus rebus non indigetis,nifivriatantu.-
Et ifta res vna in vndquoque gradu operum noftrorum in
aliam vertitur naturam. Nam vt teftatur Geber, Ars talis no
confiftit in pluralitate rerum, cum dicit. Eftenim Lapis vn^t^
Medicina vna,in quo magifterium noftrum confiftit, cui no
addimus rem extraneam aliquam nec minuimus , nifi quod
in prtepiaratidneeius fuperflua remonemus.' In vna ergo rc
confiilit cotum magifterium iftud.fiin Argentd viud. Et hoc
exprefte dicit Alphidi® filio fuo. Scito firi,quod hic lapis , qui
cft radix, de quo omnes Sapientes tradfauerunt , Argentum
viuurh eft. Et eft quoddam Argentum viuum Albi coloris, &
Notan- plusquam fpeculum Ipleden^J Item fertur in T urba. Initium
dum. totius operis eft albedo, id eftAr.gentum viuum. Ruborque
fiiccedit. Notetis- ergo quod Acetum, Agnus, Aibacheft, Al¬
bedo , Alborach , Album plumbum, Anima,Aqua,Aqua al-
bificans. Aqua grauis,Aqua mercurialis, Aqua mundificata,-
Aqua ficca. Aqua talchi,Aqua viUa, Aqua vifeofa, Aqua vit^.
Aqua vrin^. Argentum viuum fapientum, Argentum viuum
coagulatum, Argyrion zotichon, Arienicirm , Auripigmen¬
tum, Azoch, Cain, Cambar, Caput corui , calpachaia , Cce^
lum,Chefleph hai,Cor faturni,Compar,corpus album,cor-
pus contrarium,Filius,Fumus albus, Gumma, Hermaphro¬
ditus, Hyems, humiditas aduftiua, Humiditas aquofa,Ini-
micus,Lapis vnus, Magnefia, Medicina vna, medium dilpo-
^ fitiuum , meriftruum' y M E R C V R I V S, Occidens, Ollus,-
Ouum , Phlegma, Plumburri, Primus, punftum , radix, Sa¬
turnus, fecreturii Scoliar , Sunedtus, Serinech’ , feruus fugiti- ,
uus , focius , Spiritus, ftcignum, Sublimatum, fucetis, fudor
Solis, Terra refidua. V entus, velpera, vrina puerorum , vul-
tur,Zibach,& Ziua^i.de fignificant.Quoru omnium, SemuR
to-
TRANS MVTAT. METALLICiE.
torum alioru nomina prolixitatis vitaclcc gratia omittimus.
In compofitione autem huius admirabilis mixtionis, leu
maximi arcani, oportet nos lequi naturam. Nam (vt ait Ge-
" ber ) natura per fe agit. Nos autem oportet tria fcire , videli-
: cet quid eft natura, quot funt natur.E , & qualiter natura o-
; perarur.
j C Ecundum autem Ariftotelera fecundo phyficac aufculta-
- donis, Natura fic diffinitur. Natura eftPrincipium , &
) Caufa mouendi , & quiefeendi in illo in quo eft primo , &
j per fe, & non fecundum accides. Item fecundum Aucftorem
5 perfedli magifterij. Naturae, & complexiones primarii qua-
i litatum funtquatuor, videlicet caliditas , & Siccitas , vtin
i Igne. Caliditas, & Humiditas, vt in Aere. Humiditas, & fri-
3 giditas,vt in Aqua. Frigiditas., Sc ficcitas, vt in terra. Ornnes
cautem iftae complexiones inxquales funt, nec eftvllaifta-
] rum , quam qu^rimus. Nam nos quaerimus aequale, de quo
; dicit loannicius, q? aqualis mixtio eft vna,quando cum mo-
j deratione incolume dicitur corpus. Notetis ergo, quod di-
;citcum moderatione .f praedi diarum naturarum , videlicet
: caliditatis, humiditatis, frigiditatis, &ficcitatis. Namqua-
. do aliqua iftarum naturarum aliam non excedit, tunc dici-
I tur corpus arquale, quia tantum eft de vna,quantum de alia.
i Item iiQtetis , quod incqlume dicitur fanum , vel mundum
: aboiDfii caufa 'corruptionis.Et fecundu Geber.|tagnum eft
[ pluraburn puriffimum , & eft in eo squalitas nxioqis , vel
I fpiffitudinis duorum componentium argenti viui.f &uu-
' phuris>non aute qqualitas, quantum in mixtione argena vi-
r ui. Item Hermes inquit. Filij philofophorum corpora funt
: feptem, quorum primus eft Sol, eorum optimus rex^, & ca¬
put, quod nec terra corrumpit, nec res comburens coburit,
nec aqua alteratur, eo quod complexio eius eft temperata,
& natura direda, in Caliditate, Humididate, Frigiditate, &
Siccitate. Nec in eo quid fuperfluum eft ,'vel diminutum. Et
ideo Philofophi prsetulerunt ipfum , & magnificauerunt , &
dixerunt, quod fic fc habet Sol in corporibus , quemadmo-
dam Sol in Stellis. Suo enim lumine, & fplendore omnia
commutabilia germinat, & omnes frudus perficit nutu
^ Quid plura , fi ad hoc peruenire poffimus ? Habemus
porportionatum fere t^tum iuxta dicentem, lam
3
534 ARSESTTHEORIA
ergo Albi plumbi dispofitione vobis dcmonftraubqno geni¬
to uihil aliud eft, quam op^ mulieru, & ludus pucioru, Icem
Notandii. notetis, quodiugreflio, Summerfio,C6iund:io, Connexio,
Complexio, Coifipofitio, & Mixtio, idem ligmficant in hac
arte. Nihil enim ingredicur, fummergitur, coniungitur, c6-
neditur, compleditur, componitur, quando mifeetur. Er¬
go videamus quid fit mixtio , quia ipla cognita per difiini-
tionem omnia alia cognofeentur.
Secudum ergo Philofophijqi primo degeneratione. Mixr
tio eft mifcibilium alteratorum per minima coniundorum
^otandu. Vnio. Notetis mifcibilium, id eft, elementorum. Nam ipfa
funt prima principia vpius cuiusque mixti, nec ipfius mixti
manifeftam,nec occultam fcire poffumus naturam, nifi feia-
mus ipfa elementa cornifeere , feti componere, vnde Hermes
dicitrintellige fili quatuor elemetoru fcientiaiTi,qu£e fiiis po-
fita funt rationibus in fua abfeondita apparitione. Eorum. n,
abfeondita apparitio , nequaquam fignificatur nifi compo¬
natur, eo quod non perficiuntur donec fiii colores peragan-
Hptandu, tur. Notetis etiam perminima, id eft, per indiuifibilia. Nam
fi quid poffet diuidi , nqn cftet minimum , cum omnis pars
minor fit fuo toto. Apparet ergo quod per minima,id eft,per
indiuifibilia fit mixtio Elementorum. Et quod Elemen¬
tum fit minimum corporum apparentium , patet per diffi¬
nitionem eius. Elementum enini minima particula corporis
Ertio,videamus qualiter operatur Natura.Et certe qua¬
tuor modis, f fecundum quatuOr motus , qui funt Cor¬
ruptio, Generatio, Augmentum, &Diminutip. Alteratio c-
nim eft fecudum qualitatem mutatio. Agit ergo natura cor-
rumpendo.Sed quia Corruptionis multx funt fpecies,tentp-
musfolum de vna, quaz vertitur inpropofitum noftrum. Et
certe vna eft Putrefadio. Vnde Hermes in allegoria fua. Sci¬
tote, quod artis origo eft caput Corui , qui in nigredine no¬
dis, & in claritate diei fine alis volat , & amaritudine noftra
in fuofanguine exeunte coloratio accipitur , &afaQdorfo
.mera accipitur aqua. Non eft aliud caput Corui, nifi nigre¬
do nodis. Quia ficut iftafunt nigra, & obftura rcfpedu diei>
'fic corpus putrefadum refpedti corporis mundi, quod ex
putrefadione oritiir , feu per npftrum artificium extrahitur.
‘ Sed
TRANSMVTAT.JvIETALX.ICi£. S!S
Sed cuius coloris debet eiTei&aid corpus mundum ? Certe al-
■ bi coloris. Vnde Hermes. Scitote rumorum inquifitorcs,
& Sapientia fil:j , quod Vultur fupra montem extenfum ia
c^-cumen voce ma^na clamat , inquiens. Ego fum Albus ni¬
gri, Sc citrinus albi: £: Rubeus citrmi, veridicus fum certe, Sc
aonmenaor. Notetis ergo albus nigri. Nam ipfum al-
i)um,^x nigro extrahimus.Item Alphidius.Argeptum viuum Nound»
quod ab eo. f. corpore nigro ?xrrahitur , eft humidum , al¬
bum, a corticibus 'mundum, ne opus pereat. Vifo ergo quod
primus morus natur^ eftputrefaccrCjyidendum eft qualiter
lit. Et vt perfede fciamus facere , oportet nos habere cogni¬
tionem principiorum tam naturafium quam Artificialiumv
Nam qvii principia ignorant, finem non inuenient.
PRimum ergo principium naturale eft materia , feii caufi
materialis terrae , aquar, ignis & aeris, fijb nutu Dei , vel
Marthek,quod Gr^cc ncufi theu dicitur, & Hebraice Rccoa
heloim, pofitis in literis, & numeris: notatis per lineam per¬
pendicularem vt infra , ac diuifis per xquales , 8c inaequales
partes, tali videlicet modq.
X ; ;
lll 4
W M K W
I
©
E
O
T
ARS
ET theoria
9
>
z
' :
.?•
iS
• •
iJ
9
7
8
8
Putrefadio,
4z ■ ’
71
Generatio. ,
50 . .
72.
18
Altcratio,
1« , .
18
90
' . 90 .
5»0
5 0
i 0 0 .
T
5
400
.9 0 .
T
100
5
. . fi .
Id
700.
1
^70
9 9^^
9
. . I ,
»
5
.50.
V
70
. . 5 .
n
40 Q
.IO.
484,
fi 0 0 .
e
fi4 fi .
PurrefaAio. , 555
^enctatio. . 5 8 fi
Alteratio. . zzf
Putrefadio. , yyx
Generatio. . j 4 4
Alcci^atio. . j z fi
, .1^41.
Seaia<^
TRANSMVTAT. METALLICA. 537
C Ecundum eft Calor id eft Iguis alienus , qui eft inftrume*
> tum mouens ipfara materiam ad putrefaciendum, & non
aliud agens in mupdo.
Vnde inquit Alpjiidius. Scito fili , quod fubftantia agens
in hoc toto mundo eft vnun] .f (Jlalpr. Calore enim fublato,
nullus omnino motus eft. Motus autem eft adu§ , ideoque
difpofitionis , Scoperis radix calor eft. Sed cun^aultifint
gradus calorum, fiuc Ignis , videamus quid fi? ifte, & in quo
gradu ^ft.
’C T certe Ignis, fiuc Calor , eft Ignis fiue Calor intentifil-
^ mus, fic teftante Maria.^^enfura Ignis tui efto ficut Solis
jn diebus lunij, & lulij. Et vocatur Fimus equinus, vt inquit
Alphidius.Igne coquitur; qupd titii ofteqdam.Et eft calidus,
& ficcus in quarto , cuius proprietas eft augmentare ficcita-
tcm, condenfando humiditatem.Nani ficut Ignis Fimi aug-
mentat frigidum, & hurnidum propter fuam mgiditatem,&
humiditatem, que prohibetur: Ita fortitudo Iguis calidi, &c
ficcijficcitatem difponit, naturam humidam in naturam fic-
cam ( vt fcitis) terminando. Huic autem non aifimilatur ali¬
us in mundo nifi Naturalis , qui eft Ignis Solis in vifceribus
terr^.Vifis igitur principijs naturalibus, videamus Artifi¬
cialia,
■p Rincipia Artificialia funt inftrumenta, in quibus perfici-
4 tur ifta putrefadio.Et Primum eft C A R A H A: Secundu
eft A L V I^ E L,i4 eft Venter equi; in quo debet poni mate¬
ria : de quo yincentius dicit. Solutiones corporum & ipiri-
3:UUmj inftrumenta funt multa : vnum tamen dicitur Venter
equi. Et fit duobus vafis: quorum alterum, eft Aludel, & in i-
plo Materia ponitur: ftatq; in Fornace : &fubrus nutritur
Ignis: vt bulliat. Auicenna dici?, quod iftx dispofuiones non
poliunt fieri qifiin vale duplici cognito, quod vas eft Venter
equi fupra nominatus. Item cum diffinitio fit omnino quid
clle rei fignificans, vifieamus quid eft putrefacftio rei, vt me¬
lius cogiiolcanrus eam.
S Ecundum auternioarinicium. Putrefa^Iiq eft corruptio
fubftanti* rei ex vaporum retentione. Si enina difper-
gantur per «era, no putrefit. Quare del^t aludel fic adaptari,
nerefpirare poffit. Vel poteft alitet fic 'diffiniri. Putrefadio
eft fubftantialis humiditatis corruptio ex indigentia caloris
naturalis , fuperab undante calore alieno artificiali exterius
ELI 5 agen-
;38 ARS ET THEORIA
Notan^ Qgentc.Notctis calorc alieno fupcra1?unflante. Nam ipfc ca^
dara, lor alienus eftinftrumcntum agens, feti peinciens putrefa-
<ll:ioncm corruptione humida. ' •
Sed per ejuem modum facit hanc corruptionem calor?
Refpondemus. Calor calefacit rem fibifuperpolitam , & ca¬
lefaciendo facit euaporare humiditatem , quadiumidicatc
omnes partes ficcre terreae continuabantur, & faciebant v-
niiin corpus continuum & ynam rem , & ita calor corrum¬
pit, & putrefacit ipfxmrcm-, ficut videtur in ligno in igne
podto. Nam fortitudo calpris ipfius ignis, facit euaporare a
ligno Aquam , & Oleum , mediantibus quibus lignum pri-
pio erat corpus cpntinuum, modopoft feparationem Aqu?,
& Olei, remanent cineres , & partes ficcx ex toto difeonti-
nuatte , & puluerizattc. Et propter iftam fmilitudincm, pu-
trefadio vocata fuit cinis a Philofophis, Vnde redlcinquir
1 Icrmes, Ne argentu viuum ncgrigentiee tradas, nigru cine¬
rem dealbat , &per fapientum ignem iit opus. Ideo vocata
fuit etiam calcinatio, id eft , Putrcfadtio propter cande limi-
litudincm.N^am ficut fortitudo ignis priuat lapidem fua hu-
rniditate & de ipfo facit calcem , fic putrefadtio. Vnde Par¬
menides in turba. Nili vertatis natura, eiusq; copofitiones,
& coplexiones feiatis, & bene coaptetis conlangumcum c6-
fanguineis,8i primii primo, incoucnienter facitis, nec quic-
quum opcramini,eo quod natur^ cum fuisconfimilibus na¬
turis conlequentur eas, & laetabuntur in cis. Namque pu-
trefeunt , vel difiunguntur , eo quod natura naturam regit,
quae tpfam diruit, & in pulucrem vertit, & in pul nerem de¬
ducit. Apparet ergo, quod per putrefadionem rcsdeftrui-
tur , & in nihilum deducitur , heut lapis per calci^iationem.
Vifo igitur quid eft putrefadlio , & qualiter fit, videamus
figna pep quae pofTuruus cognofeere quando ejit perfeda,
& quando non.
■p^ Vo quidem funt acjfidcntiaprincii^alia, pcrquqpoflu-
mus cognofeere ipiam cfle fadlam, aut non. f Color.
& tadlus. Color, f Niget, tadlus. f Ponderofus. Vnde au-
<ftor peffcdfi magiflerij. Plumbum in fua altitudine cR
plumbum, argentum , frigidum , Siccum , terreum , me-
JanchoLuiin, nigrum, marcidum, foetidum, ponderofum,
&; fcraiocum.
TRANSMVTAT. metallicae. 53?
Ex ijs ergo apparet , <p putrefadio tunc eft perfeila qiia-
do eft nigra, & pondcrola.Item notetis, quod argentum no- Notani
ftru, Calcinatio, Incineratio, Melancholia, Nigredo, Nox, dum,
Putrefa61;io,Prjegnatio , & Sputix idem fignificanr. Sed quid
remanet corruptum poft Putrefacftionem ? Relpondemus.
Subftantia formas , qu.E ante pucrcfaiftione erat in potentia
rei introdudta ex proportione Elementorum, ex quibus erat
compofita. Quia materia non ita corrumpitur, vt penitus
annihiletur, ku ad nihilum reducatur, cum elementa de-
ftruianobisnonfttpoftibile,rcdEflentia, &Forma, quam
ex mixtione fulceperant, bene penitus annihilantur. Nam
totum integraie (puta domus) conftftit ex fuis partibus in-
tegralibus. Deftrudla vero , feu difiundla vna parte a loco
fuo , quem locu prius habebat in toto deftruitur forma, fiue
Elfentia totius dom®, &th remanet Lapides,Ligua,&F uda-
menta, ex quibus conftabat domus.Sic etia in propoftto no-
ftro.Nam feparato humido a loco fuo, quem habebat in c6-
mixto elemcntarijtaquam pars intcgralis in toto, & hoc pen
calorem eleuantem ipliim , &leparantem ab alijs partibus,
annihilatur penitus forma , &clTcntiaipfius mixti. Subftan¬
tia tameu humidi non annihilatur, nec iplapoteft annir
hilari.
Sed contra. Nonnefi ponamus ollam plena aquas adi-
gnem, per virtutem caloris confumetur, ita quod nihil re¬
manebit? Certe hc. Ergo fubftantia eius penitus annihila¬
tur. Relpondemus. Quod Aqua habet fubftatiam valde lub-
tilem, Seraram. Item habet contrarias qualitates penitus
qualitatibus ignis. Nam Caliditas ignis frigiditati aqu^ op¬
ponitur , & iiccitas humiditati. Cum ergo caliditas ignis fri¬
giditati aqu£E aduenit, pugnant inter le: & fi caliditas vincat
aquse humidi frigiditatem, in tantum fubtiliat, &rarificat
fubftantiam aquq , quod trasmutat eam in fubftantiam Ae¬
ris. Nam Aer generatur ex Calido ignis, & Humido a-
qun^. Et T eri‘a ex Sicco ignis, & Frigido aquae. Vnde Morie-
nus: Quatuor funt Elementa,quoiu duo funt principalia,
fumm.opere contraria, vt Ignis,& Aqua.Aha vero duo gene¬
rantur ex iftis, vt Aer, & T erra. Hoc etiam declarat Albertu^
Optime in libra Peri geneleos. Item videmus nubem plum¬
alem virtute calorimi furfum afeendere , & contra naturam
fuam eleuad. Nam Aqua de natura fua fem,per deorfum pe-
’540
ARS ET THEORIA
tic: tanquam graue,& cum venit ad locum perpetui frigoris,
in quo frigiditas fuperat caliditatem ,tunc nubes couertitur
in Aquam virtute Cax frigiditatis infpifTantis , & conuerten-
lis fubftantiam nubis in aquam , & ita generatur pluuia. Et
etiam cum ventus borealis, cuius natura eft frigida, & ficca,
obuiat auftralijtunc fi frigiditas borealis fuperat caliditatem
auftralem, cpndeufatur, &congelatur nubes, aliquo¬
ties in Aquani conuertiturjaliquoties in grandinem, aliquo¬
ties in niuem. Ex quo apparet, quod fubSaptia Elementor u
non poteft annibilari, fed recipit transmutationern , cu na¬
tura vnius i^aturam alterius fuperat, ^
^Ecundus autem motus naturas eft Generafro. Cum Cor¬
ruptio vnius, eft Generatio alterius, Philofopho tefte pri¬
mo de generatione.Et eft impoflibile materiam elTejqute no
fit fub aliqua Forma, primo phyficoruni. Namquandoa-
gens deftruxit mixtionem priraani,{eu proportionem ele¬
mentorum , quas faciebat rem efle fub prirna forma , ftatira
introducit aliani. Et qu^ forma eft illa? certe corporis cof-
rupti, quo4 vQcatur a Sapientibus hui;is artis Saturnus , vel
pluiqbum, vel ^s pfopterfuam nigredinem, &immunditid,
a qua nigredine, & immunditia debet fieri muiidatio^ Vnde
inquit Hermes. Hoc fili nofcas,q5 nifi quis friat ducere prx-
gnationem, facere generare, mortificare, & Ipecies viuifica-
re, lunien inducere, ac mundificare, quoufque igni purgen¬
tur, colorentur, &c a maculis vltimis mundificentur , vefut a
nigredine, & tenebris, nihil fit. Si autem hoc quispiam fece¬
rit, maiotjS dignitatis erit polfeftor, vt reges eum venere¬
tur. Ite alteracio eft mutatio freundd qualitate facft^ ex q ua-
d'a materias locali perniutatione , qui ci uide motus continet
in le principalia huius iqagifterij, dc quibus dicit Geber.Sut
itaq; huius artis principia rnodi operationum ipfius quibus
applicatur Artifrx ad hoc magifterium, qui quidem ad fe in-
uiccm lunt diucrli., Eft enim vnus modus fublimatio , & dc-
frenliq alter, id eft, fecudus. Et ynus eft deftillatio,id eft, ter-
tius,Et vnus ex modis eft calcinatio. id eft, quartus. Et alius
lolutio^id eft, quintus, fextus, coagulatio, fepdmus vcro,Fi-
xic.Jctauus demum eft, cairatio '
“odus fuit foiblimatio. Et caufa mucuionis
jtliisluit, (juia non noiiernnc ttntinui Philofophi, nec
«Oi, nec qn. poil nos tcnturifnnt, aliquod g, Tniret cor-
pora
>1
TRANSMVTAT. METALLICAE. 541
pora nifi fpiritus folos , vcl quod naturam fpiritus , vel cor¬
poris in Tc contineat, fed hos proiedos iiiper corpora fine il¬
lorum muudatione, viderunt non perfedlos colores dare,
vel CJt toto corrumpere , denigrare , aduertere , & defcedarc.
Notetis ergo, quoddicimus fine illorum mundatione. Igi¬
tur mundatio debet fieri , id efi, ifta a nigredilic, & tenebris.
Et ita fientit Hermes. Sed quid eft illud, quod parit iftam ni-
gccdiriem;? certe humiditas aquofa, &adu{iiua. Vnde au¬
dior trium verborum dicit , quod humiditas aduftiua eft fu-
itiiis aquofus, de quo dicitur, humiditas aqiiofa , & aduftiua
corrumpit opus , 8c tingit in nigtedinem. Verum humiditas
illa, qux parit nigredirtenl, impedit albumfumum, quo de¬
ficiente aurum archimix non fit, Moriend ita teftante. Nifi
fumus albus fuiflet, aurum archimix non fuillet. Item dc
hoc idem. Nota, quod de fumo albo interfogafti, fcire te
conuenit.Fumus albus eft anima, & Spiritus illorum corpo¬
rum, quorum animas iam extraximus, & iterum easfuis
corporibus conimiximus. Ifta ergo Anima fuum corpus in-
grefta dealbat ipsu,- &mudatab omni nigredine. Vnde Par¬
menides in Turba. Scitote, q? fi fiiperfides dealbatur' intrin-
feca eius dealbacur,&firuperficicm (jris dealbauerit, intrin-
feca eius dealbabuntur.Iteni Lucas. Argento autem viuo gu¬
bernato omne corpus dealbatur,& natura natura couertit.
Siccum ergo Schumidum accipite, & extrahite fumum al-
Llim ab ipfis , & cuftodite ne pereat. Sed qualiter genera¬
tur iftefunTus albus ? certe per piitrcfaiftioncm , &:mundifi-
cationem. Primo materia corrumpitur > fitque per calorem
io-nis feparatio vniusfumi aduftiui , qui tingit in Nigredi-
n^m^ ab ifto Fumo albo , qui erat ante mixtus fibi in prima
materia , fab vna forma tamen & ita recipit mundationem
vnam per ignem. Nam alteram poftmodum recipit per arti¬
ficium noftrum.fper Sublimationem, &Deftillationem , vt
infra. Et hoc eft , quod dicit Hippocrates in aphorifixiis. In
perturbatione, & vomitu, qui fponte fiunt, fi qualia oportet
iurgari, purgentur , bene erit. Si vero non, econtra. Quod
fic^ponimus. In perturbatione vebtris, id eft, Putrefadio-
nibus, qux fiunt iri Aludel. Et vomitibus , qui Iponte fiunt,'
id eft, Viblimarionibus,& D’eftiirationibus,q fiurit in Cara-;
na alcendtndo furfum ficut eft vomitus. Si qualia opertet
purgari, purgentur, bene cft.Sinon, male. Exijscrgoappa-
Notandu»
54Z ARS ET THEORIA
ret,quod, fi bene fciamiis facere Putrefa(a;iohem,qu(^ cft tur¬
batio Elementorum , feu Dcligatio ^ vfl Mundificatio , &
bene per Sublimationem, & Deftillationcm fepararelioc ab
hoc, id eft, purum ab impuro nobis bene eritj & fi non, ma-
Notdh- le. Et notetis, quod adhaeret pars vna fixa cum fa:cibus,'
dum. quae nunquam per Ingeniorum genus aliquod fepar ari ab
illis pollet.
p T cum Fumus ille fuerit mundus , & albus, tunc erit ap-
^ tus ad coniungedum cum fuo corpore, vt diximus fupra,
^li;:er non , vt fcius. Vnde inquit Morienus. Si quis animam
extraxerit , & eam furfum afcendere fecerit, &:'ab da omnem
nigredinefn, &foEtore abluerit, poftca cum fiio^corporeco-
iurixcrit,& demum mortificauerit , videbit maxima mirabi¬
lia in mundo.Vifa igitur generatione illius Fumialbf qui fit
perfepatationem Fumi aduftiuiabeo inputrefadFiorie, &•
mundificatione, videamus illa qu^ fit per fublimatidnem,&
defiillatione.Et primo videaraus,quid eft' fublimatio,&qua-
fefuitinuenta.
C Vblimatio enim efireificcxperigiie eleuatio cum adhe¬
rentia fuo vafi. Caulaauteni itiuentidnis eiils fuit mun¬
datio fpirituum, aliter impolfibilis eli, vtiam didumeft
ilipra.
Tr)Eftillatid vero eft putrefad^ iiquoro& rei a f^ce fii^ tur-
bulenti? fcparatio, & h^c fuit generalis. Specialis auteni
fuit inquifitio aquxpurte, itavt corpus fdlutum poftipfius
aqux rcfolutionem non polfic infici, nec corrumpi.
J^Eftillationem vero pluribus pdnimus mbdis.fper mani¬
cam , & cineritium. Per manicam, enim fic. Fiat furnus
deftillationis, in quo primo collocetur carbo , & coaptetur
ci bene.&pdftea fuper carbones acccnfos fubftatia deftillada
ad fpiffitudinem vnius digiti, & defiiper etiam carbones vs-
que ad fummitatem furni, & dimittatur operari quo ul^ue
totum ddftilletur. Modus vero alius per cineritium fic fit.
Collocetiir fubftantia in fdueaciiieritij , acdefuper ligna
accenfa,& permittatur operari quoufijue tota munda exeat.
Prima autem deftillatio maior eft quam fecunda , quis ma-
hica acuitatem calorisplus infert quam cineritium. Fit eti¬
am per balneum arenx.Et caula inuentionis talis bainei,fuic
fubftantia pur? in naturam fiiam ex radio. Qjmniam per
. ' deftii-
TRANSMVTAt. METALLICAE 54J
deftillationcm prima & fecundam fubftantia:,fuit balnei Sa¬
turni fola fcreniral.Vifis ergo modis defl:jlladi,& quid eft de-
ftillado , accedamus ad f^ces. Verum fecundum Lkrmecem.
In vnaquaque re corruptibili tria funt confideranda. Primu
quod eft vtilc aqua , fecundum oleum , tertium faex. T amen
nullum iftorum habet efte in corpore ifto corrupto , fed co-
llifumi&indiuifumjquod corpus ab aliquibus vocatur hyle,
vnde dicitur , Deus creauit primo caelos & terram , quos cx~
los vocamus fublimationem , tetram vero corpus nigrum.
Et ex limo iftius terrae plafmauit Deus Adam & ex Adam vi¬
raginem, quod eft corpus noftrum, in quo fune aliqua2 ef.
fentia* corruptionis, quae prohibentur.Vnde inquit Alphidi-
us. Scito fili, quod in libro fit librorum perfedio, & certifii-
mum eft opus eis, qui ratiocinantur, iam ergo mandaui tibi
quod pfopouis , videlicet Adam , & prohibui ea, qu^ opus
corrumpunt, id eft , Viraginem, a medicis vero vocatur hoc
corpus corruptum malla ptvftanaria , ex qua generatur ia
ftornacho chylus, &exhoC chylo generantur in hepate qua*
tuor humores.f Sanguis , Cholera, Phlegma, &Melancho-
lia: & ex iis corpus fuftentatur, nutritur, & regitur. HoC
idem ipfi dicunt per alia verba. Nam natura primo proce*
dit in ftornacho dealbando , fecundo in hepate rubifican*
do, vltimo in membris fubtiliando.
Accipiamus ergo terra rubeam , ac cu fua aqua mudifica*
ta in aludel, igne , & ^re mediantib’ aequaliter coiunga*
mus, vt carpus vnum viuum , feu aqua ficca , vel fumus al¬
bus fiat per viam putrefactionis. H^caqua, ieu putrefacio
vocata fuit initium operum , & clauis operum per Alphidi-
um fic dicentem. Scito fili, quod intus thefauri non funt ab-
feonditi, verum in ea feruati coram tuis oculis cum domum
ingredieris , volo tamen tibi vnam clauem tribuere , quam
eorum figna voco, quod fi rationem habes, refiduas tres cia-
ues fcies extrahes tua fcientia ex ea. Porro hxc vna clauis
eft aqua ficca, qua: fit per vasfapientum , &modo putrefa-
Cionis. Per iftam vero clauem incipit opus , & fit per i-
. pfam poftmodum extraCio reliquarum trium clauium ,
& Gomaofcuntut. Mixtum igitur ac putrefaCum sequatum
pr.edf6tum, iterum in mundo aludel, nam ajiud vas non po-
teft igne fuftinere, recipiatur , collocetur que in furno gene-
544 ars et theoria
rationis, ac cietur ignis, vt to tu illud in marthek deueniat,’
absq; aliqua terminatione ignis praetermilTa, quia motus
debet efle continuus (vt feitis) & non interruptus. Propterea
mementote omnia necelTaria quoufq; totum perficiatur.
^ Ertius modus natura: eft augmentum, quod fit ad mo-
, dum aiigmeiici lurire.Nam ficut per afpedtum folis luna
incipit illuminari, &poftea cimnidie ailgnleiitatur lumen
eius quoufque tota fit illuminatd , fic etia niagilefia incipit
perfimu rubificafi, donec torafilerit rubificita.Et hoc dicit
Hermes in fecreto fuo, videlicet vitis rapienta; Succas in 42.
diebus extrahitur , eius viriilm in fine .30. peragitur, de cete¬
ro iprum dirriiiiuit , trituratio vero augmeritat; eo quod lu¬
na poft. 15. diminuitur, & in 30. augmeritatur. Fit etiam htec
coniundlio admodum corporis, &anim^. Nam ficut ani¬
ma corpus ingreditur, & continet ipfumjfic fumus albus
corpus fuum. Vnde inquit Alphidius. Profeqftente fugienti
obuiahte ab eis fuga aufertur , & veritas (equitur , & natura
cepit fuuiri cbuiparem vt inimicum , & feadinuicem conti¬
nuerunt, & continent,' quoniam anima corpus introiuir,’
Iflud pundhim eft fecundum piindfura Martis fecundii Her-
rrtetem. Secundu vero ordinem' eft louis. In domo cuius po-
fuimus Martem. Et quare ibi, appofitus fuit, videatur par¬
ticula rioftrtE diuifionis, fub titulo cineritij. c. Res alopis
mundata.Idein dicit Rodianus cum embryone reducit. No-
Notandu. tetis embryon;
EmKtyon.n. eft fruftrum carnis, fcu mafta, ex qua natfira
forrnat iri matrice foetum; & difponit omnia mebrafua. Sic
iftudpuridluiTf eftmaffa: feu lapis, ex quo totum magifteri-
Um perficitur. Item iftud puridlum eft edam ma' e ia,ex qua
omnia metalla ducunt briginem; Vride inquit Alphidms.
Vt enucleatius intelligas me loquente ,■ volo vt (c/as de qua
materia metalla ducunt originem.Attede itaque. Aqua gra¬
nis , & vifeofa in vifceribus terra: non habens exitum foras,
fi prope eft Sulphur eius exeo dta calore couertitur iri argen¬
tum viuum. EtficNotetis, q? Aqua vifeofa, &Suiphurfirac
materia o'mriium'irie'tallorum ; argenti viui: Hric idem di-
Notandu; citGeber, cUm diffiriit afgditum viuunf dicens. ArgCritum
viuum eftAqua vifeofa iri vifceribus tefrie Subftaiitrte fubti-
lis Albae terrx per calorem' temparatiflimum vnita' totali v-
riione per minima quoufque humidu contemperetur a fic-
6dy8c
TRANSMVTAT. METALLICAE.
f4f
eOj&ficcum ab humido afqualicer. Notetis ergo. Aquam vi- Notaa-
fcofam, & Subftatiam albam, quam dicimus efie etiam Mate-
riam argentUtem notetis, per calorem tcmpcratiflimum tan
quamperinflcumentum perficiens iplam. Item notetis , rco- Notan¬
dum perficiendi cum dicit, quoufque humidumcontempe-
retur cum ficco.Itcm notetis, quod ss, arbor, argehturojAr-
giUa,Argyrion,carpa,chcircph,Conranguineum corpus, Cor tiuai. "
pus impropriu, corpus nigru,Eua,fada, femina, gallina, GiU-
mis,Gumrr,a alba, hypoffalis alba, Lignum, Linea, Luna, Ma-
gnefia alba, Materia, Mater, Malfa ptyATanaria , Medium cat-
lum>MetidIe«,nigredo,nig;r cinis : Ouis, Sanguis, Secundus,
Toro r i fubUantia fubnlisi ver.virago, virilitas , Vniofpiti-
tuuuiivua acerba, fictenebirse idem Ibnr. Vifa autem mixtio-
jic,putcefad:ionc, generatione , & augmentatione argenti vi-
ui; videamus eius hiioncm,qua£ fixio Iit per diminutionem,
qute eft quartus motus naturse, quae diminutio dicituci &fic >
pcrdccodionem , vt narratum clflupra in praeallegatp feexe-
to Hermetis, videlicet. Vitis fapientura &c. Nam ficuc Luna^
poflquim plena eft, de die in diem incipit diminui , donec de
jpfa nihil appareat , ficalbedo, &: illuminatio iftius corporis
incipit diminui per decodtionem, donec tora albedo diminu¬
ta fit j & appareat rubedo per nigredinem , & citrinicarem,
bpix penitus apparebit, fi non remanfie aliquid de illa hiimi-
dicate aquofa^qutc mittit albedincm.Si vero rerrianfic aliquid
deiilahumiditateaqiiora , qutemicticalbedinem, tunc non
eft fa<5ba exficcatio.Siccecur ergo donec deUeniaf,& tunc bene
crit.Et hoc cft. 'quod dicit Hippocrates in aphorifmis. Ina¬
nitio, fi cjualem opoifet fieri, fiat, & confert, & bene erit. Si ve¬
ro nonecdatra; GlofifajNota inanitio i id eft Exiccatio.Iteiri
Hermes. 1’onitcigniipfius humtdiratem,&in humido ignem
habitare facite ^ qiii ignis huiusraodi humiditatis colorem
augrrientat,& ficcitatecombuftione,donecin fineducatunid
cft perfeifii fiat. Ite inquit Alphidius. Infpice filiiquia feriptu-
rus fum tibi librum cuius verba fi intellexeris , hanc artem in-
uciiies,fifuerisde]js A qui eara inuenient. Si vero hsc verba
non intellexeris, non accedas ad operandum , nifi fi incipias
tentare, & aquas coquere: quae putrefaciendo fpifiantur pu¬
trefaciendi humiditace,vificcitatis, neque ipfius,cuius genus ,
eft duo lapides de genere lapidum, extrarium enim eft ex lapi-
«iibus,qu5 in quolibet anni tempore gcneratur.N otetis ergo,
MMm quod
ARS ET THEORIA
quod per putrefactionem fit lorpilTitio aquaru,id efl: Frigidi#
& Huroidij^c econtra in (icettatis natura, quod apparet, vc di-
dtumeftfiipra.per putrefaCtionem, &gca7ratione.m in fecre-
to. Accipiamus ergo terram rubeam &c. Nam frigidum, & hu-
midum cum incipit alicrari,cfficitur nigrum, vt carbo. Vnrle
inquit Hermes in Allegoria lua. Lapis nofter inquifitus ca¬
ret fimili,&eftcitrinus,aurcus,cxtrin(ccus,& intrinfcGUS. Cu
autem corpus cius alteratur, fit nigrum, & t€nebrofum,v(; car-
boues.Spintus autem ab eo ablatus colote eft Rubcus.Spirita
autem, & anima fibi redditis viuit,& letatur , & vides eum ri¬
dentem, & hilarem , ac morte carentem. Benedidus igitur fic
illc,cuiusdispofitio fit haec , qui mortificat, & viuificat,&o-
mnipotens cft.ltc Hermes in code loco. Ego fum albu nigri»
& nigru albi.Et fic apparet, ^ altcratio eft ab albcdinc in ni¬
gredine, & a nigredine in albedine. Et rltcriils iftadcficcatio,
iiucdispofitio continue fiet cius coucifio in caliditatis natu¬
ram, quod eft in rubedinem , quae tamen proucnit ex paucita¬
te nignficandi. Hoc idem dicit Rofinus cum dicit, quod ars
Marthek non fit nifi ex Stagno. Er quibus potcftintelligi,
quod vnuscftdispofitor albi, nigri,citrini, &rubei. Ethoc
eft, quod dicit Alphidius,Scito filu quod in huius maris pro -
fundo margaritae diuerforum colorum nafeuntut, inquo&:
hyacinthus diuctfi coloris afccndit , & etiam ipfum fciliccc
Marthek colorat corpora per colorem Tuum. Cum enim fue¬
rit calidum, erit rubeum, cum vero frigidum fuerit, erit al¬
bum, Similiter coloris,& candoris Sohs, & Lunae, & rubeum
eft caliditas,&albcdo eft frigiditas, intelligecrgo Sfiobferua.
Item notetis, quod rubedo eft fignum caliditatis,«5c albedo fri-
Notandfi.. gidatis,&iftudeftTcrcium pun£fa actis fecundum Hermecc,
eu dicit.Tectio raenfe operatui Mars agens in materia ex fija
Notandu ^ ’ Si fcqueftrat maflam ipfam, &
‘ membra disponit.Notctis membra.Nam ficut in matrice na¬
tura disponit mcmbraipfius foetus, tanquam partes integra-
lesipfius foetus , fic Se iftud corpus rubeum eft parsintegralis
elixiris.fcumcdicinrc. Nam in omni compoficione, qurefic
poftquam iftud corpus creatum eft, cadit femper tanqua par»
integralis compofitionis.vt inferius declarabitur. Item note-
KoundS. tis,quod iftud corpus habet multa nomina. Vocatur enim A-
dam,.&ftas,alm3gra,a Itu, anima, aries,aurum,cancer.Came-
rcth,cinis tattari.chukra, Corpus proprium, Corpus rubeum»
Corfa»
TRANSMVTAT. METALLICAE. 547
Cpr{ufl:,DcehjDehab,F -rrum,Foriiia. Icacci, Ft idlas. gallus.
Gophiis.gtirnriia rabe j. Homo, luuencus,kibrui Lripisindca-
demuSiLapis Indus, Lajus rubeus, lux, magiiefia rubea, maoc>
Mars, Matth-.k, Malculus.metros, niincra.ncufi.nurusO-
leum matrio, Oieum incombuftibile.OJeum rubeum, Oliua,
Oriens, Pater, reczon , rubedo, tubinus, Sal vrinaEjScricoh,
Sol , Sulplmrrubeum , Terra rubea, Teraus ihion, vinum,
vitellus, viciiolurti rubeum, vitrum,Zaaph, &tciam multis a-
lijs uomimbus a Sapientibus appellatur, quae quidem nomi¬
na non lunt ei atributa (ccundum vuam rationem , fcu pro¬
portionem. Nam philofophi qui vocaucrunceiim Adam, re¬
fla tcra.Alm jgr3,alcu;Ti, anima:arietem,aUrum, cancrum, car-
meth, choleram, cinerctarcari , Corpus propiium , corluflc,
Decb.Dchab, Formam , fratrem , Frudlum, gallum gophris,'
Homiucmjiuuentucem , k britjLapideindiademu, Lapidem
Indum, lucem, Mane , Martem, Matthe k, Mafculu.^Meiron;
Minera.NcuhniNutuitKOliuam Orieimm:Paciem:Reczon.
Sal vnnse, Solem, tertiu.clnon, vinum, vi trum,Zaaph;dixeiunC
hoc propter fuam cornplcJtionem. Nam omnia h2'C dixe-
runtqiua Calidae, & Siccae complexionis fun c. Qui vero voca-
Uetuut ipfum Corpus rubeum, gummam rubeam , Lapide ru-
beutnjmagnefiarn rubeam, Oleum tubcum , tubedirtclti.tu-
binum,Sericon,.Su!phur rubeum .Terram rubeatn, Atclium,
vitriolum rubcu, propter colorem rubeum hocdixerunt. Qui
autem nominaucrunt ipfum ferrum , Oleum mcombufti-
bileiOleum marris, propter impotfemiam fufionis dura hoC
dixerunt. Nam !.ura hoccorpus perdeccdioncm priuatutn
fit vna humiditare , qua fadiebat iplum 6uere , &:neceiltcft
corpus ficcum non fl (Cte , ideo vocaUerunt id efle ferrum,
quia inter alia corpora ferrum dicitur maxime, Fixum . Sic et¬
iam iftud corpus per priuationem huniiduatis , qua faciebat
ipfum primo Volatile, raodoeftnccclTc, vt remaneat fixUm.
Nam Qptinia Corporation fixa figuntur per talem prinaAo-
ticm humiditatis, qua vocata fu. ccalcina no a multisPhilo-
fophis.Vnde inquit Gcber.Calcinatioeft rci per ignem purfi-
catio,feu pulucrizacio ex priuationc humidicatis paites con-
folidantis,&Buereftc>ciuis.£cc*.U!2 inutimr-ms calcina io-
itis rpirituii clfjvribi m.clius Hgantui S cergofir prrprmat'0-
inera humiditatis volatile fixum, &niol e durum. Item fi* mu¬
tatio dc natura in natma, & aqua lolg-. eieeundu nSf ,
MMm a. Fhilo*'
Kotan-
4iub.
54S AXS ET THEORIA
Philofophos, vt fcribitur in turba Philofophorutn. Item mu¬
tatio complexionum )Vt frigtciap & humidae cornpIexionii,ia
calidam>& Siccam, feu Phlegmaticae complexionis in C.holc-
licam fecundum medicos. Item fi: Spitituaie corporci.rn fe¬
cundum Audorem pcrfcifdi magifterij. Item fit de manifcfto
occultum fv.cundumKodianumin libro trium verborum. I-
tem notctis.quod in vno quoque corpoicfunt rresdimenfio-
ncsfcil. Altitudo, Latitudo, &pcofunduasPhilofopho tefte
primo cali.
Altitudo efiillud , quod manifefte apparet corpore, &
primo fubiacet vifuinoftto. Exempli gratia. Lapis nofteria
primafuicreationceftalbus, & ita apparet prima facie quia
dicimU ’ ipfum frigidum,& humidLii4(vt tftjRodiano ficalfe-
icu te. Lapis nofter cfl aqua ticus, quia t fi frigidus, & humidus,
& aqua cft frigida,&humida,& humida aqua cutrir .Ideo iuro
pcrmcmetiplum , quod verum eft^ & talis dispofiiio dicitur
corporis altitaiioi
Latitudo Vero cftillius mcdiciote dispofitio,per ejuam itiic
ad piolundum,qu^ noftra medicina ell:,& eft vita altitudinisi
ac profunditatis, tanquam medium intei duo extrema, fcu
contraria . per quod ’n ertremum peruenitut, quia impofli-
bilisefi: transitus dc extremo ad extremum fineiticdio. Sape
enim didam cfi:,quod lapis noftercfibuniidar&fngidx com
plexionis.Nam fi volumus cum faceta transire ad medicinam
disponentem jUecelTc eft, v: altera qualitas dcftruaturiBco.
Dcftiuicurautcro per putrtfadioncm. Nam frigidum & liu-
miduna per puereLdionem infpiflatur, & eius humiditas ver-
litur in Siccitatem j & fiefie transitus ad medicinam dispone¬
rem, qux eft caliditas & ficcicas,qusE dicitur latitudo.
Natura tamen a fngido,&humidofiigidiiatcm , & a cali¬
do, & ficco ficcitatem recipit,& fit terraToftea vero per calo¬
rem ex cedentem caliditatem , quas remanfit in corpore , fic
transitus ad contrarium dcftrueddofrigiditarem) & introdu¬
cendo calidifeatenl, quae dispofitio dicitur profandum, fcu
occu’ium corporis , &hocoptimepatet ih libro perfedima-
eifterij in particulailla.Fe ttiitniorua alticud ne cft frigidum,
Kumidam , calidum , ficcura t cfiolcricuiri, rubeum, acutum,
odorifer, m, mafculum, &cseterai.
Vifodcm.um qualiter argentum viuum transfubftantiatur
de natura in naturam, f dc frigiditate, &hun)iditatein cali-
dicatcni*
TRANSMVTAT. METALLICA 549
ditatcm,& ficcitatcm.Ec quia in ifto punflo, maior pars Phi-
lofophorum incipii loqiii. Vt Alphidius de minera. Sulphur
rubeumdixic.Notetis, quod minera huiusoperiscftfulphur
rubeum, & fecundum Lucam mafculinum,cum ducit. Accipi* Nof*»*
tc Niarchek,& dealbate cum, &ca’tera. Mafcolum enim pto-
mulgauit, & plurcs alij fapiences polfcntadduciin candena
fencentiam , quos in prxfciuia omittimus breuitatis gratia.
Ratio aqtem quare omnes fere initium fumpferunt inifto
?orporc rubeo, eft, quia iftud corpus rubeum eft principium
totius tinclutx. Nec tindlura vera fine eo.Vnde Rofinus in
quit. Sciatis, quod non fui t a iiquis qui in arrevcibum dixerit i
fidclitatedenudarum pratter Hcrmetcm. Cum dicit. Scitote,
quod non fii tint^uca vnquam, nificx rubeo lapide. Item Gc*
bctdecflentiafolisaireiic, q^ Sol creatus cft ex fiibtililTiraa ar-
gicnti viui fubftantia , & ex lubftantia pauca fulphuris mundi,
& pura- rubedinis fixi, clari, & a natura fui mudati tingentis il¬
lud fcilicct Argentum vitium. Item idem GeberdicitdcSolc.
Aurum eft precipfiflimum mctallorum,&cft tindura rubedi¬
nis, quia tingit, transformat, & illuminat omne corpus , quo •
niam alumen cft,& tindura vera,& perfedio totius operis di-
uini.quod Deps cledis fuis largitur, & non alijs , cui fit honor
laus, & gloria.
DIS POSITIONES ARTIS METALLICAE.
pQrnax: Ignis alienus.
■^^^Caraha. Terra.
Aludcl, Aqua.
Gradus. Ignis naturalis.
Tempora.
Remotio fuperfluitatum Elcmcntoruna.
Mixtio aequalitatis praEdidoruro.
Putrefadio Mixtionis.
Generatio putrefadionis.
Augmentatio Generationis.
Disiundio Augmcniationis.-
Ignis Disiuudionis.
Altcratio Ignis
Deftillatio Alterationis.
Ponderatio Dcftillationis.
C ncritium Ponderationis.
Auua examinationis Cineritij.
MMm 3
Ynio
Natmarii
lapidis
Metallo¬
rum Nu-
rnexi,
Naturaj
pnmaium
quaiitatii
lapidis
prxdifti,
Kes mate¬
riales.
Trirna cla
uis. Et Re¬
motio la-
perfluita-
tum Ele-
^nctorum.
Mixtio 2-
cjualitatis
prtedido-
rum.
Putrefa¬
ctio. Cla-
uis fecun¬
da. Etpri
mum pua
Ctu artis.
Geneta-
tio:Aug-
mentatio:
4 & diminu
tiOjClauis
tertia. Et
fecundum
pumStum
artis. Al¬
tera tio.
Clauis vl-
tima. Et
?ertium
55« ARS ET THEORIA
Vnio examinationis Aquar.
Corpuscongregarionisvnionis.Aquarum examinationis,
luftificatio Vnionis.
Csernenrum loftificationis. Forma.
Medium dispofitimim. Maceria.
Iniertio la(Iificationis,Caementationis
SVM MARiyM ARTIS METALLIC AE,
N >
<
N 'X' N
2, r \ ^
i9ICCI /
/
\ X HY^nt
AEK* X
FKM
TERR^*
DIES* \/lO H
PaJ \
,/■
I X I ^
A^o
■\
7\ 3 pa
Co © y
® X
RVBEVM* X
artis.Minera perpetua . Et fundamentum artitj,
TRANSMVTAT. METALLICA. 55?
RES PRINCIPALES ET NECESSA.
rtdk-,jubnotM.
P Tfi noftro libello apcttc, lucide, & copiofc materiam lapi-
dis Ph jlofophici(vc notum eft jomnibus demonftrauimus,
eiusque regimen etiam vfqucad conlummationedcduxirtius.
Atttamen.vc enucleatius , & breums totum arcanum, & diui-
num munus aperiamus filijsdoainnat, tres eircPbilofopho-
rum lapides dicimus. Animalem, Vegetabilem, & mineralem.
Qui ergo animalem perficere voluerit, exordium ab animali¬
bus acci piat, nec fine eo , congruoque tempore imaginem y-
uentem procreari pofle intclligat.Si vero vegetabilem conlc-
qui fortafle pcroptaucritjfciat, quod nifi femen in terram ca.*
dens mortuum fuerit , folum manebit , & fi mortuum tuent,
multum fru£turo dabit. Verum fi mineralem cligetcmaluc-
rit, non absque 472, 304- 2,Z4. fortictur optatum. Ita¬
que qui habet aures audiendi audiat. Quoaiam iplum arca¬
num maximum omnibus benemerentibus notu fieri atquuiu
cenfijimus. Qu,icquid enim antiqui Philofophi inuolutum
tencbrisj&ncdis caligine tradiderunt, iam aperte rcuclau^
mus.Siquis igitur adpcrfeaioncm inuentionis tam admira¬
bilis thefauti omnium maximi pcruencrit, per illud maxi¬
mum Dei nomen mortalibus ineffabile ipfiim obfecramus,
atque cum obteftamut. $c conftringimus , vt illum fincer*
mentis probitate inuiolabilitct cuftodiat, lac filiorum lapicn-
|um panem canibus proijciat.
NOTARVM P RAEDICT
T .
I 9
A .
ojierifio.
I I.
9
E .
S
Q:,
16 G.
7-
R .
17
V .
?.o N .
M
R .
17
A .
z E.
A .
1
472,504^71 1*
Capita ill. concilii decsm viby
D. Paulas Valareflb.
D. Francifeus Coniiarcno.
s
17
5
at
t
4
D, Petru,M.ocenico.
Ars
MM is 4
E T
arsettheoria
Metallic* lo. AugiiftiniPamhcifa-
ao Uuter " Maximo, ac Lconar.'
imor-Tr optimo Pnncpc in atdibus loatmis Tacuini
briL w/a xTia?
■^rchimtc^fiphi^ feu mauH Archtwagtdt
DicereSoeridicum tam cape Uacrobm,
Natura ex adyps tultt h ac exempla facerdos,
^eltx,qutnoJp: ijAcmyfitca facra potefi.
D. G. H.
f >' a ^ o77o roLoN o.rUo
. obtUJf.^trtutihusque ommbua pradtto, loannes Au?u~
Pantheui Venetia facerdos feitcita-
QeAn tealcciu nos efTc dixerimus,
hoc tibi atftimandum relinquimus, cx hoc facileiara
Comm°‘^’^“i^ potcns,quod tua vnius caufa laborem hunc
omm.ntandi aggreffi fumus , &dc Thcfautisnoftns Opus
hocnouumribieaXcadimus,&ribrroH dicamus Jnquo^
Ls referuaaimus , & interpretati lumus^lo-
defiderantes. Ecquiob-
iliis inftitutionibus , quasde
Ouoir* fuperioribus annis edidimus
^'od per communes tibi & nobis amicos moniti fuerrmuc
&P^rIuerasc=rtiorcsfaai tein ilUsaflidue verfari. tc^feXL
A s P«u..ates habcttcrminos. «cdicend, modos CZ
Sl^SS=SSS
qui
TRANSMVT. METALLICA. jrj
qui factis magiae huius rcdc initiati fuerint, ratiocinatione
duce, exercitatione , vfuquc comite, Fin® omnino non fru-
ftrabuntuc, (i pctrcueraucrintinilliscuoluendis, & cdiiccn-
dis. Si deniq; ad hanc magiam capeiTcndain natura apti lint,
yti etiam de futuris Poeds, Oratoribus, philofophis, medicis,
acrchquarum omnium faculutum profeflbtibus diciaSa-
pientibus folet. Accedat oportet numerorum fcientia, quod
proprium aciubftantialc hominis Pythagora & Plato cefuc-
runt* Vnde hominem diffinientes dixerunt .-Hoceft animal
feiens numerare. Qjuam rem dum animo verfaremus, ad
confumatam totius rci cognitionem, placuit addere miftu-
ras,& proportiones metallorum ,vna cum eorum ponderi¬
bus, & numeris. AccipeigicurGuliclmc iucundiffime, &gc*
neris Nobilitate Illuftris, virtutibus fpc£l:abilis,liberalitatis
munificcntiieque fplcndore celeberrime, aedodiffime, hos
commentarios noftros omni auro preciofiores. Et tibi habe
cariffimos,eosquc ita legas fingulatim quofeumque termi¬
nos ponderando , & contextum retexendo Philofophico
more, Fidei, acfpciferuorc feruens. Vc fpiritu agente af¬
fletur mens tua, Animusque tuus, quomodo &vatum,&ad
fpuiralem fcufum, Sententiaraque aditus tibi patchat.Quod
tibi continget, fi tute tibi ipfi non defueris, hoc cft,fi dilcdio-
nem habcbis,vt inquit Diuus Paulus. Bene vale, & nos tibi
amiciffimosjtuiquc nominis amantiflimos, & obferuantif^
fimos ama.
JO ANNIS AVGJ^STI^I PANTHEI VENETI
Jacer dotis tn editam meialltca transmutationis
T heortam commentartum.
NVlla te admiratio capiat Gulielmc vir omni in fcientia
croditiffime : fi in npftris commentaxijs non ita fumus
verbis penitus vfi latinis, vtforfitandodiffim^ aures
tuae audire expedabat.Navt primo poftcrioru inquitPhilo-
fophuSi N 6 omne interrogationem cft vauraquemq; feiente
interrogare, neque fecundum omne interrogatum de vno-
quoque cefpondere, fedquae luntfccudum Scientiam deter-
mm a tam. Si enim disputat cum Geometra , fircundum quod
«11 gr. oinccra, Uc manifcftu eft quod bene, fi ex his aliquid de
MMm 5 mon-
I
n^lm
554 A R S E T T H E O R I A
monftrat, Si vcronon, minime bene. Manifeflum eft autem
quod non arguit geometram. Sed aut (ecundum accidens,
Qtiire vtiqjnon erit in non geometricis de geometria difle-
rendum.C^aproptcr fi de archemia myfteriorum natur^ mi¬
rabilium indagatrice tccum agere volumus, verbis nos vtiq;
talibus necelfarium cft vti, quxhuiufccmodi rcenriae{vt a phi-
lofophodidum cft ^ congruant , & qualia ipfa exigere vide.
turmacciia.Cuin aurem tccum de oratoris,autPoec2 officio
verba faciemus, Ciceronianos tunc, aut Vcrgilianos imitabi¬
mur lepores.
Accipe igitur lud hc voph hc in Dei nomine , vt a Platone
in Ti nao pr^ceptum cft. In omnibus fiuc maximis, fiuc mi¬
nimis, diuinum implorari debere auxilium. Et in vafe terreo
vitrcato,cQ Igne vnius gradus, t.pcr horas.xxijii.candidiffi-
marn-cnimam extrahe, ac per afccnfum ipfam diligenter ab¬
lue totam.
pOftea cum rpiritu,& corpore, DEI.talitcrconiugc,vtad
arcani huius libram, per putrefadfioneai talis cotporis,
cum rpiritu,& anima, generetur chylus.jpportione.fConiun^
6tionis,Sc mixtionis, Quatuorcum partibus, fcu ponderibus
Quinqucj&noucra, feruatisfuper porfidum,dcinde fine ali¬
cuius aqua: lotione optime tercndo.Et hoc quoulq; deueni-
as ad pondus librarum. xxv.cum dimidia,vt pro multiplicati-
«nibus VII. in vicc vna tibi fufficiant.
Deinde in aludcl non vitreato (quod eft terreum fub fi¬
mo equino (quod eft ignis carbonumjm loco putrcfadtionis,
GcricrationisjAltcraiionis, & Fixionis reconde. Qui quidem
Ignisdiciturexterior inipfamFrigidicatcm agens, hoc cftNi-
giedinem expolians. Et talisignis.xxim.horajum terminum
in totum non permittatur transgredi. Qm tamen horarum
numerus in duas azquales fit diftnbutus partes, quaelibet fcili-
cctiprarura.iri.cQmprchcndenshoras.vt talicaradferc. M. fi-
gnatam cft.
p Ofth*c illi ftude ad inducendum xternara mortem, hoc
eft rubificandum chylum, iam per putrcfadlioncm , gcnc-
Xatioaem,& alccrationcm,3tq; fixionem cerrainacum. Qua¬
ter fcilicet in ipfius putrcfadiouc , Ter vero in generatione,
bifqjm altcrationc, ac in fixione femel tantum ipfurtUtcrcn-
do.Cum additione attamen fpiucas fui io charaha cxifteptis
TRANSMVT. METALLIC.^. /jj
fub N V T V, Stagno, vcl Marthek, generatum. Quod quip¬
pe erit per feptuaginta duas vices horas duodecim multipli»
eundo. Qna: quidem vt patet ) faciunt dies, xxxvi. Ac fepte
vicibus reitera mixtionem cum ponderibus fepties vice qua¬
libet fupra illud quod fuperc 4^ omnivice a fixione copeiies,
ita quod femper carteroru rei^du, tale vtbafis fit, & in quo-
tat onc Q^aiuor, vt inferius annotatum cfle videbis, & lupta
eii.:<m oftcnfurn cft.
^ Onfideratio etiam rerpedu temporum animaduert? nda
qu-cfunt feptem vicibus trigefimuflexcus multiplica,
tus numerus. Qai quidem continere videtur dies, cclii. Etfic
habebisMARTHEK DEEB. Quod idem interpretatur
quod marechet Deob. Quod quidem aureum eft luhargy-
rion,ideftBcncdid:usphilofophorumlapi.s, medicina elixir,
feu tindura autea,non deficiens. Quinimo quodlibet trans¬
mutans metallurt^jVDa, fuper centum. Quonia archeima ab
Archi,& mia Gr(j{;e delinatur. Et Chaldaice Archenouevrr a
fidumas dicitur, (lUJE initium vnitatiscfle perhibent. Quod
quidem initium, Cfcu principium nihil aliud efle videtur , nifi
lindura fixa,vt in rlqflri opufculi theorica demoftratum ellc
compedes, capite illo fcilicet. Vifo demum qualiter Arg. yi.
transfabftantiatur de natura, in naturara,& c?tcr3,vt in ipfo,
SEdin omnia ./Eoigmata praxis huius cariflime Gulielmc
foluere valeas, ,nec Sphyngem te confulere ia aliquo o-
porteat, ac huius Diuinae fcientiae recipientium adytum in¬
grediaris, Qu-idillud diuinum Hebraicum verbum in fe con-
tineat, ac fub ipfo latear, quod fupra diximus. Accipe in Dei
nomine. lud.hevoph hc. & caetera. Breuibus tibi QgraoO
prophani vulgi conremtu , & diuinae maieftitis laudem, &
alonam,dcmonftraredectcuimus.Etfiminin-ie liceat natu-
?£e arcana prophanis manifcftare , fed Sapientix duntaxat a-
maroribus.Quod fanc fieri folitum eft, hxe adufq; tempora,
vt non nifi metaphoris naturae fecrcciora tradarencur.
Et primo in Atchemia recipientia illud quod per lud he
voph hciropottatur,funt Aer, Aqua, ignis, & rerranatut^^-
lis,hoc eft quamor natutx elementa.
Didio autcmhaec comer rifoon primam dclignac naturae Tfiin
. . cibDpa
HiEcmnchabehm recipientes.
iita vtro gophns.fuiphur naiural?,
’nSD3
r.i«nn
2111
rnnn
“pt
ars ET THEORIA
Hjsc chcfT.-ph hai, argentum viuum minerale.
j^Th^cIt hocodut horacut, vnionem fpirituum,
^odidcm quippe eft, quod ouorum Gallinarum al¬
bumen naturale.
^tudafil^ir eftargilla
lud vero pro aere ponitur, & inter Cabalifticos numeros
rtccimam libi vendicat quotationem.
J-jEpnmu5 de clcmeucis exprimit A quam fcilkei.ac de nu-
meas Qainque. ' “
y Oph autem ignem, &dc numeris fex,
QHeifta&vluma terram oftendit,& de numeris Quinq:.
autem, quot, & Qaalia metallica, & naturalu fint c-
, ementa mCabalifticu, archimicx arcis magifteriu in-
grcdienaa.Qjtd etiam forma,materia,mediuddporiciuum,
aurum, argentum rplendidu.argentu calcinaium,ar2entu vi¬
uum de corde Satmnimlcu ruIpnuris.Qaidq; fit argilla fim-
picx Hiudnos fugir teiam incellexilTe, ac cxpericciain labo-
ratorio nofico cpipexilTe cum hac de re verbafvt noftra exigit
m citia) a **-A t came fi forte quae pala operati fumus
oblmioni tcydidiins.nos literis defideri) tui indiabus ccrtio-
res reddas. Pollicemurequidcm nostibi libentiirimc (pro vi.
I ij morem gerere, omniaq; iterum ob mucuu,& non vulga¬
rem internos am Kem tibi rccenfcrc. Nam a peripatcticoru
principe fcripcum clTecompcrimus. Amicitiam , vna in duo¬
bus corporibus viuentem animam expoftulare. Q,>^niobrc
cum te tali, tantoque profequainur amore, vt tTcIriorcm
a camuMiemmcm. Non immerito a nobis fiaud petendu,
Icd(gratis;cxigendum efie cenfuimus , vt omni cura , ftudio,
acqi diligentia, tu^ enitamur parere voluntati. Cuinospa-
ratos in omnibus ofFerimus,tradrmus.& pollicemur.
OE METALLO RVM SPIRITVS GENE
ratione.
C Dcccm humidi, qui eft Aer. Rariterq;
^ 1 r. Q^nqjficci, terram mfinuintis metallicam. Ou«
• dem quippe elLquod Saturni ceralTa. Etin vafe ferr^n
carbonumq; igne iunda conflentur.
^ Vmqi Iiqueirada fuennt in aqua ex dulcedinis, & acctofi-
taus qualitatibus confcaa.in granulis reducantur.
Poflrc-
TRANSMVT. METALlfcjE. 5/7
dcftillcntur,
figillata
Bat#^
±
‘ aTudel:&ca
icundusha-
■pOftrcmo igne gradus fecundi
^ taro iu cucurbita ferrea bene
allcmbich, & receptaculo terreo,
raha , douec'''Spiritus putus, &
beatur.
DE MEtALLORVM ANlMuE GENERA.
TIONE.
P Rima quidem coniundtio, de libtis fiet Actis Decem , &
iib. fex ignis.f de Iud,&voph. Secuda vero,dclibnsQ^in-
qucaqusj&dellb. Q^'riq;icrrce,vidcl!cct de He , & t-Ie.
TEtcia deniqitSc vlcimade oronibusfirouli fcilicetiud he
vopli-hc.Ac mediantibus igoisgradibus,&hoiis,vt fupra
candidiilima extrahatur.
DEMIXTKINR CORPORIS, SPiRiTVSQVE
METALLORVM ANIM^.
Vartum infiuuans tft numerum. Vude vice qua-
. V^ruor vna,quatuor faciens Corpus facit,
E.QiVi^jm oftendic numerum. Vnde quinquies feptem,
ciigelimuin quiutuin eonficiunc numerum , & Spiritus
tradu pondera. ,
I, Nonam fignificat quotationem, Vnderepties nouc, fexa-
geliroam cerciam animae demonftrar quantitatem.
SVmma aurem cundta ttrixea. DEL Lib. xxv. cumdimi-
dia. ...
PEcficitur autem diuinum arcahum hoc cqutni fimi mcdioi
quod cft ignis(vt fuprajpcr horas, & per dits,Iub N V T V
ad fixum libratum. Ixiiih
-rjOtae autem, & pariter fimi dies, erunt ex temporibus
HnVTV. Gradibus huiufmodiuoftrain iheorisa non ex-
prcllus.
^ DE TEMPORIBVS.
HOR.E. DIES.
M.
N. ir. Indicat.Etrcxdiesinputrefaaionc.
y Decem in Generatione.
.J-* ji, Noucm in alterationc.
y* Decem in fixione.
CCito tamen mi Lepidiffime Guliclmejbcs pfsediaosmofc
^tus, gradibus (vt fupra) 1 1 Rterminari debere.
U
nn
ARS ET THEORIA
Dierum aute erit fumma fuisconiundorum horis, xxxvl,
Cuibationes vero, id clt, reiterationes feptimo clauduncut
numero. Vnde omnibus fimul comprehenfis, & aggregatis,
pariterq; cum reiterationibus lundis. Dies ernntiCclii.
DEGARBONVMPRO OPERIS COMPLE^
MENTO QVANTITaTE.
Sed ne quidpiam omiticre videamur, qui^aiarh vt fecun¬
do Csh, & Mundi inquit Philofophus :Patuus error in prin¬
cipio, Maximuseftin fine. Propteira &de caibonum quan-
tuate dllFcrendum cile cenfuimus, fine quibus prorfus ali*
quid rede agere non videtur artifex.
Summa igiturcarbonum omnium, a diebus tribuSj|) ipib-
tum corba.quaeV^enecijscll eorUin in vfu menfuracrucorba-
tum. Lxxxi 11 i. Ecrnedicinj libras comprehendet. Ixiiii. Ac
jpfius proiedionis vna (upra centum.
DE MEDICINA reiteratione.
AReucraticnibusauccmcdicinjEvna cadet fupra looo.
loooo. looooo. laooooo. lOOOOOOO. loooooooo.
N: cnon fiualitcr vna f.ipra incomprebenfibilcm nu-
meru. V nde per laeculii eunda laudetur trinus, & vnus ineffa*
bilis Deus.Qaiiacam nobis, & cibi ^gratis] ad tnifcticordum
largitus cll gratiam ,
DE proportione ARGENTI PARI¬
TER ET A VRI.
QVoniam vt. xxxiiii. Lib. Capi» primo inquit Plinius,
Q^ftusgratia omuia exeteen coepta funr, quae glori^
caufa prius aii.pledifolcbant homines. Hincnosqui
prophanu.&Ignaru vulgus cdio habemus , nec ipfius gloria
tangimur. Quimmocu Poeta nollro cacamus, Procul abfic
gloria vulgi. Maceria hanc (i literis madarcdecreuimusivt te*
nuc (vt aiuntjde tenui extrahatur, & praecipue a te Gulielmc
in ornni fcientiacu genere vir dodi(limf;Qui no vt auar® il!e‘
Mida,auru coiis,necvc Dipfasilieerairus tpfum litirevideris<
Sed jppter bonarum artium obledamenc3,ftudiaq; totis viri*
bus,dic,noduq; torinuis lucrubrationibus.fidDtibuSjfumti-
busq; (vt proceres gentili elar tate qutei eutcsolim facere fo-
lcbanc)minime parcere videris, ipfum aufbicatis. Sed iam ad
remipfam deucnientes dicimus , quod h Hefpendum mali»
fifelq; Draconis periculo colligere volueris, hac (me duce) Ic-
mita progrediarii. Acci-
TRANS MVT. METALLICA. /5^
A ccipsigitur tcrrat albee partem vnam.Aeris albi partes du-
^ as. Ec de. partes tres.
plftillo ferreo inMortarioqjafrCo in puluerem fubtiliflimu,
terram, & albnm xrum rediges.
Hominisqj pofthac rpfum arpcrfum'lotioftecum ziv.m
i bta<;^eisrcdadu:in terreo vafe bene vitreatolepuhu Iccabis.
. /^Vod poftea fuo cum operculo, paruo iniphus cacuunae
foramine optime cum vulgari, fimpliciq; argiila
: claudes, & inter carbones acccnfoSjliguorumquc flammam
per horam vnara coques.
]~\Einde refrigerato, vafenouo in fidili inter carbones ac-
■^cenfos ijerum pofito.materiam conflabis, aqua fcobera
donec clarcfcat corili virga extrahendo, in ferreo Aurifabro-
rum inftrumcnto,ab ipfo dcponcs,infrigidataiiiqj feruabis.
^ Vm autem opus aggredi volueris*
'^ERVCRA. 03.' I.
qr. II.
qr. .1. K .10. accipies*
Vnumq; poft aliud in nouofidili vafc carbonibus acccn-
fis fundcs.&rcalem argenteam mixturam habebis.
IN PROPORTIONE ARGENTI. SCHEMA.
ARGENTVM MINOR iES MINOR IM-
PERFECTVS. PERFECTYS. I»
7-
.1008.
.1.
6.
.864*
.x.
5-
.7x0*
4.
.57^.
•4.
3-
•4i‘*
•5*
1.
.288.
.(f*
I.
.44.
•7‘
MIXTIO ARGENTI IN PROPORTIO¬
NE DIVISA.
ARGENTI PROPOR- RESPONDEN-’
NITIDI.
TIO.
TIa.
K. 57^.
K. .57^.
0/. iiii.
6lt.
.540.
iiii.
i.
648.
./04*
iiii.
ii.
•4^^'
iiii.
iib
K. 7X®.
k,43»-
03. Y*
5«6
ARS
E T
THE
ORI
A.
Bona al-
1S6.
V.
i.
tciatio.
791.
.3150
V.
ii.
828.
.524.
V.
iii.
K. 864.
k.^88
03.
vi.
Bona al-
900.
.ZJ2.
vi.
i.
tcratio.
9}6.
.11^.
vi.
ii.
972.
.180.
vi.
iii.
K.1008.
K.144. osi
vii.
Ligatura
10^4.
.182.
vii,
K.
16.
Veneta.
1044.
.108.
vii.
i.
1080.
.72.
vii.
a'"'
ii.
Moneta
109 2.
.60.
vii.
qr.
ii.
k. It,
IIK^.
vi.
iii.
Cineri¬
iia2.
.24.
/vii;
iii*
K. 12.
cium.
de'
AVRO.
EA.clemDoi5lifnmcGulitlme cjuae deargento fieri fupra
diximus,de auto fi ipfius quiris mixtionem taliter faci¬
enda efle.
^Vmatur enim Aquae marinse pars yna. Ignis aethnse cluae
partes; Et de. 224.
In reliquis autem procedatur, vt fupra diftuefl:, Duobus
tantumcxceptis,Primo,q>vbi in argento per horam vnam;
Inauro per (^latuor materia coquatur horaS. Alterum efty
quod frigefafto vafc minime exigit talis mixtura fundi, nec
in corpus reduci debere.
Igitur cum ligati auri opiis aggredi volucris;
ERVARGA. oj. i;
|c , i.
^r. . i.k.fo.accipiahtuf.
Vnum poft aliud fimulfundaturj &in aurifabroru ferreo
inftrumeto,totu c vafe cie£i:am,infrigidatumq; (eruetur.
IN PROPORTIO NE AVRi SGHE.
AVRVM MAEdR A R G E N T V M MI N Olt
PERFECTAS. PERFECTVS.
II.
.li.
ii.
io.
.20.
i.
9.
.18.
>s.
8.
.16.
•4.
7.
14.
«.
,ii.
TRANSMVT. METALLlCi^.
/• *io. 7^
♦ 4. .8. .8.
.6.
•4-
•9.
.lo.
mixtio AVRI in PROPORTIONEDIVISA'
AVRI PROPORTIO RESPONDE N,
F VL VI
^76”.
58i.
588.
594.
6co^
6c6.
6iz.
618.
k. $76,
.570.
/<^4.
//8.
$<z.
$46,
/40.
534-
xu.
xii.
xii.
T I A.
g-
g-
8- '•
g. I.
g. i-,
g. ii.
g- in.
g- >ii- l
h
614,.
k 518.
6io.
■iii.
6$6.
.$)6.
644.
.uo.
^48.
.504.
^,4.
.4? 8.
-4511-'
666.
.48^.
k
671.
k48o.
67 s.
•474-
6^4..
.468.
690.
.4^2.
696.
.45^.
702.
.450.
708.
.444-
7H.
.43S.
X
720.
K. 43x.
72tf.
.424.
752.
.410.
758.
.414.
744*
.408.
xin. g
XIU. g.
i.
Xlll. g.
i.
Xlil. g.
ii,
xui. g..
ii.
1.
xin. g.
iii.
Xiiu g.
iii.
t
K. xiiii. g. Bona al-
liiii* g. |. tcratio.
xiiii. g. i.
xiii. g. i. I.
inii, g. ii.
xiiii. g. ii.
xiiii. g. iii,
x iii. g. iii.
K.XV. g.
xvr. g.
XV. g.
XV. g.
XV.
NNn
g*
l
.c
7/9.
Ligatura
Veneta.
Bona al-
tciatio.
Bona al
tciatio.
5<fa
ARS ET
THEORIA .
750,
.401.
XV.
g’
ii'.
■49^.
XV.
g’
iii.
7 6z.
.590.
XV.
g’
iii.
K.768.
K.384-
K.xvi.
774.
.378.
xvi.
g’
|.
780.
•i7i-
xvi.
g’
i*
786;
•3^^.
xvi.
g’
i.
I-J
.360.
xvi.
g’
ii.
1.
798.
.3/4.
xvi-
g’
ii.
804-
.348.
xvi’
g’
iii.
|.
8to.
•542-
xvi.
g’
iiii.
K.8^.
K.33^.
K. xvii.
8ix.
•J30-
xvii^
g-
1
8a8.
•X^4-
xvii.
g’
i.
834.
.ii8.
xvii.
g’
i.
i
8+0;
.312.
xvii.
g-
ii.
i
84^.
.30^.
xvii,'
g-
ii.
85 X.
.300.
xvii.
g’
iii.
8; 8.
.194.
xvii.
g’
iii.
K.U4-
k. 288.
K.xvii\g,
|.
S60.
.18 1.
xviii,
■ g
976.
xviii.
g-
i*
i
881.
.270-
xviii.
- g*
888^.
.1^4-
xviii,
■ g’
ii.
894.
.158.
xviii
• g-
ii.
900.
.151.
xviii,
• g’
iii.
90^
.24^.
xviii
• g’
iii,
.
K.911
K. 240.
k xlx.
918.
.134.
xix.
g’
924.
.228.
xix.
g’
i-
1.
.222.
xix.
g-
i*
9S^
.215.
xix.
g-
ii.
942^
.210.
xix.
g*
ii.
948*
.204.
xix.
g’
iiii
5X4-
.198.
xix.
g’
iiii
k. 960.
K.I9I.
K. IX.
966.
.185.
xx>
g’
TRANSMVT. kETALLIGil.
.186.
XX.
g-
i.
51 78.
.174*
XX.
g-
i. |.
584.
.168.
XX.
g-
ii.
'^90.
.I6i.
XX.
g-
if |.
996.
.156.
XX.
g-
iii.
lOOi.
.150.
XX.
g-
iii. 1
^.1008.
K.144.
k. xxi.
loi^.
.138.
xxi.
g-
|.
loio.
.131.
xxi.
g-
1.
loz^.
xxi.
g-
i. 1.
1031.
.izo.
xxi.
g-
ii.
1038,
.114.
xxi.
g-
ii- |.
1644.
.108.
xxi.
g-
iii.
lO/O.
.loz.
xxi.
g-
iii. |.
k. IO 0.
K. 96^
k.xxii.
i
I
.90.
xxii.
g-
1.
r-c8.
.84.
xxii.
g-
i.
J -;-4.
.78.
xxii.
g-
i. t
3 j.
.72.
xxii.
g*
ii.
.66.
xxii.
g-
ii. 1.
ic ; ■ ,
.60.
xxii.
g-
iii.
7' >8.
.54-.
Xxii.
g-
iii. 1
K.ii.4-
k. 48.
kxxiii.
g-
liio.
.4Z.
xxiii.
g-
1.
IU6.
.36.
xxiii.
g-
i.
iiii.
.30.
xxiii.
g-
i- 1
11:8.
.Z4.
xxiii.
g-
ii.
H?4.
.18.
xxiii.
g-
ii- |.
1140-
.11.
xxiii.
g-
iii.
II4<J.
.6.
xxiii.
g-
ili. 1
HAs itaque metallorom mixturas , & proportiones pro
iviciiiori, ac clariorioptris magiltcno adiunximus, vc
omnibus invotistuis nos motem gefliflc videremur*
Valcigitur Guliclmenobiliflimcnoftri memor, qui omni-
iiin es virtutum Decus, & Ornamentum.
NNn i
Bona a^-
tciatid.
ANDREiB
Bcr.Tufti-
jiiani de
origine
vrbis Ve¬
netorum
in princi
pio. c.
Sita erat
liualta.
/^4
ANDRE4 GRITI ILLVSTRISS.
VENETORVM PRINCIPI, lOAN-
nes Auguftinus Pantheus Venetus facetdos.
Imperium felix, ac diuturnum,
SV M M V s ille opifex rerum, cuius lapientia? non cft ter¬
minus, omnipotentia fua, hominem homini conciliat
ad vitae focietatem. Hxc autem focietas & congrega¬
tio, Ciuitas, &Rcrpublica nuncupatur. Ciuitasautem
omnis ctfi. naturali, communique totius populi confcnfu,
&Iuftiti3C robore confletur & conferuetur; Venetorum ta¬
men civitas SANCTA, praecipua quadam diuini numi¬
nis prouidcntia,ci multarum circumquaque vrbium opti¬
matibus jGeuitiam & immanitatem Acilte totam tunc deua-
ftantis Italiam, confugientibus (ceu quondam per arcam
Noc a diluuio paucis feruatisj primum hunc in locum, vt
infra ( Anno Chcilti lefu primo & vigefimo fupra quadriii-
gentchmum,odlauo Calendas Aprilis; in hora& m angu¬
lo meridiei) fitacft& congregata. Deinde quanquam va¬
riis bellorum turbinibus agitata fit faepiusac vexata: diui-
na tamen ope femperadiuta, tantum creuit, vt& omnium
'aliarum RerumpubUcaruni(quaecumquc fartia celebrentur)
nullius prorfus indigeat. Namdici non potefl quam redis
fapicntilfimorum Principum confilijs, quam fortibus fa-i
dis, quam fandis Patrum inftitutis fundata, indies melius
ac felicius propagata fuerit. Q^um ergo dominus tecerniis
vniuerfalis fupernus , per quem Reges regnant , & Principes
imperant: Tc Sereniflime, Inuidiffimcque Princeps, poft
multas Legationes, &prtBclaros Magiftracus fapienter exa-
dos.-poft illuftre fimul& felix Veneti exercitus imperium
& rnoderamen; demumque poft varios maris ac terrae la¬
bores, & libenter fufeeptos, & gloriofe fuperatos: huic o-
ptimae Reipublicae Principem , Moderatorem , patriaequc
Partem merito praefecerit : vtvnus eftes, qui populum Ve¬
netum, & fubditas Ciuitates , in tanto bellorum tumultu,
tanta famis , peftisquc miferia nonnihil titubantes , tua pru¬
dentia, cuaque animi magnitudine; vcluti Hercules caelum
non
DEDICATIO.
non folumrnodo fufcipcres, & confolarcris: verum etiam
tuereris , & confcruares. Quis igitur tara impos mentis
cxtitctit: qui non Te merito cundtis verum Patrem, &De-
fenforem prxdicet? non inftat cxccKi Numinis veneretur.
Quum praefertim Is fis, quifubuenias omnibus, omnibus
piofis, omnium commodo conlulas, & faluti. Nam quis
nefeiat bonum Principem non tantum fibi,fedfuaf Rcipu-
blicre , fuis Ciuibus, fuis denique Populis natum eflfcJDum
fcditiofos , ac difeordes opprimit: fuperbos , ac rebelles cafti-
cat: humiles, &ftudiofos erigit, accxtollit. Nam profedo
^)cictacis humana: vinculum foluerctur, nifi Prxfcs aliquis
adcflet:cumsopera,ftudio, Scaudoritate, prauorum auda-
ciaxepriracretur; bonorum innocentia confcruarecur: ftu-
dioforum sngenja congruis virtuti prxmiis allicerentur, &
foucrcntur: ac vitat ,& honoris prxfidia fubminiftrarentur.
Pulcrumeftenim hominem casreris prxftarc: Ingenuis au¬
tem , & illuftribus prxcfTc : at quis no pulcnusccnleat & lau¬
dabilius, pofle multos efficere felices? Qux (fane) poceftas
fummislaudibuscft efferenda, quoniam Sercniffime Prin¬
ceps tibi non fortuna , fcd virtute excitit comparata. Ad te
Pantheus amplitudinis tuae obferuantiffimus confugit: aC
fupplextuum Numen inuocat ,obrecratque,vt&fc, &lu-
um hoc opufculum de transmutatione, purificatione, mul¬
tiplicatione, & proportione Argenti, pariter & Auri Voar-
chadumia contra Alchemiam nuueupatum : tuo hilari, lerc-
noque vultu fufeipi^s, &cucarc : ac(quo foles Clientuli cu-
iusque tui monumenta jpraefidioprofequaris. Va c.
N Nn 3
REVE-
reverendissimo in CHRISTO
patri, et d.d. altobello averol-
ao, Dci, & Apoftolica: fedis gratia Epifcopo Po-
Icn. Sandh/liiniq; D.^N. Papas Rcferen. ac per rota
ditionem Venetam, cnm poteftatc Legati Cardi¬
nalis de latere, Legato dignils.Ioannes Atigur
Rimis PanthcLis Venetus lacerdos,
perennem felicitatem.
JAmaiu Voardiadumix noftrac ( contra Alchemiara , via,
&ratioticabAlcheraia,& Sophia , diuerfc ) foetus in lu¬
cem emerl.flet C Praefui ReucrcndiP.jnifiGeniusquidam
^ calibiis verbis, alliducincrepans , ab inceptodctcrruiflct.
Pantheu? Quis cc furor agit? C^a tibi audacia taoturu arro¬
gas? Vt implumem adhuc Auiculam nido abigas? Cuitan-
tum abdi , vc vires fuppetant ?d volatum quo ne pedibus
quide tuto poflit incedere? Qms hoc dctcPancheu fufpicc-
tur? Vc quo plura fcimpedimcnta obijeiunt, eo impenfius
nunc tuum foemm emittere fertines? Et quod cftmagis ab-
lurdum: non Italiam modo, (cd vnjuerfum terrarum orbem,
vehs cum peragrare ? Ac intuper { q, prarter animi luifen-
ccntiamclt) andream g r i t v m Kadiantiflimum Vcnc-
txRcipub. fidus, acuiusaufpicatirtimo Nutu, ac renutu, vni-
uerlus imperij Rarus penden: audeas incaute interpellare? Vi-
de (quaelo) quid agas. Ille maioribus pcgociis eftimpli-
citusrquam vt cuiusquam verbis polfit vacare. Ecnifibctdo-
rcdignaatculcns, futurum fine dubio eft, vtvnde gracian>
Ipcrasiinde conccrach, & od-ii referas. Meum iraq; confihum
(necforraneimpcrib)boceft,velin)pot.enccm adhuc foetum
Ii une tantifper educandum, donec potentior, delonge gratior
prod,repolfic:veifiprorfusedcndumputas,itaexorna?econ.
tendas, vc non turpis faltcm videatur. Htsergo monitis, fie-
pifiimccaftigatusaddubitaui(faceor)a!iquandiu,nenimiu?
patris indulgencifiimi amor, redum iudicium falleret. Idcir-
co duos confului Ccnforcs, qui totum rurfus opus, terque,
quaterque ab mitio ad finem vfquc rcuoluerent, explora-
fcnc, ac dihgenrcc perpenderent. Difcuflis autem fingu-
iis quibusque, nihii in toto opere deprehenfum eft. quod
DEDICATIO. $67
addijYcI detrahi,, vel mutari debere videretur. Namque opu*
fuirperfcdbum aflercbant proportionibus •• Partes vniueifas
conucnire,infigDiformaprseftare,vfg£tum corpus effe.fucci-
plenum f alTiduo, ac diuturno labore firmatum: vt nullius
critici iudicium exborefeat: vnum duntaxat exceptum efi:
venufta fcilicctoris elegantia: cum tamen earn nos volen¬
tes , fcicntcsquc dicendi magiftris reliquerimus, contenti
verborum fimplicitate -• vtillis verba , nonfententiae verbis
ambitiofius inferuirent . In quo(ni(i nie iudicium fallitjhu-
millimus.facraruliteraru ftylus.in quo diutius verfati fumus,
hanc noftri Termonis negligentiam fouec, tucturque, vulgatis
faipiiis & vfitatis , quam elegantibus , & exquifitis verbis
Ytens, quod nihil ineptius habeatur, qua in quaflionc verita¬
tis cognoTcendae , de verborum ornatu clTe Tolicuum. Fides
audoris non temere foktcfrefurpcda. vbiinfokntcs vocum
iliecebrx afFe datur. Qui flores pluris fi udibus faciunt, non
immerito (tanv-]uam inanes) a grauionbus vuis tcijciuntur,
Isloshaud quaquam populi plaufum cjusritamus, fatis ha-
beratis acTuper,!! pauci filentes introfpiciant, & aliquid tan-
quam flupidi, vei e pcnkifrimis natura: penetralibus, vcl
e remoiifCmis caeli adytis erutum admircntur . Reliquos ve¬
ro, ceuindignos, &noflrorum conceptuum 'ignaios par¬
ui pendimus, fmc rudi ingenio, fcu humili lerraone mcul-
ticcnfeamur; Cum hoc, vel imprimis gloriofum nobisfu-
turum arbitremur, ri.h3ec (qualicunque fintjimperuion mul¬
titudini difolicucrint. Nec enim dicendi tantum gratia, Ic-
posue,fapietem hominem reddit: Qmn hoc etiam e ita o-
pera facimus : vt celata veritate fub amsnori cortice locutio¬
nis vulpusignarum,atantarum rcrumlkdipne abfterrearur.
qusmadmodomVoarchadumici, Archicanopique conlue-
uere,quiArgciuum,& Aurum oleis, vel t.qu!S occultant.-quo
videntesnon videant ,i&inrelhgenccs non percipiant. Cir-
curofpcdi ncgociatores in Fioms ,non fupemciern, fed cla -
famfubftantiam inquirunt. Hic etianondc artificiofo ver¬
borum ambiru.fcd de rebus ferijs palma quxmur,eo percn-
niorquodea premuntur, qu^non ^cmmis, velm ,
fedm Auro,ve! potius in fempiternisruentilms cud^^^^^
Qdppe qu:t cognita.& feruata , vere beatum hommemre^^
dtira rebus agedis nauitet det operam: no
rum vcnuftatc taocu fuciiiimbutus.Non cquke hac p
NNn 4
4^^ dedicatio. ''
nia? gloriandum, quod meram (licet incomptam) veritatem
Cabalifticis metallorum gratiorem videamus fore: quarii fi
eadem figmentis elnqueiitix, &vano colorisvclamir.e m
publicum perucmflct , Cum littra occidat, fpiricus autem vi-
uificct. ScdlihiEc ve-a cfienr(fortaf;ej quippiam centra ros
nieriro dici poir nt , vnde Aduocati, atque Ducis auxilium
i nplorandum eft: cuius patrocinio quacunque libeatingrc-
di. Iiberaditus pateat. Atque uc diutius imnaoremur,en Ako-
bcl!usAacro!dus,nob;lis Brixianus, Dei, & A poftolicx fedis
gtuia, Polea. Epifcopus.propontifcxoptimus .En vitro om¬
nibus rryftica! philofophix candidatispatronus ; cuius au-
ipicio,&: au6toncatc,ft libellus iiic abditus fucru, cum apud o-
mnes alios tcranurn Dom nos, tum pracipue apud Veneto¬
rum ducem fcrcniflimura , pien iffimumq-ie Senatum , fine
vllo metu leprehcnfionis , vidlror volitare potcrit.Hic B.eue-
rendifliinus Antiftes, vt an. iqui (limam gentis Auerolda no-
bi!ifatcm,vtampliflima totius coporisd'gniratc prtetermic-
t3mus,qua ficcminccjvr, vel procul intuenti terremim Nu¬
men, non hominem prs fc ferar, diurno cft ingenio, &ad pro¬
merendam fempernouam gratiam comparato . Incredibili
morutrDuauicate.ad hac obaia,arq;expecita omnib.comita-
^:quafic,vtquocunq jfe vertar, omnia protinus hilarefcant.
•Qjo certior (pes.maiorque fiducia cft nobis propofita impe-
tUiidi.-quodoraraus.Oramusautcm, RcucrcndifTimcPatcr,
ytquanrp longe, latcquc tua facrofanaa pollet audioritas,
opus hoc noftrura ( in lucem £Edcnduni)in tutelam recipias,
quopia-fidio tuo munitum, tuiius in doaiflimorum Viroru
manus- cniat.Efl: enim nobis lampiidem exploraturo, quodfi
tuo quoque fuffiagio, luoquc fmorc.ac naraine comproba¬
tum fuerit, ex:ra ornndm aleam poiitunijub onmique fecurii
inuidi i per vniuefijns terrarum orbem volitabit. Quod fi tua
benigr, Itare acci den r, Pantheus ampli tudiuis tu<e obferuan-
tilha)US,quicqu!danimi,corporisquc viribus poller, quoad
Vixeiiijtibi dcditifliminn fore pollicetur. Vale.
VOAR- ,
/
V O A P. C H A D V M I A
CONTRA ALCHEMIAM ARS DIS-
TINCTA AB ARCHE MIA. ET SOPHIA: CVM
additio KIBVS , PROrORTIONIBVS : NVKfi-
j:is, Figuris oppornii>is,IoamnsAa^'uftaii
Pamhci Vcaeii ficcrdot s.
^FC TORTS INTENTIO TE VOAECHA-
dumtCA /» ojej^n nc, contra Alther/.fam^a/te d/-
Jltniia ab At cktmta, ^ So^hta,
A c I T E p^erosquc st^roiraiuros opinatrnr , !c-
(ftor humansliinic, ptrlfgcmes opus hoc Voar-
cbauumia nuncupatum , contta Aithemi.Tn se¬
ligi ciitum: & non pan m ab Aichimia , &Soph.afc-
iundinn .Qu; ('Cnc) quum arquo animo lingula ipfo conten¬
ti rcuoluenntjCos f proftdojaicdione huiu' operis n inimc
animum (uum alienaturos putamus. Qua dc re nos a ratione
alienum fore' nequaquam duximus in princiiio ilhusvolu-
minis:cur nobis id cucncric appcllalVc, palam f ccreftudiofs.
Illa pxaffertiin de caivfa qm d oon lolum innumeras ( vtira di¬
cam) gentes maxime pbilofophnT expertes fed ecioni viros
ampMGmit & honore, & dignitate prae Ibntcs, intuemur non
parum dehderare natura: penetralia perftruraritqui circa pv^-
cipuas Argenti, & Auri rransmutationes,punlicationcs, mul¬
tiplicationes, & proportiones, nullis parcentes expeniis , nui'
lisque laboribuSjSc v!ei!ijs,dic, nodluqne orcram impedun';
ac circa ram rem vcifari vidcnrur vcl ipfo lucrandi dclidetio
di.dirvel cognofeendi potius occafionealledti, ac iti riman¬
tur Iccretiora naturae myftcria. De quibuseqindem quidhac A
in re venus alferendum cenfeamus lusca peruiorum ien iia,
breuibus, annuente domino aeterno omnipotcci , apeiicmus.
Dicimus etu n omnes metallicarum transmutationum ar- jnutrr-o
tificcsrQuadcsfariam verCri poHc, ac laborare. ^ raerallo-
Primo^lanejmododuntinari.afciliccc Argrnru , $ A irum ram.
fingcndo.hoc eft in multis rindurarum generibus. & lophili:!-
canonum {pcicbtisimperfediora metalla colorai;do)ipIaqiK: SQpj,u];i.
altctandotpropiu tamen ipforucircntia, rubRantiaqiiema cadp. •
M N n 5
4.1'chimia
quid.
Ab Hevcr
non aute
ab Ha^
biaain.
Secundus
modus.
Transmu-
jatio.
Alchemia
quid.
570 AVCTORIS
nente. profsfluonem communi omnium confenfij
Alchcmiam(ab Alchemo dida:quae profedo cx Hebraica di-
dmueincerpretara fermentum vaniconfilij intcrponiturjvo-
camus. Qjise quum nuiiarn habeat veram Argenti, auc Auri
cxiftcntiam.fe i proiTus inanem, ac falfam apparentiam : me¬
rito cft(vti infra monftrabimus tam rationibus , quam audo-
titatib.)damaata,& damnanda, penitusq; de medio tollenda.
Secundo autem modo , pleriquectiam viri boni & prima-
tcSjvbique locorum laborant , fperantes Elixiria quaEdapofle
confiperc ex varijs(vt putant)maccrijs : illaq;in tantum vigQ^
ris,&rab:ilicatisapicemdeducere: vt fadafuper quovis me¬
tallo illius Medicinae proiedione, mox in argentum purum,
velA icum fuluum transmutetur : & hoc fere in infinitum.
Hanc autem metallicam profeflioncm ( &fi nou dicam vane
fperatam,fed diuina potius alfcquendam gratia) vocant Ar-
chimiam ; qusfi vnitatis , & vnius veri confilij Principem.De
qua rane)adiTiirabi!i trasmutationc plurima tara prifeorum»
quam neotericorum volumina pafTim circumferuntur : Tu-
balcbiam fcilicetHermctis,Gel5eri,Alphidij , Auicenae,Tur-
bs, Hortulani , Rofini , Alberti, Arnaldi, Raymundi, Mariae
prophrtilfae.MorienijChriftophori .Parifienfis ; alioruraqus
quam plurimorum Arabum , Chaldaeorum, Graecorum-Hc-
braeorum, Indorum, & Latinorum. Ex quorum Icdionibus,
additioaibuSjContradidionibus , figuris, lineis, literis, meta¬
phoris, notis, prophetijs,pun dis, fi militudinibuSjfyncopiSjfy-
nonymis, atque aenigmaticis codicibus : nunquid poflibilis
haec transmutatio fii hucufquc inuenta , vel inuemendi Ipcs
jndies augeatur, modo in re quam latis facile cognofeimus.
At poriusilludPhilofophiadagium inmentem venit afiecen-
jis in CatcgorijsiSi circuli quadratura eft fcibilis, nondum ta¬
men efifcita. llloiam veruntamen afleclasquum veram lu-
mioarium formam fophifticio abicdis aficqui pertentent,
nulla(rane)igiiorantiacnota culpandos , fr.d laudibus efferen¬
dos exiftimamus tanquam naturae arcanorum indagatores.
Quorum picrique fi tantum opus confequi non potuerunt,
admirandas attamen operationes, & artes (experientia tcfte)
adinucrreruncivt videre licet de vitro Cryftalium ,decolori-
bus purpuiinam>de metallis Auricalcumi& huiusmodi,vt in-
traiac in voluminibus tam noftris , quam alienis de Minerali¬
bus, Coloribus, Lapidibus, Vitris, Gemmis, &mecalhs per-
trada-
INTENTIO. sr^\
tranatum tft.Illud attame artis huius arcanum minirnc pracr
tereundura fore cenfuimiusrquatcnus Archimiae periciores di-
cancfacilem ex Argento, & Auro transmutationem fieri pol-
fe: imomonftrarepofiuntcxtrado quopia luminarium Su!-
phure:quod argenti, vcl auriLapidcm,Msdicinam,Pulucrem^
Tcrprn.Vngueotum, Caput corui,Elixir,vclQuintam efie n-
tia djeunt qj(rane)cognitu dignu cft,& vifu mirabile, quam vi$
lucrandi faculcas(fine(uo Corpore,id cft,absq;redudlioncad
primam Materia artisjnulla emergat operantijfed (vixjcanta
cft Argenti,& Aurijtcdundandi potentia , & copia , refultaas
ex proiectionc iJlius Quintae eflentiae, quantum extiterit Ar¬
gentum & Aurum primum detextum. Verum enimvero pleri-
que transmutationis huiusmodj. admiratione adeo excitati
fuerunt, vt magis facile crediderint per vlteriorcmQuinca'ef-
fcntiae illius rubtiliationcm, &fuppcradditam perfedionem,
& virtutem conficiendum efle vigorofum illud Ehxir.pro tol¬
lenda transmutatione! licet perperarajin infinitum. Sed h«c
milia faciamus hadenus, quoniam longiorem videtur expo-
Itularc fermoncm.de quibus(profedo]alias faucnte Domino
acerno omnipotenccpcrcradabimus.
Tertio infuper modo , verfari poflunt artifices, quo ad po-
«iffin^am Auri purificationera(qusVoarchaduraia cft, ars, fei-
licct, Auri duarum caementacionura perfedarum) tria pecu¬
liariter operantes, qua maximum praftant Dominis, & Mer¬
catoribus emolumentum.
Primum, fanCjmaiorcmAuriporcionem excacmentatiohe
extrahendp.
Secundum magis Aurum depurando.
Tertium denique, paucioribus camerationibus , &ex-
penfis, Aurum perficiendo, cuius oppofitum plerisqueaccide-
rc folet ariificibus,qui magnis lignorum camcncatiombus,&
cxpcnfis,ac minori Auri depurantia , redundantiaque labp-
lant.
Poftrcmp ycroraodo verfari poftunt artifices qup ad vgra
multiplicatipnem, qua multiplicandi Argenti, Auriq;,ap ca-
tcrorum metallorum faculcatcm(cum interiorib.Anima, vpl
exterioribus metallorujfub audionc Sophia (qua Sapientia,
& Voluntas cft doniinorumjcollopandam fore exiftimamus.
Quam ctfi vcl difticilcm,hcctpoftibilem , vel mediocris efte
cmolu-
Tertiuj
modus-
Purifi ca¬
no.
Voarcha-
dumia
quid*
Tria emq'„
lumenra
Voarcha-
dumia.
Primum.
Secundu.
Tertium,
Quartus
modus.
Multipli.-!
catio.
Sophi^ ,
quid.
A V C T O R I S
emolumenti , picrique in dicj experiantur , non defunt atta¬
men, qui cara facere aropUifimam fpcrcnt,ac polliceantur.
Hanc autem, vt fupra , arcanam purificationis Auri profeC-
fionem merito Voarchadumiam appellandam fore cenfui-
mus,Alchemiae faculcati penitus contrariantem. Qa,indo-
quidem nulla fit Argenti , vel Auricxiftcntia in Alchcmiafin
hac autem funtluminaria in efie perfcdlifiimo. Hanequeab
Atchiraia,&Sophianon ab refeiunximus , quoniam Voar-
chadumiae,& auri Sophiae operatio , verius ac facilius ad cife-
dum dcducituriArchirai* vero maior eft promilfio, quam o-
perisexeeutio.
Exijs igitur quisque facile conijeiet , qua de caufa opus
hoc Voarchadumicum contra Alchemiam exegimus, ipfum-
queab Archimia,&-Sophiadiftinximus. Nosque operisin-
rcntionem breuibus iam explicuilfe , nem o fucccnfcre debet,
neque ledrione huius operis minime perterreri , fcdfecrctio-
ra Naturae myfteria operis huius adiumentofufeepto petferu-
tari,facilius& efficacius poterit , &fophifmata Alchemifta-
rum fiUaciorumqucobtcdast radiculas praecaucre. Quibus
non parum doloris, pariter & damni , futurum exiftimaraus
hocnoflrum opufculum in lucem cmerfifie , cum per illud
huiu''.modi dcteftandorum falfariorum fraudes, deceptiones,
& velamenta detegantur. A quibus inpoftcrum viris fanae
mentis ex nofiri haiusmodi operis admonitione, erit abfii-
nendum. . ,
PORTIO PRIMA.
Quopotiort:^ magis aanfentaneo 'Vocabulo purtjica.ttonls
]Aar$faci4ltas uppeUart debeat. Caput primum,
QVoniam omnis dodrinae & difciplinac traditio, iuxta
Peripateticorum (cmitam , a quaeftione quid nominis,
.jriusquam ab ea qu^ quid rcidicitur,cxordium capere
debet, veluti pratuia fcibilium dispofitioncintelledus , qua
profeffionis illius apex facilius pertingatur, nequaquam, can-
didifiimc ledor, illud a ratione alienu forejcxiftimamus hoc
primum oftendere, quo potiori vel aptiori vocabulo arcana
purificatio n s Auri facultatem liceat appellare , & an verbum
illud Alchemia.an id potius Voarchadumia ei magiscogruc-
re pueandu fit.Neq; profedo vocem illam V oarchadumia te
adeo latere arbitramur, vt &ipfam nullius efle rei fignificati-
uam
INTENTIO. J7J
uam putes. Quandoquidem hacinnoftratcmpcftarcftudio-
forum folertia in lucem veneric ac publicam noticiam Chal¬
daea profelTio, qua diebus noftris facile patuit, quod antehac
plcrosque latuit artis , fcilicct purificationis Aun duarum cx-
meiitationum perferarum InquifitorespoftipfumjVt aiunt, Inquifito-
Tubalchaim primum ipfius Audorem Chaldaeos autlndos ics voat-
potiils extitifie. Quam alias Caelcftem difeiplinam vocarunt,
SolinOjScrabonCjPlinioquctcftibus, acloanne Pico Miran-
dulaecomice.Nequeambigercquifpiam debet curipfiusAu-
dorestam praeclarae metallorum profeffioni ita abftrufum
indiderintvocabulum,hoceft Voarchadumia, quaevoxequi-
dcmeftaptiiTima , omnique laude digniffima. Nonautera
Alchemia.vtinfra.- ipfaartec3;iftenicimperfcd:a : illiberali:
nulla virtute praedita.nequeocculra? fapientiae participe, fcd
auara.non ncccfiaria, falfiflima , illicita , vana, neque aliquo
p.ido addifccnda , aut perquirenda. Jmo adultera cftopera-
tio.miftura & tindura rophiftica,apparensequidem,fednon
cxiflcns, infamis, cxecrabilis,explofa,& merito damnata,qua
proijus & nos culpamus, exeeramur, fimulquc cura extraua-
gante loannis.xxij.quqincipir, Spondent, quas non exhibent
diuitias, pauperes Alchcraiftae. Nccnon cum diui Imperato¬
ris Conftantini femper Augufti confticutione incipiente,
Q^niam nonnulli monctarij adulterinam monetam cian-
deftinisfceleribus cxerccnt,rub Titulo Codicis, dcfallamo-
ncta.Et qua conftitutione tales adulteratorcs,capitaIifuppIi-
cio pledutur.Ac cum parte Confilij.x.Vcnctoruro contra A'-
chemicosjcum additione incipiete, Tollenda fune de medio, ncto*u^~
in fcdamur.Ncqjipfam ab Archos, & Mia Grxeis particulis,
vt nonaulli putat , haberederiuationem affirmamus, quod fi- Decemb.
gnificat Princcps,vnius feu verius, veri cofilij vnitatis.Scd iam ad-
ad verbum ipfumVoarchadumiadcuenientes,di.cimusipfiim
dcriuari,ac denominari ab Auro ex duab, rubeis, quod Chal- voareha**
dceoidiomatecoraponiturab Voarh,Auro, panicula Indica dumia', &
primitiua, & Mea a adiitrot Hebraice , ex duabus rubeis, quidno-
quod Latine fignificat Aurum duarum rubearum , hoc cIl
duarum caementationum perfedarum. Quae quidem partes
fimuliund* conficiunt didioncmbancVoaichmcaaadu-
mot, quae maximam huius artis proprietatem exprimit & effi¬
caciam. Nequaquam vero vocabulum iftud Alchemiain hac
admirabili ptofclfioneconfcntancum fore exiftimamus. Sed Obicaio,
forte
Solutio.
Prima dif-
'57+ AVCTORIS
forte nobis quifpiam ita obijciet , Vndccumque vcrbuni borf
cicriactur Voarchadumia , parum refert. Cui dicimus ho6
referre plurim um ,imo totum, vt mox patere vel intuitu potc-
rit.Ai fi vitro camilator obflabirinquiens, Et|quid tandem?
Cum pateat Voarchaumenam artem fore iihberaiem • auai
raha, nirpilucram, minimeque ncccflariam , iropolfibilcm,
nec perquirendam Vr fuperius dixifti. At quippe ita cauillofc
obijeientem errare plurimum cenfemus, noftramque purifi¬
cationis, Auri duaru rubearum profefiionem efic Voarcbau-
menam penicus abnegamas,longcquc abinuicem diftarc pu¬
tamus Voarchaumenam &voarchadumi3m. Quimobrern
fummopere fallitur cauillator ob ipfam vocabulorum atqui-
uocatioiicm. Idque memoria repetentes Poeticum facile rC-
cenrcbimus.Ne nobis impedirhento fitis per Deum hofpitcs,
quandoquidem (upra fatis monftratum cft laudabilem effe
Voarchadumiamifninime vero Voarchaumenam. AbfitqUc
ab hac arcana profeffionc omnis vocabulorum abufio , vclu-
ti plerique indiesimtdicari folent,3C decipi, arbitrantes idem
varijsfignificari pofledidfionibus. Acpropeerea arbitramuC
hanc mirabilem facultatem vocari polfc multifariam iuxea
ciufderadiuerfos, ac penitus varios effcdus , pura Alchemsa,
Chemiam, Calcimiam.CalcecuiTiiam • Voarchaumenam, &
V'oarchadamiara. Quoniam horum omnium houifiimum
«quo animo fufeipimus &approbamus , idque merito figni-
ficarc artem liberalem, virtute praeditam; Naturx confenta-
ncam, occultae fapientiae, non matam , non vanam, pofiibi-
lcm,'/edllima' n>&iiccefrar)an « ocisqueingenij viribus adcTi-
rccndam,&pcrquirendam. Reliqua vero tanquam prorfusii-
licitam artem fignificantia & falfam deteffamur, illo prarfer-
tim argumeto,quam aequiflimollluftnirimiconfilij Decerh-
virum decreto : Conftanciniquc imperatoris fcmpcrAugufti
conftitutione.acextrauaganti loannis xxij. vt fupra prohibe-
tur.Si quifpiam dc Alchemia laborauetit, fn cofilij De^emui-
rum pognas incurrens coerceatur. Ex diiffis igitur patere po-
teft,qiio potiori vocabulo arcanam hanc purificationis, Auri
duarum csementacionum pcrfcdaruui facultatem ,>appellaE«
metito quisq; debear.
f^oarchadumtatjutdrei,^ cut com-petat^
CAPVTSECVNDVM.
fupradiftis ergo iam patere arbitramur, IciSbof pcritifli-
I N T E N T I a. f7r
mc j quidprmumipfa (itjqii.indoquidem Voarchadumin efi finiri® . '
ars liberalis, virtute prxdita lapicnticc occulta? , no auara.non
vana.poffibilis veriflima, nccciTatia, & confequenter perqui-
rcnda.quae metallorum Cabala nuncupatur: Vaticiniumcjue, ^
ac Nota.ldcirco non generaliter omnibus conucoirc dicirur:
fcd fpecialucr tantum vndis. Rerumque dominis, acfapien- Cui com-.
tibiis, & vitis dignis , liberalibus , n:oiigeratisque,raticnc li
bertatis. aichadu-
CEcundocacfttanqilam regimen quoddam carlarum
'^cretum,quod per manus tantum tradiiur filijs fcipientum diffinitia
fub luce( licet vulgo tenebris obuo]utum)dispofition.rm,i!lu- Voarcha-
minationero,conucr(ionern,conftridionem , retentionem, dumiac, &
mecallificationcro, purificationem, multiplicationem, & pro-
pottioncm,dcmonftrans naturalium ligaminum ahTconfi &
abfeondentis , an'mse&corporis,denfi ,&rari,diuini&hu-
manijforma: & materia?, fixi & volatilis, interioris & exterio-
xis,mctalli & pctr3?,mollis &duri, occulti &manifcfti.puri &
&mifti,artificioquodam medianteadomino a-ternoomni-
potenteinftituto, fub Igne, Aere, Aqua, & Terra, vel magno
arcano hatum quaiuor literarum,L3mcd,Kuph,Cadic,& Sa-
mcch, quatin Voarchadumia idem fignificant quod Zain,
Nun,Mcm,&Iod, quarum caraderes in quadruplici difFcren
tiaapud Hebraeos habcntur.NoHiflimiautem,& YrualcsTunc
ij(de quibus paulo infra Schemata patebunt)qui in Voarcha¬
dumia idem fignificant^quod Aurum creatum cx Natura elc-
mcntarijid eftinvirceribusterra?,purificatumqueob ar¬
tificium Diuifionis , & Caeracntaiionis, ac He¬
braice fic denominatum, Zahayniura
roiTeuahicfodij;
Schemft
Quarti
cara6t:res
litcrara u
Voarclia-
dumica-
xum.
57< PORTIO
Schema literarutn ad Voatchadumiam pcrtincntiunta
-ann m3
H O N C ^
D Ct
^ i’
H N < K
■Dpoa ^“7 s*»
B
r*
i
o
s?
n
H
9f
f?
o
Ahio . Ah
PRIMA.
3
O
HUNJ>n::Q.ba3.-<
bn “r ifrriasj^S
pay 0.) D > 2 S
. - : . . \
■ ■ '^ r~> ^ ^
^ ^ X k ' ” ^ n
- }^ - ' ■ .> 9? .
> . , . . - P"
i ri^‘^p
^ H ?3
p?
00
Concc/Ti enim faere fupradidi charaderes Moyfi in monte
Synai a Domirio azternb omnipotenti.
OOo
Secun-
PORTIO
S7&
Secundi vero in transitu fluuij fubreripa:
Abrahae conccfTi,
o
- J
u o
HU N >-X QOcq ^
,H ‘l
ses litcra- \
ru v£ fui>. _ _ _
I" Xo^^jam^Ti
9T
►«
er
e K: o
Anti-'
. & cK .
PRIMA;
Antiquiores autem ki: & concefli Enoch.
$70
th ph ch Z Y X V T .
SRtl_PON M L K
liccraiunj
i, vtfupri.
IHGF ED C B A
E R T I o ea eft ars vense AuH fubminirtrans fuS-
rtaliriam , virtutem metallicam extraftiuam in
fc contirieiitem.ExponeriscJ'; quortiddo eius for-
ma intrinfeca fixa, non deficiens, nec vrens, na-
turaJiterque tinda crocea, & (ne pateat) impedita a quodanl
mifto elementari impertinente metallo Auri , qute educit ad
perfedionem (artificio mediante) ex maftifefia Materia ex^
trinfeca volatili, vftibili, deficiente, adhxrchtfe ipfi Auro* vni-
uerfalitcrvnita.
POfiremo ea eft naturalis fubftantia onerofa , corporaiis/
fixa , fufilis, dudiiis,tindaq; & rarificara oceulta Arg. vi¬
tii & Sulphuris metallici inuftibilis,quoda regimine G^meti
Cf vnitacc quadam Auii> in corpus dciifiim jpfius Auri rnaui-
OOo ^ feftum
Tertii
diffinitiei
Vbarcha-
duitiiac, 5c
quid rei.
Proprie¬
tates fof-’
mx Auri;
-Quarta
"diffinitio
Voarcha-
duffirKj 8Cj
^uid rei;
PORTIO
Ouidcffi- Feftum rcda(n:a. Qnx miftum relaxat (virtute ignis , & cat.
Voar- menti) fuavniformi potentia. Et iprum Aurum ^ diuifum ad
cliadumia terminatam purificatiotiem) iiVAduiriota a, c|uod eftCerha-
dum ot, quae funt rubete duar, fcilicet , duae ctementationes
petfe6ltE , ad molliciem , fulgoremquc bonitatis vt dieitur
XXIV. fe deducit.
Quibus Hoc autem non cfEcit ars i|la Aicherfiica infamis /fquis
innuatur ^ n'ecy?jdicitttbAr’g. viui, nitri), ViniV'auc vriaac ,
Alchcraia fimiliuin'f<^aiient6fum, cum a.’
quarum fortium {piritib LIS , & multiplici calcium, ac metal¬
lorum Fumo, Ancimoniorumqtie, Arfehiccrum, Oalcan-
tiun\iCrocbturn, Ferreti Hifpani,;Floris aeris, Guramarirm,
l.itargyriorum, Marcriiitarum, Magnetum, Metallinarum,
Talccrum , ac Zelaminarum , Nccnon oleis latericijs , lini,
nitri, fublimati, fulphurisque , cinnabaris , craneis 5 necnon
cum Terris tinctis,: ac realgallihus.,.Crelidonis , -Lunarijs,
Argentinis, jTuccisue Gari6Hilat^,herbarumque aliarum, ic
tuKi|s,dirfequc vehei^i3,m nefeio quibus etiam frangibilibus
Francife. Valis vitreis fantafticis , ad hoc falfillimis inffrumentis , Re-
giiffihe qixodam vario ,.incerto^atquqs ohfiifo, materijs va-
rij|,pr(^e/lisfupcr -Argentum ptipum , yt,dicltur fixum mc-
tallaque aduftibilia , SL obreura fo''^hfe3dndo , ac cuiuSqV
metalli materiam maiori imperfedtibne volatili nigri , & a-
duftibili onerando' :■ fruflfa, atcH'e inani prorfus redudlione
circa ea labcrrant '
'Cur igitur Vearchadumia fit ars libcralisvirtuteprxdi-
«Jfa , fapientia? occult£e,non auara^non vana, necelFaria,-
pplfibilis , verifiima , (cita , ac iumino'ftudio addifeendar
& perquirenda : patet iam ex praediolis omnibus ratio, &
diffinidor ' ’
Quomodo f/ti ipfa.Voarch'itdumiti. C A P. IIL *
CAfeftio 'I' Amiriarum AuripropOrtionati (vtinfra)&: Salis triti a-
Voarcha- I na: ifiefuravha capiatur. Argillae deulla:, pinfiiaeque tc-^
dumi*. nuiter duae.'
Cribro tamineiitur Saly fcilicet & Argilla.- Miftisque' ad'
ftratumfuper ftfatumy iri Ollis non vitreatis, ac Furno rc^
uerberationis, caemententur.
jfotandfi. Notandum efe autem, quod omnis caementatio (id eiV’
Rubea , Fiebraice Aduma j requirit pro fingulis vicibus ho-’'
P R IMA.
y8i
rasXXIV; ignis. Nempe nouem in augmentationc, npue in
, fixatione, & fex demum in akeratione.
Rurfiis omnis Cxmencatio incipere debet a proportione
) diuifa Charattorum viginti trium & Granorum tnum cum
i duobus Quartis griiii' Auri' fului. Ac pro qualibet vice de¬
trahit ipfa Cxmentatrio ai> illa proportionata diuifione tan¬
tum medium Grani ipfius proportionis, necvlrra. Nec ab
. Auro yllatenus illuni -detrahere dici poteH: (quicquid dicahc
• exteri) cum & Aurum ipfum inannihildbile omniluperflui-
I tate carens perfodifrunuilp omnino, ac terminatiflimum fit
• omnium aliorum metallorum aduftibilium : & fubftanria
i iubilans, ac fubfiftens in igne: qux nec a Cemento corrum-
[ pitur, nec a re qualibet cc^nburente conlbiirituf , nec ao a-
I qua colorificante, viridi,aut diuidente mortificatur: vcl cle-
! uoratur.Quid enim in Auro fuluo fuperfluuni efl . vcl diini-
; nutu ? Cerre nihil. Q^od fi inefiTet ( qiiodprotinus negatur)
. diminutiofiibftanti^, vel fuperfluicas(vcefi; in ferro, & ex¬
teris aliis aduftibilibus metallis: quorum naturales mixtio¬
nes maximam retinent aduftibilem fuperfluitatem ) maxi¬
mum fequeretur inconueniens omni velamine denudandu:
quod fcilicet per vices totum detrahi , ^ annihilari pofiet:
quod eft abfurduni dicere, & in fafto veraciter falfura.Quia
, Aurum fuluum euanefccrc non debet, pro vt non poteft:
quemadmodum 'exteris alijs aduftibilibus accidit metallis,
jmmo hoc phantafma abfit a mxnte philofophantiu : quod
Aurum fuluum aliquo paelo poflit annihilari;
Item fciendu , quod omnis cxmentatio vehementer gra-
uitate facit ipfum Aurum , refpcdu illius Salis itigrcdientis.
per fufionem ignis , quod calidum eft , & ficcum (vt notum
eft ) per poros apertos Auri ob caliditatem , & ficcitatern i-
pfius ienis: & nunquam tollitur ab eo per cotrarium, id eli,
perliumiditatem,& frigiditatem fux element^ns aquq non
aperientis poros iam a Sale inebriatos : per ablutionem, &
bullitionem ipfiusaquavqux (licet fuperflue) tdmen conce¬
ditur.
Aduertendum eft igitur, quod non recipia?ui,- tale Aurum
)ro fufficienti refpondente: nifi prius poft Cxineiitationcm
pfam ( de qua ftatim hic talis eft fornax ) habita fftciit ido-
aea cautio de optima fufione: vt Sal cum fcobi^us lop^^in
.pfafufione penitus fupernatantibus rcmoueatu];ab
Notan¬
dam.
Qua’fi<o,
Solutio.
Notan¬
dum.
. Notanda
PORTIO
Mijiittntadicthtt* feptuagepmi ffcu»dt Vcarcha*
dumtcorum elemerktorum.
Gap. IV.
O . 14 . Lux minor: InfertiorefpondentiaeCharat-
torum. xij. g. qj. X. in circa : feu xxiij g. q;. i. & dimid.
circa.
S . 18 . Ignis, id eft, Lux nxaior,
1.9. Commerrifon.
R . 17 . Aer, ideft, Lxxxminqr,
P . 14 . Lux maior.
71
N . , Oleum vitri.
G . 7 . Lux minor: InfertiorelpondentijcChari^t-
torum, xiij. g. q;. 2. & dimid. feu pciij.g. qj. 2. in cixca.
A . I . Materia prima artis.
T . 19 . Ignis, id eft. Lux maior,
S . x8 . Aer, ideft, Luxminof,
P • 14 • Lux maior.
71 t
^aterla pnm* nrtfs , itd roitrehadumittm
jlta jusdjtt: quo nomine ‘^ocetur^qued
quomodo .
e A p. V.
^atcria
prima Vo-
^rchadu-
E St autem materia pripxa artis pro conficienda Voar-
chadumia corpus ajbiflimum , denfum, fatisquefufilc,,
ad naturam maxime fubtilitatis artificio folutionisa-
quaj, ac aggregationis ignis redu<^tuni. Eiusqj eflen^i^ tantii
p m M A,
fpnftatcx tribus xrandidiiTimis falibus, animali fciljicct, mu
nerali , & vegatali , abstrafta a particularibus materijs foli-
dioribus, hoc cft igne i s, aereis, aqueis,&t?rreis exiftentibus
in quatuor clementis naturalibus elcmentatoiru , qua: repe-
fiuntur in fublunaribus miftis : Arg. viuo , 8c metallo quo¬
cunque excepto.
Ef quamquam adiucrfis diucrfimodc (vt Eleazar in pri- Cogno-
maria , germanaque lingua, qusc vna, perfedaque , ac prar-
fentanea perhibetur metallorum medicina, adiutoriu Dei,
feu verius congregatio Dei fufeitata ) idc denominetur, te-
ftantibus npbiicum lapienti^ occultae Patribus:a Chaldaicis
tamen, Arabicisque, Arabice, Alicali, fmeCalp pali nuncu¬
patur. Verbum ab ah (quodeft fummum)&calop (quod bo¬
num {ignificat,quafi fummum bonum Latine dicitur) cpm^
pofitum.
Difppnit hxc materia prima artis naturaliter, couuertit,
eonftrintnt, li‘^at, acproportionat omnem calcem, venave,
corpusque metallicum, fiue fpiritum vplatilem. T aU autern
modo fubminiftratur, eonficiturque,
Extradla enim virtute formatiua,conftridiua, continua- cpfeALot
tiua, vnauofa , feu vifeofa, ex gutta libraru quingentaru &
nuatuoE ignis albi vim, recentisque, culibns feptuagmea-
duabus aquq c?leftis:in eaque folutis libns dece Sf odo lalis
ter al Oleum vitri, .
Noftas igitur a^uicpicijs tantum mtclligentiam aures pa-
■ mma.
PORTIO
584
f itufcAtiofpmfsts Voarchadumkt : Extr allio anima elemtn-^
tartfV^oaichadamtca.MiilUfiicatiomtJluraanima^
corporis , /piritm Voarchadumtcorum prete~
dio, Redudio/^ue Argenti ^Anrt,
C A P V T V L
re n* al- Arenas albx nitida partibus tribus ad me^
bx:5c Arg. XI/ luram: & parte vpa Argen. viui (quod aliter vocatur A-
viui. qua ficca,& caeterajvt infra; t Notabis ergo,& ctetera.
, Mundatio P^rnumque iimul per lapideum Aludel ad ignem conti-
luperfiui- nu« fubtiliationis tradudis in lapideo’ Caraha , feruetur lic
viui tamen ab qmni foetore & aquofa humidu
>, •' tate, ac nigredine aduftiua per feptem viceslic mundatum
^§pem , vt patet infra ; A. Notabis ergo quod dicimus li¬
ne iplius mundatione, & cetera. ' '
Elciiiq o- Sumpt^ demde proportione illa vniusmet ponderis olei
ETemeli- ^ materi^ priuK^- artis vt fupra: B. fadte ex fale triplici,
torumq;. lucis minoris, quatuordecim lucis ma-
‘ ’ t^ecem & odo Aeris, ac ignis partibus decem &no-
> leiivtdketur infra. Primum ergo principium natu-
donSto-^' f P^^’^tisque omnibus his cum Gemma (Arg. viuo excepto)
IU fuper- virtus robpratiua lixa in elementis huiusmpdi exiftd,
fluitatum P^f ignem continux fulionis duarurn horarum : quas in fun-
cu mate- do crqcibfri remanebit candida & 'citrina lucidi fpeculi ad-
mpnma inftar Iplehdens : remotis feobibus pariter Id uetur , quam
„ hic appellamus animam didorum elementorum lixam na¬
turalem extrad.am, ' ...
Ic^ltaris pars vna tantum fumatur cum partibus viginti-
animx cR Arg. viui mundati , vt prsemifl um cll. Et per tritura-
Arg.viuo, inPorfido conlimili. . -
Anima ipla commixta, cum dido arg. viuo , in Sacculo li-
n^ , per refricationein in aqua calida, nigredinem omnem
&fQetoiem retinente in Catino ligneo leruetur, li quid for¬
te reliquum eflet nigredinis adhqc & foetpris. Repetendo
huncorduieur toties, quoufque anima haec pernitidapror- -
us, pervices deueniat (interuentu arg, viui,calidatque aquas ,
iam didae) ad maiorern lerenitatem quam erat primo , & ad t
aquam albificantera iplius domini regis mcxallorum. !
Notanduo ^^^tandum efr autem, quod deficiente huiustnodianim<j
pura ;
PRIMA.
S?f
cura munditia ab illamixtione acjuxviuae fumi albi, qux
boftmodum fimul per triturationem cum proportione hx
inateriiE primx artis componitur (vt infra) &commifcetur
poftnigrificationem , dealbationern , citrinationem , & rii-
bificationcm ipfius anima: , & Arg. viui ipfim rubicundiili-
mum , Stagnum non decoquitur cum Sale eiebrot lam di~
<fto in lapideo aludelcum requifitisfuis elementaribus na¬
turis rubificatis , ad vltimam vfque fixationem ipfarum ^vc
fupra) naturarum elementorum rubificatorurn , necinpn-
mam materiam artis attrahitur illa naturalis e(reptia,& fiib-
ftantia fixa- intima animq radicaiis qu?fita,ab ipla forma ui-
ilorum elementorum commixtorum, imrao ipfa penitus
oneratur imperfeAipne. Necabo quouis ingenio, vel arte
fieri poteft(quamquam aliter nar/'ent Alchemifta:) quam iq-
lo hoc artificio , aut natura ipfa naturarum fieri queat in vq
fceribus terra^, iiec mundari,aut tencri.H<^c vero li careat ni¬
gredine, albedine, citrimtate, & rubedine, aut euanetcat cu
frg. viuo, argentum purum, & aurum fuluum haud augeoi-
tu?vnquam Ouod te{tatur& Morienus cum omnibus fi¬
mul in Voarchadumia patribus, vt iiiffa, D. Primus ergo,
modus eftfublimatio per totum l Attedatur ideo ne careat^
nec deficiat, & cartera.
!^,x hac deiqde anima
trinizata , ruliificataque
eommifta, nigrificata, dealbata, ci- p,
fumatur pars vna. De Oleo aurem ni > v' .
vitri tres partes fumantur. n. u-r
’ ■ Et ex aqms huiusmodi mollibus , & du.ris ftabilientmus,
aptisque luftrari, qu^ fun^ anima, corpus, &fpincus, hcc e..
Sudor folis cum corpore, & puro radicaliipfms auiraxin..-
iorig lucis , & minoris elementorum rubificatormn, per
iurationem, corruptionem, generationem, augmentatio-
nem , fixationem : Alterationem cum locimutaiione fimul
iunais fiat per Nutum. , & ignem gradus tncrucis nouus
Adam- vel Sulphur rubeum non deficiens, nec vrens. Nc.cuc
per feptupliccm reiteraaoi.cm:fempercump«Kvn,^
L*ruUcara..rrcsqueparreaterr*monu?pr?d,teiqa.v
tis quodeft corpus nuncupatum Sttbfolanus , Oku p •
petnl: & (vt iiifia, E.Vifa autem ='<=^101«, iuundaHone,mi.
ftione,& caliera.in notMo, illo: Item notabis $ iftud corpus
hb^ubanominacitca finem) Subftant.tubea.nde^^^^
ciens . & vrens. Huius , ties partes Juper vnp Auri «
Synony
Reitera¬
tio feptu-
ficicCtio
rae. Adu-
ma fupev
Aaram &
Arr.&i-
ftornm.-fa
per inde-
tetm ina¬
ra nume¬
rum tam
Infipidi,
qua Me-
I^IL
Rcduftio
Arcenti,
& Auri.
Cudimia:
lynony-
Pondera
audimix.
PORTIO
gentiana, &vna tantum ipfiu5 Auri, & argenti, fuper C,
partes , fuper, D. partes (& vt infra , M. In medicinae autem,
& extera) vel fuper illum indeterminatum numerum , tam
Arg. vjui, quam Metalli , reducia per proiedfionem , dabi;
argentum purum cum Auro fiilijo permifturo. Quod quir
dem pcftea Gineratiim,reucupeliatum ; ae deinde inquartUr
tum, diuidatur per aquam diuifionis. Er argentum demun>
ctiaah aqua per deftiilationediuifumjperl-ufoQC cofletur.
Atque Aurum diuifum cft , etiam ipfuna per fufioncm , cuna
Chr)TocoUa rpduQatur. Hxc liadeuus,
Arcana. facientia ad Votarchadumiarpi Apirifahrilemi
^udtmtam^ ojfcinam nummariam^ ^ nietal-
lornm C‘*bela) de Ponderilnfs ^cu/tf
Juis Schemaftbiif.
Gap. VIL
T Icet Pondus a/Enationis , Aurifabrilis , Cudimix, offi-
I ^ cinx nummarix , & mecallorum Cabala, diuidi polEt
(iinaginarie) in infinitum, ea tamen diuiiione religa
(cum fic valde qnerofa , & iplqm onus graue) vif bi^
liter, &iuxta communem vfum , Tequentes Sophorum am
chicarjoporurn partitionem , in noucm dilcretis nommf-
bus lectiones diuidimus , qux ftinr.
Polla , Rubus, Marcus, Marea taliter Bes ) V ncia, Q^r-
tus (aliter Nummus aureus antiquus) Charattus (aliter Sili¬
qua) Granum, & eximus-
Polla 6ll quantitas hac nollra xtate &
more Veneto, Marcarum. 49. adeharat-
tos. ii5z.lingula Marea ^ taU interfigrio no-
tatx.
Rubus item. iQ- Marcarum , hoc ligno
exprimitur ad Fioaos autem. <>3. &. q?.
1. Fioni pro qualibet Marea in Auro- cuius
Truncahlx quadrx inUtumentum hic pa¬
tet. Ad Charattos fexdepim ^ Graax tria ,
Qijir-
PRIMA, : ^87
Quartos duos , Sc fex nonagcfinu/s primos cximos eximi Pondu»
quarti grani fngulo fiono: hoc eftadfionos mille trecentos fioniAn-»
& fexagintaquinq;, par fuigulas viginti as, vt didu eft; “•
Quorum Cenforij ccce figura.
Marcus vero Marcarum. 16. hac libatur fi¬
gura.
^arca item vnciarurn. 8. hoc inferibitur cha-
radere.
Vncia quoque Quartorum. 4, ad tale dedu¬
citur contra fignum.
Quartus etiam Charattorura. Jtf. talioften-
ditur apta.
Pharattus infuper Granorum- 4- hac indica-
cur imagine.
Exir
Granum pero Eximorum. & ipfiunfub
|ioc reducitur Schemate.
SW
fO RTIO
jEximo pofttemo hic caradcr impcaditur.
^^v-w-v
_
Non eft tamen ignorandum Granuni iteruna ipruna di^u-
di in partes o£to viubiles Eximorum. £
Duccntehmum (^uinc^uagefimum fcxtumexi-
mum,GranL
Ccntcfimum vigefimum oftauum eximum,
. Grani.
%^6
t
i 28
Scxagcfimumquartum cximum. Grani,
T rigcfimumfccuiaduna cximum, Grani
i
12
Sextumdccimum cximum. Grani
0<5ta«
PklMA Si9
Oftauum cxirauxn, Grani
Q^rtum cximiun. Grani, ac
femigranua.
Q^niam autem Aurum fuluum , fcu (n aiunt ) finum,
honmediocriter importat dc Eximo in Eximum, tamre-
fpedu quantitatis, quam perfcdionis.Ideo vti de re non pa¬
rum conducente , intelligentix oculos aperiant reliqui.
Conjirt4clioprxci/t ponderis ^quiUnCts.
C A P V T V i 1 1-
k Equilancem, vel Bilanceni e ^liobiis lateribus , immo
ab laterum xqualkate didam , ex quadro perfedo, &
femi conftrare dicimus. Fulii eius longitudo tantum
metitur, quanta eftdimenlib vhius lateris quadri eiusdem;
Medij autem, extremorumque craifitudojfclquialteram ha¬
bet proportionem , trium, fcilicet, ad duo. Halia vero lancis,
feu inuilibilis, a bafe fupeir axem , in medio equaliter diftans
ab extremis , in cacumen furfura ereda, pyramidis inftar: a
tribus in vnum delines minutum, ad lemiquadri quantitate
(nempe terdena & tria minuta) protenditur. luga quoque
lancem vtrinque in axe compledens tantundem latitudi¬
nis, quantum inuifibilis ipfa continet, & Bracha in inferiori
parte lugx lita , odanum* i6ngitudinis ipfius lancis fit. Fila
rurfumab extremis fulti ad Conchas pendentia, cum ipfis
vnadimeufionisfiint eiusdem, cuius latus elt quadri. Con-
chx
Aquilan-
lancis di-
menfio.
5^6 PORTIO
chx demum , noria lateris eiusdemmet quadri continet par¬
tem, vti in fehemate hoc videre eft.
Defiripti* ^*ria*u-rr> parttcuUrtsitm operationum pro ant^
pltort artis hmus eluctdattonoi
Gap. IX.
i^s arfum cum Fornacis eius imagine.
CVpri J)ars vna , Alumini^ du^ feu T artari , & Arfenici
tres partes reeipiantur.Duo extrema firriiil iun6?a Feri
feo piRillo in Mortario teneo in puluerem rcdafta, a-;
quaque deinde afperfa cdm Venere in bradeas dediida , fe-
pultaquein Olla locentur. Q^d fuocum coopertorio iri
vertice ad craffitudinemfubtilis calanii perforato, vulgari
ac fimplici Argilla optime poli obturetur. Et perhoraqr mi-
flura decoquatur in igne, feu Fornacula fiiblimationis. De¬
inde ea extrada, & ftigefada, pdfitaq; rurfus in Fuforio ter^
reo raiftura , cuius cum Fornace hic ilatim exprelTa eft ima^
go, inter prunas cofletur, E.x qua fcobes Ferrea virga,donec
clucefcat, depurgentur.denique in inftnimento ferreo, Ca¬
nale, feuRielum dido, a fuforio deponatur , feruetur q; fri-
gefada; .
Aesvftuni.
Qun facienda prtediximus de arfo , eadem de habendo
.ffire vfto miftioaem iphus tradentes facienda cenfemus hac
ferie. _ . :
./Eris pars viia. Calcantis Romani dux (feu Salis) &fuh
phuris tres partes fumantur; Reliqua omnia vt inprtemiflis,
G. feruentur;’
Anielum albtim, & nigrurii.
Sumatur de Argento cupellatd; pafst»
iEris, ' ‘ partes.z;
Plumbi nigri rriollisj partcs.j.ad pondus xquale.
. Er fimul fufa Omnia , aC bene mifta proijciantur in ana
{ hoci eft tantundem ) Sulphuris tuli in Crucibulo bene o-
periendo. Frigefadum tandem hoc <otum, & a feobi-
bus per fufionem apprime raundificatum , feruetur in vir-
nulis/ . - . • . .
^ idem
PRIMA. . 5^1
Idem cft iudicium in conficiendo Anieloalbo, duobus Notaiv
tantum exceptis. Vno fcilicet quod Stannum loco Plumbi dum.
nigri. Altero autem quod Arfenicum loeo Sulphuris, capia¬
tur bene eontufum.
Aqua ad diuidehdum Arg. ab. AurO:
Capiatur de Nitro refedio, & Alumine aita,
iEqUalitcr iunda, Sc in Mortario pulucrizatafimulpct
Tortam bene circiimliiiitam fundo nudo , & Recipientem
ligillatum, dcftillentur per ignem ad totam exhalationem
Ipirituum , cum referuatidne Ipiraculi in figillo ad oppor¬
tunam occafionem.
Dificalcinctur haec aqua diuifionis per ignem etiam cum
Charattis lex Argeiiti puri pro vnaquaque libra aquic prx-
didac, & feruetur ad vfum.
Notandum eft autem, quod ana fpiritus Aluminis vfti feu Notan»
Calcantis, ac Nitri refedti, videlicet libra vna de quolibet dum.
fuper vnciam vnam cuiuscunque metalli in tenuillimis bra-
d;eis dedudi, ter reiterando , metallum conuertit in trans-
parens oleum*
Argenti, & Auri calcuiil.
itris partes tfes cum tribus quartis fumantur ad pondus.^
Et pars vna cu vno quarto Zelaminae in valle Siriaiiarepert^
in vico nomine Oneda. VocaturharcZelaminaaliterTu-
thia alba, & eft mincra Bergomenfis. Sternantur ftratimin
Crucibulo , 6c per ignem continuie fufionis duodecim hora¬
rum fundentur cum Vitro , ac feruentur ad vfum , pfoiedje
primo in laminas k fcobibus peroptime muiidificatae.
Eadem traditur dispoficio fubminiftrando Argenti cah Notatv
cum, hac tamen lege fcilicet, quod pars dimidia cum v- dum.
no odauo Stanni , feu iEris arh , fumatur loco Zelami-
tix contra tres partes , & tres quartos ( vt fupra didum eft)
JEns.
Argentum maceratuirS, ' '
Su-
PORTIO
Sumatur Arg. in' tenues bradeas tuium , &in Ollation
vitreata cum vna Sulphuris tufi in Fornace ardeat per dies
i8. per ternos fuperaddendo de nouo Sulphure, deinrie cum
partibus (T. Argenti, viui, aliquantulum fimul calefacti , ma¬
ceretur diutina trituratione in Potfidd. Abluatur aqua &
bene dchccaturn feruettir iri nitidiffimo 'Vale vitreo, feu vi-
treato.
Aurum maceratum.
Eradetc Auri fului ad tenuitatem dudtte fortiter ignitae
cum partibus fex Argenti viui, mareretur vna. Lota demum
macera cum aqua , & bend deficcata feruetur ad vfum , ficut
didum eft fupra de Argento.
Bullimentum pro Argento.
Sumantur de Aqua ca:lefti. lib; io. de Tartaro albo tufb.
lib. I. cum tribus vncijs.
Et opera ipfa argdea nigrificata ad ignem , in Vafe teneo
polita, omnia fimul bulliant , quoad niuis inftar albefcant.
T unc extrada bruflicntur ad aquam frigidam, limpidamq;.
Tandem Tripolo eburnita feruentur.
Bulimentum pro Auro.
De Lotio hor^iinis. lib. lO- fumantur.
Sulphuris vnciarum quinque,
. 'Tartari. IO.
Mifceantur omnia tufa in Vafe aeneo.Ec in hoc opera au¬
rea, igne primum calefada, impofita bulliant,donec cro'’cca
reddantur vt Auripigmentum.Reliqua ad pr^mifTum ordine
de Argento omnia rite feruenturi
Notandu; Notanduni eft autem,- quod pars vna Floris teris cum ana
Calcantis romanij&partibus duabus N itri cum ana Salis ar-
moniaci bullita orrinia f mul cu dido Lotio vt didu eft, co¬
lorem Auri viuaciffimUm dant Auro, vitra Charados. i8. \
Notandii.' iudicium redadis in biturne pr^didis fimplicibus,
cum acerrimo Aceto, Flore teris, fcil. Galeante romano, Ni-
tfo, & Sale armoniatb, per modum recodionis.
Calx
P R I M
m:
Calx Argenti.
Procedatur ve didumcftfupra.F. Sumatur Arg. in tenues
: bradeas tufam. •& cartera.
CalxFcrri,& omnium aliorum metallorum duorum.
Bradeis jfcuhminis cuiuscumque metalli duriiaforna^
;culacxmentationis perdies.ii.ardentibus , cum duabus par*
tibus Galeantis Romani, & tribus Sulphuris triti vel fine alia
miftara fit Calxmetallica impalpabilis.
iCerufla, Minium & Zalolinum.
Laminae Plumbi nigri mollis in terreo valein terma fund^o
lad quatuor tantum digitos vitreato cum multo acerrimo A-
:ceto,ita rufpcndantur vt continue per duos& vigintidies Ace*
: ti vapore tangantur. Quo corrupta tandem Plumbi nigri cf*
fcnciaj & in pulurrera album redada , Ccrufla nuncupatur.
:Haec autem Cerufla,fiucrefidentia Plumbi nigri, Ytfupr3,v*
fti,tcnuifiim»,cum aqua , triti , pofitaque in Capellis terreis
fparfis,ac longis ad cubicum , non lutatis quidem ,verunta*,
men opertis in Furno, ita locatis, vtignis tantummodo fun*
: dum eorum afeendens percutiat, fcd non per reuerberatione,
ivraturpcr horas.4S.Intcrim aute fiepius Ferreo inftrurnento
iagitatarcfidentiaquoadufqucin rubcu transmutetur colore*
; tunc pariter mutato nomine non Ceruflajfed Minium appel¬
latur, Hoc rurfus trituratum,cura albo Aceto , & ad vmbram
; dcficcatu , incitrinum vertitur colotcm,quod eft Zololinum^^
Cinnabaris conftrudio.
Argenti viui pars. I.
Sulphutis.igne lento carbonum Uqucfadi. pars rna & fc»
I inis.
Mifccantur in Vafe rsnao patulo Ferreo inftrumcnto haud ,
! quaquara ligneo. Durata autem frigore hsc miftura, & pinfi-
ica, reponatur in Vasvitreum idoneum optimelutatum, loca*
I cuitrquc in Furno fublimationis , fundo decedo , ac locoaeti
jpermo per horas.14. remifib igni , mundando olcofitateFcr-
I ro quoad rransicritper colum Vafis. Deinde per tantundem
I tctppocis igne intenfo V afe laminis ferreis operto fixetur. Vbi
1 tancrem vas refrigeratum fuerit, rumpatur, feruato Cinnabari*
' Confolidatiuura Cinericii.
Argilladcufl:a,&tenuitcr tufa parsvna capiatur admenfu- ,
!fam. Cincrcslixiuiodcmi()j,&: mortificat!, dcfiecatiq^partcs
iduae.Dcindcfimul ambo cribrata, pariter fcrueniilr. ^
ic PPp , Cupcl-
V O R T I O
!^onn*
•Luttito-
mentL
Capella, & Fornax eiiifdcm.
Sumatur puicris Argillae crudae pars vna ad menfuram.
Spodii oflrum/iue cornuum caftrati dcuflorum fubtilitct
tuforum partes c]uatG'or cum dimidia.
Diligenter cribrata feruentur , &c cum aqua humedata in
Verra metallica totum paritet cxcufam impromptentur.
Notandum, cft autem , q> qm format Cupellam ex Spodio
folo non bene fentit omnino pro mercatore circa argentum
& aurum extrahendum. Aduertant igitur pro maiori , tutiori-
que redondanonc metalli , &adminorcfH eius dcfeiflum ar.
canum boc Affinatores metallorum j Aurifices , & Cudimi»
Meteatotes. Ad quotum nodciamfimulhic tradimus Forna¬
cem cupellationis.
. Flos zetis.
Corporentur in lib.(54o.Terra; viridis folutar in lib.^40. A-
ceci acerrimi, cum lib.xdJ.vncijsqac.S.Armoiiaici, lib.ii6o.Ac-
ris folutiin Ub 3x0, Aquae diuifionis.
Omniaaurem probe mifta,pofic3qucdn Ollisgroflis fpar-
fis non vitreatis fuperaddendo ftringantur. Deiadein faeca¬
lis de corio optime denfis feruentUr.
Mctaliina.
Dcinfrafcriptorum fimplicium pulueribus, videlicet Rcal-
galli.vel Auripigmenti, fiue Avfinici , C .deis alba: viuar recen¬
tis, Tartari albi anaad pondus 1'umaiui.Albuminisautcm oui
gallinae pars media plus , cum quo puluerrcs ipfi per fctaciuin
opiimc coopertum prius (imul commifti, incorporentur. Bi-
lumc'^ autem hujusmodi deinde idonea in Dotiadetf da im¬
politum per horas.iz.igne afccnTotio fublimetut. Vafis tamea
fandum ad medium vlcjuc luto ex lana, fcu tomento, & argil¬
la partibus duabus fcilicct argilljf,& vna tomenti conf’ do fil
oblinicum,& os pariter bombicc, vclftupa obturatum, Me-
tallitsa tandem reperies collo Vafis argeto colore adhaerento.
Oleum omnium mctSllorum. ^
Vi<lcatut(vt fupra.H )Aqua ad diuidendum, circa finem.
Purparma argentea, & aurea.
Miftura Arg.viui,Marchclita:,vcIStanni,Arrcnici, &SaIi9
armoniaci ana.politain Boya vitri, fi decoquitur per hora*
, 3Xi.ad ignem, colorabitur argenteo colore.Verum fi loco Ar-
dum^cft" fcnicifulphurcicrinumin pane nitido,aurco colore tingetur*
^eta. tunc ductui aaieaPurpuima.
Refinaci»
P R I M A;
Kc^natto Chryfocollae.
kcfilcrat* jn libris ducentis feptuaginta Aquae cacicftis , librae
nonaginta Paftac/eu Lapis, Chryfocoltac, cum libris deceti) A-
luminis, & Aluminis faecis libris edo cum quatuorvnciis v-
niusmet ponderis, in Vale aeiKO pet lenta , continuamq; ignisr
exhalationem tantum liqacnfur vtaqua. Deinde per opti¬
mam o ce' nuam pannorum laneorum ne rpirct.neacvllatc-
nus fpirarc po/r)t>VaS refrigeratum per dies tres ftabili in loca
locciur.PvCuhlfus autem Borax lo fpondihbusvafisagglutina-
tuslhabira primum perinciinacioucm optittia aquxeuacua-
tionejabiiinisque frigida, & bene dfeficcatus ad Solem, niti,
diis, vndus OU-o lini crudo,poodcratusqac, in Vafc nitido fer-’
uetur.
Solidatura tertia pfo Arg.& Auro.
Partes tres Argenti Argento, vel Auri jp Auro.Et pars vna'
^cis mli pro Argento, vel Argenti pro Auro (umptar(fada ni¬
hilominus nr.ftmnc pdmum optima in fuforio ad ignem fu-
fionisjfcruentut lafnini.
Specula metallica frangibil?«.
Miftis per rcfuhdnem manicae pardhus tribui *tis , & par*
vha Sratini tantam, proilcianturlaminae ad planam, &pon-
tellum in petra columbina altera aheri imminente. Mifto ni¬
hilominus primum ad (griem venti fufo. Deinde laminae ad
tnenfuram arquentur a (iiperfluis cum gladio , &planentur
Smerillo mcdio.ac tenui ad (iccum pci longUm , ac transuet^
fum.primofupet Hgm^fulis ex tabula huiusmodi agglutina¬
tis cum.Gypfo crudo, & aqua fuper tabulam. Poftea luftrentur
panno liaeo rudi, vel corio a parce domcftica , Spontbia , vel
Tripo!o,& Ccrnff.i, aut Calce ftannt, afpcrfaE tamen priuso-
Ico.beinde palmis maBUumficcatisterfae, nitidate , capfac»
fenicntur.
Specula lion fr.5ngibiUa.
Speculainfcangibilia cuiusvis dltbeDrionis obmaUcario-
hero ih r?:!iquo(vc proxime fupradidum eft.I.jritc fiant, pt.r-
ter quam fubicda edentia, quae tantuoi coraftatdeiolo Arg.
cupellfito.
Spodium de ofiibus.
Olla tibiarum b.vamdeufia ad ignem contiriuuinfqrna-
^hlactEmentatiouisperhorasi.Spodium vocatur dc oflibus.
Sublimatum. . .
PPp a. Sumptu»
Notatt-
doiB.
Kotan-
dum.
X
Notan-
duffiu
SfS P O R T 1 ®
Sumptis dc Nitro mollito lib.5 o.
De Sale. 1
Dc Alumine, fcu 1 mollitis.
Vitriolovfto. 1
Et dc Argcn.viao ana lib.ioo.
Omn-.busfirauliundis, Arg.viuo tamen prius iri Siqua ad
diuiilendum quantum fufficiat in Vafe ligneo mortificato*
M iftura buiusmodi in Vafe vicrco(cura Alcmbich) aperto per
boras.14.ad lentum ignem lignorum per Cineres fublimctur,
feiueturque diligenter.
Notandum nihilominus non poni demifto pro quolibet
Vafe plusqua.87. Infupcr aquae vltimo ftiilatae valent ad alias
quoque mortificationesaieoieruentur.
Terra ad deargentandam met aliam, inaurandum.
COlutum igne argentum dccupella. quod. i. in vnciavnatti
'^aqutediuifionisjiungaturcum puluerc falis, & Tartari al»
biana vnciarum fei.
Sicque in Vafe vitreato cum fpatula lignea (non autem
mcfaUicajmlfta feruetut terra calore denfata.
Notandum eft etiam talem ordinem penitus feruandutn
cfle in conficienda terra pro inaurande; quae ab aquadiuifio-
nis,& argento fcclufa madefiat oleo auriiquod. i. ( AurifciiU
cct foluti)pro qualibet libra praedidorum pulutrum.
T uciae conOrudio.
Sumantur dc antimonio libr.?^.
Dc Calce filicis hbr.48.Dc alumine catino libr. 14. De arte
arfolibr.i cum vncijsquatuor. De plumbo: & Stanno finlul
ea Icinatis libr. 8. videlicet pro vna qualibet parte plumbi, duae
partes Stanni.
Harc omnia fimul corporentur cura aqua, trituren turq; in
Pilafiguli.Miftura deinde hinc exempta. & in plano furfurib.
ftratoadinftar placentae dcficcata in igne carbonum per ho¬
ra coquatur, poftea pinfetur,trituretur,ac taminctur, Dc pul-
ucre autem eius tenuiori fiat bitumen cum Albumine ouo-
rum.&idcm Cannis ferri inuolutum , & infpetfum grofliori
puluerc ciufdem , atque fic in vmbta ficcatum per ignem re-
uerberationis recoquatur iterum per horam.
Vbi autem nimmm nigrcfcerettCanna: vf fupra bitumina- ^
tz candentes faepius eztinguantuc inaqua Calcis plumbi dc ,
Stanni, vtfupradidumcfl.K.
S91
PRIMA
StngulariiffrAmtJfa,cur pofitaftnt.
CAPVT D E C I M V M.-
STrgularia h3E’c(ntmpe ) aqua diuifiopis , refinatio chryfr»-
collff.iesarrum.vrtum , & reliqua particularia fuprad da
non fit qui arbitretur temere pofiia, tanqurm a principali
jicoocio aliena , vel vt omnino fuperflua. Non cbirti frnftra,
imo neccllaria ceu ppr gradus quofdam adperfeaioncm hu¬
ius magiftcrij purificanonisAur'(rci'icei)vtcuiquein his ocu¬
lato palam eft^pofitafunt. 'Nam ficut arbor cxfloiibus fi ra-
cem.vbcremque fruduum mclfim indicat, & vbi non affuerit
ignis vfquam fumus exhalat , fic huiusii odi exercitamenta
cum infignja flnt ac certitndo efficaciar & ventatis ptamifib-
lura.tumfcopus quo huius artis preudoprofefiores fAlche-
jnift* vulgo diaijimpingcntcsfraai protinus, & confufirc-
utlentur', patefa6faquc eorum fraude, & falfitate dc niedio
fublata,fimplices tuti, & cautiores reddantur.
PORTIO SEC VND A.,
prafatte forU«nis fecund*.
CAPVT P R 1 M V M.
• - 1- _ — A.... fa»
Rayi* a-
pcr.c.2.
ars igitur*
m PORTIO
U, Ec accoratccxplicanccsaperiemusinpprtioiicdiuirioojs»
in fpcculo noftro,quod iam mente conceptum orfi indies lu¬
cubramus. Vt i pfum intuentes lucis rplendocc ruperuenientis
ill.uftrrntur, &dcuij ab huius lucis iubarc in femuam redam
dingantur^& hac potili gtatia.muncrc gaudeant veriutis ta¬
li fub (chemate.
APpR.ip LJBRVM ET SEPTEM
S J G N A e V L A.
Scixe»
SECVNDA. f9%
Schematit Voarchad tmici exp:Jltt9t
CAPVT SECVNDVM
VIfion.xn acceptam a domino asterno omnipotenti pa. ^
lamfieri(:iicl'.gnis)non debere in arcanis arcanorum Ic, ^odLc.4.
giiutiproptcrca cjuod omnino rrtetuendus fit dominus, ig>
Licerastarocn. A.V.E (vt in pra-miffis) dicimiisefic miftto- tur.
nem vniusmet ponderis ol<i vitri, materiaque primatanis,
atris, & ignis, lucis maioris & minoris ,.ac argenti viui feptic»
mundati pcrfablirnatioocnY curn arma alba.,infimult^uc ru-
hificaram. C. vero primum motum, id eft occifionem , corru’-
^tionem jCalcinationcmjvel putrcfadlioncmi G.fccundus.mp ma.
tusert, &:eft generatio. H. vero tertius morus, vidclicctau,
gmeratio D dicicut fix«tio,diminutio,disiun<^io. vclTcparaT
tio,&'cft qnanusmotus.F. &B.fantelf menta alretantia edrp
loci mutatione, cjuae dicuncurigiiis mutatio: Pani menti ope*
tatio, terminatioque rubificationiSjfic eftr\uir>£U6 motuS.
Theorictt,acf>raBtCt*VoArchadumir4t.artis,&e- ^
tttffchemafam thult-puctitione
':',V - -CA.'PVT \
TErminatio recipientium cll.jBtrt»awna.turarnni, tcce- xieeuFa»
ptornm per intfffabilcm muibnilcnj jc^dj-^^idcftignis, Uaa*
' ' 'qaodefta-’arumfuluom,ciun:,fi:igjdoidcfiArgfViaQ^oO^
•villgan , quod eft Atg. vluum pet igncix» & aicnaft).alb9m i^c-
pti^^fiiundatum, VI ditium cftabAigen.viuo, hurnidijid eft,
•Aer:c]:add cft ArgcDt. pnruro ,cuirs Auro fuiuo , Argent(?quc
Vitio vt fupra, infiraul cubificatis , curo ficco, idcP,olco vun^
disp^ui'6'neperpctua.H*c perpetua drspcifiti6 , eft;mafena
'Vne*tallbPU-mrMjite.riaq; prima altis ( id^eft vitrum innant fijla-
biloj^uod eft qltuui didum : medium jrcincaiem Atg vm),
Autumalbificantcmjvt ait MatiJ.Et iftaaqua graui5eft>qu-»
Wetcurialis dici* urtvx omnes allerunt*. Et ArgyUt.viuuro la-
■piencaii) ('id eft Argentum viuum , vtdiaum efoc&APodatum
ab Argento viuo) dc quo dicu Henncs : .Cuft.otli;.e At¬
tentum vilium coagulatum (uicft mundatum ) qno.sUftin >n-
tirais thalijuis : jn<puihus coagulatum cft. Lptum emm eft
Azoch:& eft fecrctumScoliae:& dicitur terra ictidua. C^i Igi¬
tur verba audit, iplc iuq'tot..„Sed ceftamur perilbim qui
aaalc perpetrantem iuftifical : & nullum ie<ft? m
^ ‘ ypp ^ conde*
r O R T I o
condemnat : nos- iani dctexiiTc quicquid 3nteca:?Iammusin
hac lapientia ;&maxirnum arcanum fcicntiarn, &intellcarx
;£] A- habentibus patcfccifidQixi vulr cigo proficere in hac fapien-
* cum iftara admirabilem Electionem (mundatio*
^^•‘*i>*^i^iooc^i’jtiitiuationem ,& calcinationem, Argenti,
‘ Auri, Argeotiqs vi-ui, & olei vitri) fcu arcanum maximum co*
. pt)nere, &pofiea ipiura mutaredenaturainnatura: Lucafic
dicente iuTucba.pluribus rebus pon indigctis.Tcd vna tantUf
_ vna, in vneque gradu operum noftrorura in aliapi
quod cft na.iaii-bm. - idern tefiatur & Gcber cura dicit: Aff
alf^fa-ma- c^^fififitcmpluralitatcrerum. Eftcmm materia vna
teriapit-n (idieft mctalloT>um)in qiia raagifterium noftiumconfiEit;cui
maaras.^ poo addjmusrcm extraneam aliquam, nccminuimusmifi q>
in<pafpdraiione eius fiiperfluarcmoucmus. In vna ergo re c6-
Notan- magifterium ittud, vt nos recute ccnremus,in oleo
duiD, viuo mundo, animato, rubificatoque. Et
hoc exprelfe dic-it Alphidius filio fuo : Scito fili,quoa eft m^^.
teria(& nuteria prima arcis) qua: eft radix, dc qua omnes fapi-
entes traClaucpunt (oleum vitri, & ) Arg.Yiuu eft. Et eft quod¬
dam Arg.vianmalbrcqWis : kplus 'quam fpCculum fplen-
deni.ldcm fertur irt 'Etd’b^\lhicium to tias opdrationis ctt Al-
Notan- ^^‘^®’^®^^Ai^viduJtinmdumaniraatu»cui rubor fuccc^it-
dum. ^‘^^^‘^«fg®*^«rod;Ac;ccum,./EqjLiatum, Albedo, Album
.j. 'plrnTibivuE, Aqtubencdrciai, metallico, ficca,talchi,viua^i-
icofaivic^jVrinaepueroiumy Argentum viuum animatu,ct)a-
gUlatuip, Argyrioazocicon,arfi:nicu,auEipigmcntu,azoch»
cambar, cafpa chaia.chcs feph chai, compar.cor Saturni, de-
fember-: E, Euphrates^fauonius, phlegma, Gumma alba,ini-
inicus , i6lfipidus,lubricum,maceriavp3, metallorum, medi-
. cina vna, menftruum>‘Mcrcurius, occidens, &uura(pu&f,
I faMiiSi fedena , fepeClus^ Icrinech , fct-hjfipiftrajiati-ius,
I rpcrraaraecailorum>fubiiraatum^fUjdeus. .tcuoSiVeptij;»,
I vefpcrajviginti vnum vndus , vulturi jibach,& ziua.ide
I fignificanc. Etid genus mulca;>qU(B hic prolixitatis vir
I tandae gratia omittimus. . , *
in compofuione autem huius admirahiHs njiftioDis,feu
jnaximi arcanhoponet nd? fequi naturam; Nam ( vc ait Gcr
ber ; Natura per fc9git.No$ ergo oportet tria fcirc, vidcliccc
qui fit natura, quot fiQtnaturje^^CQuaUtcr natura operetur i
lametaUKptoduaifc . _
SCCBO-
S E e V N D A. eoi
Secundum auttm Atiftotelcm (fccuudoPhyficijaofcuha-
tionis^natuta fic diffini tur;Natura eftprincipiu,&caufamo-
ucndi,& quiefccndi in illo,in quo eft primo, Scpcrfe, &non
fecundum accidens.
Natnra
quid.
Quotib.
plex.
Audior autem pcrfcCli magifteiij ait:n3tursE({iue tu dicere
mauis qualitaccsjfuuc qua'cuor,\idclicetCaliditas & liccitas,
vc in igne. Calidicas&hiimiditas, veiiu acre. Hamidicas &
frigidi tas,vt in aqua, frigidas &ficcitas,vcin terra .Oesautc
iftaecomplexiones inaequales funtjaeccft vliaiftarutn quam
quaerimus. Nam nos quaerimus aquale, de qob dkitloanni-
ciusiqaod aequali? mixfto cftvna, quadocum modcratibnc,
inGolume dicicur coipus. , -
Niocabis crgo.quod‘di‘tfit cu moderatione, fcilicct pdidla
rum nacurard, (cuqualitacu, videlicet caliditatisjhumidicatis,
frigiditatis,& liccitatis. Na quaado aliqua iftaru daturarum
aliam nenoxcedir. tunc dicicur corpus icperatura & aequale,
quia tantum cftdevna quantum de alia fecuadu debita pro-
portiodcmqiialitatumadeflcndetalli requiftarum.
, Item notabis, quod incolume dicitur fanu, remotum . cal- Synony.
cinatum,reparatum,purificatuni,difppf}tu,Ciccam,veImun-
dum ab onini caufa corruptionis-^^d^f^ndupi ^eberum])
ftanaum vcfp.lujTibum aibjam puriffimufm ^eilin eo aequa¬
litas i^ifipni?:, veirpiffitudtniSrdiUorutn com^oncntium Arg.
viui,rciiiicct-^ fulphuris ( metallici) non-jau,iem aeqrraU.^s^
qu.antu in mixtione, (^id e&quantitatt) Arg- viui.ItcHcfmes
j«q,git?ffii,rapientum mGtallafuut fex ( no cniru Arg.,yiuuni
eil Qjetallujfedmateria.vcinfra, Notabis Embry^jg,.^ & cre-
xera)cnc^ipxum,qaprum primus eft.Sol corpfjyopfirqus rex
ncc terra corrui rqpit, nec res comburens corn-
b u^it^cjjaqyialcolorifipans, viridis, aut diuidcps^^raprtificat,
vei deuotat, eo quod fabftanua ciuscll terminata, &;na£ura
dircdaiac^4ditatc,humidi£2te, frigiditare, Scficcitate.Nec
in eq.qpid fu perfluum eft, vel diminutum. Et ideo fapientes
pra£ufcr.ftptjipfum,&: magaificaucrunt,&dixerunt, quod ue
fc habetSed iu metallis, quemadmodum Sol in ftcliis. Suo c-
•ijim luniine &rpiendore omnia vegetabilia germinant, &o-
tnnes fyudus pcrficiun tur nutu Dei. (^idp|/Ura fi ad hoC per^
Hcnirc ppffimus ? Habemus proportionatum fere totum iu-
xtaSo^aieps dicentcm.lara ergo albi plumbi difpofitioncm
PPp 5
Modcii*.
tio.
. ma.
Clauis
prima. '
Munda¬
tio.
Natara
quomodo
operetur.
Synony¬
ma.
Clanis fe¬
cunda.'
Mixtio, 5c
quid.
Mifeibi-
lium.
'mni^
£lemenri
didiuitio.
Motus prM
mus: Cla¬
nis ili. &
primum
puu^am.
ptorru-
«i»,
(0% PORTIO
▼obis demodnu!, quo genito nihil aliud eft quam opus mu¬
lierum, & ludus puerorum.
Cognito igitur quid fit natuta per Philofophuni,& quo-
tuplexperaudorem pctfcdi raagiftcrij,aliorumq; fapictura
fcntentiara.reftat videre quomodo operetur natura.
Operatur autem natura mulnfariamtfcd poufiitnumper
mixrioncm.quam fapienres varijs appellarunt vocabulis- fei-
Hcetjlngreflioncm.fummcrfione, coniundlioncm, connexi¬
onem, c6plcxionemjCompofitioncm,& inixtioncin: idem fi-
gaificatJtibus.N;hiIcnim ingrcditar,ruiucncrgitur, coiungi-
tur.fconnet£litur,compIcdlitur, componitur, quam q» mifcc-
tur. Videamus e -go quid fit mixtio ('Clauisenim fecunda cft)
quiai^la cognita per difEnitionetn omnia alia cognofean-
tur,
.fecundum autem Philofophum (' primo degeneratione)
mixtio eftmifcibijiumaltcratorum perminima coniundio-
rum vnio.
NotabisMiftibiliumjideildcmentorum.Nam iprafnnc
pri -aa principia vniuscuiufq; m'xri, Scdipfius rai*timan'fe-
flam, occultainue ficire non poilamasnacuram , ni fi fetamus
ipla clemen-acommifcerc fcu cOmpnnde. Vnde HcVmesdi-
cic/Iiirdlige fili quatuot elemento eu feientiam, quat fais'po-
ficafant ritibdibusin fua abfcoodica appatirione,' Eorum e-
}aim abrc-6difalfppar{tio'neq'iiaq6^ -exponitur nili c6ponan-l
T-ibd ndOpficitlintur dtmecfuis coloribmcolorrntiir.
IbJotabis minirha.id cft per indiuifibit3i.N.im fi
quidpotfetdiuidiianl non felPet minimum, ex quodiuifo pari
res consioorxjs proucniunt.-ctJtn omnis pars minor fit fuo to¬
to, Apparet drgo, quod per minima, id cft per indtuifibiiia fit
mixtio clemencorum.Ec quod clemonrnm firmirtimuira me¬
tallorum componcotiam patet perdiffinicioncm ciusfElc-
mentum enim minima patticulacftmctalli. - "
Ad fioc autem, vt mifeibUia mifceantur,tcqmriftit pratuia
dispofitio, quT ftoh fitnifi permotum in omni aftiooc , ne¬
dum in mixtione neceflarium. Motus autem (vel mutatio) di-
cituri^ fecundum Ariftocclcm iQCategorijs)fercuplex-, fei-
liccc, corruptio, generatio, augmentatio. diminutio, quam
fixationem vocimus: altcratio, & loci mutatio. Sed aiijs
in prifcntiatum omifiis , Corruptionem tantum eligamus:
lieceain quidem omni exparte» Nam multas fdbfefpecies
kabet»
S E C V N O A. fos
liabet.S?dcx.his vnara (qu*puitcfa6lio dicitur) ad pippofi-
lurn facien,tcm difcucicmus. ,
Natura enim quae nuquam otiatur, omnif^ario motuepe-
tando veituc.- in primis aurem pmuium corrupr jone. Corru¬
ptio vero hic & putrcfadiojequipolicnc fignificato. De hac
itaque in allegoria fuaHermcSj/ic inquit, icitote quod arti¬
fici) origo cftqaputCorui; qui in nigredine nod s , &in cla¬
ritate dici fine alisvolat.-&arnaritudiuc noftrain (ijo fangui-
re exeunte coforatio accipitur:& mera aqua a fiio dorfp. N5
ett ergo aliud caput Coxuunifi nigredo nodis, quia ficut ifta
Tunt nigra & obfcura rcfpcdadiei.fic fpiricus ifte pu^refadus
terpedufipiritus mundi, qui ex pucrctadipncorjjiur , & pep
noiicumattificium extrahippr*
Sed cuius coloris debet efie fpirkus ifte m undu.v? Profedo?
albi. Vnde Hermes , Scitote rumorum inquifitores, Sciapi-
entix fili), quod Vultur fiipra montem extenfum in cacumi¬
ne voce magna clamat iaquicn.s; Ego funi Album nigri, &
puriouro albi, & rubeum citrinii veridicus fum cerre, & non
meacior.
Notabi.$crgo album nigri.Nam ipfum album ex nigro ex-
^ahimusJccro Alphidius: Argcncutri aii'em viuum, quod ab
cofcUkct cortice nigro cxcr^hirur. cft huraidum alburni
corticibus mundumme opus pereat.
Vifo ergo qupd prunus ipotus naturae cft corrumpere , vi¬
dendum cftqualjccr fiap Et vt perfede feiamus facere : opor-
tetnos habere cognitionem principiorum tam naturalium,
attificialiuiq. Nam qui principia ignotapt , finem non
inucniunt.
Primum ergo principium naturale, vt ptxdidum cft, dici¬
mus Arg.yiuum.cum arena alba per igne ab Arg. viuo fepties
mundaturo, coagulatumq; , ac maicnalia ignis, &a£ri3,fub
nomine Ancybac, Marthek, Stagno, vel Rifoo (quod Graece
Thclima dicitur , & Hebraice IRe^on ] pofi^u in literis & nu¬
meris notatis ( vt hic infra , & fupra ) pex Ijincam perpendicu¬
larem inchoando a pcaulcirna furfum afccndcndo, & ia
mam terminando.
E. f. Lux maior,
H* 8. Coaguluni.
T. I?. Ignis.idcft.Luxmaiox.
R. 17. Acr,idcft,L^mUi«i|k
Quifflo
Solutiq,
Album
nigri.
Principii^
duq.
pximuin.
Sccnn-
«iuin.
Ignis alic-
•«w,-
PORTIO
A . I . Lui minor, Infercio rcfpoodcatia: Charattortim.
xiij.g.ci5.iij.fcuxxiij.g.q;.ij.cum.jr.
M. II. Hyle. ^
K. IO. Ac^ua permanens:
71.
A. I . Materia prima artis.
B- z . Lux minor, Infercio rcrpondcntiacCharattorani.?r)
g.qviij.&vicra, fcu.xxiij g.q},ij &. I.in ciru.
V . Z2. Lux maior. ^
H. 8. Aqua permanens.
T , i<). Ignis, id eft, Lux maior,
G. ij. Gemma.
A. I. Cera.
K. 17. Aer,ideft,Luxminor;
Secundum cft Calor, i. Ignisalicnusi quod efl inftrumen-
tum moucQsipfam Materiam miftam adputiefaciendum; &
fton aliud agens in mundo.Vn de inquit Alphidms.- Scito fil',
quod lixbftancia agens in hoc toro mundo cft vnu,fcihcct ca¬
lor. Calore eninr fubl-ato nullus omnino motus eft. Motus
autem eft adlus. Ideo difpolitionis & totius operis artifex, ca¬
lor blt ignis.
Sed cum multi fine gradus calorum, fiuc ignis, videamu»
quid fit.& in quo gradu.
Et certe ignis, (iuc calor eft ignis intentiflimus.fic tcftantc
Maria:MenIura ignis tai,id eft alieni , cfto ficuc Solis diebus
nmu^: av.i. Noch ach ros,quodeft caput^cnit. Et vocatur
fimus equinus.- (ed no eft (fcilicct per cotrarium) vtinquicAl-
phidiusilgne, id eft alieno, coquitur quod tibi oftendam. Et
eft caluiuS & ficcus in quarto, cuius proprietas eft augmenta-
rc ficcicaccm.-condcnfandohumiditfltc.Nam ficut ignis fimi
augraentat calidum & kumidum propter fuam caliditatcm
& h jmiditatem qui perhibetur ; ita fortitudo ignis calidi 8C
ficci ficcitatcm.Et difponit naturahumidam , in ficcam ter¬
minando. Huic autem non aflimilatur alius in mundo, nifi
naturalis, qui eft ignis folis in vifcctibus terr*.
^ VifiS
S E C V N D A.
Vifis igitur priacipijs naturalibus , videamus artificialia.
Principia Ariificialialunc duo pdncipalia inllcumcnta : in
quibui pcificiiurifta putrefactio. Et primum eft lapideum
Caraha.fecundufncfi lapideum aludel (id efl venter equi) in
quo debei poni materia mifta. Dc quo Vincendus dicit : io-
lurionura corporum & Ipiticuura inllrumenta funt multa: v-
num tamen dicitur Venter equi. Et fit duobus vafis: quotum
alter cft lapideum aludel : &inipro materia mifta ponitur,
iftatqj in fornace, & fubtus nutdtur ignis vt bulliat, Auiccnna
dicicjquodiftatdifpofitioncsnon polluntfieri nifiin vafe du¬
plici cognito, quod vas cft venter equi fupra dominatum.
Item cum diftiuitio fit omnino quid eft tfte rei fignificans.*
videamus quid fit putrefadioipfius (Iciliccr) matenx mifta:,
Tt melius eam cognofeamus.
Secundum autem loannicium pucrcfaiStio eft corruptio Putrefa-
fubftantias m;ftae materia ex vaporum retentione. In uoftro
autem propofito.fi vapores difpcrgatur per aerem ipfum: no
putr fic,ncq; corrupitur ipfa fubftantiamifta materisr. Qaa- puirefa-'*
re debet aludel ficadaptad in obice; nercfpirare poflit. Vel «itionis,
poteft aliter fic diffiniri. Putrcfadlio eftlubftancialishumidi-
ratis corruptio-, ex indigentia caloris naturalis .-fuperabun-
dante calore alieno artificiali exterius agente.
Notabis calore alieno rupcrabundantcNamiprccalora- Calorca^
lien®cftinftrnrocatuages:feu perficies corruptione humida.
Sed fi quaeratur, per quem modum facit hanc corrupdo-
ncra calor .-Rerpondemus, calor calefacit mtftum fibiappli-
catum:& calefaciendo facit euaporare humiditatem: qua o-
mecs partes ficcae continuabantur, & faciebant vnu mixtuni
continuum ,& vnara rcro.Et ita calor corrumpit , & putrefa¬
cit ipfam rem: quia mixtura quod ptius ratione humidi erat
contiuuum.rationcciufdcm exhalati efficitur difcotinuuro,
i&liusnon perGftitin fubftantiamixtijficut videtur in li¬
gno in ignepofito. Nafortitudo caloris ipfi* ignis facit cua-
porat e a hguo aqua,& oleumimcdiantibus quibus lignu pri-
Hio erat mixtum copofitum & cotmuum, modo pofteuapo-
rationem aquae &oici,r3mancnt cineres, & partes ficcx cx
loto dif?ominuatae,& puIucrizatae.Et propter iftam fimilitu- Putrefa-
dinem.-Putrefadio vocata fuit cinis a fapicntibus.Vndc rciftc aliter
inquit Hermes. Nc arg.viuum ncgligcncia: tradas : nigrum c- ca^cisia ”
«imciactcm dealbat, & per lapicntuia ignem fit opus, Ideo ho.
voca-
V
signa pu
tieladio '
nis.
tCG Arg,
ViuiiXkixti
Cyflony-
ilU.
^ 6 R T I 6
vocata faitctia calcinatio, propter eandem nmilitudincn^/
Nam ficuc fortitudo ignis priuat lapidem fua humiduate , 8d
de ipfo facit calcem, fic putrefadio. Vnde Parmenides in Tut-
ba;Ni(i vertatis naturam ,ciasquc corapofitioncs & comple¬
xiones rciatis,& bene coaptetis confanguincu confanguincor
& primum primo , inconuenienter facitis, necquicquam o-
perimifii, coquodna-urafcu faisconfimilibusnaturiscon-
rctjaetiEutcas,& laetabatur in CIS. Namque putrcfccnt vel dis¬
jungentur , eo quod natura natura :egit,qu3:ipsa diruit, &:iu
puiuere vertit, & deducit. Apparet ergo, quod per putrefactio¬
nem, res noilra dcftruitur , & in aliud elIededacitur>ficutlaJ
^is pcrcaleinationcm.
Vifoau^tcm quid fitputrcfaaio,& qualiter fiat, videamui
fignspetq poilimus cognofeere quando erit pfeCla, aut non.
Dno quidem funt accidentia principalia, per qua* pofld-
- mus cognofeere ipfam cffepeif:Ctam,aut non;ColorXcilicct
niger ; Tadus vero ponderofus. Vade Auftor pcrfcai ma,
gii'lcri],pli;mhura,id eft Arg.viuum mixtum, in (ua altitudine
_ ch plumbum, & Arg.f igidum.riccum, ccircum,mclanchoIi-
rumytitgrorn[,raarcidam,fxtidum , ponderofum, ^fcrnitic-'
iio.. Ex iiN ergo apparet, quod putrefaCtio tuae cftpcrfcCfa,
qu:indoe!fl nigra, & ponderofa.
Item notabis , quod Argentum itoffrarfii calcinatio, iacU
neratio,rner3ncho!ia,& nigredo idem figuificat.
At dices quid remaner caicinatom poilcincrationem-Rcj
fpondemusjtflcnn.i materia; mixijt raetallic* ,quxantecal-
emationemerat in potentia ipfiusintrodnCta exproportio-
Ue efemeatorum, ex quibus erat compofita.Qi^ia talis eflen-
tia no corrumpitur, ve aliquo pa^o annihiletur, feu ad nthi-
Ium iedti6atur,cumcflcntiam fubjcaam,Natucamvedeftru-
lii a nobis nort fit po/Iibile, fed quantitatem & virtutcm illa
qua: dabat elTc tali mixto, modo per calcinationcm & acci¬
dens veniens ab cxrradeftruC{o& calcitrato, quamvirtiitcnt
& quantitatem ex mixtione fufccpcrat, hxc quidem penitus
aunihilatur.Nam ficut totum mtcgrale(‘put.i domus])conU-
Ritex fuis partibus integeatibus vnitis. Se difiunCla litu vna’
parte a loco fuo , que prius habebat in toto, deftrui t ur jpfuni
clfe totius don:»us,& tamen remanent lapides, hgna,&cremc-
tUm ex quibus coftabat domus. Ita etiam fit io propofito no-
ftro. NadiCunCtobumidoabipfoxnixto ckmctaricui inli^-
rcbac
i E C V N D A.
rcbactariqnam pars inrcgralis in toco> 6:hoc pcrca^orcm e-
Icuaotein iptum & fcparantcra ab alij.s parubus, annihilatuc
«joaDtiraji hamidi ipfiusxnixf/ubkda iaincn cdcncia hun^i-
di non at>uihiUiui,ncc potcft annihilari.
Scdextat (inc)uic'}ui oppr htum txpcriccia.Si enim appli¬
cetur ign» o.la a<pu* piena, inualcicciicctgnis calore pauia-^
lim cxhalao.do 11 ini'C{uraqua ipra> quoad nihil, aqua. petu¬
lus in ollaiemancbit.fcigotirent ac.us annihilabitur? Huic
autcobicdioni icfponacn.usin-cquaqua militare cdtra poli-
tjoacm iv. rtram ,q.uonia de natura mixt! meta-likt ioQ.nais
hic. Q3,udcilicalcinatur quoad Tuum clTc totius tdpcdicio-
nis. tamen jplum penitus noa tleflcui ui : viiTupca de domo
cxep:idcauimus.&ica (i oUa cooperiatur ne vapores exhalare
pcfllii;,acjuaipfa annihilari no videtur. Contra noftia igitur
intentione induduscauillus non eft,quaui« etiam iuxta pe-
ripaicticorum principis(piimo fuoium oaturahu volumine)
intentionem facihseircicuj fio dubiiationisindudf.quenia
neqi materia iphus aquar iu illa coiraria ignis adionc ahihi-»
laiur^imoreroanct.Non.n.fequitur.nihil remanet in olla, er¬
go fubicda aqua annihilatur. Et tunc dicitur q? aqua habet
materia fnbtilcni & raram, & ex colequenti valde pafli bilem.
Item habet qualitates penitus contrarias qualitatibus
ignis. Nam caliditas ignis frigiditati aqute opponitur, &hc-
citas huraidicati. Cu ergo caliditas ignis frigiditati aquas ad-
ucnit, pugnant intci (e; & fi caliditas vincit frigiditate , tanto
magis fubtiliat Scrarificat aquam, quod coucrcit eam in acre»
& ita aquae materia no erit aliquo pado corrupta , licet for-'
mam acus (utcipiat.Nam aer generatur ex calido ignis, &hu-
mido aquae, & terra ex ficco ignis & frigido aqu.x. Vnde Mo-
jienus. Qiwtuorf.inttlcmcnca»quotum duoiunt principa¬
lia: & fummopere contraria, vt ignis & aqua. Alia vero duo
gencrancurexiftis, vtacr&tcira. Hoc idem quam cptunc
declara . Aibenus in libro Peri genefeos. Icem videmus vapo¬
res aqueos vir ute caloris furlum afcMiderc,'^ contra natu
rainluam tleuari. Nam aqua Aiaptcoatuiafem per dcoifam
locum fuumpccir: tanquam grane; Cumque ij locum ma¬
ximi frigoris attingunt vbi frigiditas luperae caliditatcm,
tunc virtute illius frigiditatis iHlpilFantis in nubes» in aquam
conuertuntur /ac ita naiuralircr dcfcetidunt , gcncraturquc
pluuia. £c etiam cum veucus feptcntrtoaahs[cuius natura e
Gbicftist
Solutroi.
De his,
qui in
re gene,
rantut.
Motus fe¬
cundus.
Clauis 4.
&c fecun¬
dum pun-
ttuui, Ge¬
neratio.
C^xftio.
Solutio.
Synony¬
ma.
Motus
quintus,
Clauis. 7.
& tertium
pund-um.
Alteratio,
cum loci
niutatio-
one.
Modi ope
tationu.
.D.
Sublima-
eur in-
'ttenta.
6ot PORTIO
frigida & ficca ) obuiat auftrali, tiiuc fi frigiditas rcptCHtrio»
nalis fiipcrat caliditatem auftralcm , ‘ condcnfaiur & conge¬
latur in nubes , & hae aliquando in pruinam , aliquando m
grandine, aliquando in niuem, & aliquando in glaciem con-
uertutuur. Ex qao apparet quod rerum materia no poreft an¬
nihilari, lej recipit conucrfioncm,cum natura vuiusnacuram
alterius fuperat in mixto.
Secundus motus natur^ cft generatio. Et cu corruptio vni-
us iit generatio alrerius(philofopho tellc primo de generati-
• one)eii: impolfibilc materia eirc,qu^ non fit fub aliqua forma
■ primo phyficotu . Quando ergo agens deftruxit mixtionem
pnmamfcuproporcionem elementorum, quae faciebat rem
cifc fub prima forma mixtionis, ftatim introducit aliam for¬
mam, per cuius incrodudionem.fit talis motus generationis.
Et qu^ forma cft ilia in propoirto noftroPCertc A uri mixti
corrupti, quod vocatur a fapiencibus Chylus, fcu Agnus, lup-
piccr,& ftannum:Saturnus,& plumbum, propter fuani nigre-
dinem& immundiciatTi,a qua nigredine & immudicie mun¬
dari debet. Vndeinquit Hermes: Hoc fili nofcas,quod nifi
quis feiat deducere pr^gnationen«,morcifiGirc, generare, &
fpccies viuificarc, lumen inducere, ac mundificare, quotifquc
igni purgcntur,coIorentur, & a m.aculis vltimis mundificcn-
lur,velatanigredme&tcncbris, nihilfatit. Si autem hoG
quifpia fecetitinter mortales fatis fuperque critfpctftandus.
Dcclcdtioue,mundationc, mixtione, corruptione, & ge¬
neratione, pauca nobis hasc praclibaffefifticiat, infcqucnti-
bus latius quae reftant dicemus, Nunc autem de altcrationc
cura partibus fubalccrnis , ac concurrentibus dicendum pu¬
tamus.
Alreratio cft mutatio fecundum qualitatem faftapcrnoi
ex quadam locali petmutatioiac. C^ui motus continet in fe
principialia huius magiftetij ,dc quibus dicit Gebcr,Sunt ita¬
que huius artis principia modi operationum ipfius .• quib.ap-
plicatur atiifexad hoc magTftcriuiTi,qui quidem a fc inulcera
funtdiucrfi. Eft enim vnus modus Subliraatio, Defccnfio fe¬
cundus, tertius dcftillatio : quartus calcinatio, folutio quin¬
tus, fextus coagulatio, feptimus, fixatio, ceratio vltiinus.
Primus ergo modus eft Subliraatio-Et propter hdc inuen-
ta fuit , quia non noucrunc antiqui fapientes ( cu fit impoili-
bileprorfus) nequcnostnecquinosfequentur, aliquid quo
coa- .
$ E C V N D A. io^
fconiuhgcrentur anima, nifi fpiritus Co los, vcl quod naturam
(pititus & anima in fc continere tjnifi coagulum. Quod pro-
icdlum fuper Arg.viuum,vel Metallum fine ipfius mundatio-
ne,&incraflationc, viderunt non pcrfcdlos colores date rfed
ex toto corrumpercjdcnigrare, adurere, & defoedarc.
Notabis ergo, quod dicimus fine ipfius mundatione. Igi- ^
tut mundatio tam corporis, qiia anitax, & Ipiritusdqbetficri
ab ifta nigredine, &tenebris.Et ita fetltiunt Sophi.
Sed quid cft illud.quod parit hanc nigrcdinem?Homiditas Qusftio.
aiqiiofa, & aduftiua.Vndc audior trium verborum dicir, quod Solutio,
humiditas aduftiua cft fumus aquofus.Dcquo dicitur:Humi.
ditasaquoia &aduftiuacOrrumpitopus:&tingicin nigredi¬
nem. Humiditas autem illaqiix parit nigrcdincrti : impedic
fumurh albtirn: i^uo deficiente AurumArchemix, id cft.Auru
duarum cxmentacionurn pctfcdlarumi nori fit. Moiieno ita
tcftante.-Nifi fitmus albus fiiiiretiAuruArchcmix , id cft, Vo-
atchadumicumopUs, nonfuillet. Iiem de hoc idem; Quod
siiitcm ihterrogafti de fumo albo, feite tibi conucnit. Quod
furtius albus eft fpiritus, A rg.viui, illorum corporum, id tit vd-
harum, e quibus iam animas,id eft mcralla,fiuc elementa ex¬
traximus, quibusvciterura easconiunximus.lftaergb anima Synony-
inipfofpiritu Arg viuiingrcfTadealbaturi & mudatul abo- ma,
fttnihigredihci& huiusmodicandotrcdundacin illa. Vnde
ParrhcnidesitiTutba;Scicotc qdod fi fupcrfkics dealbatur,
intriufcca ciils dealbabiintut.Et e contra. Iceni Lueds, anima
Arg.Viuo ingrelTa dealbatur, & natura natilram comiertir.
Arenutn ergo albam , & Arg; viuuih accipc;^c per ignem*
iublirhatioiiis,atcrahc ex lapideo Aludel in lapideo Caraha
fumum album abipfis, ficfiimma cum diligentia ferua ne
pereat. ,
Sed qualiter geticrawriftc furnus albus? Procul dubio pei: QuaAio
^ohiundlionem.&fubciliationcm.Primo Argentum viuum SolutioM
cum arena alba coniuiigicur: fitq; pofteaper calorem ignis
fubtiliationisi feparatio vnius fumi aduftiui, qui tingit in hi-
grcdincm,ab ifto fumo albo, q'ui erat ante coniunflus illi in
inateria,Arg. viuijfub vnaraafla tamenr&ita recipit munda¬
tionem vriam perignem. Narii & alteram poftmodum reci¬
pit per artificium noftrum , fcilicet per triturationem, corru¬
ptionem, generationem, augmentationem , fixationem , &
altcrationcicum loci mlJtanone,vtrupra,& infra. Vnde illud
Hippo-
^i6 PORTIO
Hippocratis In Aphorifmis fatis cocinne, atq{ eleganter iidic!
noftracintctioni accommodare poflemus : Ia percurbatione,
& vomitu quae Ipontc fiunt : fi qualia oportet purgari, purge¬
tur, bene erit. Si vero no, e contra. Quod fic exponimus trans¬
ferentes, In perturbatione vecriS, idefi:putrcfa£I:ionibus,c|UjC
fiuntin lapidcoAludel.Et Yomitibus,quifp6te fiut,idcftfub-
limationibus,quae fiant i^n lapideo Caraha afeendendo fur-'
fum.ficutcft vomitus. Si qualia oportet purgari , purgentur,
bene cft.-Si nousmale.Ex ijs ergo apparet: quod fi bene fciam’
facere mundationem ex rurbacionc cIemcntorum:&pcr fub*
limationem, triturationem, & extera fepararehocabhoc, id
cft purum ab impuro , nobis bene erit: & fi non, male*
Uotanda^, notabis, quod adhxrer pars vna fixa cum faecibus , quae
aunquamper ingeniorum genus aliquod, feparari ab illis po-
teftjCum ralis penitus fixa fuerit cum ipfis.
Et cum fumus illcfuerit mundus & albus / tunc erit aptus
coniungt cum fua anima, (id eft.mudicia duoru luminarium)
& corpore, id efi:,oleo vitri vt diximus fupra,ahter non. Vnde
inquitMorienus:Siquis animam, id cft, Argentum, velAurUm'
^ vifceribus ccrr3e(((extraxcrit, & cam furlum alcendcre ) id eft
inArg. viuo mundato ab Arg. viuo, ingredi fecerit: & ab ea
prius in Porfido cum ipfoArg, viuo & aquaxritrrata, omnem
nigredinem &fcccorcm , cum aqua etia calida in facculo ab-
luerit.-poftea cum fuo corpore olei vitri, prius corrupta , deal¬
bata, citriniz;ata , rubificataq; coniunxetit, & demum per i-
gnem corruptionis, generationis, augmentationis , fixatio¬
nis, & alteracionis,cum loci mutatione riiortificauerit,maxi-
ma mirabilia in mundo videbit.
Vifa igitur generatione illius fumi albi : qui fit per fepara-
tionem fumiaduftiui abeo in fublimationc, videamus illam
qux fit per fublimationem, & formae fufx colamenturo. Et
Subllms fuerit inu^nta dicamus,
tio quid. Sublimatio enim eft rei ficcae per ignem cleuatio, cum ad¬
haerentia partium fubtilium fuo vafi.
Caufa autem inueiitionis eius fuit mundatio fpirituum,
alitet impoflibilis eft,vt iam ditftum eft fupra.D. Primus ergo
Cokmeti inodus fablimatio.Ec A.notabis ergo, & extera,
diffinitio. Colamentum vero, in propofito , cft liquefadx rei a firce
• Genera- fuae turbuletix rcparacio.-& haec fuit vna caufa generalis. Spe-
cialis autem caufafuic inquifitio aqua: puraciitavt forma fo-
luta
Speciali»*
S E C V N D A;
gix
luta poftipfius aquat refolutioncm permaneat incorrlipta.
Colarrentum vero tribus fieri ponimus modis, fcilicec per
nianicaro.-percineritium,& per balneum arenx.
Per manicam qusdern fic. Fiat talis furnus colamenti ;
in quo primo collocetur earbo,& coaptetur ei bene&poftea
fuper carbones accenfos vena, contufaqjcura odo partibus
plus granulorum plumbi nigri mixta colanda , ad quantita¬
tem vmus digiti, & defipcr etiam carbones vfq; ad lummita-
tem furni ponantur, & cum vento/is follibus aurum cogatur
a Lopa efHucrc. Modus vero alius per Cinericium fic fit.
Sabftantia dida vt fupra cum plumbo nigro mixta collo¬
cetur in fouea Cincricij,ac dt-fjper ligna acccnfa, & cogatur
vt fupra colari qiioufqj imperfedaper Geta effluat, &fulua
forma tota munda refideat. Primum autem colamentum
maiuscft fecundo. Qma manica plus acuicatis caloris infert,
quam Cinericium;
CoIamS-
tum tri¬
plex.
Cinerici¬
um.
Fit etiam per Balneum arenae vt infra in Fornace , cuius fi-
gura habetur in titulo moduli fornacis magiflralis ,modo vt
fupra in purificatione fpiricus Voarchadumici. Eteaufano*
flrae primae inuentiohis talis Balnei arente, fuiceflentiae purae
Atg.viui mundatio (vtdidum cft) fada pcr.eleuationem.Pec
primum enim colamcntum,& fecundum, folumrcfultat cla¬
rificatio fubftantiae,&eflcntiae elementorum.
Vifis ergo modis colamenti, & quid fit colametum, acce¬
damus ad reliqua.
Quoniam autem (fecundum Hermctemjinvnaquaqsrc
corruptibili, tria fiint confideranda , primum quodcftvti!»
aqua, fecundum oleum, tertium fjx. Tamen nullum iftorum
habet efle diftindu in ifto mixto corrupto ,fcd confufum , &
indiuifum. Qn.od quidem ab aliquibus vocatur Chomer-
tiflon mea a mclachot , quod eft vitrum in annihilabile,
vnde dicitur, Dcus,id eftarrifex> creauit id eft mifeuit, pri¬
mo csclos, id eft rarum terram idcftdcnfum, quosctelos
ad propofiturn transferentes vocamus fublimationem , terra
vero mixtum nigrum. Et cum rubro iftius tente plafmaiiit,
ideftamlcjplicauir Adamjidcftaurum, & cum Adam, vi¬
raginem , idefttinduram, mixtum noftrum, in quo funta-
liqua’ corruptiones, qus per ignem expurgantur. Vnde in¬
quit Alphidius/cic© fili#quod in libto fit librcrurn pcrfc£iioi
Q^q X &
^otus
tertius ,
Clauis s.
& fecun¬
dum pun-
£lum. Au-
gmetatio.
^it PORTIO
& ccrtilliraum ed: opus cis, qui ratiocinati tur.Iam ergo man-
daui tibiquod proponis. videlicet Adam , &prohibui ea quae
opus corrumpunt, id cft. viraginem. Demum illud idtm hac
de rcaircrcrepolTumus.qj de nutrimento corporis humani a
medici' rede proditur. Primum enim Msfla ptyflanaria,fiuc
Cbylusin ftomacho conficitur. Deinde es coin epatequa-
tuor gignunirhumores fcilicec Phlegma, fanguis, cholera, &
melacholia. Poftremodebirafada digeflione, corpus huroa-
mira nutritur, fuftetatur, & regitur. Hoc idem ipfi dicunt pet
alia verba.Nam natura primo digerit in ftomacho dealban-
do.fecundo in epate rubificando,vltimoin mebrisfubtilian-
do , ac conglutinando, perficicn.loqj.T u vero, fi haec (quae di-
ximus)tuisnauitcr,ac feite accommodatlcris operationibus^
facile, proculq; dubio voti compos euades-
Cape igitur in nomine landae, &indiuiduae trinitatis ma¬
teriam primam artis, cum aere, & igne rubificatistvna coiun-
dis ( /t didum eft fupra ) in lapideo A ludel , vt mixtum vnum
fiat cum aqua ficca ( vt fupra, & infra) mundata per via fubli-
mationis.Hxc aqua ficca imo mundatio cius vocata fuit ini-
tium,& clsuis operationis pet Alphidium fic diccntem> feito
fili, quod rbefauri non euanuerunt, verum ihtus fetaanrur,’
& abfeonduntur a tuis oculis cum domUm ingredieris , volo
tamen tibi vnam claucm tribucre,quam eorum fignu vocoy
quod fi rationem habes, refiduas fesclaucs feies, & extrahes
^ua fcientia ex ea. Porro haec vna clauis cft aqua ficca , qure fic
per vas fapientum, & modum fubljmationis. Per iftam veror
claucm incipit operatio, & fit pcripfara poftmodum extra-
dio reliquarum iex clauium,&: cognofeuntur.
Mixtum igitur ac putrefadum cum maiori Luce &minori
aquatum pradidura in mundo lapideo Aludel: nam aliud
vas nos poteft ignem fuftincre, recipiatur, iterumqueipfum
collocetur in Furno gcneiatfonis, ac detur ignis, vt totum il¬
lud in Marthekdcucniat , nulla terminatione ignis praeter-
m i fia, quia motus debet efle Continuus, &noii interruptus.
Propterca omnia nccclTaria rccolantuf quoufquc totum per¬
ficiatur.
Augmentatio fit ad modum augrrienti Lunae. Namficuc
per afpedu folis, Luna incipit illuminari, &poftca omni die
augmentatur lumen eius.qnoufq; tota fi t illuminata’, fic ctia
aequatum incipit per fimum rubificari, donec cotum fuerit
xubifi-
S E C V N D A.
rubificatum.Et hoc dicitHcrmes in fccrcto fuo videlicet, vitis
fapientu fuccus in. 41. dicbusexcrahitur,eius vinu in fine._5'0.
pagitur, de castcro ipfum diminuit. Alceratio vero augmetatT
ficut Luna poft.r/. dies diminuitur, & poft.^o.augmcnratur.
Fitetiam hxc coniuo£lio admodum corporis Stanimee.
Nam ficut auima corpus jngredies viuificat ipfum, fic fumus
albus animatus oleum vitri corpus fuum. Vnde inquit Alpbi-
dius,profi:qticntc fugicntibus,obuiante verifq; fuga aufertur
& mora fcquitur, & natura cepit fuum comparem vt inimi¬
cum; &fcadinuiccra continuerunt, & continent, quoniam
anima corpus inttoiuit.Iftud pundf um eft fecuudu pundum
operationis, ^i:in domo louisjtjuodcrtaug netacionis. idem
dicit Rhodianus, cum Embryonem rcducir, Embryo.
Notabis Embryon. Sicut enim Embryoncftmafla,cx qua
natura formatio matrice foetum, & difponit omnia membra
fua, ficiftud pundumeft maflTa , ex qua totum magificriura
perfici tur.Iccm iftud punduineftctia materia, ex qua omnia
metalla ducunt originem. Vnde inquit A’phidius,vc enuclea¬
tius intelligas me loquente, volo vt fcias de qua materia me¬
talla ducunt originem. Attende itaq; , aqua grauis & vifeofa,
in vifceribus terrat, non habens exiturn foras, fi prope habeat
fulphur metallicum cius excoda calore , conuertitur in Atg.
viuum. Et fic notabis, quod aqua vifeofa, &fulph'ar metalli-
cum funt materia generalis omnium mctallorum.Hocidcm
dicit Qeber, cum diffinit Arg, viuura dicens, A^g- viuum eft Arg.viuii
aqua vifcofafulphute metallico denfata in vifceribus terra?, quid,
per calorem tcraperatifiimum vnita totali vnionc per mini
msi quoufqjhumidum contcmperctura ficco, &ficcumab
humido aequaliter. peratiiTI-
Notabisergoaquam vifcorarm&eircntiam albam, quam mus mo-
dicimusefle etiam materiam particulare argenti, & Stanni,
Item notabis calorem temperatilTimumjtanquam inftru- ‘
r . . /• ■NTnrnnnii
mcncucp pcrhciensiptam?
'Item notabis modum perficiendi, cum dicit, quoufquc
humidura contempercrur a ficcp.
Item uQtabis, quod Argentum, Argyrion,bos , Cafpa,
Chcflcph,eflrcnda alba, Fada, femina, forma mulieris, gal¬
lina, Giumi.s,he,hypoftafis,Luna,olus,ouis,fepccm,Srae-
rata.&aliaidcra funt.
Vifa autem clcdionc,mudationc, mixtione, corruptione, l
Motus
quartus ,
Clauis. 6
& fecun¬
dum pun
6tam. fi-
xatioper
diminu-
tioneqj. j
Salfofa.
InfpilTa-
tio.
^14 PORTIO
generatione, altera tioue.cum loci mutatione, fablimations,
& augmentationeformx, videam® eius fixatione , q fit per di-
• minutionem, quicftquartusmotusnaturas, qusediminutio
dicitur,&fitp dccodlionejVtnarratucftfupraiiipr^aliegato
. fecretoHcrmetis videlicet, vitis fapientum, & caetera. Nam
ficut Luna poftquam plena cft,de die in diem incipit diminui
, donec de ipfa nihi! appareat, fic albedo , & illuminatio iltius
* aquati incipit diminui per dccoelione,donec tota albedo di¬
minuta fit,& appareat rubedo per nigredinem, & citrinitate,
qu3c penitus apparebit, fi non remanferir aliquid deillahu-
miditate aquofa, quae mittit albedine. Si vero quid remanfe-
tit.tunc no eft fadla dcficcatio, Siccetur ergo donec deueniat
& tuncbencerit.Cuirci&illud Hippocracis in Aphorifmis
aptamus.Inanitio (i qualem opoitct fieri, fiat, c6fcrt,& bene
cric.Si vero non, ^ cotra.Glofla, inanitio, id eft,dcficcatio.Itc
Hermes,Ponitc igniipfius humiditate, &in humidoignem
habicarefacicc,qi,ii ignis fuacaiiditatchuiafmodi manifeftac
humidttatis colore auget,& occultae ficcitatis combuftionc»
donec pcrfciflumfiatltemAlphidiuSjInrpice fili, quia feriptu-
rusfum tibi librum, cuius verba fi intellexeris, hancartem in-
uenies.fi fueris de his, qui Dei gratia funt eam inuetuti. Si ve-
?o haec verba non intellexeris, non accedas ad opciadam.nifi
inceperis tcntarc,& aquas coquere, qmj putrefaciedo (piflan-
tur putrefadfiouis manifeftae humiditate, & vi occultae ficci¬
tatis ipfius corporis, cuius genus eft quoddam falde genere
(alium.Extraiff um enim eft ex Salfo fis, quae in quolibet anni
tempore generantur in gingiuis marium.
Notabiscrgo, quod per putrefadlioncm fit infpi (Tatio ex
conuerfione frigidi & humidi in caiiditatem , & ficcitatem,
quod apparet ibi fupra. Cape igitur in nomine fanftat , & in-
diuiduae trinitatis, & caetera. Nam aurum mixtum cum Arg.
viuo cum incipit alterari, efficitur nigrum vt carbo. Vnde, in¬
quit Hermes in allegoria fua, Marchcknofter inquifitus ca¬
ret fimili, & eft citrinus aureus cxtrinfccus, & intrinfecus.
Cum autem miftu eius alteratur, fit nigrum & tenebrofum vc
carbo. Spiritu aut ab eo ablato color eft rubeus, fpiri tu item
& anima fibi redditis viuit,& latatur, & vides cum ridentem,
& hilarem, ac morte carentem. BenediAus igitur fit ille, qui-
fcitdifpofitionchanc.qui mortificat &viuificat , &omnipo-
cf|:.UeH?rraes iii^o^e locOjEgoTum a^lbu nigri^&nigrurn
s E G V N D A 6is
jilbuEt fic apparet, altecatio eft ab albedincin nigredine,
gcamgrcdineinalbcdincEcvlteriusiftadcficcatio,liuedis-
pofiuo cotinue facit conucrfioncin caliditatis natura, tdcft
jn rubedine, q tamen ^piuenit ex parua dcalbatione,Hoc idetn
dicit Rofinus,cum aic.quod arsMatthck non ht nifi «Rdo»
ftanno.vcl & caetcra.Ex quib.dcbctintclligbquod vn» cft dis-
pofitor nigti, Albi, Citrini,& Rubei. Et hocc^ quod dicit Al-
phidius.fcuo fili.quodin huius maris^p fundo Margantx di-
ucrforucolorunalcuturun quo & hyacinthus dmetlicolotis
,arcendit,&ctia ipfum Icilicet Marthck colorat corpora per
colorem fuu. Cum.n. fuerit calidum, erit rubeum , cum vero
frigidum fuerit.erit albu,rimiliter crit caloris & candoris So-
lis & Lun^. Et rubeu eft caliditas, & albedo cft frigiditas, in-
rclligc ergo & obfccua. Item notabis , quod Ruoedo ea ftgnu signa qta
Caliditatfs,& Albedo frigiditatis. Et iRud cR tertiu pandum liratum,
artis, &in domo Martis,qiiod cftaltcratiouis,Hermctc lic
^fletct,ccrtio mcnfc operatur Mars ages in niatcriam , qui^cx
fuacaliditatc& ficcitatc diuidit Maffam ipfam, & membra
^ Notabis mcmbra.Naficut in matrice natura difponit me-
brataiiquam partes intcgralesipfms fetus, fic &iftudcor-
pus rubeum tanquam partemiintcgplcm totius
pis medicinq,Nam in omm compoiitionc.quq fit poftquatn
iRud corpus terminatum cft, cadit Icmper tanquam pars in^
tcaralis compofitionis,vt inferius declarabitur.
Item notaL.quod illud corpus habet multa nomma.Vo
catur.n,Acidii.Acuta.Ada,Almagra,Altum,Alzernad A , gynony-
Anm-nalccratu tmdfi.Cadima, Cancer. Carmcth, Chibuf,
fho“"a“;nari.Corfafle,Da,abD.heb,dcx^
flas foirn»»iti.ralco.Fqi,Gal!».Gophrit,GtanufeTbio^ ^
Haee(alietnad.mfinitii,Kibrit,lapisii>Jus,mdtaJcinus,
ra.ul.,mane,Mars . (V)
ens,p=«a ftd:a.a.Ph,fo>, '''“f 'vl/
nos,Tamuc. teteius dcciir.“.Thelima, ri.ioii^hlta.\ au, |l _
Vena, Virago, Toateh,»!, Zaha,. Zumsch,
-r ili Fretia multis aliis norainib, appellatur a fapicna
quidc nominanofuntei attributa
proportionem. Nafapientes. qu. vocauernnt > '"X' S
& cLeia. dixerant fiCj-ppter fua alterata copler.oncm. Ca
d. emtnhtec omnia copkx.onis fant enm al.etc^.
6l6
Color ru¬
beus.
Impoten¬
tia fufio-
IUS.
Calcina-
tio yuid.
Curinue
ta.
Dimenfiq
triplex.
PORTIO
Qa' vero nuncupaucrunt ipfam Aduma.guminam rubeam,
oleum rubeum, rubedinem, rubinum, Sericoa, fubftaiuiani
• rubeam, fulphur rubeum, viccllum.virriolum rubeum, jppter
colorem rubeum hoc dixerunr. Qu^i autem nominaueruoc
ipfnm ferrum, oleum martis, propter impotentia fufionir. i.
durae l^oc dixerunt. Na cum hoc corpus p deco6lione priuati^
fithumiditate fiiperflua.q faciebat ipfum fluefe,& ncceflc (ic
corpus iiccum no fluere, ideo vocaucruqt idfcrrum.quia prjc
alij^metalhs ferrum dicitur maxime fixum. Sicctiamiftud
corpus per priuacionem ruperfluac humiditatis, quae faciebat
ipfum primo fluidumjimodo eft ncceife , vt remaneat fixum.
Nam omnia corpora non fixa, fixantur per talem priua|:ipnc
humidicatis,quae vocata fuit calcinatio a multis fap'cntibus,
Vnde inquit Geber,calcinatio eft rei per ignem purificatio,
feu puluerizatio ex priuatione humidit^tis partes confolida-
tis, & fluere facientis. Etcaafainucntionis ealcinationis lu-
nainatium. argentorurnqj viuoruminfimuleft , vtibi magis,
& n\elius denfetur terra, terrae refidu^ io luminaribus coucr-
fa. Sicergofie per priuationem humiqitatis , quod erat vola¬
tile fixum, quod molle durum. Item fit mutatio de natura
in naturam. Et de aqua in ignem fecundum naturalcsrvt legi¬
tur inTjirba.ltcrq mutatio coplexionum, y? defrigida &hu-
inida c6ple.<ione incafidam & ficca. Seu de phlegmatica in
cholcricam, fecundum phyficos. Item fit quod era*-rpiritualc
corpoteu.fccunclu audtore perfedi magifterij. Item fit demai
nifcfto^occultum/ccunduRhodianu in libro rrium vcrboiu,
Scicndurri eft item, quod in vnoquoq; corpore funt tre*^ di-
menfiones fpilicet longicudo,latitudo,& profunditas, |>hi.lq-
fopho terte, primo caeli.
Eongitudpdatitu doq; eft id corporis, quod m^ntftfte ap -
parer, noftroq; vifui primum fubiaccr. Exempli gratia, cor¬
pus npl^rae arpis iri primp fua difpofitionc eft a}bum,& ita ap¬
paret prima facie, quiadicimus ipfum frigidum, Sfhumidum,
vt eft. Rhodianp fic afterente, cqrpus noftrum eft aquaticum,
quia eft frigidum &haraidum,& aqua eft frigida & huraida.
Humidum autem fluit. Qupd vtique verum eft, & talis difpo-
litio dicitur corporis longitudo, ac latitudo.
Altitudo vero eft illius medicinae djfpofitio, per quam itur
ad profundum, quae noftra medicina eft, & eft vita altitudinis
acprofunditatisjtanqua medium interduocxrtcraa,Icucon-
§ E C V N D A.
frari3,pcr^ incxtrcmu pcrueaitur,quiain!ipoflibiliscfl: ttas-
itus decxtremo ad cxtrernufincmedio:teftepbilofopho,fcx-
to Phyficorum.Ssepe enim duplum eft > materia prima artis
eft humidse & frigidae complexioniSj^fi volumus facere tras-
ire ad nocdicinam dispofitiuam, neccfTecftvt alccraquahtas
deftruaturinea. Dcftruitur autem perputrcfa£tioncm.Nam
frigidum & humidum per putrefadionem infpiflatur , & e»us
humiditas vertitur in ficcitaicm.&ficfit transitus ad medici¬
nam disporuiua,quaE eft caliditas ficcitas, qux fit Altitudo.
Natura tamen afcigido & humido frigiditate , {c acahdo &
ficcoficcitaterccipir,& fit corpus. Poftea vero per calorccx-
ccfliuujfiquahurnidicasreroafuincorporcjfittrasitusadco-
trariu.deftruendo frigiditate & introducendo caliditate, qua:
dispofitiodiciturj|)funduro,feuoccultu corporis. Qualita-
tet in libro pfcdi magifterij in particula ifta ferru , id eft iul- ^
phur rubeu in fua altitudine eft fcigidu,humidum, ca!idu,lic. pimiu m-
cum, cholcricu, rubeum, acutu, odoiifcrum.mafculinumj&c, bci-l
tiaiftenus vifum eft qualiter materia , id eft Sperma metal¬
lorum Arg.viui palfiui bene dispofiti conuertitur de natura m
natura, fcilicct de frigiditate & humidirate in caliditate & fic-
Citaicformx Auri adiui pfcdx tinautx,Et qa in ifto pundto
maior pars fapientu incipit loqui, vt Alptdms de minera , qui
dicit/ulphur rubeum, Lucas vero, raafculmum, cum dicit:Ac-
cipite M^rthck:& dealbate eum,&c. Et plurcs alios lapientes
polftirnus adducere in eandem fententiam, quos in plentia o •
mittipius brcuitatls gratia, ^acio autc , quare ornnes tere ini-
jium furopterint ab ifta forma rubea, eft : qa ifta forma ru ea
eftprincipiumtatiusTin^lurae, neefit Tinduravera me ea*
Yndc Rofinus inquit : Scitote quod non fuit ahquis , qui la
hac arte verbu dixerit omni velamine denudatu praterHf.r-
rnctcm-Is enim dicit:Scitotc non firin tinaura vnqua , nili
ex rubeo lapidc.i. Auro fuluo cum Arg.viuo rubifacato iceoe-
berdeElTentiafi.fubftantia) Solis alTerit qi Sol creatus elt ex
fubtililfima Arg,viui fubftantia , & ex modica fubftantia Sul¬
phuris metallici mundi, & pura: rubcdinis,fixi,clari,& a natu»
rafuamundatutingcntisilla fubftantia. Itera Gcber dicit dc
folc;Aurura eft preciofiffimametalloru forma, &tin6tura tu-
bcdinis:qa tingit,trasformat,& illuminat omne corpus,q -
nia lume eft. & tindura vera, & pfedio tonus operis i . ^ lunu
Deus ekaisfuislargiiuncui fit laus fem per, honor, &glona.
Q^q f
Synony¬
ma,
Synony¬
ma.
Synony,
ina.
Synony-
ffia-
Synony¬
ma.
Synony¬
ma.
Synony¬
ma,
(It PORTIO
Requtfita Voarch^dumtc* artit. *
CAPVT QJ/ARTVM.
PRactcr ca inftrumcnta('cjuaE non pauca rcpcriuntur. Vica¬
rio tcftcjAffinationiSjfcilicct Aurifabrilis, Cudimiaequc,
quae fingula ad artem praefentem Voarchadumicara, tan-
quain eam ingrcdicutia requiruntur : nonnulla etiam ad pro-
politum facientia, fummatim refumendo, enucleabimus.
A.
,<^.quilani,cum ponderibus iuftificatis,vt infra.
Aer cum Plumbo nigro mundatus cum materia prima
artis, aliter lux minor Tocatur,&c.
Altcratiomixtionis.
Aludel , aliter venter equi confedum «lapide lebetum»
qui in dioccefi Mcdiolancnfi inuenitur , in loco vocato Chia-
ucna>^ vico nomine Piur,petra columbina , tufo Veroncnlii
terra argillae , crucibulorum.feu valcntina.&c.
Anthybar aliterMarthek, & caetera*
Aqaa,alitcrArg,viaum,& cetera.
Aqua cxleftis calida, & frigida, aliter pluuialis,&o»
Aquadiuidens,
Arenafalba.
Artificem vndlu gratia, morigcratumquc;libcrum ac libwal^
Argumentatio mulionis.
A
Balneum arenae.
e
Cacabus confedus ex terra valen tina.
Caementum.
Calor tcmpcratifllmus,
Carbo.
Caraha confedum ex Lapide lebctum(vt fupra) petra colum^
bina,cu£b YcrQncnfi,vcl terra argillae>crucibuloruro, (eu va-
lcntina,&c.
Catinum ligneum,
Chirothcca,
Cltpfydra, aliter Horologium, ^C.
Cryfbcolla
Cinericium.
Coagulatio me Aduma, vel Acidi, &c.
^ tonu-
£ E C V N D A.
Corruptio mixtionis, alitet putrefactio, $fc.
Craticula ferrea.
Crucibulum ferreum.
Cupella.
P
Djmerifipnes.
E
EleCtio ingredientium.
F
Filtratorium vas ligneum cum fundo marmorino.
Fixatio Animx cum fpiritu iri corpore ol^i vitri.
Fornax cum fur nis, & latrina aerea, aliter Equus,
fufio.
G
Gancratio corruptionismixtjonis,
I
Ignis, aliter Lux maior, &c.
Ignis albus viuus, aliter Calx alba viu9,&e,
Ignis alienus, alitcrFimus equinus, &Cj
Ignis alterationis.
Ignis augmenta tionis.
Ignis corruptionis.
Ignis fixationis.
Ignis fufionis.
Ignis generationis.
Ignis lublimationis, aliter fubtiliationis,&c,
Infertio iuftificationis, aliter Ligatuta,&c.
L
Lutum tomenti.
M
Manica.
Materia metallorum, aliter Argentum viuum,&c,
Materia prima artis,aliter corpus, &c,
Mixtio clciuen taris A nimse cum Argento viuo,
Mixtio fpiruualis Animae cum cle,o virri,
Modi operationum.
Mundatio Argenti viai,Elcmentorumquc,
Mutatio loci.
N
Mu.\is,id cll Temporis diuifiQ.
Synony»
Sjsfcony*
■una.
Synony¬
ma.
Synony¬
ma.
Synony¬
ma.
Synony»
ma.
Synony¬
ma.
Synony¬
ma.
Synony-r
m-
PORTIO
O
Olla cerreanon vicrcata.
P
Pfofiiuna molare.
Principia artificialia, naturaljaquc.
Proie<aio me adutna jara fuper infipidam^qu^m metallum.
R
Receptaculum ligneum.
Regi ftrum ferreum.
Reiteratio mifcibiliumt^
S
Sacculus ex tclaalba.
Spumatoriura inftrumentum ferreum.
Sublimatio Argenti viui.
T
Synonyr Terra, alitet oletim vitri, &c.
Triafalia.
Trituratio milcibilium.
CAPVT QJ^INTVM.
IN ter alia quae arti Voarchadumicat requiruntur, fornax fur
peltedili fua inftrutCla proponitur, fine qua nihil prorfus o-
peraci potcftartifcx.Hanc ex lapidibus argill2c,reu Tufis fe-
luto tomenti diximus conlbrucndam : iuxta modulum
Column?, hic infra pofitum. Quatuor igitur Columnas fuisbafibusin-
nixae:altitudinis pedum trium & femis, adquatuot angulos
Triaftra- pedum, & totidefemipedum,
latitudinis autcru duorum pedum, difetete erigatur. Triain-
tcf fcftcatafeu pauimenta , interuallis duobus diftind:a{me-
diumjfctlicet ab infimo , quivis femipedibus iij arcus fuspen-
Paaimcn- fum , afupeemo vero iemille gemino ceirum ) continentia,
tum me-jj Hoc inquam medium pauiqientum(vbi iacet ignis ) fpondjli-
Uumas dimidij ternis fiinc , & hinc feptum pedis crafiicudioc
i^ms. ftcrnatur.Incuius medio focularcjfcu domqs ignis quadran¬
gulari forma ftacuatur, cuius larcra pertransueffum duorum
pedum cum dimidio femis , reliqua vero duo trium femipe-
Crati* dum fpatium metiantur , cum fiia crate ferrea fuper ver-
tcuca, ferream femipedalcm in obice , feu nembcUo ( vt
vulgus appcllatjfita.odauo pedis circumdata, cum quatuor
pocis,caiqi laceri fua,quarum duae itttcriorcs(vadcflama, ceu
per
S fi G V N D A. 4ii
per caminos arftuct in farnosjdimidia ti fcmipcdis , cxtctiorcs
autem ferrese claudentes, dimenfionera ferois capianr. Furni Furni,
autem vtrinque ad longum fornacis, pedis mfcnfuram occU- F-cgiftru*
pent. Regiftrum item ferreum , alteram interiorum poitam
obturas, tantum fit, quanta fueiit altitudo , ac latitudo inter-
ualli.ab hoc ad fupremuili pauimchtum. Subter cratem vero,
vbi cineres igniti cadent (obeuitandum ignis pCriculum) fiat j^atrins
Latrina arrea longitudinis duorum pedum , latitudinis vnius, dimcnilo.
& totidem altitudinis, femiplcna femper aqiia , cum quatuor
rotis, &annulis duobus, leoninis capitibus infertis, quibus
impelli polIit.&cxcrahi.SupremUm tandem pauiroentilm fi- 5upre-
Uc planum ctrcumuallctur moenibus dimidio femifle craflis. ^u^pa-
In eius medio Canna fituctur altitudine trium fcttiipediim,
feraiflis vero capax per diametrum, tunicata autem dimidia¬
to femipede, cum obice ab intus. Eiusplaniarca perlongum Planiarca
fornacis fttata, cannat 8c fui contraforti interuentu diuila pe¬
dem latitudis habeat, cum fpiraculo ad vtrUmqueextremum spiracu-
nihiloplus aperto, quam dimidiatifemipedis dimidio. Adex- lum.
triscannx fex lapidei Aludelcu filis lapideis Caraha, femi/fis Aludcl.
capaces, tara in altitudine, quam latitudine, totidemque a fi- Caraha.
niftrisponantur.Sic erit tota fornaxin omni fuadimenfionc
«onfuinmata. Addito cahntEopetcplotcrrcd, fuiscumgid- 6perctiJ
giuis ferreis armato, inferto obici: cuiuscapulumfitin- -lunirf
ftatforcipisrlongitudinis trium pedum &fe;-
misjipfum ampledfens operculum, in
modum Yc£tis rctortfi'
P O R t I O
humeri
Sumniarium Voarchadumi,'?,
naturaru
ialiuin
materiae
primae ar¬
tis.
Qualita¬
tes primae
materiae
pra'di£tae.
Elementa
N V"
I / \
.N \
. 'z. y
^ N
N ^
cALmi\ y
SICCI y\
AER* ^
/ HVMIt
. FKIGI
cum ma-
teria me¬
tallorum ,
oleiqj vi-
IGNIS*
T£RR\^
Mundatio
Clauis.i.
Aiixtio,
DIES'.
IO
Corru¬
ptio, Tri¬
mus mo¬
tus.- Cia. 3.
!3d I \/
^ X
1 w
\ ^
&primum
punftum.
Genera¬
tio, fecurt.
^ )> ■
mo.Cla.
4.An.tert.
tno. Cla.s
Fix. qr.
;^o,
6.& feCi
punftum.
Alter. cum
Voci muti¬
5;^'
tione.
? ‘ '
quint.
mot. Cia.
y.Scter.
pun6tum.
Minerag-
petua.
FundamS
tum artis.
co •
svx / \
• \x
KVBEVM. X \
0 ^
^FVRT
Res neceJfariA V oat chadf^mtex, artu.
C A p V T P R I M V M.
\ /f in prscccdentibus portionibtis traditu futt,'
-LVji. Voarchadumica cfict, quidque trad:arct, ac irt
Ic contineretbicsnon qaaha fintigDis>acr,&aquamc-
tallitcaj
t E R T I A etj
tallica.infimulrubificata,ac terra potcnttaliSjallaqucdifFufc -
fuperius enarrata. Modo reliquum cft , quod fupereft artis ex¬
plere, ac literis traderc.Igitur ledor folcrtidime, per Choiner Notand^j
nfon itica a mclachot materiam primam artis natura vitri
notabis.
Per Mnchabelim recipientes, Mccubalira recipientium.
Per ChcflTeph cbai, Arg.viuum.ab Arg.viuo cum arcnaalba
per ignem fepiicsmundato.
PerGophrit, lulphur rubeum , quodeft Marthekfepties
multiplicatura.
Ithochodut liorucot.Iacbid baruchor, Vnione fpirituum^
hoccft)giicm,2:acrc,albumcnouoru gallinarum nuncupatu.
EtpcrDouor, Dauarechad , vnam folam rem, nempe ar¬
gillam ciudam fimpliccra , oleum vitri, Aurum .Argentum,
Argeutumque viuum disponentem, conucrrcntcm, conftnn-
gentem, ligantem, nccnon dantem proportionem.
Superfluum enim .imoabfurdu elTc arbitramur fpeciatim
qux,quot,& qualia fint elementa metallica, naturaliaque, in
Voarchadumicx cabaliflicu magifterium mctalloru in^c-
dientia aliter diHcri a nobis. Qttid item fit forma, quid mate¬
ria pnma artis, quid materia metallorum. Item quid medium
dispofitiuu.Rurfum quid oleum vitri , quid Aurum, quid Ar¬
gentum: quid deindcArg, viuum de corde Saturni, id eft de vi-
fCcribus terrae, quid deniq; Argilla cruda fimplex, filcriopic'»-
terirc Decretu fuir.Nam haec vei prima elementa, & fine qui¬
bus maiora feiri non pofliint, cuilibet, vcl mediocriter erudito
A rc Notanda^
notandum cllc ccnlcmus.
ConfuiTiatur autem arcanum hoc myfleriu fimi equi¬
ni, hoc eft ignis, medio ( vc iam diximusjfiibNutu , deter-
minatoque temporis (patio , cum tricuci Gradu illo hu-
iusmodi ficut fuperius clucidauimus, & vlterior erit fermo
infequentibus.
temporis dierum, fcHteet ^ horarum jj?at$o o-
p$ss jit tn operatione acretterattone*
GAP VT SEC V NDVM.
Dies,& Horte.
N . Scxindicat,&. it . in edrtuptione
V . Dcccm in genitura.
T. Noucm,&. Ii . in augmcntationc.
V . Decem denique in fixatione cum alteratione per loci
lauta tioncra.
P 6 k f i 6
Motusnamq; iamdifti omnes trictuci illo Gradu tcriiiu
nandi fune.
Summa vero dierum fimul cum horisrantdics.3(5.
Septenario autem numero cribraciones, id eft reiteratio-»
nes perficiuntur. Quare horum omnium vtia congregatorum
dicsomnesfuut.ji.
Carbonum c^uantita^fro Vodrehadumia campletnehid.
CAPVT TERTIVM.
Eft.tor,coi ftatim emergenti non occurritur, fioftea in irri-
menfum audtus facile no conceditur emendari.Nc quid
igitur ob negligentiam noftram in opere huiusmodi dc-
fcarbonu fidefeturadpctftdiouenl requifitum, tubdimus etiam Car-
quanutas. bonum quantitatem. Natii fine hac nunquam voti fui corri-
pos artifex cuadeti
Huius ergo fummacft. 84. Corbairum admcnfuram.qua
Venetijs vtimur,vna fciliccc pro quotis quibusq; trinis diebuSr
AdumaexiftenteUbrarum.473.0z.o. quod. i. k. ij- g-3. Quae
funtPofta».x3. Rubus. t.M.archa’.6.6ccsccra.Vnafupra Decem
partes plumbi nigri proied:ai
Medtcin* yoarchadumic* reiterationes alter aiisid.
CAPVT QV A R T V M.
IN medicina: autem Voatchadumicae reiterationibus Ca(ii6
vna fupra.C.partcSifuprai D. partes, & ficin reliquis. Vnus
itaque , triuusque ineffabilis Opifex laudecilr per fcculai
eunda, quifua bonitate immcnfa Gabalifticis metallorum
(hoceft virupercipientibiisjtantum gratiae, munetisquclar-»
gitiiseft.
Schema de f/vbportibne argenti.
CAPVT QVINTVM.
/fg. minus perfedum. j^,smiuilsifhpcrfe6iilrii.’
.7*
1068.
ii
.6.
864.
is
•5*
7 z 0.
3-
‘4-
57^.
4 i
•3-
43 z.
.i.
z8 8.
S.
A.
144*
Is
Mixtio
t E R T I A
Mixtio Argenti proportione (Jiuifa.
Argenti puri. Proportio. Re/pondentia.
K.
K.
./7<>. Oz. .iiii.
.6IZ.
./40. .iiii. 9>.i.
Prind- .
.648.
.504. .iiii. gj-ii.
pium al-
.684.
.468. .iiii. ^j.iiv
terationii
Argenti.
K.
.7x0. K.
.451. Oz. V.
• 7/^-
.79i.
.y96. .V.^.i.
.360. ,V. ^.ii.
Bona altc=
ratio.
.324. .V. ^.iii.:
Nollra aln
K.
.864. K.
,288. Oz. vi.
tcratio.
.9CO.
.2/2. .vi. qj.i.
Bona altc^
•93^-
.21^. .vi. gj ii..
ratio.
.911.
.188. .yi. ^.iii.
K.
.1008. K. .144. Oz.vii.
Koilra ai-
.1024
.128. .Vll* K. id.
teratio.
.1044.
.i©8. .vii. i.
-Bona alte¬
.1080.
.. 72. Vll. <$■ ii. ,
. . 60. vii. qj. ii. K. 11.
ra tio.
Ligatura.
.1091.
Veneta.
.ji 16.
..36. vii. ^.iii.
Ifloneti
.1118.
•.24. vii. lii. K.it.
cineri¬
ciam^
In proportione Auti fchema. Caput feXtum.
Aurum magis peifc(i^ara. Argentum minus pcrfctftuilio
.II. 11. ..I.
. IO . iO. . . 1.
..5>. l8. - ..3.
..8. i<i. ..4.
..7. 14. .-J.
..6. 11. ..6.
..r. IO. ..7,
..4. .8. ..8.
.6. ..9,
:.i. .4. .10.
..I. .1. .ni
Mixtio Auri in proportione diiiifa.
Aurifalui. Proportio. Rcfpondeutii.'
K* J7tf. K. 57(^. K. xii.
RRc
PORTIO
Trincipiu
.581.'
.570-
.xu. g;
alteratio-
.■588.
.564.
.xii. g.i»
nis Auri.
• 594-
.558.
' .xii. g.i. {.
.600.
.551.
.xii. g.ii. >■ i
,606.
.544.
.xii. g.ii.
.6 I r.
.5^0.
jcii. g.iii.
.618.
•5 3 4-
.xii. g.iii.
K.
.6t4-
K. .518.
K. .xiii.
.63 0.
.jii.
•xiii. g.
.6^6.
. 5i<i.
.xiii. gi.
.6
.510.
.xiii. g.i.
.648.
./04.
.xiii. g.ii.
.654.
. 498.
.xiii. g.ii.|.
.6 6 0.
.49 i.
.xiii. giii.^
.6 6 6*
.48^.
.xiii. giii. i*
Bona al- K»
.(fjt.
K. .4S0.
K. .xiiii.
teratio.
.6yS.
.464.
.xii ii. g.
.684.
.4<?8.
.xiiii. g. i.
Koftra al-
. 6*? 0.
. 4 4 X.
.xiiii. g.i. 4.
tcratio.
.43^'
.xiiii. g. ii. ^
.... ^ . -r
.701.
.450.
.xim. g. 11.
• 4 44-
.xiiii. g.iii. ^
.714.
.438.
«xiiii. g.iii. 4^
K.
*7zo.
K. ,43^-
K. .XV.
.716.
.416.
g- f
.73^-
.4x0.
&■ ,,
.738.
.414.
.XV. g. 1. 1.!
.744.
. 408.
.XV. gii.
.7iO.
.402-
.XV. g.n.J.
.75^-
.396.
.XV. g.m.^
.761.
.390.
.XV. g.iii. z*
ligatura, k.
.76%.
K- .184.
K .xvi. g.
Veneta.
. •7 7 4*
.378.
.xvi. g.|.
.780.
.372-
.xvi. g. 1.
: r
.1^6.
.7^i.
.^66.
.360-
.XVI.
-xvi.
g-4.
TERTIA,
'.75 s.
-3 5 4-
•xvi. g. ii.X
.804,
.348.
.xvi. g. i*i. ’
.810.
.341.
.xvi, g. ii'.V
.8:6-
K. .33^-
K. .xvii. ^
.8zi.
.330.
.xvii. g.2*
.818.
.3 2-4*
.xvii. g. i. ^
.
,^3 4.
.318.
•xvii. g-
.840.
.311.
.xvii. g-ii.
.84^-.
.3 q6.
.xvn. g‘”4*
.85X.
.300.
.xvii. g-iii.
.858.
.2.9 4-
.xvii- g-iii v
K.
.8<J4-
K. .Z88.
K. -xviii. j
.870.
. X 8z.
.xviii. g.^*
.87^.
.Z76.
.xviii. g. i. ^
. 8’8 z .
. z7 0.
.xviii. g. i. V
.88 8.
. z<l4.
.xviii. g. ii. ^
.894*
.z/8.
.xviii. g. ii.^.
.51 0 0.
.Z5.2-
.xviii. g.iii-_f
<^^06.
, z^<5.
.xviii. g-iii-i*
K.
.piz.
K, .Z4 0.
K. .xix. ^
.918.
.t54.
.xix. g.^*
.?i4-
.zz8.
.xix. g.i- j:
.930.
. z z z.
.xix. g.i.
.xix. g.n.^
,941.
, Zio.
.xix. g.ii.2*
.‘>48.
. Z04.
.xix. g iii ^
.5>54*
.15) 8.
•xix. g.iii-r
i5i <> 0.
K. .I9i-
K. .XX. ^
,966,
,186.
.XX. g.z-
.Olt-.
.180.
.XX. g. 1.
.978.
.174*
.XX. g- i- 1.
,984.
.168.
.xx.g..n.;
^.990.
»i6z.
.XX. g. 11.^,
,.996,
,IOOi.
.156.
• IJO.
.XX. giii. ^
.XX. g.ui.^»
RRl i
Bona al-
teratio.
Noftra al,
teratio.
Bona al¬
tera tio.
Koftra al¬
tera UQ.
K-zoeS.
Vi8
T E R T I A.
K.
.1008.
K. .144.
K. .xxi.
.1014.
,158.
.xxi. g. f.
.lOiC?.
.131.
.XXI, g.
10X6.
.iz6.
.xxi. g. i.j.
.IOj>X.
.1X0.
.xxi.
.ioj8.
.114.
.xxi.
.1044.
.108.
,xxi. g iii.^
^na al • K,
.lOjO*
.101.
xxi.
1056.
K. .96.
K .xxii.
'aerario,
'l^oftra al-
.Io6Xf
.90.
.xxii. g. y
fexatio.
..S4‘
.xxii. g. i.
.1074.
..78.
.xxii. g. i. fi.
.1080.
.xxii. g. ii.^
.1086.
..66.
.xxii. g. ii. fi.
.I09Z.
• .60.
.xxii, g. iii. ^
.1098.
..54.
.xxii. g. iii.fi.
B<?na al- K.
.1104.
K. .:48.
K. .xxiii.
ceratio.
Noftra al*
.mo-
..41.
.xxifi. g. y
l^atio.
.1116.
..34.
.xxiii. g, i. ^ ^
.IIXX.
..30.
•xxiii. g. i.
.1118.
..14.
•xxiii. g. ii.
..18.
.xxiii. g. fi-
.1140.
. . IX.
.xxiii. g. iii.
.1146.
... 6.
.xxiii. g ili. ^
Mtt magis principales ad J^earcl^^damiam pertinentes ^psh
nota , cam oftenpine pradtclarum notarum.
Jepttmum.
MEtarnorphofin quidem Arg. viui animati palam, ab-
undeqjac dilucide praefenti volumine, lenior peririlli-
ms(vcclaram eft tuae fapicntix) iam folo cius intuitu
publicammus. Normam itera eius ad finem vfq; perfida re¬
degimus Nuqc autem pcolixirati,laboriq; heredum dodri-
Lopa fa- huiufmodi confulentes abrc5dita magis reucUndo, pau-
pientum arcani huius inyftctiu referamus. Djcimusjcaraq; fapien-
tiiplex. tum Lopas tresefie;animalc fcilicst vcgctalem , & mineralfi
Pcikftnrus itaq;'aiiiroalero,ab animaris fiimac initium , fine
quoj&coi^griita temporis fpatio^idxam educi viucntem mi¬
nime
TERTIA.
nlmepofliraat. At«gccJ<:m fimilit.r cupiens illuAnoa
ignom, gvanumcaaensin cerram iii mmlatut, folura effe
r»ufuru>n&inf.uauofam. Mortuum vcio fier, femlc. Sl
deuiquc appetat mmcialeiu , votum nequaquam lottuu-
rum fe auiiofcat, finc proce(ru,aiqueinielligeona.448 400
244. &, Tii. Quare qiiifque ad au lien ium aures arrigat.A-
perce equidem lam (apra, infraque patefecimus quicqui^
L.«ues haarnus inuolutum fms ^n.gmat.bus , &.nuo.
lucus fcnpicrunt. Nociciam iguur tanti, tamq; roirandimy-
ilcrn (ub elementi nomine .lio denotat, quicunq;
tur jer faciofanaum Dei nomen, cum admonemus & adiu.
iamus,,ta caute fetuet, ka . pium tradet,
Aichemiftis,md.gnisvc tantum munus rpoiucnoitta, elargir
ilotammfr Marum VoarchadurMA artKofienfto,
I. A... 1.T.19-
C.7 E
N.IJ-R-17-V.10-R-I7-
S 18. S, 18.E..5. AE.
^6
50. 43-
8 (
64.
8
448. 400- 34't- 5^^-
I.fdo!«>frM'<.rum. Caput.aAuum.
r Am igrtur qu? ad Autifabrilcm.Gudimiam.officinamuu-
Plal At^abala ruetallorum . ad me.allo.um pctfeft^^^
t„em a.cau .Pvt.iu.n iufHnt.p.^tetma.oampnmam
:U,ad miue.Muc Argeut, St Aun duarum
ricam, ac praflicam , ®
ttyftc iu .pfiut arris Voatchadum.cat pemtus comta Akhc
miam , haudque parumper dribrudam ab
ph,a.ad,uam;ieaorcand,diff.me.conte,uplat,2=™^
dimus. Pro quo deinde rnfpeculo
omuipoteuti a(pirante(ii hac non
mas)altiora proPedo reucbbimus f
virtutis indagatores ,& cupidos veritatis en >
mique graticudine,ac finccrimir.^ ^ jiuBark
^30
PORTIO TERTIA.
jinBorif excufatto de multifario '^ocabulorum^Ju in Voar-
chadumtca facultate. Caput nonum, Ultimum.
7C Qu,um, fanc, fore arbitramur, le£lorfolerti;ffimCjCutn
jfX_/Voarchadumicam 'facultatem vocibus ei cofcntancis
hadenusexplicauerimus, vt nobis veniam prcebcant
eruditi Grammatici, vti rolentCEEterisdifciplinatumprofef-
foribus , fi quippiam hoc in noftro volumine Scriptum , aut
obfoletisfvt aiuntjvocabulis prseter, vel contra maiorum de¬
creta didum fit. Id enim non temere, feu negligentia, igno-
rantiave fadum putent. Sed iure, nempe ipfiusprofeflionis
ita extgentis cuenifiV. Aut forfan tollendas atquiuocationis
gratia ipfius vocis, vel fspius indicandas verioris proprietatis
occafione , vocequampiam vfurpatam fuifie , qua promtius
aliquid arti conrentaneum,ac prastcr falitum vfum, veros ta¬
men conceptus prasferente decuerit enucjeafjie. Qjwndo-
quidem nulli audotum (noftro non folum iudicio,red c6m-
muni omnium conrcnfu) in quacunq; feribentium facultate
hoc negatum exiftit: quin opanullis, acvelutiproprijs ter¬
minis vn liceat, atq; fuum feruare ftylum.nc proprios artis il¬
lius excedere, vel egredi limites ( quod omnino profanum ef-
fec) videantur, cui (fane) veritati apcrtiflimcadftipulatur ilU
peripateticorum principis dodrina edocentis (in genere re¬
lationis ) oportere aliquapdo pro explicandis rerum proprie¬
tatibus, nomina confingere. Q^ mobrera & nos hunc fcti-
bendi morem fcrualfc , ipfa ita exigente Voarchadumicafa-
(Cultacc,ncmo fucccnieati
JEdit tonis meta.
VOarchadumia a loanne Augufiino Pantheo Veneto
facerdoce edita, felicibus aulpicijs expUeit. Regnante
iufiifitmo AndreaGriti.
INDEX
INDEX RERVM ET VERBO-
rum fecundi voluminis.
A Argenti ^iui ff aratio tras»
Drop, u8. muieturm aurum j<f.
Htbr aerum au- Ar genit ^tut accidentia 2 1.
ropriflatiui -^rgjrogoniaqutd 2^.
Albedo Lagtdii cjud-Argyro- Chrjfopceta defmtio
ta. gyy. S dtfirtbtftto. 7.
AlcheniiadeJinttto.4yy.4.SS SIO Argjro - Chrjfopcetitjinis 8^.
Alchtmtafinis 24-8. Argjropatam 83 Cbryfopce,
Akhemtam^eramejfe arte pro- *am artem ejfe probatur
batur. 4o>^fiqq-
Alchemtjiis Jraudi eji nomen Ars eji natura minifira y8.
Mtrcurlj iit. 44-2A-(>2-
A urntn 4.<)p, Ars aurtfaciendi qua habeat
Amalgamatio Jj)j. nomma gjo.
^pollinartsplus 20. modos auru Arfemcumno efi materta Ia-
faciindt calluit 4-16. pidts^ 2jo-
Aquajortis conjicitur 478. Athanor quid 46.
Aqua tn ^aje elicita ‘variis in/i- Attradio Jit 83 in animalibus
gnitur nominibus 322. , 85 lapidtb. loC.
AquaroifS Maq 14(7. Augmentatio tsts).
Argenti* defnitur 13. 43d-A-3<^- com-
Argentuquddoin^aporem‘ver- mendat incrementum fe¬
tatur 43. «'J^nis aurifici 48.
Argtntum^siuum quid 22. Augujlinu* tn Alchemfas
Argentum ‘vtuum duplex 22, Soplof icant es 4i8-
Argenium ammatum quid 33). Aurum defnhur 12. 434-
Argetum ‘viuum €(l aurt 83 dr- 43^Ad-9’
■ genti proxima materia pote- Aurum 83 argentum non dtf
tia 20.%y387t fpantungni 83 quare 18^
Argentum^piuum filum cJl ma- 33 ,nT~i82.\84.
terta lapidis iiS. Aurum dijfi luitur t indura
Argentum ^tuum recipit d fui- falis <7(7.
phure tingendi ‘vtres -tyS. Aurupptef arte feri 382^ 410.
RRr 4 ' Aurum
I
INDEX RERVM
Anrum nattuo-fer -
fecit ut.
.Aitritm quado apud Rom/tn is
Jfgttart ccepent. 3 ^
Aurufit medictna 3(ri.^j7
.Auru'» rettntt tntgne humt-
dtfatem. 14.
Aurtfactendt pietat and da
mon^hut 189
Au't et^-non ^ snuentio. 3/7
Aurt ^ urgent t prox tma ma
terta.
Artrt ^ urght 4.ac€tdettu.iy
Aurum tenu tjit mum ^^uare
tj) xur graue. 20
Atrunanhabet nuturam mt-
trtendt. yj.,}.
Aurum tn crjfullif quomodo
reducutur. lyj
Aurtptgmemum ^ Arfentcu
qutd dtjferdt. 2s^. ^0;. 4.P 7
A trtOgmenft albtficutio. fH
AXjich d yntn^turjuper Lato,
<5 ^tciftm.
Az.,it. 14.2.^68.
Az^urttum. jo2.
S
"^Atux. 4.12
Balneum arena. 6ir
3tjemutum> i8t
C
Cancrorum ^.genera. /7/
Cancroru oculi calcinati qutr»
jumprojtnt. /7/
Caufa effiet etU def^ifto ^ dtt-
trtbutio. 2j
Caufa ejfictentis dtrib. de¬
pendet.
CeraUo. ^p^.foy
Chalcanthum. 4-o^i
Chuos quid. lOl
Chemta efi ars. 7. j 7^. q8 t.sio
Chev.ta Xnde dtcatur.y/a yo
Chemta efi p.ohtbtta. 82. yA
Chemtea non defittutturnatu-
ra. iSS
Chemta muent ores. 37^
Chemtea [loput. id*
Chtmtcatnuenta, tSt
Chemtet ‘hindicantttr d bUs-
phemta 73
Chernict non inducunt format
7d- & 73;
Chemtci^ariant de lapidis ma
terta. Gq
Chemict feriptores cur obfiuri
/G2.
Chrjfbgonia quid. 24-.
Ch-jp farnos. .4-12
Ctbatfoqutd. i2p.tpt}
Cinnafartt 4.01. ^ feqqA*<7'.
Sd3-
ffi^Alcinatioi2G.ts4: t^S.poL
t^4-y.6o\.GtG
Ca'ctnattones ^artoru4-<7p.fip
Calctnatio aurt pfiafitrna. //7
Calor Imtut lettor quis. 30^
Calore fine nthtlj) creari zG.G^-
Calx auri ait erat t mutat Her-
curtum metallorum Gy
Calx philofoph orum. 12 f
cinnabaris in qd refoluatur.2t
fub Cinnabart qutd lateat. 3S0
Ctirinatto qutd. ^7/ I
C0agulatf0qutd.12pfip_p.4-j3. ?
foG /'^
Coagulatio omntu aquaru ftp v
Camentatto. f8o
Calamentum. Glo i
Contunllto quid. 128 ■
Corpo-
ET VERBORVM.
Corporum mineraUum qutd zfT. ^S8- 4-3 43S
aes. 4-4-S
Creandi Vocabulum ars natura Elfxtr album ^ rubeum qui b.
^artf competat. 4-oS elementis compleantur 3^0
Crux. ^Isxtris pnnctpia. 2y(t
Crucis oBonariM. Elixins^irtus. 131 134.133. 231.
Crucis quaternartut . 22<) 262.441
Cru:*hferogljphtca 2S2.ftupen- Lltxtris duplicis conf ciendi ra-
da comptndio efficit. 22C tio. 133.14).
Cucurbita. ftP £rafmtssde Alcumtflica 3jj^
Ctidimta. s84 I,raffus negat ex metallu aura
Cuprum. 0^3^ conflari. 6
D Eraflus ccfutaturffUogtfltce(3
PEalbatio lapidis quomodo Exaltatio.
jiat. 3^^ ^
Dealbatio eft totius operis jir- ^Ebris quirtanamateriaxj \
mamentum. 3d-4- ^ termentum<otriuiq^ LUx^-
Depuratto quid. lO"] t'ts. 3 ^
Dejltllatio 472. 30 j. 318.^41 Eermentatto. 130131?
Dtgejiioft^trtute motorts.t2i Ferrum quid. ^34
Digejito pura fifcit metalla, W/ Ferrt^ cemhurn quid. yo
impura. 230 Feni* in auru trits format u
Dimenfiones operum, 348 F ixatto amma cu Pp tritu > 83
Dlffolutto qtttd.31.33. r?8. 412- Fixatio omnium ffuntuum < 13
Etxto qutdfii. 3W‘ M2.So4
Diffolutio mifltoni opponitur 28 Fixio tn Eltxirper quidjatsj 6
DiJJolutio primam ^afe qutb. Fixionis caufa.
/ignis prodatur. 3^3 Ftxtor.fs laptdu ecquod fun-
D lues quis. 422 damcntum. 33?
Draco‘>)elcaudaDraconis,323. Flos aris. )?-i
410.323 Flummaauriflua. 3?o
Vuatbtha qua. 44-S agit fecundum mau na
jr habitum. ??
^ 343 Forma au exmateria,an extnn
^Elementum quid. 602 feC’ m matend^ducatur 4?
Elcmentu ignpsimpuruefl 3S4 Famafeuffectesa» mutetur.
E ementa quada /t funtnobi 381
hora quadam ignobtliOia. Forma diflwBic, 3
Fornax pUoflphica. fo. 4-.^
'Ekmhorucibtnationesqmt.tii F^rnacu qmuis ujpojtii. ■??/•
421
INDEX REEV M
(olui methodice artem
ChryfipceiAConfcnpJic j.
Cebertnplictm metallorum me-
dtctnam docet.
Gehec Idolum Chemicorum 8<f.
Ct ner at tofi pojl corruptionem
Ctorgtj Riplei axiomata
H
T_J V mor facit metalla duUilia
df-fha 13.
Humor naturalium corporum
duplex e fl , jp,
H umidum radtcale metalloru
Lapis philojophoru ^nde doce¬
tur /;/,
Lapis quomodo anigmattce
‘docetur
Lapis ^nusfub flantia ^ na~
tura expiurtb. cojlatur 2)P.
Lapis regendus fecundum an¬
ni tempora r 282,
Lapis ejljbius. Mercurius 33 r.
L-ipis albus qua habeat nomi-
na 333.
Lapis quando (ttperfe^lits34-6.
Lapidis albedo ^nigredo ^4-t.
^83.
Lapidis forma qutmudo agat
Hjlequtdl Lapidis materia qua^ qualis
l IlJ).2S^^3f.
"^Gnis ejfeSliss 3^^(ro. Lapidis dua partes principales
Ignium genera quatuor 12 j. 323}.
^gctts jo! us afl arr/fex in vafe 30 0 . Lapidis nulla, i^tame aperta
Lgnis qualis pf quantus hac in mentio 308,
arte d f deve tur 312^338. Lapidis operationes 1308.3^(1.
Jndtuiduum defnttur itj. Lapidis progignendi ratio ‘vn-
Lnops quidam per quietem doce- de yj.
tur aurum facere ^18^ Lapidis procreatio in ^aje 23)1.
E Lapidu fubltmatto conje-
J -ripis philpfpphicus no effr- dlio
~‘maauri (3q, Lapidis (ynonyma 124-,
Lapis phdofophoru inanimis ,-j 2. circa Laptdu radicem qua
Lapis cur auro perfedltor 7^. notanda 283,
Lapis continet m fe‘siim aurtfi. Lathon pf Aroch fmul funt
eam 230^.
Lapis pf Mercurius funt eius- Laudani hirtus praftanftjfi-
dem originis ma ipt*
Lapis aquandus auro 113. jzi. Leo^iridis quid I24-.322-
Lapis quomodo multiplicetur ' Ltbrt Chemtci quomodo *^erid
i4S- nothis dtgnofcendi \C8.
Lapis philofbphorum eji aqua Liquor aternm ' 38»
^ non eJi aqua 131 Lixa 387.
Locus
ET VERBORVM.
\ teciU generat. 105.1^6 Mifac cjuid? & dijlrihuuo. iS. st^a
:i.unavtfiatalha 473 vera &perfeBa ^d. 32. ^ttermd»
M perficiatur. 3^. yo. Ignis benefici»
Materia diuifia 8. f fi^unda 602. &
NLateria proxima non corrum-
diffolutio quid ah 01
differant
j Q Q Miftionis vera proprietas,
.Monas hfieroglypUica.
if interitu
31-73. 7<^.
73‘
209
• Matgfia prima ursr 01©^
^‘•‘teriaprtmatnformu Motu^quid?'''
' ^^dicma lapidis efl multiplicabilis 2dultiplicatio.
348. Mundificatio
, Menfi: phtlofiphorum quantus 3 21 Mundatio efissiauis prima.
Jlienftruum- Chemicum - I24- ■'25
Menflrualis aqua 129 Mtura qjiadam per artem qua^
Mercurius vtuus e flanno elicitus in 1'VI . -C s . /
aurum abit -4
Mircurius hulgaru & metaUicus
differunt
dam ffne a
74 76
Ifaturaquid. 333.601. quotmodh
'e produxit. 34.
Mercurius eft patibilis. 99- phtlofo- MiranduUnus
phorum.uq.verfipellu iiH. triplex
124. crudus & corporum 460.
Mercurii vox efl generalis. 134. pta-
paratiophilofophica.iq-6,soi.fu-
rifiimafuhfldtia . ia,p . generatio
4q.S.4.q.p.q.e)6.fi.xi opattonesqgp
ficit.
aurum
41^
O^Brizum quado inueniatur.iq-fi
Ohrizum. 392.
Ochras. 401.^02,
Metallum vnde perfeSum dicatur Opio feipfum Licinius interemit 173.
55 $ 8 I81.2sa O pus trium dierum quid 47
MetaUonsmcaufalo.&feqq.defitti- Oui figura calefiem Monadem &
tio.iz.iio.vitrificatio i9.materia bieroglyphtcam oftendit. 226
■ vndeeLp?deari7.l39.iSs.-^3^‘<l’3 Ouumcur quandeque lapide dica-
ppxtma materia , alia efl in natu, tur. 3 3 *
ra.alia in arteds- generatio quibs -
coflet principiis id^.CiJ.differitia jyAlingentus de femine aurifico. st
vnde 244.prima materia z4S l ‘Terfeiiumfpccie an in aliamfp»-
MetuUaqu/perfeaius mifi.a 30 ciem fiub eodem genxre trans-
MetsUa nuncupantur planetarum eat. 5S*
nominibus lU. 46P. Ferpefiio metaUotum naturam pro-
anin aurumconuerti pofiint.i93‘ dit.
no mutantur per corruptionem 60. Petrus Bonus Ferranenfis refellitur.
XA-s.cur in vapores refoLui pofiint 8/ -
2so.funt ingrata & medicina ine- ^hilofophi cur cbfcure loquantur d»
tta 360. mutari poffunt 373 lapide. , r,-
fiun tex Mercurio. 446. 459- Planetarum nota hteroglyphica. zzt
Meteora cur fic dicantur 3S0 Plumbum quid 434
Methodus UTtia pars Mrgyropee- Pnma decodio laptau quamdiu con-
: 36 tinuanda. . 33 3
Mheralia fiunt natura hermaphro- Primummouens quid. 117.S24
/ • ^9 rnnciptai'erumtr!a» ir
Mimum. 4o3.3«3 arw.
Minora minemlia qu4 4Si. Proietrto.
INDEX RERVM ETVERBORVM^
proportio poderis & numeri, alioru/^ icteri litas mulierum vnde, 149
metallorum ejl pars l^ahaU 109. Stibiu an metallis adfcribendum iSa
JI5 Sublimatio.iio. 1^1 .ipp.'^6j.
Puluis aurificus ncn contingit omni- $ ^2.6x0, lapidis quoufgi, extendo,-
b.is, so tur.jZS^Spirituus^ji.OfSi.Mer-
Ttduerumfixto. SIS cursj 482.
Putrefadio,xz%.i99,4r6i S54-537- Sulphur duplex
603. Sulthur an fit metallorum materia. .
Tutrefiactionis in vafe figna. 3^5 190.387 ^
p, vites, 401 Sulphur efl pars sitateria mefuUorS
QValitatum fiecundaru qua vitr Sulphur natura ■i^x.49^
rus. Z6 Sulphur.alim' aqtia, circulado tn ae* ■
Qualitatum alik funt aSiua, remvertitur 104. filum non ef: ma
alia, pafiiua. 191. firimarumvi- tcria lapid.is.z6y.vulgi & philofo-
5^ 5 33 .fig na. 6is phorum differf. 45^
Quaternarius Pythagoricus. ZiS.-ar- Sulphuris generatio. 446. 449. folu-
'^th.cia lis Zl9 tio, fixio, albtficatio. 5 S 1 7 •
Qyy-rita efientia. Ili.j6i.i6i.jji beo. qualitates «i/
^ " Symbol^atioeiemetoruiOy.466.SjSf
R
Reri.
46.ZS6 473
tn lapidisirta habet peri-
— .jdntali diuitia vnde 4it
R-hlutio duplex 31 -2- ^ ^ ‘ ,
R herti -adevfis Uber de Veritate & TemperamenUs definitur
..Amiatate (fi:emica& pu.ueris40 Terrafi.am,nata quid,
'fic.bficatiotnvaje 345 Trinim vmtatu
SOlduidex 20/497
Sahs prapardtio I5S- 397-4^8
Salis armorpaci praparatio Sii
Scientiarum f.iics Vafi 84
3P4
IP8
27 z
34.
47
izS
jjtS
^96
Sernen r.u.ri quid
'Separ ■. tio elementorum
Signa cognofcenm lapidis
Solutio, vide dijfieusrty
Solutio corporum Mercuti
Irinim vnitatis
Troglodytes laiidatifi.antiqm:
dicamenfum.
nfiruSdio.
V
V,yipores elementa metaUorumio,
Vas lapidis varia habet nomina
28 p.quale debeat ejje. Z94. 434
Solutio ne^ejjar,
Sterma quid.
quomodo obfignandum. ibid,
■ duplex Vafa artis fan^a Cabalifiicd. 235
461 Vegetabilis potentia lly.izo
Venera lamina calcinantur s,zt
n J./3-I Veteres tria celarunt circa (fhryfiopoe-
■ Sphtara cati chemica.eius^ explica- /7 a
. ' ^2.4 Vitrum quomodo confletur. 41- Sj.efi
Sthitus metallorum fiunt 4- ^9S finu corporum naturalium. SS
Spiritus vegetatiuus Voarchadumia quid. 571.577
'SnntutJulntudxiqt^idfc^cUt.i^ Voarcha^u.mia prima materia s^z
- 'olutioauotmoi^fiat ^,6 VearchadumicumCcherna. S99
^l in opere rulfeo.duplex. 475 hurhana facit ad calcinatme
jPffiphilifohhorum'. , 121 4tf’?. -
definitur 434 Vififur.
fip ' \ r I Ii 1 s I N D I c r Si
XZ8. SOS»
-
i
Live Music
Archive
Librivox
Free Audio
Metropolitan Museum
Cleveland
Museum of Art
Internet
Arcade
Console Living Room
Open Library
American
Libraries
TV News
Understanding
9/11